Polska wzmacnia standardy wymiany informacji podatkowych

W ostatnim okresie widoczna jest wzmożona aktywność polskiego Ministerstwa Finansów w zakresie renegocjowania obowiązujących lub zawierania nowych międzynarodowych umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania...

Faktycznie w ostatnim okresie Polska rozbudowuje sieć dwustronnych międzynarodowych umów o wzajemnej wymianie informacji podatkowych. Umowy te mają szczególny charakter - generalnie nie dotyczą unikania podwójnego opodatkowania, lecz jedynie zasad i sposobu wymiany informacji podatkowych. Wymiana informacji w sprawach podatkowych staje się jednym z podstawowych instrumentów zapewnienia większej przejrzystości w międzynarodowych relacjach podatkowych i przestrzegania prawa przez podatników.

Poza tymi typowymi umowami zawierane są również coraz częściej inne szczególne umowy dotyczące wymiany informacji podatkowych. Jaka jest geneza tych umów i cel ich zawierania?

Zawieranie umów o wzajemnej wymianie informacji podatkowych było początkowo związane z dyrektywą odsetkową, dotyczącą opodatkowania odsetek od oszczędności osób fizycznych, a następnie - m.in. na skutek przyjęcia przez Grupę G20 polityki zwalczania międzynarodowych rajów podatkowych stało się elementem przyjmowania międzynarodowych standardów wymiany informacji podatkowych. Formalnym wsparciem tej polityki są działania międzynarodowego Global Forum on Transparency and Exchange of Information for Tax Purposes, powstałego na początku lat 2000 pod auspicjami OECD i w obecnej zrestrukturyzowanej formie działającego od września 2009 roku jako odpowiedź na apel Grupy G20 o wzmocnienie standardów wymiany informacji podatkowych na żądanie.

Forum początkowo obejmowało państwa członkowskie OECD oraz państwa, które zgodziły się wprowadzić międzynarodowe standardy wymiany informacji podatkowych. Począwszy od 2009 roku, formuła uczestnictwa w forum została rozszerzona i obecnie grupuje ono 120 członków - nie tylko państwa, ale i inne podmioty. Forum stało się głównym światowym gremium zapewniającym wprowadzenie i przestrzeganie wspomnianych standardów. Pierwotnie członkami forum były wszystkie państwa członkowskie OECD, wszystkie państwa grupy G20 oraz główne światowe centra finansowe. Następnie do prac forum zaproszono także inne państwa istotne z punktu widzenia celów forum, w szczególności zaś państwa rozwijające się, z których wiele przystąpiło do Forum w latach 2012-2013.

Jakie są prawne ramy i instrumenty wymiany informacji podatkowych?

Podstawowe ramy prawne dla międzynarodowej wymiany informacji podatkowych tworzy Modelowa Konwencja OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku (w szczególności jej art. 26 - zatytułowany ,,Wymiana informacji"), ponadto Modelowa Umowa OECD w sprawie wymiany informacji podatkowych z 2002 roku, a także Konwencja Rady Europy i OECD o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych z 1988 roku (ratyfikowana przez Polskę w 1997 roku) oraz Dyrektywa Rady 2011/16/UE z 2011 r. w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania i uchylająca dyrektywę 77/799.

A które są najważniejsze?

Najważniejszymi instrumentami stosowanymi w bieżącej praktyce międzynarodowej są jednak typowe dwustronne umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania dochodu i majątku, oparte na Modelowej Konwencji OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku. Stanowiący istotny element tej umowy wspomniany art. 26 przewiduje tzw. wymianę informacji na żądanie jednego z państw stron umowy. Możliwe są w tym zakresie dwa rodzaje klauzul umownych. Pierwsza, szeroka klauzula informacyjna - pozwala na wymianę informacji niezbędnych dla wdrożenia danej umowy oraz wewnętrznego prawa podatkowego obu państw - bez ograniczenia co do rodzaju podatku i co do podmiotu, którego dotyczy żądanie przekazania informacji. Drugi rodzaj - wąska klauzula informacyjna - umożliwia wymianę informacji niezbędnych jedynie dla wdrożenia danej umowy dwustronnej. Polskie Ministerstwo Finansów obecnie dąży do zamieszczania w nowych umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania i umowach renegocjowanych, do których zwykle przyjmuje się protokoły dodatkowe, szerokich klauzul wymiany informacji.

