Podatkowe aspekty zawieszenia działalności gospodarczej

Specyfika prowadzonej działalności gospodarczej, na przykład jej sezonowość, wystąpienie określonych zdarzeń losowych lub chociażby chęć udania się na dłuższy urlop niejednokrotnie zmuszają przedsiębiorców do czasowego zaprzestania jej wykonywania. Dla podatników prowadzących własny biznes, którzy zawieszają działalność gospodarczą, niezmiernie istotne są przepisy określające ich prawa i obowiązki względem fiskusa w tym okresie. Zagadnienia te uregulowała ustawa z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 141, poz. 888). Nowelizacja, w związku z prawnym usankcjonowaniem instytucji zawieszenia działalności gospodarczej, wprowadziła również zmiany w ustawach regulujących podatki dochodowe, tj. ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawie o zryczałtowanym podatku od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Uregulowała ona także wpływ zawieszenia działalności gospodarczej na rozliczenia przedsiębiorców będących podatnikami VAT.

Przed wprowadzeniem powyższych regulacji przedsiębiorcy, w szczególności prowadzący działalność sezonową, nie mogli formalnie zawieszać prowadzenia firmy i w majestacie prawa zaprzestać wykonywania obowiązków podatkowych. Powołując się na brak odpowiedniej regulacji prawnej, urzędy skarbowe twierdziły, że przedsiębiorcy nie przysługuje prawo do zawieszania wykonywania działalności, lecz jedynie prawo do jej likwidacji. Złożenie oświadczenia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej nie powodowało żadnych skutków prawnych i nie miało wpływu na zakres praw i obowiązków podatnika wynikających z regulacji prawa podatkowego. W praktyce przedsiębiorca, który faktycznie zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, traktowany był przez organy podatkowe jako osoba nadal prowadząca tę działalność, do chwili jej likwidacji.

Obecne regulacje normują nie tylko możliwość zawieszenia działalności, ale również jej wpływ na rozliczenia z fiskusem. Celem zmian w ustawach podatkowych było wyeliminowanie lub ograniczenie w okresie zawieszenia działalności ciążących na przedsiębiorcach obowiązków wynikających z prawa podatkowego. Wprowadzone przepisy zasadniczo zwalniają przedsiębiorców z konieczności bieżącego rozliczania podatku dochodowego, tj. zapłaty w trakcie roku zaliczek na podatek oraz wpłat ryczałtu ewidencjonowanego. Z podatników VAT zdejmują natomiast obowiązek składania deklaracji w zakresie tego podatku (z pewnymi jednak wyjątkami).

Zawieszenie działalności

Regułą jest, że prawo do zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przysługuje przedsiębiorcom, a więc zarówno osobom fizycznym prowadzącym jednoosobowe firmy, jak i innym podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą, w szczególności spółkom prawa handlowego. Podkreślić jednak należy, że nie każdy przedsiębiorca może korzystać z przywileju zawieszenia działalności na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej i tym samym korzystać z wakacji podatkowych w tym okresie. Przywilej ten dotyczy wyłącznie przedsiębiorców niezatrudniających pracowników. Tylko firmy, które nie są pracodawcami, mogą zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej. Zawieszenie to może trwać od 1 miesiąca do 24 miesięcy. Okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia złożenia wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej.

Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej następuje na wniosek przedsiębiorcy złożony na piśmie właściwemu organowi ewidencyjnemu. Natomiast przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, np. spółka jawna, wniosek o zawieszenie działalności składa właściwemu sądowi rejestrowemu.

Zawieszenie spółki cywilnej

Podkreślić należy, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej prowadzonej w ramach spółki cywilnej jest możliwie tylko wtedy, gdy wniosek o zawieszenie złożą wszyscy wspólnicy. Wniosek o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej powinien zawierać informacje o umowie spółki cywilnej. Przypomnijmy, że spółka cywilna regulowana przepisami kodeksu cywilnego nie tworzy odrębnego bytu gospodarczego i nie ma zdolności prawnej. Jest to umowa, na mocy której wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Spółka cywilna nie posiada statusu przedsiębiorcy. Mają go jej wspólnicy, którzy rejestrują działalność w organie ewidencyjnym, czyli w urzędzie gminy.

