Regionalizacja płacy minimalnej to dobry pomysł

W niedawnym wywiadzie dla Dziennika Gazety Prawnej (24-26 maja 2013 r.) minister pracy i polityki społecznej Władysław Kosiniak-Kamysz stanowczo sprzeciwił się wprowadzeniu regionalnego zróżnicowania płacy minimalnej. "Przecież już i tak mamy w Polsce wielkie różnice regionalne" - argumentował. Minister nie zauważa jednak, że ta pozornie kolejna "różnica regionalna" w rzeczywistości może się przyczynić do zniwelowania dysproporcji w rozwoju regionów.

Niższa stawka płacy minimalnej w województwach o niskim PKB per capita i wysokim bezrobociu zachęci firmy do zwiększania zatrudnienia, co ograniczy bezrobocie oraz migrację zarobkową ludności. Istotny argument przemawiający za regionalnym zróżnicowaniem płacy minimalnej stanowią różnice w wydajności pracy - najniższa jest ona m.in. w woj. świętokrzyskim, podkarpackim czy lubelskim, w których obecne minimalne wynagrodzenie znacznie przewyższa wydajność. Dzięki obniżeniu kosztów pracy przedsiębiorstwa będą mogły przyjąć większą liczbę pracowników oraz rozwinąć swoją działalność, a większe zatrudnienie doprowadzi do wzrostu zamożności społeczeństwa. Wyższe zatrudnienie, powstałe dzięki niższym stawkom płacy minimalnej w słabiej rozwiniętych regionach, przyspieszy tempo wzrostu gospodarczego. Regiony będą rozwijać się szybciej również dlatego, że niższa płaca minimalna przyciągnie inwestorów z zagranicy.

Obecnie w słabiej rozwiniętych regionach płaca minimalna w wysokości 1600 zł brutto często stanowi dla pracodawcy zbyt wysokie koszty, przez co rezygnuje on ze zwiększania zatrudnienia bądź nawet je ogranicza. Taka sytuacja ma miejsce zwłaszcza m.in. w woj. warmińsko-mazurskim, podkarpackim czy kujawsko-pomorskim. Gorsze możliwości płacowe w tych regionach ukazują dane GUS: tamtejsza średnia płaca wynosząca 3,2-3,3 tys. zł sytuuje się daleko poniżej średniego wynagrodzenia w woj. mazowieckim (4,7 tys. zł) czy śląskim (4 tys. zł). Charakterystyczną cechą słabiej rozwiniętych regionów jest wysoki odsetek osób pracujących za minimalne wynagrodzenie (ok. 10 proc. pracowników w woj. podkarpackim wobec 4,2 proc. średnio w kraju), gdyż tamtejsze przedsiębiorstwa nie są w stanie ponosić wyższych kosztów pracy. Obniżenie płacy minimalnej w wyniku regionalizacji umożliwiłoby firmom utworzenie nowych miejsc pracy, z kolei postulowany obecnie przez związki zawodowe wzrost do 1720 zł spowodowałby cięcia etatów. Silny negatywny wpływ wzrostu minimalnej płacy na zatrudnienie osób pracujących za minimalną stawkę został potwierdzony w badaniach A. Ruzik z 2007 r., które są tylko jednym z licznych studiów dowodzących negatywnych konsekwencji zbyt wysokiej płacy minimalnej.

Minister obawia się, że wprowadzenie regionalnego zróżnicowania płacy minimalnej "skończy się niezdrową konkurencją między powiatami i presją na obniżanie płacy minimalnej". W analizie pt. "Regionalne zróżnicowanie płacy minimalnej hamuje rozwój polskich województw" Forum Obywatelskiego Rozwoju postuluje, aby płaca minimalna była ustalana na szczeblu wojewódzkim, a nie powiatowym. Na wysokość płacy minimalnej nadal będzie miała wpływ komisja trójstronna, złożona z reprezentantów władz, pracodawców i pracowników, tyle że regionalna. Nie można przewidzieć, czy władze wojewódzkie będą popierać radykalne obniżanie płacy minimalnej w ramach "konkurencji" z innymi regionami, czy też dążyć do ustalenia wysokiego minimalnego wynagrodzenia, aby przypodobać się mieszkańcom regionu i zapobiec ewentualnym strajkom. FOR proponuje, aby w Polsce - podobnie jak w Japonii - rząd centralny mógł odrzucić wojewódzką propozycję płacy minimalnej, która odstawałaby od realiów gospodarczych regionu.

Zróżnicowanie minimalnego wynagrodzenia byłoby sprawiedliwe także z uwagi na znaczne różnice w kosztach utrzymania w poszczególnych regionach. Przede wszystkim jednak dzięki adekwatnym stawkom płacy minimalnej słabiej rozwinięte regiony Polski szybciej wyrównałyby dystans do lepiej usytuowanych województw.

Anna Patrycja Czepiel

Forum Obywatelskiego Rozwoju