Zbycie udziałów lub akcji w celu umorzenia - dziwna nowelizacja

Sejm 25 listopada 2010 r. uchwalił nowelizację obu ustaw o podatkach dochodowych. Jedną ze zmian dokonanych w treści ustawy o CIT i ustawy o PIT było wykreślenie z katalogu kategorii dochodów, względnie przychodów traktowanych jako udział w zyskach osób prawnych, pozycji dotychczas brzmiącej "dochód uzyskany z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) na rzecz spółki, w celu umorzenia tych udziałów (akcji)", czyli uchylenie art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT oraz art. 24 ust. 5 pkt 2 ustawy o PIT. Warto zastanowić się nad ratio legis i skutkami takiej zmiany.

Wydaje się, że merytorycznym uzasadnieniem dokonanej zmiany było uznanie, że z punktu widzenia udziałowca lub akcjonariusza spółki odpłatne zbycie udziałów lub akcji tej spółce w celu umorzenia nie różni się - co do charakteru prawnego tej czynności - od zbycia tych udziałów lub akcji na rzecz innego podmiotu i w innym celu niż umorzenie. Odpłatne zbycie jest po prostu odpłatnym zbyciem - niezależnie od jego celu, a to, co stanie się następnie ze zbytymi udziałami lub akcjami, jest już poza zakresem możliwości oddziaływania takiego udziałowca lub akcjonariusza, który zbycia dokonał. Tym samym więc, w ocenie ustawodawcy, takie zbycie akcji jest nie tyle dochodem z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, a więc jedynie kwalifikowaną postacią umorzenia - nadal traktowanego jako udział w zyskach osób prawnych, czyli quasi-dywidenda ile raczej dochodem z tytułu tzw. zysku kapitałowego, czyli dochodem z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych (akcje) lub praw majątkowych (udziały).

Mogłoby się wydawać, że sprawa jest dość oczywista, lecz głębsza analiza tego zagadnienia pokazuje, że problem jest bardziej złożony.

Jaki charakter ma bowiem dochód ze zbycia udziałów lub akcji spółce, jeżeli wypłata kwot na rzecz udziałowca lub akcjonariusza następuje automatycznie, lecz dopiero z chwilą dokonania przez spółkę umorzenia i pod warunkiem dokonania takiego umorzenia? Dochód uzyskany przez podatnika w takiej sytuacji jest wyraźnie systemowo bliższy dochodowi z umorzenia niż dochodowi z tytułu zbycia udziałów lub akcji spółce.

Z punktu widzenia skutków podatkowych, dla rezydentów opodatkowanie dochodu z tytułu zbycia akcji jako zysku kapitałowego, a nie zaś jako udział w zyskach osób prawnych nie wywoła większych zmian. Natomiast w przypadku nierezydentów - zmiana regulacji spowoduje zmniejszone wpływy podatkowe, gdyż w przypadku zysków kapitałowych uzyskiwanych przez osoby zamieszkałe lub mające siedzibę w państwach, z którymi Polska posiada typowe umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania dochodu, zyski z tytułu zbycia udziałów lub akcji podlegają - z niewielkimi wyjątkami - opodatkowaniu wyłącznie w państwie zamieszkania lub siedziby podatnika, a w przypadku dochodu kwalifikowanego jako udział w zyskach osób prawnych - państwo źródła dochodu (w tym kontekście - Polska) ma prawo do opodatkowania takich wypłat "u źródła", jedynie z pewnymi wyłączeniami wynikającymi z dyrektyw Unii Europejskiej.

Tym samym, dokonana zmiana, pozornie niewielka, może spowodować wiele wątpliwości interpretacyjnych i nieprzewidzianych albo wręcz niepożądanych skutków podatkowych. Dlatego też lepsze byłoby jednak pozostawienie tego przepisu w takim brzmieniu, w jakim był on dotychczas...

@RY1@i02/2011/010/i02.2011.010.086.002a.001.jpg@RY2@

dr Janusz Fiszer, partner w Kancelarii Prawnej White & Case i docent UW

EM