W przypadku spółki cywilnej podobnie jak w przypadku osobowych spółek prawa handlowego, tj. spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej i komandytowo-akcyjnej, podatnikami są wspólnicy, a nie spółka. Przychody określa się u każdego ze wspólników proporcjonalnie do jego prawa w udziale w zysku oraz zasadniczo łączy się z pozostałymi przychodami ze źródeł, z których dochód podlega opodatkowaniu według progresywnej skali podatkowej. Każdy ze wspólników opłaca podatek za siebie zgodnie z powyższymi zasadami. Nie ma zatem możliwości, aby tylko jeden ze wspólników spółki cywilnej zawiesił działalność i swoje obowiązki względem fiskusa. Wniosek o zawieszenie działalności zawsze muszą złożyć wszyscy wspólnicy spółki cywilnej. Analogicznie w przypadku spółek osobowych prawa handlowego zawieszana jest działalność całej spółki, a nie jej poszczególnych wspólników. Z tą różnicą, że w wypadku spółek prawa handlowego to spółka jako przedsiębiorca wnioskuje o zawieszenie swojej działalności.

Powiadomienie urzędu skarbowego

O okresie, na który została zawieszona działalność gospodarcza, powinien zostać zawiadomiony urząd skarbowy. Jednak w przypadku zawieszenia działalności przez przedsiębiorców prowadzących działalność jednoosobowo lub w ramach spółki cywilnej nie jest konieczne odrębne zawiadamianie o tym fakcie naczelnika urzędu skarbowego. Ustawodawca zwolnił takich przedsiębiorców z obowiązków informacyjnych względem fiskusa. To organ ewidencyjny, który otrzymał od przedsiębiorcy wniosek o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej (odpowiednio wniosek o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej), ma obowiązek jej przekazania właściwemu dla podatnika organowi podatkowemu.

Obowiązek odrębnego powiadomienia fiskusa o fakcie zawieszenia działalności gospodarczej dotyczy natomiast wspólników spółek prawa handlowego. Zgodnie z regulacjami ustaw regulujących podatki dochodowe przepisy o zawieszeniu stosuje się, jeżeli podatnik będący wspólnikiem spółki nie później niż przed upływem siedmiu dni od dnia złożenia wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, zawiadomi w formie pisemnej właściwego naczelnika urzędu skarbowego o okresie zawieszenia wykonywania tej działalności.

W stosunku do zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, a zatem również zapłaty podatków, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wywiera skutki prawne od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca złożył wniosek o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej do ostatniego dnia miesiąca, w którym przedsiębiorca złożył wniosek o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Zwolnienie z zapłaty zaliczek

W okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca zasadniczo nie może wykonywać tej działalności ani osiągać z niej przychodów (z pewnymi wyjątkami, o których będzie mowa później). W konsekwencji za okres objęty zawieszeniem przedsiębiorcy zostali zwolnieni z obowiązku wpłacania w ciągu roku podatkowego zaliczek na podatek dochodowy. Zwolnienie ma zastosowanie niezależnie od tego, jaką formę opłacania zaliczek wybrał przedsiębiorca. Dotyczy ono zatem zarówno przedsiębiorców, którzy opłacają zaliczki miesięcznie, kwartalnie, jak i na zasadach uproszczonych. Wynika to z art. 44 ust. 10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 25 ust. 5a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.

Podkreślić należy, że w przypadku podatników podatku dochodowego od osób fizycznych zwolnienie z obowiązku wpłacania zaliczek dotyczy nie tylko podatników opodatkowanych na zasadach ogólnych, tj. według progresywnej skali podatkowej. Ma również zastosowanie do przedsiębiorców rozliczających się z fiskusem według 19-proc. stawki liniowej, na podstawie art. 30c ustawy o PIT.

W okresie zawieszenia działalności, zaliczek na podatek dochodowy nie muszą opłacać zarówno indywidualni przedsiębiorcy, jak i podatnicy prowadzący działalność w ramach spółek. Dotyczy to oczywiście wyłącznie przedsiębiorców uprawnionych do zawieszenia działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a zatem firm niezatrudniających pracowników.

