Inwestycje w rajach podatkowych pozwalają na zyski

Raje, oazy lub azyle podatkowe, kraje typu offshore to potoczne określenie używane w odniesieniu do krajów lub terytoriów, np. poszczególnych stanów, kantonów, stwarzających szczególnie korzystne warunki dla prowadzenia działalności ze względu na niskie, często symboliczne, podatki lub ich całkowity brak. Z powodu zarówno niewielkiej liczby ludności, jak i często słabo rozwiniętego przemysłu, kraje te podejmują działania mające na celu zachęcenie do lokowania kapitału na ich terytorium przez zagranicznych inwestorów. Zdaniem Moniki M. Dziedzic, partnera w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy spółka doradztwa podatkowego, przepisy obowiązujące w rajach podatkowych zachęcają więc do lokowania części środków/aktywów w tych krajach, w wyniku czego państwa stosujące wyższe stawki podatku zostają pozbawione części swoich dochodów, czyli zysków z podatków. Zjawisko takie określane jest również jako stosowanie szkodliwej konkurencji podatkowej.

– Działanie w rajach podatkowych jest możliwe m.in. dzięki obowiązywaniu rygorystycznych przepisów dotyczących tajemnicy handlowej, bankowej oraz braku przekazywania informacji o dochodach poszczególnych spółek czy osób prywatnych. Kraje uznawane za raje podatkowe zazwyczaj gwarantują całkowite utajnienie informacji dotyczących właścicieli spółki, kontrahentów, przeprowadzonych transakcji – wyjaśnia Monika M. Dziedzic.

Dodaje, że organy podatkowe danego państwa, nawet jeśli podejrzewają, że część dochodów powinna podlegać opodatkowaniu w tym państwie, nie mogą uzyskać dowodów potwierdzających te przypuszczenia.

Walka z rajami

Państwa nakładające wyższe podatki od wielu lat podejmują działania mające na celu wyeliminowanie lub ograniczenie szkodliwej konkurencji stosowanej przez raje podatkowe.

– Należy pamiętać, że państwa nie mogą bezpośrednio ingerować w wewnętrzne ustawodawstwo rajów podatkowych – wyjaśnia Monika M. Dziedzic.

Wskazuje, że mogą natomiast wprowadzać pewne regulacje we własnym prawie podatkowym zniechęcające do transakcji z rajami podatkowymi, np. zakaz zaliczania do kosztów podatkowych wydatków ponoszonych na rzecz spółek zarejestrowanych w rajach podatkowych, obowiązek składania informacji odnoszących się działalności w rajach podatkowych, wyższe stawki podatku u źródła dla płatności dokonywanych do rajów podatkowych. Oczywiście działania pojedynczych państw będą mało skuteczne, a ponadto państwa te będą mało atrakcyjne dla potencjalnych inwestorów, stąd konieczność współpracy w szerszym gronie i podejmowania wspólnych działań.

Działania OECD

Forum współpracy państw w tym zakresie jest głównie OECD. Z informacji Moniki M. Dziedzic wynika, że pierwszy ważny raport poświęcony rajom podatkowym OECD opublikowała już w 1998 roku, przedstawiając kryteria decydujące o uznaniu danego kraju za raj podatkowy, tj.

● niski poziom lub brak podatków w stosunku do określonych rodzajów dochodów;

● brak przejrzystości systemu podatkowego, tj. niejasność regulacji lub brak nad nimi dostatecznego nadzoru finansowego stwarzającego w efekcie możliwość uzyskiwania przez niektórych podatników szczególnych przywilejów podatkowych;

● niechęć administracji danego kraju do uczestniczenia w wymianie informacji podatkowych, a także do uchylania przepisów o tajemnicy bankowej, nawet w przypadkach uzasadnionych podejrzeniem przestępstwa, w szczególności odmowa udzielenia informacji administracjom innych państw o dochodach transferowanych do takiego kraju przez osoby podlegające jurysdykcji podatkowej innych państw;

● rejestrowanie firm działających fikcyjnie.

Na tej podstawie została sporządzona lista rajów podatkowych, która podlegała okresowej weryfikacji. Jednocześnie OECD zaproponowała rozwiązania legislacyjne, które po zastosowaniu przez poszczególne państwa mają uniemożliwić lub ograniczyć szkodliwą konkurencję podatkową.

