W jaki sposób małżonkowie opodatkują przychód z najmu

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o PIT małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu od osiąganych przez nich dochodów. Jednak małżonkowie, między którymi istnieje przez cały rok podatkowy wspólność majątkowa, pozostający w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, mogą złożyć wniosek o wspólne opodatkowanie. Wniosek taki powinien być wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym.

W takim przypadku podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków. Co do zasady do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 8 ustawy o PIT, ze wskazanego powyżej sposobu opodatkowania nie można skorzystać, gdy chociażby do jednego z małżonków mają zastosowanie przepisy art. 30c ustawy o PIT ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne lub ustawy o podatku tonażowym.

Od zasady tej istnieje jednak wyjątek. Mianowicie małżonkowie opodatkowani ryczałtowo mają prawo do wspólnego rozliczenia, jeżeli osiągają przychody z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze. Umowy te nie mogą być jednak zawierane w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. We wskazanym przez podatnika przypadku małżonkowie spełniają zatem warunki uprawniające do wspólnego opodatkowania.

Razem czy osobno

Zasadą jest, że małżonkowie osiągający przychody z najmu wspólnej własności mogą wybrać, czy od całości przychodów rozliczać się będzie jeden z małżonków, czy też rozliczać się będzie każdy z małżonków od połowy przychodu.

Aby podatek od przychodu z najmu mógł opłacać w całości jeden z małżonków, muszą zostać spełnione dwa warunki. Po pierwsze, między małżonkami musi istnieć wspólność majątkowa. Po drugie, małżonkowie muszą złożyć pisemne oświadczenie o opodatkowaniu całości przychodów przez jednego z nich. Oświadczenie należy złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego najpóźniej w terminie:

1) do 20 stycznia roku podatkowego - gdy najem jest kontynuowany,

2) wpłaty ryczałtu, tj. do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty pierwszy przychód z najmu - gdy działalność została rozpoczęta w trakcie roku podatkowego.

Zasada ta dotyczy nie tylko zaliczek i deklaracji, ale i rocznego rozliczenia podatku. Zatem jeden z małżonków, który przejął na siebie zobowiązanie podatkowe z tytułu najmu, musi wykazać dochód z tego źródła w rocznym zeznaniu podatkowym, chyba że wybrał opodatkowanie ryczałtowe.

Także gdy jeden (lub oboje) z małżonków odprowadza zryczałtowany podatek dochodowy wyłącznie od przychodów z najmu, małżonkowie nadal mają prawo do wspólnego opodatkowania. Jest to wyjątek od ogólnej zasady wyłączającej prawo do wspólnego opodatkowania, gdy jeden z małżonków osiąga dochody opodatkowane ryczałtowym podatkiem od przychodów ewidencjonowanych lub w formie karty podatkowej.

Możliwa jest również sytuacja, w której każdy z małżonków dokonuje opodatkowania części dochodu z najmu, a jednocześnie każdy z nich robi to w inny sposób, tj. albo na zasadach ogólnych, albo w formie podatku zryczałtowanego.

Oświadczenie o wyborze

Z art. 12 ust. 8 ustawy z o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne wynika, że pisemne oświadczenie o wyborze opodatkowania obowiązuje cały rok podatkowy, także przy składaniu zeznania PIT-28.

Oznacza to, że nie można zmienić formy opodatkowania w trakcie roku podatkowego. Mimo zaistniałych zmian opodatkowanie w formie ryczałtu powinno być zatem stosowane co najmniej do końca roku. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w wyniku rozwodu albo orzeczenia przez sąd separacji nastąpił podział majątku wspólnego i przedmiot umowy przypadł temu z małżonków, na którym nie ciążył obowiązek dokonywania wpłat na ryczałt.

Może się również zdarzyć, że małżonkowie zdecydują o zawarciu w trakcie roku podatkowego małżeńskiej umowy majątkowej i lokal przypadnie małżonkowi, który dotychczas nie był zobowiązany do wpłaty podatku z tytułu najmu.

Ani ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym, ani ustawa o PIT nie precyzują, kto jest zobowiązany do wpłaty podatku, gdy rozdzielność majątkowa powstaje wskutek zawarcia umowy małżeńskiej.