Wyłączenie amortyzacji

Ustawodawca, umożliwiając podatnikom zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej, przyjął jednocześnie założenie, że w czasie takiego zawieszenia należące do przedsiębiorców środki trwałe zasadniczo nie będą wykorzystywane.

Z tego względu znowelizowane zostały przepisy art. 22c pkt 5 ustawy o PIT oraz art. 16c pkt 5 ustawy o CIT. Stanowią one, że składniki majątku, które nie są używane na skutek zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej albo zaprzestania działalności, w której te składniki były używane – nie podlegają amortyzacji. Wyłączenie amortyzacji w tym przypadku ma zastosowanie od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawieszono albo zaprzestano tej działalności.

Zawieszenie opłacania ryczałtu

Ustawodawca, regulując podatkowe skutki zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, nie zapomniał o firmach rozliczających się z fiskusem w formie ryczałtu ewidencjonowanego na podstawie ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Przypomnijmy, że opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych podlegają przychody osób fizycznych z pozarolniczej działalności gospodarczej, w tym również, gdy działalność ta jest prowadzona w formie spółki cywilnej osób fizycznych lub spółki jawnej osób fizycznych. Indywidualni przedsiębiorcy niezatrudniający pracowników, którzy wybrali ten sposób opodatkowania w okresie zawieszenia firmy, są zwolnieni z obowiązków obliczania ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych i wpłacania go na rachunek urzędu. Dotyczy to zarówno podatników opłacających ryczałt co miesiąc, jak i uprawnionych do ryczałtu kwartalnego.

Również podatnik będący osobą fizyczną, który jest wspólnikiem spółki jawnej, jeżeli spółka zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jest zwolniony, w zakresie tej działalności, z obowiązku obliczania i odprowadzania ryczałtu. W przypadku tych podatników zawieszenie opłacania ryczałtu stosuje się, jeżeli podatnik, nie później niż przed upływem siedmiu dni od dnia złożenia wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, zawiadomi w formie pisemnej właściwego naczelnika urzędu skarbowego o okresie zawieszenia wykonywania tej działalności.

Ulga w karcie podatkowej

Prawo do zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przysługuje również przedsiębiorcom opłacającym podatek w formie karty podatkowej. Z tej zryczałtowanej formy opodatkowania zasadniczo mogą korzystać przedsiębiorcy (jednoosobowe firmy oraz spółki cywilne osób fizycznych) prowadzący działalność usługową lub wytwórczą w niewielkim zakresie. Także i tutaj ma zastosowanie generalna zasada, że zawieszenie dotyczy tylko przedsiębiorców, którzy wykonują działalność samodzielnie i nie zatrudniają pracowników. W wypadku karty podatkowej zawieszenie działalności – w przeciwieństwie do innych form opodatkowania – nie oznacza jednak całkowitego zwolnienia z zapłaty podatku.

W przypadku zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej nie pobiera się podatku opłacanego w formie karty podatkowej za cały okres zawieszenia w wysokości 1/30 miesięcznej należności za każdy dzień zawieszenia.

Zawieszenie albo przerwa w działalności

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w odniesieniu do karty podatkowej, przed uregulowaniem prawa do zawieszenia działalności gospodarczej, funkcjonowała i w dalszym ciągu funkcjonuje instytucja przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Do czasu wprowadzenia przepisów o zawieszeniu była to jedyna tego typu norma w polskim prawie podatkowym, na podstawie której ustawodawca dopuszczał możliwość skorzystania z uprawnienia w postaci zgłoszenia czasowego zaprzestania prowadzenia firmy i opłacania podatku.

W wyniku zastosowania przerwy w działalności, tak samo jak w przypadku zawieszenia, nie pobiera się od przedsiębiorcy podatku opłacanego w formie karty podatkowej w wysokości 1/30 miesięcznej należności za każdy dzień przerwy. Obie instytucje reguluje art. 34 ustawy o zryczałtowanym podatku od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Na tym jednak podobieństwa między nimi się kończą.

