Wykonawca musi wykazać zwłokę w realizacji zobowiązania

Chociaż strony umowy o roboty budowlane nie mogą uzależnić wypłaty wynagrodzenia należnego wykonawcy od braku jakiejkolwiek usterki, to inwestor (zamawiający) ma obowiązek odbioru robót, ale tylko tych, które wykonane są zgodnie z projektem, umową i zasadami wiedzy technicznej.

Powódka wniosła o zasądzenie od pozwanej kwoty 619 712 zł tytułem zapłaty reszty wynagrodzenia z łączącej strony umowy o roboty budowlane. Podnosiła, że pozwana początkowo odbierała realizowane etapy robót i płaciła faktury, jednak w pewnym momencie bezprawnie zaczęła uchylać się od kolejnych odbiorów. Powódka wystawiała pomimo to faktury, których suma za okres 2006 - 2007 dała dochodzoną kwotę. Sąd okręgowy oddalił powództwo. Od wyroku apelację wniosła powódka.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Pozwana podnosiła, że powództwo jest nieudowodnione co do wysokości. Zgodnie z ustaloną w umowie procedurą po protokólarnym odbiorze wykonanego zakresu robót powódka jako podwykonawca winna była wystąpić do pozwanej jako wykonawcy z wnioskiem o zapłatę. Wówczas pozwana winna była dokonać w terminie 14 dni weryfikacji wniosku o zapłatę, a następnie przekazać powódce kopię zaakceptowanego wniosku, który stanowił podstawę do wystawienia faktury przez podwykonawcę. Powołując się na taki zapis umowny, pozwana podnosiła, że same załączone do pozwu faktury bez dołączonych zaakceptowanych przez pozwaną wniosków o zapłatę nie mogą stanowić podstawy do zapłaty kwot wynikających z faktur.

Pozwana podnosiła, że zapłaciła powódce całość należności za faktury wystawione w oparciu o zaakceptowane wnioski o zapłatę. Odsyłane były natomiast faktury niepoparte zaakceptowanymi wnioskami o zapłatę, zgodnie z umową. Pozwana wywodziła także, że powódka zwracała się o zapłatę pomimo wykonania części robót bez zlecenia, które nie były, wbrew postanowieniom umowy, zatwierdzone przez inspektora nadzoru protokółami konieczności i w związku z tym nie wszystkie roboty zostały uznane przez pozwaną za roboty dodatkowe, gdyż w ocenie pozwanej powinny być wykonane przez powódkę w ramach podstawowego zakresu umowy. Pozwana kwestionowała także prawidłowość wykonania wielu robót i na tę okoliczność powołała dowody z dokumentów w postaci protokółów odbioru. W tych okolicznościach sąd okręgowy prawidłowo uznał, że na stronie powodowej, która domaga się zapłaty reszty wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane, zgodnie z art. 6 kodeksu cywilnego w zw. z art. 647 k.c., spoczywał ciężar wykazania, jakie roboty objęte są poszczególnymi fakturami. Ponadto wykazania, które z nich są objęte umową, a tym samym ryczałtowym wynagrodzeniem z niej wynikającym, a które miały charakter robót dodatkowych niezbędnych do wykonania, aby zrealizować podstawowy zakres robót objętych umową, a także jaka była wartość tych robót dodatkowych.

Na stronie powodowej spoczywał też ciężar wykazania, że wszystkie roboty, za które wystawione zostały faktury, zostały faktycznie wykonane, a ich wykonanie nie dawało podstaw do odmowy ich odbioru, tj. że nie było wad istotnych, oraz wykazania, że roboty były wykonane terminowo lub jeśli opóźnione, to nie z winy powódki.

Zasadą jest, że jeżeli wykonawca zgłosił zakończenie robót budowlanych, inwestor obowiązany jest dokonać ich odbioru (art. 647 k.c.) i sporządzić protokół z tej czynności. Gdy zamawiający z przyczyn leżących po jego stronie uchybia obowiązkowi odbioru robót, następuje skutek zwłoki po jego stronie i takie zachowanie pozostaje bez wpływu na roszczenie wykonawcy, który uprawniony jest do żądania wynagrodzenia i roszczenie wykonawcy staje się wymagalne z chwilą, w której po spełnieniu obowiązków przez wykonawcę odbiór powinien nastąpić.

Należy jednak podkreślić, że wprawdzie strony umowy o roboty budowlane nie mogą uzależnić wypłaty wynagrodzenia należnego wykonawcy od braku jakiejkolwiek usterki, to inwestor (zamawiający) ma obowiązek odbioru robót, ale tylko takiego, który jest wykonany zgodnie z projektem, umową i zasadami wiedzy technicznej. Zdaniem sądu apelacyjnego zamawiający może odmówić przyjęcia robót, jeżeli przedmiot umowy nie osiągnął gotowości do odbioru lub w toku czynności stwierdzono wady nadające się do usunięcia i wtedy zamawiający może odmówić odbioru do czasu usunięcia wad. W związku z powyższym na powódce ciążył obowiązek wykazania, że pozwana bezpodstawnie odmawiała odebrania robót i zaakceptowania części wniosków o zapłatę i tym samym pozostawała w zwłoce z wykonaniem swego zobowiązania wynikającego z art. 647 k.c. W ocenie sądu apelacyjnego dowodem takim mogłaby być opinia biegłego sądowego z dziedziny budownictwa i kosztorysowania robót budowlanych oraz dokumentacja prowadzona w związku z realizacją umowy (dziennik budowy, protokóły odbioru robót, dokumentacja finansowa). Powódka takich dowodów jednak nie powołała. Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 87 k.c. Nie ma podstaw do uznania, że działanie pozwanej było bezprawne. Skarżąca upatruje bezprawną groźbę ze strony pozwanej w tym, że podpisanie aneksu nastąpiło tylko dlatego, że pozwana bezpodstawnie zaniechała odbioru wykonywanych przez powódkę robót i bezpodstawnie odmawiała zapłaty za te roboty w sytuacji, gdy powódka miała nierozliczonych podwykonawców. Natomiast w ocenie sądu apelacyjnego grożenie odmową odbioru robót, odmową zapłaty za roboty nieprawidłowo wykonane czy grożenie karą umowną za opóźnioną realizację umowy lub odstąpieniem od umowy, jeżeli jest to usprawiedliwione tym, że druga strona umowy nie wykonuje ciążących na niej obowiązków kontraktowych lub wykonuje je nienależycie, nie jest działaniem bezprawnym w rozumieniu art. 87 k.c. Stanowi tylko zapowiedź możliwości wykonania uprawnienia wynikającego z przepisów prawa lub umowy. W tej sytuacji bezpodstawne byłoby upatrywanie cech groźby w rozumieniu art. 87 k.c. we wspomnianym zachowaniu się pozwanej, o ile odmowa odbioru robót i zapłaty za nie była uzasadniona.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

W ramach umowy o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, po stronie zamawiającego zaś istnieje obowiązek przede wszystkim odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia. W orzecznictwie zaznacza się, że ujawnienie wad robót budowlanych nie wpływa na obowiązek inwestora dokonania odbioru robót zgodnie z art. 647 k.c. Z tą chwilą inwestor nabywa uprawnienia z tytułu rękojmi przewidziane w art. 637 i art. 638 k.c. Oddanie robót z wadami istotnymi może mieć tylko wpływ na wymagalność roszczenia wykonawcy o zapłatę wynagrodzenia.