Majątek firmy musi być zdatny do użytku pod względem prawnym

Zgodnie z przepisami ustaw o podatku dochodowym ustalenie, czy dany środek trwały jest kompletny i zdatny do użytku, bezpośrednio przekłada się na moment rozpoczęcia amortyzacji. Z orzecznictwa sądowego wynika, że sądy administracyjne dość restrykcyjnie podchodzą do tych pojęć i traktują je szeroko.

W jednym z orzeczeń Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie podkreślił, że przez pojęcie "zdatne do użytku" należy rozumieć możliwość nie tylko faktycznego, ale także prawnego użytkowania danego składnika majątkowego (wyrok WSA w Szczecinie z 13 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 372/07, niepublikowany). Sąd zgodził się, że podatnik nie mógł amortyzować hal magazynowych w 2001 roku, bo pozwolenie na ich użytkowanie uzyskał dopiero w styczniu 2002 r. W ocenie sądu możliwość prawnego użytkowania przedmiotowych hal magazynowych stworzyło dopiero pozwolenie na użytkowanie wymagane zgodnie z prawem budowlanym.

W kolejnym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odniósł się do pojęcia ,,kompletność i zdatność". W jego ocenie kompletność i zdatność do użytku w dniu przyjęcia do używania oznacza, że środek trwały zawiera wymagane elementy konstrukcyjne, pozwalające na jego funkcjonowanie zgodnie z przeznaczeniem. Ponadto budynek musi być sprawny technicznie, a jeśli istnieją wymogi formalne, to także muszą być one spełnione. Zdaniem WSA konieczne jest np. wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie budynku, choć nie jest to warunek przewidziany przez prawo podatkowe. Przekazanie środka trwałego do używania przez podatnika należy rozumieć jako rozpoczęcie wykorzystywania go zgodnie z jego przeznaczeniem. Warunki kompletności i zdatności do użytku środka trwałego są spełnione dopiero wówczas, gdy obiekt budowlany może na mocy decyzji o pozwoleniu na użytkowanie być legalnie przyjęty do użytkowania. Do czasu wydania takiej decyzji obiekt budowlany nie może być zaliczony do środków trwałych, a tym samym nie może być amortyzowany (wyrok WSA w Lublinie z 16 października 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 379/09, niepublikowany).

Sądy administracyjne szczególną uwagę zwracają na to, że warunek kompletności i zdatności odnosi się do całego obiektu. Częściowe wynajęcie budynku innemu przedsiębiorstwu nie świadczy o zdatności do użytku (całego) budynku nabytego przez podatnika. Takie stanowisko potwierdził m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (wyrok WSA w Łodzi z 15 września 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 480/09, niepublikowany). Sąd podkreślił, że odpisy amortyzacyjne, jako koszty uzyskania przychodu, muszą mieć związek z uzyskiwanymi przychodami. Środki trwałe powinny być kompletne oraz zdatne do używania w dniu przyjęcia do używania. Obie te cechy powinny być spełnione łącznie. Na kompletność i zdatność do użytku należy patrzeć przede wszystkim przez pryzmat wykorzystywania środków trwałych na cele prowadzonej działalności gospodarczej. Nie będzie środkiem trwałym zdatnym do użytku rzecz, która może spełniać zaplanowane dla niej funkcje, jednak nie spełniono określonych prawnych wymagań, których spełnienie jest warunkiem rozpoczęcia jej użytkowania. Dotyczyć to może w szczególności konieczności uzyskania stosownych uprawnień, pozwoleń, homologacji.

Kompletność i zdatność odnosi się do wszystkich środków. W przypadku maszyn może okazać się, że o kompletności i przydatności zdecyduje dopiero dodatkowe oprzyrządowanie. W wyroku z początku tego roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu potwierdził stanowisko organów podatkowych, że automaty samosprzedażowe stanowiły podlegające amortyzacji środki trwałe wykorzystywane przez spółkę w prowadzonej działalności gospodarczej tylko łącznie z dodatkowym wyposażeniem w postaci podstaw, wrzutników i systemów płatności (wyrok WSA we Wrocławiu z 12 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1701/09, niepublikowany).

Zdaniem sądu automaty nie mogły przysparzać spółce przychodów bez tego wyposażenia. W sprawie nie zanegowano przy tym, że podatnik dysponował także automatami, które funkcjonowały (pozwalały uzyskiwać przychody) mimo braku spornego w sprawie wyposażenia (sprzedaż była rozliczana za pomocą kart chipowych, spisów remanentowych, licznika, ryczałtowo). Nie kwestionowano również faktu, że nie wszystkie automaty były usadowione na podstawach. Zdaniem sądu fakt zakupu podstaw, wrzutników i systemów płatności potwierdza niewątpliwie, że część z posiadanych i używanych w prowadzonej przez spółkę aktywności gospodarczej automatów funkcjonowała wyposażona w te dodatkowe elementy. W przeciwnym razie zbyteczny byłby ich zakup. Tym samym dodatkowe wyposażenie stanowiło część składową konkretnych - nowo zakupionych - automatów samosprzedażowych, tj. automatów usytuowanych na podstawach i dokonujących sprzedaży przy użyciu wrzutników (sprzedaż gotówkowa) i systemów płatności (sprzedaż bezgotówkowa).

Podsumowując, z orzecznictwa jasno wynika, że podatnicy, którzy chcą prawidłowo amortyzować środki trwałe, powinni szczególną uwagę zwrócić na ich kompletność i zdatność do użytku. Warunki te spełniają tylko te obiekty, które nie mają wad faktycznych i prawnych, i są gotowe do wykonywania swoich funkcji. Jeżeli środek trwały nie jest kompletny, lepiej poczekać i spełnić wszystkie niezbędne warunki techniczne oraz prawne. To pozwoli uniknąć błędów w rozliczeniu podatku i uchroni podatnika przed ewentualną przymusową korektą kosztów.

Środek trwały kompletny to niemający braków, całkowity. Środek trwały zdatny do użytku to rzecz nadająca się do wypełnienia przeznaczonych mu funkcji. Kompletność i zdatność środków trwałych do użytku należy postrzegać nie tylko w aspekcie fizycznym, ale również na płaszczyźnie prawnej, konwencjonalnej

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 16a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 22a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).