Można wystawić bankowy tytuł egzekucyjny przeciwko spadkobiercom

Bank jest uprawniony do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom dłużnika będącego osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe. Takiemu bankowemu tytułowi egzekucyjnemu może zostać nadana sądowa klauzula wykonalności.

Sąd rejonowy oddalił wniosek wierzyciela - banku - o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przeciwko spadkobiercom nieżyjącego dłużnika banku z tytułu umowy pożyczki. Dłużnik złożył pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji, ale bank przed jego śmiercią nie wystawił przeciwko niemu bankowego tytułu egzekucyjnego. Sąd okręgowy rozpoznając zażalenie wierzyciela, powziął wątpliwość, czy na podstawie art. 96 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r., nr 72, poz. 665 ze zm. - dalej u.p.b.) bank uprawniony jest do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom osoby, która dokonała czynności bankowej bezpośrednio z bankiem i złożyła oświadczenie o poddaniu się egzekucji, a bank przed śmiercią tej osoby nie wystawił przeciwko niej bankowego tytułu egzekucyjnego. Zagadnienie to przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy przypomniał, że przepisy o bankowym tytule egzekucyjnym zawarte w art. 96 - 98 u.p.b. przewidują istotne odstępstwa od ogólnych zasad dochodzenia roszczeń cywilnych określonych w kodeksie postępowania cywilnego. Z tego powodu konieczna jest ścisła ich wykładnia. Jak wynika z art. 97 ust. 1 u.p.b. bankowy tytuł egzekucyjny może być wystawiony wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonała czynności bankowej albo jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji, oraz gdy roszczenie objęte tytułem wynika bezpośrednio z tej czynności bankowej lub jej zabezpieczenia.

Zaspokojenie długu, jako obowiązek majątkowy zmarłego, wchodzi w skład spadku po nim i z chwilą jego śmierci przechodzi na jego spadkobierców (art. 922 par. 1 k.c.). Ale obowiązek dłużnika do świadczenia na rzecz banku daje podstawę wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego tylko w razie złożenia przez dłużnika pisemnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji (art. 97 par. 2 u.p.b.). Brak takiego oświadczenia wyklucza wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi i czyni bezprzedmiotowymi rozważania co do możliwości wystawienia takiego tytułu przeciwko spadkobiercom dłużnika. W razie złożenia przez dłużnika oświadczenia o poddaniu się egzekucji powstaje kwestia, czy jest ono skuteczne w stosunku do spadkobierców dłużnika.

Sąd Najwyższy podzielił stanowisko SN wyrażone w uzasadnieniu uchwały SN z 16 stycznia 2009 r., III CZP 131/08. Zgodnie z nim oświadczenie dłużnika banku o poddaniu się egzekucji należy zaliczyć do czynności, które - podobnie jak umowa o jurysdykcję, umowa o właściwość sądu lub zapis na sąd polubowny - dokonywane są przez strony określonego stosunku materialnoprawnego przed wszczęciem między nimi postępowania w sprawie i mają w sposób zasadniczy wpływać na to postępowanie. Wszystkie takie czynności, niezależnie od ich charakteru prawnego, wywierają skutki prawne także wobec następców prawnych. Następca prawny dłużnika banku wstępuje w prawa i obowiązki majątkowe dłużnika, ale także w całą sytuację prawną poprzednika prawnego, wykreowaną m.in. złożeniem przez niego oświadczenia o poddaniu się egzekucji. Zdaniem SN nie ma zatem przeszkód, żeby przeciwko spadkobiercom dłużnika będącego osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 u.p.b. na podstawie art. 96 par. 2 tego prawa mógł zostać wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny. Bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przeciwko spadkobiercom dłużnika będącego osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 u.p.b. może zostać nadana przez sąd klauzula wykonalności. Zakres kognicji sądu w tym postępowaniu zakreśla art. 786² k.p.c. W postępowaniu tym bada się też, czy osoby wymienione w bankowym tytule egzekucyjnym jako spadkobiercy dłużnika banku są rzeczywiście jego spadkobiercami.

opracowała Teresa Siudem

@RY1@i02/2010/194/i02.2010.194.087.007a.001.jpg@RY2@

Piotr Schramm, adwokat i wspólnik w Kancelarii GESSEL

Orzeczenie SN (sygn. akt III CZP 18/10) oceniam krytycznie. W mej ocenie nie jest przekonywająca argumentacja SN, głównie wobec art. 97 i 98 ustawy - Prawo bankowe (u.p.b.), tym bardziej jeśli SN podkreśla, iż wyjątkowy charakter ww. regulacji, stanowiących o przywilejach banków, należy interpretować ściśle. Argumentacja SN nie potwierdza w mej ocenie możliwości wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom dłużnika będącego osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 ww. ustawy, w sytuacji kiedy przeciwko dłużnikowi banku, za jego życia, nie został wystawiony bankowy tytuł wykonawczy. Art. 98 ust. 2 u.p.b., na który powołuje się SN, stanowi, iż podstawą egzekucji może być tytuł wykonawczy oparty na bankowym tytule egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę wykonalności nadaną przez sąd przeciwko spadkobiercom dłużnika, ale jednocześnie przepis ten odwołuje się do art. 97 ust. 1 u.p.b., który stanowi, iż bankowy tytuł wykonawczy może być nadany wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonała czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie w sprawie poddania się egzekucji. Wobec powyższego nasuwa się pytanie, czy skoro bankowy tytuł wykonawczy nie został wydany przeciwko dłużnikowi banku, a nie może być wydany po jego śmierci - to czy możliwe jest wydanie bankowego tytułu wykonawczego przeciwko spadkobiercy dłużnika, niebędącego osobą, o jakiej mówi art. 97 ust. 1 u.p.b.

Mając na uwadze konieczność ścisłego interpretowania uprawnień banków - stanowisko wyrażone przez SN należy ocenić krytycznie.