Jak rozliczać podatek w związku z prowadzeniem rachunków zbiorczych

1 Na czym polega specyfika zbiorczych rachunków papierów wartościowych?

Rachunki te, zwyczajowo określane mianem rachunków omnibus, zostały wprowadzone do polskiego systemu prawnego 1 stycznia 2012 r. Zasady ich funkcjonowania reguluje ustawa o obrocie instrumentami finansowymi. Rachunek zbiorczy to taki, który pozwala na rejestrowanie zdematerializowanych papierów wartościowych należących nie do osób, dla których rachunek ten jest prowadzony, ale innej osoby lub osób (kto inny jest posiadaczem rachunku, a kto inny właścicielem papierów wartościowych).

W Polsce rachunek omnibus dostępny jest jedynie dla wybranych podmiotów zagranicznych. Po pierwsze, osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych z siedzibą poza terytorium Polski, które wykonują zadania w zakresie centralnej rejestracji papierów wartościowych. Po drugie, rachunki zbiorcze mogą być prowadzone dla zagranicznych firm inwestycyjnych nieprowadzących działalności maklerskiej w Polsce, uprawnionych do prowadzenia działalności w zakresie rejestrowania instrumentów finansowych w państwie ich siedziby. Po trzecie, dla zagranicznych firm inwestycyjnych prowadzących działalność maklerską na terytorium Polski bez otwierania oddziału, uprawnionych do prowadzenia działalności w zakresie rejestrowania instrumentów finansowych w państwie ich siedziby. Po czwarte, dla zagranicznych osób prawnych uprawnionych do prowadzenia działalności maklerskiej w zakresie rejestrowania instrumentów finansowych w państwie ich siedziby, nieprowadzących działalności maklerskiej w Polsce. Po piąte, dla banków zagranicznych prowadzących działalność w zakresie rejestrowania instrumentów finansowych w państwie ich siedziby.

2 Kto jest uprawniony z papierów wartościowych zapisanych na rachunku zbiorczym?

Podmioty, dla których są prowadzone rachunki omnibus, nie są uważane za osoby uprawnione z zapisanych na tym rachunku zdematerializowanych papierów wartościowych. Są nimi osoby wskazane podmiotowi prowadzącemu rachunek przez jego posiadacza.

Podmiot prowadzący rachunek zbiorczy może żądać od jego posiadacza przekazania mu danych dotyczących osób uprawnionych z zarejestrowanych na tym rachunku papierów wartościowych. Posiadacz, który nie dysponuje szczegółowymi danymi, może się ograniczyć do przekazania podmiotowi prowadzącemu rachunek zbiorczy informacji określającej odrębnie liczbę papierów wartościowych należących do osób fizycznych oraz do podatników podatku dochodowego od osób prawnych.

Konstrukcja rachunku omnibus zakłada, że wszelkie świadczenia wynikające ze zdematerializowanych papierów wartościowych zapisanych na rachunku, otrzymane bezpośrednio lub pośrednio od emitentów papierów wartościowych, są przekazywane lub stawiane przez podmiot prowadzący rachunek zbiorczy do dyspozycji wyłącznie posiadaczowi tego rachunku. W praktyce oznacza to, że osobom faktycznie uprawnionym z papierów wartościowych zapisanych na rachunku zbiorczym nie przysługuje wobec podmiotu prowadzącego ten rachunek roszczenie o wydanie tych świadczeń.

3 Jakie obowiązki podatkowe wiążą się z prowadzeniem rachunku zbiorczego?

Wprowadzenie rachunków omnibus daje szansę na ułatwienie inwestowania w Polsce i na zwiększenie atrakcyjności polskiego rynku kapitałowego. Do tej pory, przynajmniej w teorii, konieczne było prowadzenie oddzielnego rachunku dla każdego inwestora i dla każdego rodzaju papierów wartościowych. Możliwość grupowania inwestorów i różnych papierów wartościowych na jednym rachunku oznacza znaczne zmniejszenie formalności i dokumentacji dla poszczególnych transakcji, co zdecydowanie upraszcza funkcjonowanie rynku kapitałowego. Nie oznacza to jednak, że podmioty prowadzące rachunki zbiorcze nie mają określonych obowiązków informacyjnych i podatkowych.

Nowelizacja ustawy o obrocie instrumentami finansowymi wprowadziła zmiany do ustaw o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: CIT) i o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: PIT), dotyczące zasad naliczania i poboru zryczałtowanych podatków dochodowych od świadczeń z papierów wartościowych zapisanych na rachunkach zbiorczych, wypłacanych na rzecz osób, których tożsamość nie została płatnikowi ujawniona (tzw. anonimowy podatnik).

Zgodnie z tymi zmianami do naliczenia i pobrania zryczałtowanych podatków PIT i CIT (podatków u źródła) należnych od nieujawnionych podatników zobowiązane zostały pośredniczące w przekazaniu świadczenia podmioty prowadzące rachunki zbiorcze, na których są zarejestrowane należące do nieujawnionych podatników papiery wartościowe.