W miarę zawierania specjalnych umów o wymianie informacji, opartych na Modelowej Umowie OECD w sprawie wymiany informacji podatkowych z 2002 roku, będzie rosło ich znaczenie, gdyż nie wymagają one długotrwałych wieloetapowych negocjacji, typowych dla klasycznych pełnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, a sam tekst takiej umowy jest relatywnie prosty i krótki.

Jaki jest obecny status polskich umów o wymianie informacji podatkowych i jaka jest struktura takich umów?

Obecnie obowiązują 4 umowy w sprawie wymiany informacji podatkowych: z Wyspą Man, Jersey, Guernsey oraz San Marino. Ponadto zostało już podpisanych i oczekujących na ratyfikację i wejście w życie 7 dalszych umów: ze Wspólnotą Dominiki, Andorą, Grenadą, Gibraltarem, Belize, Wspólnotą Bahamów oraz Liberią. Wiele dalszych umów zostało już wynegocjowanych i oczekuje na podpisanie, a kilka innych jest w fazie negocjacji.

Wszystkie te umowy są zasadniczo oparte na wspomnianej Modelowej Umowie OECD w sprawie wymiany informacji podatkowych z 2002 roku, która dotyczy wymiany informacji podatkowych na żądanie oraz prowadzenia czynności postępowania podatkowego. Umowa ta obejmuje tylko wymianę informacji na żądanie, nie uwzględniając ani wymiany automatycznej, ani spontanicznej, odnosząc się zarówno do podatków dochodowych, podatków od majątku, względnie podatków od spadków i darowizn. W polskich umowach zakres wymiany informacji jest ograniczony do obu podatków dochodowych, ale niekiedy - jak np. w przypadku umowy z Gibraltarem - dotyczy podatków wszelkiego rodzaju. Zakres informacji podlegających wymianie jest dość szeroki i uwzględnia m.in. informacje, które organy podatkowe mogą uzyskać na podstawie własnych regulacji prawnych, w tym dane będące w posiadaniu banków, instytucji finansowych, trustów i wszelkich innych osób, działających jako agenci lub powiernicy. Niektóre umowy mają szerszy zakres przedmiotowy i obejmują zarówno wymianę informacji na żądanie, jak i wymianę automatyczną.

Aczkolwiek dotychczas zawierane umowy o wymianie informacji - z perspektywy Polski - nie mają jeszcze większego faktycznego znaczenia, gdyż większość wymienionych powyżej jurysdykcji nie była dotąd szerzej wykorzystywana przez polskich rezydentów dla międzynarodowej optymalizacji podatkowej, to z upływem czasu i w miarę zawierania kolejnych umów - wydaje się, że ich znaczenie będzie rosło, m.in. oddziaływując prewencyjnie w stosunku do ewentualnych prób ukrywania dochodów przez polskich rezydentów podatkowych.

Organy jakiego państwa najczęściej zwracają się do polskiego fiskusa z prośbą o udzielenie informacji?

Obecne doświadczenia polskiego resortu finansów wskazują, że do polskiego fiskusa z prośbą o udzielenie informacji podatkowych najczęściej zwracają się organy podatkowe z Niemiec, Francji i Ukrainy.

A polski fiskus kogo pyta najczęściej o polskich podatników?

Polskie organy podatkowe najczęściej występują o takie informacje również do Niemiec, a także do władz podatkowych Wielkiej Brytanii i Francji.

Do polskiego fiskusa z prośbą o udzielenie informacji najczęściej zwracają się organy podatkowe z Niemiec, Francji i Ukrainy

@RY1@i02/2013/199/i02.2013.199.07100020a.802.jpg@RY2@

Materiały prasowe

DR Janusz Fiszer radca prawny, doradca podatkowy, partner w PwC i docent Uniwersytetu Warszawskiego

Rozmawiała Ewa Ciechanowska