Ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (cz. 3)

1. Pracodawcy przysługuje ze środków Funduszu miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, o ile pracownik ten został ujęty w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, o której mowa w art. 26b ust. 1. Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, zwane dalej "miesięcznym dofinansowaniem", przysługuje w kwocie:

1) 1800 zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności;

2) 1125 zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności;

3) 450 zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

1a. Miesięczne dofinansowanie nie przysługuje pracodawcy zatrudniającemu co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nieosiągającemu wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6%.

1a¹. Miesięczne dofinansowanie nie przysługuje:

1) na pracowników zaliczonych do umiarkowanego lub lekkiego stopnia niepełnosprawności, którzy mają ustalone prawo do emerytury;

2) jeżeli wynagrodzenie pracownika niepełnosprawnego nie zostało przekazane na jego rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo na adres zamieszkania tego pracownika, za pośrednictwem osób prawnych prowadzących działalność w zakresie doręczania kwot pieniężnych;

3) jeżeli miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni.

1b.Kwoty, o których mowa w ust. 1, zwiększa się o 600 zł w przypadku osób niepełnosprawnych, w odniesieniu do których orzeczono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe, całościowe zaburzenia rozwojowe lub epilepsję oraz niewidomych.

2. (uchylony).

3. (uchylony).

4. Kwota miesięcznego dofinansowania nie może przekroczyć 90% faktycznie i terminowo poniesionych miesięcznych kosztów płacy, a w przypadku pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą, w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, zwanego dalej "pracodawcą wykonującym działalność gospodarczą", 75% tych kosztów.

5. (uchylony).

6. Miesięczne dofinansowanie wypłaca Fundusz w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy pracownika, na zasadach określonych w art. 26b i 26c.

7. (uchylony).

8. Jeżeli pracodawca posiada zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu przekraczające ogółem kwotę 100 złotych, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o wstrzymaniu miesięcznego dofinansowania do czasu uregulowania zaległości przez pracodawcę. Decyzja podlega wykonaniu z dniem wydania.

9. W przypadku nieuregulowania przez pracodawcę zaległości wobec Funduszu do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, za który pracodawcy przysługuje miesięczne dofinansowanie, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania za okres wskazany w decyzji, o której mowa w ust. 8.

9a. Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania:

1) w przypadkach, o których mowa w art. 48a ust. 3;

2) w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1a1 pkt 2 albo 3.

9b. Prezes Zarządu Funduszu może przeprowadzić u pracodawcy postępowanie sprawdzające w celu potwierdzenia:

1) zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w dokumentach, o których mowa w art. 26c ust. 1;

2) sytuacji ekonomicznej pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą, o której mowa w art. 48a ust. 3.

9c. W przypadku podjęcia postępowania sprawdzającego dotyczącego złożonego wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania termin, o którym mowa w art. 26c ust. 3, ulega przedłużeniu o okres niezbędny do przeprowadzenia tego postępowania, nie dłużej jednak niż o 14 dni.

9d. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wyniku postępowania sprawdzającego, o którym mowa w ust. 9b, stosuje się przepis ust. 10.

10. Prezes Zarządu Funduszu może przeprowadzać kontrole pracodawcy w zakresie miesięcznego dofinansowania, w szczególności dotyczące zgodności ze stanem faktycznym:

1) danych zawartych w dokumentach, o których mowa w art. 26c ust. 1;

2) wysokości miesięcznego dofinansowania, w tym kwot i terminów poniesienia miesięcznych kosztów płacy pracowników.

11. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wyniku kontroli albo analizy dokumentów zgromadzonych przez Fundusz lub danych, o których mowa w art. 49c, Prezes Zarządu Funduszu wydaje:

1) decyzję nakazującą zwrot wypłaconego dofinansowania w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości;

2) decyzję o wstrzymaniu dofinansowania do czasu zwrotu wypłaconego dofinansowania; decyzja podlega wykonaniu z dniem wydania.