Artykuł 12 ust. 8 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym oraz art. 8 ust. 5 ustawy o PIT dotyczą jedynie sytuacji, w której zobowiązanie do wpłaty podatku zryczałtowanego zostaje przeniesione na tego małżonka, któremu w wyniku rozwodu lub separacji przypadła własność lokalu. Przepisy te nie mają jednak zastosowania w przypadku zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej. Opodatkowany będzie tu przychód z najmu tego podatnika, któremu przypadł przedmiot umowy najmu.

Przepisy podatkowe nie regulują sytuacji przeniesienia zobowiązania podatkowego wskutek zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej na tego małżonka, któremu przypadł przedmiot umowy najmu. Dlatego też zdarzenie takie w trakcie roku podatkowego nie ma wpływu na ważność oświadczenia złożonego przez małżonków przed dniem zawarcia umowy małżeńskiej oraz na kontynuację opodatkowania przychodów z najmu co najmniej do końca roku podatkowego, zgodnie ze złożonymi oświadczeniami.

Jeżeli więc małżonkowie nie złożą w terminie omawianego oświadczenia, to z mocy prawa każdy z małżonków powinien rozliczać podatek odrębnie od połowy dochodu (przychodu). W przypadku opodatkowania ryczałtem oznacza to obowiązek wpłat podatku oraz obowiązek złożenia zeznania rocznego (według wzoru na formularzu PIT-28) przez każdego z nich.

Podatnik VAT

Jeśli chodzi o VAT, każdy z małżonków może dokonywać czynności prawnych, w tym również czynności określonych w art. 5 ust. 1 ustawy o VAT, samodzielnie i na własny rachunek. Podatnikiem może być zatem każdy z małżonków jako osoba fizyczna, bądź jeśli dla celów prowadzonej działalności utworzą spółkę osobową - ta spółka.

W przypadku gdy wynajmującymi są małżonkowie, ten z małżonków, który podpisuje umowę najmu, jest osobą zobowiązaną do rozliczania VAT. Dlatego też w praktyce to sami małżonkowie decydują, czy z tytułu najmu prywatnego:

1) będą rozliczali VAT po połowie - wówczas umowę najmu podpisują oboje małżonkowie,

2) VAT będzie rozliczał jeden z małżonków - wówczas umowę podpisuje małżonek, który będzie rozliczał podatek.

Rozliczanie VAT przez oboje małżonków po połowie jest korzystne, jeżeli żaden z nich nie prowadzi innej (poza najmem) indywidualnej działalności gospodarczej. Wówczas łatwiej jest uniknąć obowiązku rozliczania VAT. Jeśli zaś jedno z małżonków prowadzi taką dodatkową działalność, korzystniejsze może być rozliczanie VAT od najmu tylko przez jednego z małżonków (który nie prowadzi innej działalności). [przykład 1]

Z kolei gdy jeden z małżonków prowadzi indywidualną działalność, a drugi z nich - w formie spółki (cywilnej, jawnej lub innej), przy czym obie firmy są czynnymi podatnikami VAT, małżonkowie mogą uniknąć obowiązku rozliczania VAT od najmu, gdy najem będzie rozliczał ten z małżonków, który prowadzi działalność w formie spółki. [przykład 2]

Schemat rozliczenia

1. Jaki podatek należy zapłacić:

PIT

VAT

2. Kto jest podatnikiem?

Małżonkowie jako wynajmujący

3. Jaka powinna być podstawa opodatkowania:

PIT - połowa łącznego dochodu małżonków

VAT - 975,61 zł

4. Jaka jest stawka podatku:

PIT - 18 proc., 32 proc.

VAT - 23 proc.

5. Ile wynosi podatek:

PIT - miesięcznie od sierpnia - połowa łącznego dochodu małżonków to: (1200 zł + 3000 zł) / 2 = 2100 zł, czyli do zapłaty [(2100 zł x 18 proc.) - (556,02 zł / 12 miesięcy)] x 2 = 663,33 zł, po zaokrągleniu 663 zł do zapłaty

VAT - 224,39 zł

6. W jakiej deklaracji wykazać podatek:

PIT - deklaracja PIT-36

VAT - miesięcznie - w deklaracji VAT-7

kwartalnie - VAT-7K

7. Termin złożenia deklaracji:

PIT - do 30 kwietnia 2013 r.

VAT - jeśli podatnicy rozliczają się miesięcznie:

● za sierpień - do 25 września

● za wrzesień - do 25 października

● za październik - do 25 listopada

● za listopad - do 25 grudnia

● za grudzień - do 25 stycznia 2013 r.

