"Gdybym mógł zmienić jeden przepis..."

Gdybym mógł zmienić jeden przepis, byłby to art. 217 konstytucji. Dodałbym zdanie następującej treści: "Nakładanie podatków dokonuje się z poszanowaniem wolności i praw ekonomicznych". Zapewniłoby to równowagę ustrojową pomiędzy salus publicae a salus civium; sprawiło, że oba te dobra stają się wartościami konstytucyjnymi o równorzędnym charakterze.

Brak tego rozwiązania powoduje, że nader często salus publicae stawiane jest poza i ponad dobrem jednostki. Przekraczane są zarówno ustrojowe, jak i ekonomiczne oraz psychologiczne granice opodatkowania. Podatki ujawniają swoją destrukcyjną siłę, a władza publiczna nie dostrzega zła, które czyni; czuje się usprawiedliwiona, bo sięga po argument salus rei publicae suprema lex esto i buduje rzekomo sprawne państwo na dramacie ludzkiej wolności.

Podatnik odwzajemnia się władzy publicznej obojętnością na los państwa. Odwraca się do niej plecami. Zanika motyw posłuchu, bo ustawy podatkowe, które nie respektują wolności i praw ekonomicznych, nie mają istotnej wewnętrznej treści. Są niczym puste skorupki od orzecha. Dochodzi do erozji porządku społecznego i ekonomicznego; niszczona jest spójność społeczeństwa.

Proponowane rozwiązanie ma zapobiegać samowoli władzy ustawodawczej w dziedzinie opodatkowania. Ma przypominać sens ricardiańskiej reguły "leave them as you find them". Uświadamiać, że w sile finansowej podatnika tkwi siła finansowa państwa. Obecna i przyszła. Władza publiczna musi też pamiętać o słowach Monteskiusza, które wskazują trzy źródła skrajnego fiskalizmu: (1) "brak wyobraźni władcy wynikający z jego umysłowych predyspozycji"; (2) "nieuzasadniony powab jakiegoś rzekomo niezwykłego zadania ukazanego władcy"; (3) "mylenie potrzeb małej, własnej duszy z potrzebami państwa".

Przypomina też, że władza publiczna, nakładając podatki, musi pamiętać o dobrej radzie - plus ratio quam vis (rozum przed siłą). Not. PB

@RY1@i02/2013/221/i02.2013.221.070000800.802.jpg@RY2@

prof. dr hab. Andrzej Gomułowicz Katedra Prawa Finansowego, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

prof. dr hab. Andrzej Gomułowicz

Katedra Prawa Finansowego, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza