Tajemnica bankowa może być uchylona, nawet w Szwajcarii

Tajemnica bankowa to jeden z filarów biznesu bankowego, dzięki któremu takie kraje jak Szwajcaria, Liechtenstein czy Monako przyciągają kapitał oszczędnościowy. Jakie są jej granice?

Tajemnica bankowa ściśle wiąże się z prawem do prywatności. W wielu krajach, tak jak i w Polsce, ma ona charakter wolności o randze konstytucyjnej. Przedsiębiorca, powierzając instytucji finansowej swoje aktywa, powierza jej również informacje dotyczące swojego majątku i stanu rodzinnego. Takie kraje jak Szwajcaria czy Liechtenstein na tyle wcześnie pojęły wagę tajemnicy bankowej, że w ciągu ostatniego stulecia stały się centrami finansowymi. Przedsiębiorcy uznali, że jeśli lokować majątek, to w pierwszej kolejności tam. Nie oznacza to, że tajemnica bankowa jest bezwarunkowa. Jej granice są określone przepisami. Gdy deponowane środki pochodzą ze źródeł budzących wątpliwości, tajemnica bankowa może być uchylona, a informacje o podejrzeniach przekazane władzom.

Czy w Szwajcarii tajemnica bankowa jest ściślej chroniona niż w innych państwach?

Szwajcaria o tyle różni się od innych państw, że uchylanie się od płacenia podatków nie było w tamtejszym systemie prawnym zdefiniowane jako przestępstwo. Dlatego w przypadku rachunków bankowych osób, które uchylały się od płacenia podatków w rodzimym kraju, brak było podstaw do naruszenia tajemnicy bankowej. Nawet jeżeli ze stosownym wnioskiem występowała administracja kraju danego beneficjenta.

Jednak od kilkunastu lat nasila się - wskutek różnych międzynarodowych uzgodnień i nacisków ze strony UE - tendencja do ograniczenia tajemnicy bankowej. W dobie kryzysu finansowego, który wybuchł jesienią 2008 roku, państwa OECD zwróciły się do Szwajcarii z konkretnymi żądaniami w tym zakresie. W 2010 roku pod wpływem nacisków parlament Szwajcarii ratyfikował umowę, na mocy której UBS, jeden z największych banków szwajcarskich, udostępnił informacje urzędom skarbowym USA. Dotyczyły one oszczędności na rachunkach bankowych prawie 4,5 tys. obywateli amerykańskich podejrzewanych o ukrywanie przychodów. Każdy bank ze Szwajcarii zobowiązany jest też, pod rygorem zablokowania inwestycji w USA, do przestrzegania przepisów mających na celu przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu.

Czy banki w Szwajcarii mają obowiązek w podobny sposób ujawniać informacje bankowe, jeśli dotyczą one obywateli krajów europejskich?

W 2011 roku Niemcy i Wielka Brytania rozpoczęły renegocjacje ze Szwajcarią, by uzyskać uprawnienia do uzyskiwania informacji o rachunkach bankowych posiadanych przez rezydentów podatkowych obu tych państw. Podjęto je z pominięciem UE. Zimą 2011 roku Szwajcaria zdecydowała się wyrazić zgodę na ratyfikowanie postulowanych zmian nazwanych "realizacją strategii czystych pieniędzy". Chodzi o to, by Szwajcaria nie była kojarzona z praktyką nieujawniania przychodów podatkowych (tax evasion) i by inne kraje nie wciągały jej na różnego rodzaju "czarne listy". Od 1 stycznia 2013 r. banki w Szwajcarii będą miały obowiązek weryfikowania, czy dochody tam deponowane zostały zadeklarowane w państwie rezydencji danego klienta. Jeśli nie, to pobiorą podatek i odprowadzą go do właściwych urzędów skarbowych w Niemczech i Wielkiej Brytanii. W przypadku niemieckich rezydentów podatkowych, którzy nie zadeklarowali w swoim kraju dochodów, podatek będzie pobierany wstecznie w wysokości 21 - 41 proc. Majątki, które były przedmiotem spadku objętego przez spadkobierców i niezgłoszonego w Niemczech, zostaną opodatkowane stawką 50 proc. aktywów nabytych przez spadkobierców. W kolejnych latach będą oni mieć do wyboru zadeklarowanie przychodów z rachunku bankowego w Szwajcarii i opodatkowanie ich wraz z dochodami niemieckimi lub też utrzymanie poufności rachunku bankowego w Szwajcarii i pobranie podatku w wysokości 26,375 proc. dochodów odsetkowych i kapitałowych przez szwajcarski bank oraz odprowadzenie go do Niemiec. Analogiczne zasady będą obowiązywać szwajcarskie banki wobec obywateli brytyjskich.

