Przedsiębiorstwo energetyczne nie może odmówić zawarcia umowy

Publicznoprawny obowiązek przedsiębiorstw energetycznych, wynikający z art. 7 ust. 1 prawa energetycznego w stosunku do podmiotów ubiegających się o przyłączenie do sieci nie jest ograniczony jedynie do odbiorców, ale obejmuje również wytwórców energii elektrycznej.

Prezes Urzędu Konkurencji i Konsumentów w decyzji z 2008 r. uznał za ograniczającą konkurencję i naruszającą zakaz określony w art. 9 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktykę stosowaną przez spółkę z o.o., polegającą na nadużywaniu pozycji dominującej na rynku dystrybucji energii elektrycznej przez rażące naruszanie terminów wydawania warunków przyłączenia. Prezes UOKiK nakazał zaniechania jej stosowania oraz wymierzył spółce karę pieniężną w wysokości 11 626 160 zł. Od tej decyzji spółka wniosła odwołanie. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów je oddalił. Od wyroku apelację wniosła spółka.

Sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił decyzję prezesa UOKiK. Zdaniem sądu kwestią pierwotną w stosunku do pozostałych elementów sprawy jest zakres publicznoprawnego obowiązku wynikającego z art. 7 ust. 1 prawa energetycznego, który jest przez skarżącą podważany. Zgodnie z jego treścią wymienione przedsiębiorstwa energetyczne mają obowiązek zawierania umów o przyłączenie do sieci z podmiotami ubiegającymi się o przyłączenie, jeżeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia i odbioru. Powódka błędnie twierdzi, iż cytowany przepis nie nakłada obowiązku zawarcia umowy o przyłączenie do sieci z przedsiębiorstwem energetycznym wytwórcą, a obowiązek ten dotyczy jedynie przyłączenia odbiorców.

Art. 7 ust. 1 prawa energetycznego wyraźnie stanowi, iż przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej jest zobowiązane do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci z podmiotami ubiegającymi się o przyłączenie (...), czyli z każdym, kto ubiega się o przyłączenie do sieci, a nie tylko z odbiorcą. Stanowisko skarżącej byłoby uprawnione wówczas, gdyby ustawodawca wprost określił, że obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie do sieci istnieje wyłącznie w stosunku do odbiorców.

Natomiast zarzuty apelacji dotyczące naruszenia art. 55⁴ kodeksu cywilnego i w konsekwencji przedwczesnego zastosowania art. 9 ust. 2 pkt 5 oraz art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów są trafne. Sąd I instancji podkreślił, że spółka akcyjna zawiązała powodową spółkę z o.o., która miała pełnić funkcję operatora systemu dystrybucyjnego. Wyposażenie spółki z o.o. w majątek dystrybucyjny nastąpiło na drodze wniesienia do spółki z o.o. oddziału spółki akcyjnej, samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, stanowiącego organizacyjnie i finansowo wyodrębniony zespół składników materialnych i niematerialnych. Umowa zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa została zawarta w czerwcu 2007 r. i w tym samym czasie na mocy decyzji prezesa URE spółka z o.o. została wyznaczona na operatora systemu dystrybucyjnego. Zdaniem sądu okręgowego spółka z o.o. przejęła również zobowiązania, do których należały będące w toku wnioski o wydanie warunków przyłączenia, a także solidarną odpowiedzialność ze zbywcą oddziału dystrybucyjnego za szkodę wynikłą ze zwłoki w rozpoznawaniu wniosków przedsiębiorstw ubiegających się o wydanie warunków przyłączenia do sieci.

Sąd apelacyjny nie podziela poglądu, że art. 55⁴ k.c. stanowi podstawę do przypisania odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa za publicznoprawne zobowiązania zbywcy, tu wynikające z art. 7 ust. 1 prawa energetycznego. Zgodnie z art. 55⁴ k.c. nabywca przedsiębiorstwa staje się z mocy prawa solidarnie odpowiedzialny ze zbywcą za zobowiązania prywatnoprawne wynikłe z jego prowadzenia. Do takiego wniosku uprawnia art. 1 k.c., bowiem kodeks cywilny reguluje stosunki cywilnoprawne. Ponadto przewidziana w art. 55⁴ k.c. instytucja ustawowego przystąpienia do długu ma charakter wyjątkowy, co uzasadnia niedopuszczalność wykładni rozszerzającej. Zasadą jest odpowiedzialność za własne czyny, a odstępstwa od niej powinny wynikać wyraźnie z przepisów prawa. Stanowisko, zgodnie z którym przedsiębiorca mógłby ponosić odpowiedzialność za uchybienia innego podmiotu tylko dlatego, że w ramach przejętego przedsiębiorstwa jest kontynuatorem (w znaczeniu podmiotowym) dotychczasowej działalności będącej źródłem uchybień, wymagałoby wyraźnej ustawowej podstawy uzasadniającej odpowiedzialność za cudze czyny. Trafnie skarżąca zauważa, że przy zastosowaniu przepisów upoważniających do nałożenia kary administracyjnej, tj. przepisów o charakterze represyjnym, należy uwzględniać podstawowe standardy procedury karnej. Prawidłowe zastosowanie art. 106 i art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga zawsze przypisania danemu przedsiębiorcy odpowiedzialności za określony delikt prawa antymonopolowego, a podstawą wysokości nakładanych kar pieniężnych są czynniki związane z działaniem danego przedsiębiorcy. Ponadto nie można utożsamiać prowadzenia działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej z funkcjami operatora systemu dystrybucyjnego. Ta ostatnia została powierzona powodom na mocy konstytutywnej decyzji prezesa URE, której adresatem była wyłącznie spółka z o.o. Powódka nie przejęła obowiązków publicznoprawnych wynikających z decyzji prezesa URE, której adresatami były inne przedsiębiorstwa energetyczne.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Publicznoprawny obowiązek przedsiębiorstw energetycznych, wynikający z art. 7 ust. 1 prawa energetycznego, w stosunku do podmiotów ubiegających się o przyłączenie do sieci, obejmuje odbiorców i wytwórców energii elektrycznej, co wynika z wykładni celowościowej, systemowej i historycznej omawianego przepisu. W pierwotnym brzmieniu art. 7 ust. 1 przewidywał, iż przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła mają obowiązek zawarcia umowy sprzedaży paliw lub energii lub umowy o świadczenie usług przesyłowych z odbiorcami albo podmiotami ubiegającymi się o przyłączenie do sieci, jeżeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki dostarczania, a żądający zawarcia umowy spełnia warunki przyłączenia do sieci i odbioru. Następnie ustawodawca wprowadził do dyspozycji tego przepisu także obowiązek równego traktowania odbiorców oraz podmiotów ubiegających się o przyłączenie do sieci (od 1 stycznia 2003 r.), zaś 3 maja 2005 r. zamiast pojęcia "odbiorca" i "podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci" wprowadził zbiorcze określenie "podmiotów ubiegających się o przyłączenie do sieci". Przy zastosowaniu wykładni systemowej - na to, iż w stosunku do wytwórców również istnieje po stronie przedsiębiorstwa przesyłowego lub dystrybucyjnego obowiązek przyłączenia do sieci, wskazuje art. 7 ust. 8 pkt 3 prawa energetycznego określający sposób obliczania opłaty za przyłączenie źródeł współpracujących z siecią.