Przede wszystkim w przypadku przerwy nie istnieją obostrzenia dotyczące zatrudniania pracowników. Może z niej zatem korzystać również przedsiębiorca będący pracodawcą, co nie jest dopuszczalne w przypadku zawieszenia działalności. Ponadto, w przypadku przerwy w działalności istnieje prawny, bezwzględny obowiązek zgłoszenia takiego faktu przez przedsiębiorcę do urzędu skarbowego. Podatnik zawiadamia o przerwie najpóźniej w dniu jej rozpoczęcia i w dniu poprzedzającym dzień jej zakończenia. W sytuacji gdy przerwa w prowadzeniu działalności została spowodowana chorobą, podatnik zawiadamia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o okresie przerwy, wynikającym ze zwolnienia lekarskiego, w dniu rozpoczęcia działalności po tej przerwie.

Inaczej jest także regulowany czas trwania przerwy i zawieszenia. Okres przerwy musi trwać nieprzerwanie co najmniej dziesięć dni. Zawieszenie może nastąpić na okres od miesiąca do dwóch lat. Ponadto przedsiębiorca musi przestrzegać wszystkich wymogów warunkujących zawieszenie, w szczególności dotyczących dopuszczalnych w tym okresie czynności.

Powyższe różnice wynikają z tego, że instytucja przerwy w działalności regulowana jest tylko i wyłącznie na potrzeby podatku opłacanego w formie karty podatkowej. Natomiast zawieszenie działalności na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej ma wymiar szerszy i skutkuje nie tylko zwolnieniem z wykonywania obowiązków podatkowych, ale również opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

Podkreślić należy, że do podatników, którzy na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej zawiesili wykonywanie działalności gospodarczej, w okresie objętym zawieszeniem, nie mają zastosowania przepisy regulujące przerwę w opłacaniu karty. Oznacza to, że instytucje te funkcjonują zupełnie niezależnie od siebie. Przedsiębiorca rozliczający się na podstawie karty podatkowej, który nie zatrudnia pracowników, zasadniczo ma możliwość wyboru między zgłoszeniem przerwy albo zawieszeniem wykonywania swojej działalności. Jeżeli jednak przedsiębiorca opłacający kartę podatkową jest jednocześnie pracodawcą, to pozostaje mu wyłącznie możliwość zawiadomienia fiskusa o planowanej przerwie w działalności.

Deklaracje podatników VAT

Przedsiębiorcy opodatkowani VAT, korzystający z instytucji zawieszenia działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, zostali zwolnieni z obowiązku składania deklaracji, za okresy rozliczeniowe, których dotyczy zawieszenie. Przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie przewidują odrębnego sposobu informowania o zawieszeniu działalności gospodarczej dla celów VAT. Oznacza to, że pisemna informacja dotycząca zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przekazana przez organ ewidencyjny urzędowi skarbowemu powinna być wiążąca także dla potrzeb VAT. W przypadku przedsiębiorców wpisanych do KRS, którzy samodzielnie informują odpowiednie organy podatkowe, warunkiem skorzystania z preferencji w zakresie VAT jest odpowiednie zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego o okresie zawieszenia.

Wyłączenie konieczności składania deklaracji w zakresie VAT nie obejmuje wszystkich przedsiębiorców zawieszających działalność będących jednocześnie podatnikami tego podatku. Przywilej ten nie ma zastosowania do:

● podatników zarejestrowanych jako podatnicy VAT UE zgodnie z art. 97 ustawy o VAT,

● podatników dokonujących wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów,

● podatników dokonujących importu usług lub nabywających towary – w zakresie których są podatnikiem.

Oprócz tego zwolnienie z obowiązku składania deklaracji podatkowych nie dotyczy:

● okresów rozliczeniowych, w których zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej nie dotyczyło pełnego okresu rozliczeniowego,

● okresów rozliczeniowych, za które podatnik jest obowiązany do rozliczenia podatku z tytułu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu oraz za które jest obowiązany dokonać korekty podatku naliczonego.

Oznacza to, że przedsiębiorca, który w trakcie okresu rozliczeniowego złoży wniosek o zawieszenie działalności gospodarczej, jest zobowiązany do złożenia deklaracji podatkowej za ten okres. Zwolnienie z obowiązku składania deklaracji podatkowych dotyczy bowiem wyłącznie pełnego okresu rozliczeniowego.