A jak do omówionych uzgodnień podchodzi Unia Europejska jako całość?

Identyczne rozmowy renegocjacyjne chcą podjąć ze Szwajcarią pozostałe państwa OECD. Zamiar ten spotkał się jednak ze sprzeciwem Komisji Europejskiej, która stawia sobie za cel negocjowanie ze Szwajcarią warunków wymiany informacji w imieniu wszystkich krajów unijnych. Rozmowy prowadziła również Polska. W październiku 2011 roku podpisano polsko-szwajcarski protokół do umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jego postanowienia weszły w życie 1 stycznia br. Polskie negocjacje nie objęły należności z tytułu dochodów uzyskanych i zdeponowanych w Szwajcarii w latach je poprzedzających. Polski resort finansów będzie mógł uzyskać informacje z banku szwajcarskiego, jeśli dotyczą one dochodów uzyskanych i zdeponowanych tam po 1 stycznia 2012 r.

A więc regulacje podpisanego przez Polskę protokołu nie idą tak daleko jak postanowienia umów zawartych ze Szwajcarią przez Niemcy lub Wielką Brytanią?

Tak, ale trzeba brać pod uwagę, że wprowadzenie podobnych regulacji w całej UE lub w krajach członkowskich OECD to kwestia czasu. W kwietniu 2012 roku podobną umowę w sprawie poboru podatku u źródła Szwajcaria podpisała z Austrią. Umowa ta nie narusza tajemnicy bankowej. Obejmuje jednak opodatkowanie dochodów przyszłych i aktywów posiadanych na rachunkach bankowych w Szwajcarii w przeszłości.

W ostatnich latach zmiany zaszły również w polskich przepisach. Z początkiem 2010 roku weszły w życie nowe regulacje prawa dewizowego, które określają obowiązek informowania Narodowego Banku Polskiego o posiadanych aktywach zagranicznych. To również oznaka kierunku zmian i dążenia do pełnego dostępu do informacji o aktywach polskich rezydentów poza granicami kraju.

Jakie wnioski wynikają z zachodzących zmian dla przedsiębiorców dysponujących rachunkiem bankowym w Szwajcarii bądź prowadzących spółkę zagraniczną?

Należy podkreślić, że obowiązki związane z przepływem informacji bankowej są jedynie formą kontroli przestrzegania przepisów już obowiązujących. Posiadanie rachunku bankowego lub spółki zagranicznej jest wskazane, gdy ich beneficjentom zależy na poufności ze względu na rozmiar posiadanych aktywów. Ewentualne ryzyko związane z posiadaniem aktywów za granicą pojawia się wtedy, gdy naruszane są przepisy prawa krajowego, bądź to w zakresie unikania płacenia podatków, bądź w zakresie prawa dewizowego.

Szwajcaria różni się od innych państw tym, że uchylanie się od płacenia podatków nie było w tamtejszym systemie prawnym zdefiniowane jako przestępstwo

@RY1@i02/2012/196/i02.2012.196.21500020b.802.jpg@RY2@

Anna Maria Panasiuk, doktor nauk prawnych, założyciel i wspólnik w firmie ITCI

Rozmawiał Krzysztof Polak