Jeśli podatnicy rozliczają się kwartalnie - do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym kwartale:

● za III kwartał 2012 r. - do 25 października 2012 r.

● za IV kwartał 2012 - do 25 stycznia 2013 r.

8. Termin zapłaty podatku

PIT - zaliczki miesięczne - do 20. dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, a zaliczka za grudzień - do 20 stycznia 2013 r.

VAT - możliwe są różne warianty. I tak, jeżeli:

1) najemca zapłaci kwotę czynszu przed terminem - obowiązek zapłaty podatku powstaje z dniem zapłaty czynszu,

2) najemca zapłaci czynsz w terminie, czyli 15 września - obowiązek zapłaty podatku powstaje 15 września,

3) najemca spóźnia się z płatnością czynszu - obowiązek zapłaty podatku powstaje 15 września

PRZYKŁAD 1

Inna działalność

Mąż prowadzi indywidualną działalność gospodarczą jako czynny podatnik VAT. Razem z żoną wynajęli lokal użytkowy. Ponieważ VAT rozliczają po połowie, do swojej części (50 proc. wartości należności) mąż musi doliczyć VAT (jest bowiem czynnym podatnikiem VAT). Gdyby natomiast umowę najmu podpisała tylko żona, która nie prowadzi działalności, to obowiązek rozliczania VAT od najmu nie wystąpiłby (przy założeniu, że uzyskane obroty z najmu nie przekroczyłyby 150 000 zł).

PRZYKŁAD 2

Dwie firmy

Mąż prowadzi indywidualną działalność gospodarczą. Poza tym z żoną prowadzą spółkę cywilną. Obie firmy są czynnymi podatnikami VAT. Małżonkowie wynajmują lokal użytkowy, który jest ich współwłasnością małżeńską. Jeżeli najem będzie rozliczany tylko przez żonę, nie będzie ona musiała rozliczać VAT (jeżeli obroty z najmu nie przekroczą 150 000 zł). Bez znaczenia jest przy tym, że żona prowadzi wraz z mężem działalność w formie spółki cywilnej, gdyż spółka i osoba prywatna (żona) to dwóch odrębnych podatników VAT.

Ważne

Decyzja dotycząca podziału dochodu z najmu nie zamyka małżonkom prawa wyboru wspólnego rozliczenia za rok podatkowy innych dochodów

Zdaniem fiskusa

,,Fakt prowadzenia pozarolniczej działalności przez jednego z małżonków nie wyłącza opodatkowania dochodów z najmu w sposób zryczałtowany przez drugiego z nich. Małżonkowie osiągający przychody z najmu, stosownie do art. 12 ust. 6 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., mają prawo, jeżeli istnieje między nimi wspólność majątkowa, do złożenia pisemnego oświadczenia o opodatkowaniu całości przychodów z najmu przez jednego z nich. Oznacza to, że podatnikiem będzie wyłącznie ten małżonek, który zdecydował się opodatkować całość przychodów z tego tytułu"

- interpretacja Ministerstwa Finansów z 12 grudnia 2002 r., nr PB2/MW-033-0562-2684/02.

"Jeżeli przedmiotem najmu jest rzecz stanowiąca majątek wspólny małżonków, to podatnikiem VAT, w okolicznościach wskazanych w art. 15 ustawy (o VAT - przyp. red.), będzie ten małżonek, który dokonał czynności podlegającej opodatkowaniu, czyli ten, który dokonuje wynajmu we własnym imieniu (jest stroną czynności prawnej). Natomiast jeżeli małżonkowie dokonali czynności wspólnie, to każdy z nich z osobna jest podatnikiem VAT"

- interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 9 września 2011 r., nr IPPP3/443-839/11-2/SM

Ważne

Jeżeli VAT od najmu małżonkowie rozliczają po połowie, każdemu z małżonków przysługuje odrębny limit zwolnienia podmiotowego z VAT

Katarzyna Czajkowska-Matosiuk

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 6, 8 i 30c ustawy z 19 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.). Art. 12 ust. 8 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. nr 144, poz. 930, z późn. zm.). Art. 5, art. 15 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Ustawa z 24 sierpnia 2006 r. o podatku tonażowym (Dz.U. nr 183, poz. 1353 z późn. zm.).