Także przedsiębiorca, który w trakcie zawieszenia działalności gospodarczej wykona dozwolone czynności skutkujące powstaniem obowiązku obliczenia VAT, np. sprzedaż środków trwałych, z tego tytułu będzie zobowiązany do złożenia deklaracji podatkowej za ten okres. Ze zwolnienia z obowiązku składania deklaracji podatkowych nie korzysta również przedsiębiorca, który w trakcie okresu zawieszenia działalności gospodarczej będzie zobowiązany do dokonania korekty podatku naliczonego.

Okres zawieszenia wykonywania działalności nie wpływa na status podatnika jako podatnika czynnego VAT. Zasadniczo jednak w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać z niej bieżących przychodów. Nie powinna zatem zdarzyć się sytuacja, gdy w tym okresie przedsiębiorca wykonuje działalność, a następnie wystawia fakturę za wykonanie usług lub sprzedaż towarów, poza wyjątkami przewidzianymi w tym zakresie. Przedsiębiorca ma prawo m.in. do wykonywania wszelkich czynności niezbędnych do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. Przepis ten jest niemal zbieżny z definicjami kosztów uzyskania przychodu w ustawach o podatku dochodowym.

Zatem przedsiębiorca pod pewnymi warunkami korzysta z prawa do odliczenia podatku naliczonego, w przypadku gdy wydatki na nabycie towarów i usług na podstawie ustaw o podatku dochodowym mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Skoro ma on prawo do dokonywania pewnego rodzaju kosztów w tym specyficznym okresie, należy uznać, że powinien w tym zakresie korzystać również z prawa do odliczenia podatku zapłaconego, ponosząc dany koszt.

Należy jednak pamiętać, że ustawa o VAT w sposób szczególny reguluje moment realizacji prawa przedsiębiorcy do odliczenia VAT naliczonego. Prawo to co do zasady powstaje w rozliczeniu za okres, w którym przedsiębiorca otrzymał fakturę lub w miesiącu następnym. Przedsiębiorca, który chciałby skorzystać z prawa do odliczenia VAT naliczonego, powinien zatem, w okresie zawieszenia, aby prawo to zrealizować, dobrowolnie zrezygnować ze zwolnienia od składania deklaracji VAT i za ten okres złożyć deklarację VAT na zasadach ogólnych.

Dozwolone czynności

Jak wskazano, w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Od tej zasady ustawodawca przewidział jednak pewne wyjątki. Katalog czynności dozwolonych w okresie zawieszenia prowadzenia firmy reguluje art. 14a ust. 4 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Ich realizacja może wiązać się z koniecznością rozliczenia z fiskusem po wznowieniu działalności gospodarczej.

Ustawodawca przede wszystkim umożliwia podatnikowi wykonywanie wszelkich czynności niezbędnych do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. Pomimo zawieszenia prowadzenia firmy, podatnik ma prawo przyjmować należności. Z drugiej jednak strony jest zobowiązany do regulowania zobowiązań powstałych przed datą zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej. W okresie zawieszenia przedsiębiorca może także zbywać własne środki trwałe oraz wyposażenie i osiągać przychody finansowe, także z działalności prowadzonej przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej.

Oprócz tego przedsiębiorca wykonuje wszelkie obowiązki nakazane przepisami prawa. Przedsiębiorca ma również prawo albo obowiązek uczestniczyć w postępowaniach sądowych, podatkowych i administracyjnych związanych z działalnością gospodarczą wykonywaną przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej oraz może zostać poddany kontroli na zasadach przewidzianych dla przedsiębiorców wykonujących działalność gospodarczą.

Wykonywanie czynności skutkujących powstaniem przychodu, np. sprzedaż wyposażenia biura czy środków trwałych, nie pozostaje bez wpływu na rozliczenia podatkowe po wznowieniu działalności gospodarczej. W takim wypadku zarówno zaliczki na podatek, jak i ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, należne z tytułu dochodów (przychodów) osiągniętych w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, należy uregulować po okresie zawieszenia.