Ostatnie zmiany

Według Moniki M. Dziedzic obecnie działania OECD zmierzają nie tyle do likwidacji korzystnego opodatkowania w rajach podatkowych, co zapewnienia wymiany informacji podatkowej pomiędzy państwami oraz ograniczenia zastosowania przepisów dotyczących tajemnicy bankowej. Celem (standardem), do którego zmierza OECD, jest zapewnienie na żądanie wymiany informacji podatkowych pomiędzy administracjami podatkowymi z różnych państw oraz ograniczenie przepisów dotyczących tajemnicy bankowej poprzez odpowiednie umowy międzynarodowe.

– Opublikowana w kwietniu 2009 r. przez OECD lista podzieliła państwa na trzy kategorie: na białej liście znalazły się państwa spełniające standardy wypracowane przez OECD, nieuznawane za stosujące szkodliwą konkurencję podatkową. Wśród nich znajduje się Polska i co ciekawe, np. Cypr, który w opinii wielu osób jest uznawany za raj podatkowy – wylicza nasza rozmówczyni z MDDP.

Podaje też, że szara lista wymienia kraje uznawane za raje podatkowe lub centra finansowe, które jednak podjęły starania mające na celu dostosowanie swoich ustawodawstw do standardów OECD, w tym w szczególności w zakresie wymiany informacji i ograniczenia zastosowania tajemnicy bankowej. Na tej liście znalazły się m.in. kwalifikowane jako raje podatkowe w rozumieniu OECD, tj. spełniające głównie cztery przedstawione wyżej kryteria, San Marino, Liechtenstein, Wyspy Marshalla, Monako. Głównie ze względu na przepisy dotyczące wymiany informacji i tajemnicy bankowej lista obejmuje również centra finansowe, niebędące rajami podatkowymi w rozumieniu OECD, takie jak Austria, Belgia, Brunei, Chile, Luksemburg, Singapur, Szwajcaria, Gwatemala. Czarna lista obejmowała początkowo cztery państwa, które nie podjęły starań, aby spełnić standardy OECD: Costa Rica, Malezja, Filipiny oraz Urugwaj. Działania podjęte przez te państwa spowodowały, że obecnie znajdują się one na liście szarej.

Terytoria bezpieczne

Działania podejmowane za pośrednictwem OECD nie spowodują całkowitego wyeliminowania rajów podatkowych. W większym stopniu natomiast administracje podatkowe państw uzyskają dostęp do informacji o transakcjach przeprowadzanych w innych państwach, w tym o środkach zdeponowanych na zagranicznych rachunkach bankowych lub ulokowanych w spółkach z siedzibą w jurysdykcjach podatkowych, które do tej pory informacji takich nie udostępniały. Monika M. Dziedzic zwraca uwagę, że dotyczy to np. Szwajcarii, która do tej pory, powołując się na wewnętrzne przepisy dotyczące tajemnicy bankowej, odmawiała obcym administracjom podatkowym udzielania informacji w sprawach podatkowych.

– Szwajcaria rozpoczęła już negocjacje z Danią i Norwegią zmierzające do zawarcia stosownych porozumień w zakresie wymiany informacji, a kolejne rozmowy w tej sprawie mają toczyć się z Polską, Holandią, Japonią oraz USA. Podobne działania podjął np. Luksemburg – wskazuje nasza rozmówczyni.

Jej zdaniem warto zwrócić uwagę, że część podatników wykorzystywała obce jurysdykcje podatkowe do legalnych działań mających na celu zgodną z prawem optymalizację podatkową – w ich przypadku wprowadzane zmiany nie wiążą się z ryzykiem podatkowym. W gorszej sytuacji są ci, którzy w rajach podatkowych ukrywali część swoich dochodów przed polskim fiskusem. Raje podatkowe/centra finansowe będą jednak najprawdopodobniej starały się ograniczać zakres udostępnianych informacji lub w inny sposób utrudniać do nich dostęp. Ponadto część państw może poprzestać na podpisaniu umów w sprawie wymiany informacji z dwunastoma wybranymi krajami, spełniając tym samym wymóg nałożony przez OECD. Dalsze działania będą zależały w dużej mierze od presji ze strony państw OECD i grupy G-20.