Do zadań gmin należy bezpłatny transport dziecka do szkoły

Gmina jest zobowiązana do zapewnienia dziecku upośledzonemu w stopniu głębokim, spełniającemu obowiązek szkolny przez udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do odpowiedniego, wybranego przez rodziców ośrodka. W przypadku gdy opiekę organizują rodzice, obowiązek gminy obejmuje zwrot kosztów przejazdu ucznia oraz opiekuna. Obowiązków tych nie uchyla zapewnienie przez gminę transportu i opieki do innego ośrodka tego samego rodzaju.

Sąd pierwszej instancji zasądził od pozwanej gminy na rzecz stowarzyszenia kwotę 2916,60 zł z ustawowymi odsetkami z tytułu zwrotu poniesionych przez powoda kosztów dowozu pod opieką ucznia mieszkającego na terenie pozwanej gminy do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Ośrodek ten został wskazany przez rodziców ucznia - dziecka niepełnosprawnego o głębokim stopniu upośledzenia - jako miejsce realizacji przez niego obowiązku szkolnego. Przez dwa lata dowóz dziecka finansowała gmina. Od 1 września 2009 r. odmówiła jednak dalszego pokrywania jego kosztów, ponieważ zapewniła transport do podobnego ośrodka położonego bliżej. Rodzice z uwagi na pozytywne wyniki syna nie zgodzili się jednak na zmianę ośrodka. W rezultacie chłopiec przez trzy tygodnie nie realizował obowiązku szkolnego, po czym powód zorganizował mu dowóz do swojego ośrodka, informując pozwaną, że będzie od niej dochodził zwrotu poniesionych wydatków. Sąd Rejonowy uznał, że powód zastąpił pozwaną gminę w realizacji ciążących na niej obowiązków przewidzianych w art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm., dalej u.s.o.), polegających na zapewnieniu dziecku niepełnosprawnemu - upośledzonemu w stopniu głębokim - bezpłatnego

transportu pod opieką do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, w którym może ono realizować obowiązek szkolny i obowiązek nauki do ukończenia 25. roku życia.

Sąd doszedł do przekonania, że gmina wzbogaciła się bezpodstawnie, i zobowiązał ją do zwrotu poniesionych przez stowarzyszenie kosztów. Gmina zaskarżyła wyrok. Przy rozpoznawaniu apelacji sąd okręgowy zapytał Sąd Najwyższy, czy gmina jest zobowiązana do pokrycia kosztów transportu.

W ocenie SN prześledzenie kierunku zmian art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty wskazuje na stopniowe wprowadzenie regulacji polepszających położenie uczniów z najpoważniejszymi uszczerbkami zdrowotnymi realizujących obowiązek szkolny i obowiązek nauki w specjalnych placówkach, w tym w ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych. Początkowo gmina, w ramach realizacji zadań oświatowych zobowiązana była do zapewnienia takim uczniom bezpłatnego transportu pod opieką do najbliższej placówki. Potem ustawodawca uzupełnił to rozwiązanie wariantową możliwością dowożenia dziecka przez rodziców, refinansowaną przez gminę w zakresie kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej, nadal jednak tylko do najbliższej placówki. Wreszcie, w wyniku nowelizacji, której interpretacja jest przedmiotem pytania sądu okręgowego, pominął zastrzeżenie, ograniczające obowiązki gminy w przypadku uczniów głęboko upośledzonych i tych, u których upośledzenie sprzężone jest z niepełnosprawnościami do organizacji dowozu pod opieką jedynie do najbliższego ośrodka. Zrezygnował także z określenia w ustawie zasad zwrotu kosztów dowozu realizowanego przez rodziców lub opiekunów do wydatków na komunikację publiczną ucznia i opiekuna. Ustalenie zasad rozliczenia tych kosztów ustawa pozostawiła umownym uzgodnieniom pomiędzy gminą a osobami sprawującymi opiekę nad uczniem. W rezultacie jego aktualna treść kształtuje dwa obowiązki gminy. Pierwszy z nich obejmuje zapewnienie uczniowi upośledzonemu w stopniu głębokim (a także takiemu, którego upośledzenie sprzężone jest z innymi niepełnosprawnościami) bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego wypełnienie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Przy tym nie musi to być ośrodek położony najbliżej. Drugim, alternatywnym obowiązkiem gminy, aktualizującym się jeśli rodzice lub opiekunowie ucznia upośledzonego w stopniu głębokim zdecydują się sami zorganizować dziecku odpowiedni dowóz do placówki, w której odbywa zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, jest pokrycie kosztów przejazdu ucznia i jego opiekuna na zasadach ustalonych w umowie zawartej z rodzicami lub opiekunami (opiekunami prawnymi) ucznia. Wybór podmiotu realizującego transport ucznia pozostawiony został uznaniu rodziców w tym znaczeniu, że jeśli podejmą się dowozić ucznia we własnym zakresie, to gmina nie może przeciwstawić się temu rozwiązaniu, nawet gdyby miała zorganizowany transport i opiekę dla innych uczniów w takim samym stanie zdrowia i do tego samego lub bliższego ośrodka.

Oprac. Łukasz Sobiech

@RY1@i02/2011/139/i02.2011.139.207.008a.001.jpg@RY2@

Borys Budka radca prawny, radny Rady Miasta w Zabrzu

W orzecznictwie i w przeważającej części wypowiedzi przedstawicieli nauki prawa konsekwentnie podkreśla się pierwszeństwo wykładni językowej nad celowościową. W tym przypadku analiza językowa przepisów została wzbogacona o wykładnię historyczną, a Sąd Najwyższy przeprowadził dogłębny i przekonujący wywód, przedstawiając zmiany, które następowały w omawianych przepisach prawa oświatowego.

Podzielając argumenty przywołane w komentowanym orzeczeniu, można się natomiast zastanawiać nad słusznością przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań w zakresie zapewnienia oraz finansowania kosztów dojazdu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, w szczególności racji prawnych, które leżały u podstaw wprowadzenia różnicowania obowiązków gminy w zbliżonych sytuacjach, różniących się jedynie stopniem niepełnosprawności ucznia. Mam poważne wątpliwości, czy rzeczywiście taki był cel wprowadzonych zmian.

W mojej ocenie obowiązujące obecnie przepisy budzą wątpliwości przede wszystkim w zakresie podstawowych zasad, jakimi powinny się kierować jednostki sektora finansów publicznych przy wydatkowaniu środków. Skoro ciąży na nich obowiązek racjonalnego i oszczędnego gospodarowania środkami publicznymi, prawodawca nie powinien wprowadzać rozwiązań, które nie gwarantują przestrzegania tych zasad.