Obowiązki wobec fiskusa

Osoba fizyczna, która zawiesi prowadzenie firmy, zwolniona jest z odprowadzania w trakcie roku podatku dochodowego w zakresie prowadzonej działalności. Nic natomiast nie zwalnia jej z regulowania innych danin publicznych, w tym niemających związku z wykonywaną na co dzień działalnością gospodarczą. Jeżeli zatem na przykład podatnik zawiesił działalność i w okresie zawieszenia otrzymał spadek, to oczywiście będzie zobowiązany do rozliczenia podatku od spadków i darowizn. Podobnie będzie w sytuacji, gdy jako osoba fizyczna dokona transakcji podlegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, np. kupi samochód na użytek prywatny.

Mimo zawieszenia działalności gospodarczej, podmiot, który z tego uprawnienia korzysta, nie traci jednak statusu przedsiębiorcy. Jak wspomniano, zgodnie z art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorca w okresie zawieszenia działalności wykonuje wszelkie obowiązki nakazane przepisami prawa. Jest on zatem zobowiązany w szczególności:

● złożyć roczne zeznanie podatkowe,

● zapłacić podatek dochodowy od osób fizycznych lub podatek dochodowy od osób prawnych albo ryczałt ewidencjonowany za rok podatkowy,

● rozliczyć VAT w przypadku wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem i dozwolonych przepisami znowelizowanej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Zastrzeżenia przedsiębiorców wzbudzała natomiast kwestia odprowadzania w okresie zawieszenia działalności gospodarczej podatku od nieruchomości. Odpowiedzią na pojawiające się wątpliwości jest pismo dyrektora Departamentu Podatków Lokalnych z 1 grudnia 2008 r. (PL/LS/833/111/SIA/08/376) do prezesa Regionalnej Izby Obrachunkowej w sprawie opodatkowania nieruchomości przedsiębiorcy, który zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej.

Ministerstwo Finansów w piśmie tym wyjaśniło, że zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2006 r. nr 121, poz. 844 z późn. zm.) przez grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej rozumie się grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z wyjątkiem budynków mieszkalnych oraz gruntów związanych z tymi budynkami, a także gruntów, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy. Zasady te nie mają zastosowania, jeżeli przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych.

W ocenie Ministerstwa Finansów z art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej regulującego zasady zawieszania działalności gospodarczej nie wynika natomiast, że zawieszenie to oznacza utratę statusu przedsiębiorcy. Regulując zagadnienie zawieszenia działalności gospodarczej, ustawodawca nie unormował w sposób szczególny kwestii opodatkowania podatkiem od nieruchomości. W praktyce oznacza to, że w przypadku przedsiębiorcy, który zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, w sprawach związanych z opodatkowaniem tym podatkiem stosuje się, bez żadnych modyfikacji, przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Zdaniem resortu w świetle obowiązujących przepisów już sam fakt posiadania przez przedsiębiorcę budynku, budowli czy gruntu skutkuje tym, że są one związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (por. wyrok WSA z 29 września 2005 r., II SA/Wa 1411/05). W przypadku zawieszenia wykonywania działalności przesłanka posiadania określonych nieruchomości lub obiektów budowlanych nadal jest spełniona. W rezultacie w przypadku zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej brak jest uzasadnienia dla zastosowania, dla gruntów i budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stawek przewidzianych dla gruntów i budynków pozostałych.

Ministerstwo Finansów zwróciło natomiast uwagę, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest przesłanką zastosowania niższych stawek podatku od nieruchomości dla budynków mieszkalnych lub ich części, które przed zawieszeniem objęte były stawką właściwą dla obiektów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej – art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Zmiana zasad opodatkowania w wyniku zawieszenia działalności występuje również w przypadku będących w posiadaniu przedsiębiorcy: gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych oraz lasów, zajętych na wykonywanie innej działalności gospodarczej niż działalność rolnicza i leśna. Zawieszenie działalności gospodarczej spowoduje objęcie tych gruntów podatkiem rolnym lub leśnym na zasadach określonych w ustawach: z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. nr 136, poz. 969 z późn. zm.) i z 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz.U. nr 200, poz. 1682 z późn. zm.).