Dodatkowo 3 marca 2012 r. weszło w życie rozporządzenie ministra finansów z 9 lutego 2012 r. w sprawie określenia wzoru zaświadczenia o wysokości dochodu (przychodu) przekazanego przez podmiot prowadzący rachunek zbiorczy oraz o wysokości pobranego podatku (Dz.U. poz. 185). Na mocy tego rozporządzenia obowiązuje nowy druk ZPP-1, czyli zaświadczenie o wysokości dochodu (przychodu) przekazanego przez podmiot prowadzący rachunek zbiorczy oraz o wysokości pobranego podatku.

4 Co oznacza w praktyce dla podmiotu prowadzącego rachunek o mnibus konieczność poboru podatku, jeśli nie są mu znani faktyczni odbiorcy świadczenia?

Najprościej ujmując, powinien on pobrać podatek u źródła według stawek wynikających z polskich ustaw o CIT i PIT. Nieujawniony podatnik, od którego został on pobrany, może ubiegać się o zwrot nadpłaty podatku, jeżeli możliwość zastosowania niższej stawki podatku u źródła lub jego brak wynika z postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, zawartej między Polską a krajem rezydencji podatkowej tego podatnika.

Stawki podatku u źródła wynikające z polskich ustaw o CIT i PIT wynoszą, w zależności od kwalifikacji danego świadczenia, 19 proc. lub 20 proc. otrzymanego przychodu (dochodu). Generalnie w odniesieniu do dochodów (przychodów) nierezydentów podatkowych, które mogą być osiągane za pośrednictwem rachunków omnibus i podlegać w Polsce opodatkowaniu u źródła, 19-proc. stawka może mieć zastosowanie do dywidend, części odsetek i, ewentualnie, do dochodów ze zbycia papierów wartościowych. W pozostałych przypadkach (np. pozostałe odsetki z papierów dłużnych) zastosowanie znajdzie stawka 20 proc.

5 Jak prawidłowo rozliczyć pobrany podatek?

Podatek u źródła pobrany przez podmiot prowadzący rachunek zbiorczy powinien być przekazany na rachunek urzędu skarbowego właściwego w sprawach opodatkowania osób zagranicznych w terminie do 7. (w przypadku osób fizycznych - 20.) dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła wypłata (postawienie do dyspozycji) danego świadczenia i pobranie podatku.

Jak już wspomniałam, w przypadku gdy na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, których stroną jest Polska, nieujawniony podatnik mógł zapłacić w Polsce podatek u źródła według stawki niższej niż krajowa lub nie zapłacić go wcale, może on wystąpić o zwrot nadpłaty pobranego podatku do polskich władz podatkowych.

W tym celu musi zwrócić się do podmiotu prowadzącego rachunek zbiorczy o wydanie zaświadczenia (wspomnianego wyżej ZPP-1), które umożliwi mu złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym. Podmiot prowadzący rachunek zbiorczy wydaje takie zaświadczenie wyłącznie na rzecz osoby, która zostanie mu wskazana przez posiadacza rachunku jako osoba, na której rzecz zostało zrealizowane świadczenie, tj. osoba uprawniona z papierów wartościowych.

W zaświadczeniu tym podmiot prowadzący rachunek podaje wysokość dochodu (przychodu) przekazanego posiadaczowi rachunku zbiorczego, wysokość pobranego podatku przypadającego proporcjonalnie na uprawnionego podatnika, datę osiągnięcia i przekazania dochodu oraz datę pobrania podatku. Podmiot ubiegający się o zwrot nadpłaty musi udokumentować swoją rezydencję podatkową certyfikatem rezydencji wydanym przez odpowiednie władze podatkowe państwa jego miejsce zamieszkania lub siedziby. Na koniec musi złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty do właściwego urzędu skarbowego.

Wydaje się, że spełnienie powyższych warunków nie powinno rodzić większych problemów dla zagranicznych inwestorów, a co za tym idzie nie powinni oni mieć trudności z występowaniem w Polsce o zwrot nadpłaconego podatku u źródła. Inną kwestią praktyczną jest przygotowanie polskich władz podatkowych do terminowego i poprawnego merytorycznie załatwiania znacznej liczby tego typu wniosków. Miejmy nadzieję, że nasz aparat skarbowy stanie na wysokości zadania i że rachunek Omnibus, mający uatrakcyjnić polski rynek kapitałowy w oczach zagranicznych inwestorów, będzie tę rolę skutecznie odgrywał.

@RY1@i02/2012/050/i02.2012.050.071001200.802.jpg@RY2@

Materiały prasowe

Magdalena Zasiewska, dyrektor w dziale prawno-podatkowym PwC

Rozmawiała Magdalena Majkowska

Podstawa prawna

Ustawa z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 211, poz. 1384 z późn. zm.). Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.). Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).