O obejściu prawa podatkowego

Według internetowego komuniku Ministerstwa Finansów z 12 stycznia 2012 r., warto rozważyć wprowadzenie w Polsce klauzuli przeciwko obejściu prawa podatkowego.

Racja, warto rozważyć, z tym że na wstępie należy wyjaśnić znaczenie pojęć, by uniknąć pomieszania zjawisk. Bezustannie miesza się bowiem unikanie opodatkowania z uchylaniem się od opodatkowania. Pierwsze jest działaniem jawnym i całkowicie legalnym, nakierowanym na zmniejszenie podatku, w zgodzie z przepisami obowiązującego prawa. W istocie jest to planowanie podatkowe. I właśnie w celu ograniczenia swobody planowania podatkowego państwa wprowadzają rozmaite, zwykle nieudane, klauzule o obejściu prawa. Natomiast w odniesieniu do uchylania się od opodatkowania rozważać nie ma czego. Uchylanie się od opodatkowania jest zawsze czynem zabronionym, co najmniej jako wykroczenie, a przeważnie jako przestępstwo, czego żadna klauzula nie zmieni. Ale według komunikatu ministerstwa prawo podatkowe powinno w większym stopniu reagować na pojawiające się i trudne do przewidzenia zagrożenia związane z unikaniem opodatkowania lub uchylaniem się od opodatkowania w ujęciu międzynarodowym. Można by się zgodzić, gdyby kontekst wypowiedzi był inny. Jednak wypowiedź padła podczas konferencji poświęconej możliwości wprowadzenia klauzuli o obejściu prawa podatkowego, wspólnie zorganizowanej przez MF i Uniwersytet Warszawski, 10 stycznia br. I w takim kontekście wypowiedź jest co najmniej niefortunna, bo z obejściem prawa podatkowego uchylanie się od opodatkowania nie ma nic wspólnego.

Jednak już sama wspomniana konferencja oraz stanowiący jej owoc ministerialny komunikat potwierdzają, co oczywiste - klauzuli o obejściu prawa podatkowego w polskiej ustawie nie ma. To ważna konstatacja, albowiem od pewnego czasu obserwujemy renesans orzeczniczych teorii obejścia prawa podatkowego, gdy tym czasem w Polsce prawa podatkowego nie da się obejść. Ze względu na brak podstawy prawnej właśnie. A już na pewno podstawą nie są przepisy prawa cywilnego, i zdecydowanie tą podstawą nie są istniejące przepisy o czynnościach pozornych w prawie podatkowym.

Jeśli jednak mamy rozważać celowość wprowadzenia przedmiotowej klauzuli do naszego porządku prawnego, to spośród wielu ważnych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej trzeba przywołać jedno bardzo ważne. Chodzi o wyrok w sprawie Cadbury Schweppes (C-196/04), który pokazuje, że państwo członkowskie UE klauzulą o obejściu prawa podatkowego łatwo może złamać podstawowe europejskie swobody, wynikające wprost z przepisów traktatowych. Klauzula musi być ograniczona i nie może obejmować sytuacji, gdy przedsiębiorca, ze względów czysto podatkowych, lokuje działalność gospodarczą w pewnym kraju i tam ją rzeczywiście prowadzi. Na skutek wyroku Cadbury Schweppes wiele państw członkowskich UE zostało zmuszonych do zmiany krajowego ustawodawstwa.

Nie sposób uciec od refleksji, że klauzula obejścia prawa podatkowego - w wersji akceptowanej przez Trybunał Sprawiedliwości - szybko może przerodzić się w pewną zachętę inwestycyjną. Zachętę polegającą na tym, aby działalność gospodarczą, już nie tylko formalnie, ale i faktycznie, przenieść do kraju, gdzie podatki są niższe. Zapewniam, firmy do planowania podatkowego są przygotowane. W niejednej branży przeniesienie jest naprawdę łatwe. Ale chyba nie temu ma służyć najnowszy pomysł ministerstwa, skoro - jak czytamy w przywołanym na wstępie komunikacie - funkcją klauzuli nie może być jednak funkcja czysto fiskalna, lecz prewencja.

Klauzula obejścia prawa podatkowego - w wersji akceptowanej przez Trybunał Sprawiedliwości - szybko może się przerodzić w pewną zachętę inwestycyjną

@RY1@i02/2012/015/i02.2012.015.07100020c.802.jpg@RY2@

Marek Bytof partner w spółce doradztwa podatkowego Taxways

Marek Bytof

partner w spółce doradztwa podatkowego Taxways