Wznowienie działalności

Wznowienie działalności gospodarczej następuje na podstawie wniosku przedsiębiorcy złożonego w organie ewidencyjnym lub sądzie rejestrowym. W celu zwolnienia przedsiębiorcy z dodatkowych obowiązków administracyjnych ustawodawca nałożył na organ ewidencyjny obowiązek przekazywania organom podatkowym informacji nie tylko o zawieszeniu, ale również o wznowieniu działalności. Jedynie przedsiębiorcy wpisani do Krajowego Rejestru Sądowego są zobowiązani do samodzielnego zawiadamiania o tych zdarzeniach organów podatkowych. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że niezłożenie wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej przed upływem okresu 24 miesięcy od dnia złożenia wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej skutkuje wykreśleniem przedsiębiorcy z ewidencji.

Po okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej podatnicy wpłacają zaliczki na podatek według dotychczasowych zasad. Z kolei podatnicy opodatkowani ryczałtem po wznowieniu działalności muszą obliczyć i wpłacić ryczałt dotyczący okresu zawieszenia w określonych przez ustawodawcę terminach:

● do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wznowiono wykonywanie działalności gospodarczej – w przypadku podatników rozliczających się miesięcznie,

● do 20. dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym wznowiono wykonywanie działalności gospodarczej – w przypadku podatników rozliczających się kwartalnie.

Jeżeli wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następuje w ostatnim miesiącu roku podatkowego, ryczałt dotyczący okresu zawieszenia, w danym roku podatkowym, podatnik jest obowiązany obliczyć i wpłacić do 31 stycznia następnego roku. W tym samym terminie ryczałt zobowiązani są obliczyć i wpłacić podatnicy rozliczający się kwartalnie, jeżeli wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następuje w ostatnim kwartale roku podatkowego.

W przypadku gdy wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następuje w roku następującym po roku podatkowym, w którym rozpoczęto zawieszenie, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych:

● przypadający za okres zawieszenia w roku podatkowym, w którym zawieszenie rozpoczęto, podatnik jest obowiązany obliczyć i wpłacić w terminie do 31 stycznia następnego roku,

● przypadający za okres zawieszenia w roku podatkowym, w którym wznowiono wykonywanie działalności gospodarczej, podatnik jest obowiązany obliczyć i wpłacić w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu (kwartale), w którym wznowiono działalność. Nie dotyczy to przypadku, gdy wznowienie działalności następuje w ostatnim miesiącu (kwartale) roku podatkowego. W tym wypadku dotyczący okresu zawieszenia podatnik jest obowiązany obliczyć i wpłacić do 31 stycznia następnego roku.

Jeżeli natomiast wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następuje w roku następującym dwa lata po roku podatkowym, w którym rozpoczęto zawieszenie, ryczałt przypadający za okres zawieszenia w roku podatkowym, w którym zawieszenie rozpoczęto, podatnik jest obowiązany obliczyć i wpłacić do 31 stycznia roku następnego. W tym samym terminie należy wpłacić ryczałt przypadający za okres zawieszenia w roku podatkowym następującym po roku, w którym zawieszenie rozpoczęto. Natomiast ryczałt przypadający za okres zawieszenia w roku podatkowym, w którym wznowiono wykonywanie działalności gospodarczej, podatnik jest obowiązany obliczyć i wpłacić w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu (kwartale), w którym wznowiono działalność.

Obowiązek obliczenia i wpłacenia ryczałtu odnosi się do kategorii przychodów enumeratywnie wymienionych w art. 14a ust. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, czyli np. do przychodów uzyskanych na skutek wykonywania czynności niezbędnych do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, przychodów z tytułu sprzedaży składników majątku związanych z prowadzoną działalnością czy też przychodów związanych z należnościami powstałymi przed okresem zawieszenia działalności. Wówczas taki przychód będzie podstawą do obliczenia ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych dotyczącego okresu zawieszenia. Jeżeli podatnik w okresie zawieszenia nie osiągnie tego rodzaju przychodów, w praktyce nie będzie musiał płacić ryczałtu za okres, w którym zawiesił działalność.

Podatnik opłacający podatek na zasadach ogólnych rozliczy ewentualne przychody w ramach wznowionych zaliczek na podatek. Odwieszenie działalności w ciągu roku powoduje bowiem automatycznie przywrócenie reżimu wpłacania zaliczek na podatek dochodowy w zwykłym trybie.

PRZYKŁAD

PRZYKŁAD

PRZYKŁAD