12. Od decyzji Prezesa Zarządu Funduszu, o których mowa w ust. 8-9a i 11, przysługuje odwołanie do ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.

●W art. 26a ust. 1 ustawy uregulowano wstępnie najistotniejsze elementy dotyczące konstrukcji dofinansowania. Z przepisu tego wynika charakter dofinansowania oraz to, komu, na kogo, z jakich środków i w jakiej kwocie wypłaca się dofinansowanie. Należy jednak pamiętać, że przepis ten nie jest jedynym, który normuje te kwestie. Zostały one rozwinięte w dalszych przepisach ustawy.

Artykuł 26a ust. 1 ustawy określa charakter wsparcia.

Użycie określenia "przysługuje" skutkuje tym, że dofinansowanie ma charakter pomocy udzielanej obligatoryjnie po spełnieniu prawnie określonych warunków. Oznacza to, że PFRON, który zgodnie z art. 26c ustawy udziela dofinansowania, nie może stosować uznaniowości, a w szczególności nie może odmówić wypłaty dofinansowania w przypadku spełnienia wspomnianych warunków ani wypłacić dofinansowania w kwocie niższej ani wyższej, niż wynika to z przepisów ustawy. Nie może również uzależniać wypłaty dofinansowania od spełnienia dodatkowych warunków, które nie zostały wprost przewidziane w przepisach (dotyczy to np. przekazywania do PFRON dokumentów, których ustawa ani rozporządzenie nie nakazują przekazywać - kopii orzeczeń potwierdzających stopień lub rodzaj niepełnosprawności pracowników).

●Określenie omawianego wsparcia mianem dofinansowania wywołuje doniosłe skutki prawne.

Dofinansowanie nie oznacza całkowitego finansowania. Dlatego wypłacona kwota nie musi rekompensować całości kosztów poniesionych przez pracodawcę w związku z zatrudnieniem danej osoby.

Ponadto dofinansowanie nie jest równoznaczne z refundacją. W tym miejscu należy także zwrócić uwagę na to, że dofinansowanie określono mianem dofinansowania do wynagrodzenia. To z kolei ma dwojakie skutki. Po pierwsze, dofinansowanie jest zindywidualizowane w takim sensie, że dofinansowanie wypłacone pracodawcy stanowi sumę dofinansowania przysługującego do wynagrodzeń poszczególnych osób. Prawo do dofinansowania ustala się odrębnie w odniesieniu do każdej z osób niepełnosprawnych. Nie uzależnia się nigdy prawa do dofinansowania na jednego pracownika od tego, czy przysługuje dofinansowanie na innego pracownika. Oczywiście może się zdarzyć tak, że dofinansowanie nie przysługuje na żadnego z pracowników, ale wynika to tylko z tego, że:

- albo pracodawca nie spełnia warunków, by je otrzymać (np. ma niewłaściwą strukturę zatrudnienia - zob. art. 26a ust. 1a ustawy),

- albo pracodawca nie spełnił warunków do uzyskania dofinansowania na żadnego z pracowników (np. wszystkim wypłacił wynagrodzenia ze znacznym opóźnieniem - zob. art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 ustawy),

- albo wszyscy (każdy z osobna) pracownicy nie kwalifikowali się do tego, by przysługiwało na nich dofinansowanie (np. jako osoby o lekkim lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności miały ustalone prawo do emerytury - zob. art. 26a ust. 1a¹ pkt 1 ustawy).

Jednak przy ustalaniu prawa do dofinansowania nigdy nie zachodzi zależność pozioma (pracownik - pracownik).

Poza tym użycie sformułowania "dofinansowanie do wynagrodzenia" mogłoby sugerować, że przysługuje ono wyłącznie do wynagrodzenia brutto. Tymczasem z art. 26a ust. 4 ustawy wynika, że ustawodawca przewidział dofinansowanie w wysokości przewyższającej kwotę wynagrodzenia brutto, skoro uzależnił limit dofinansowania nie od 75 lub 90 proc. kwoty wynagrodzenia - lecz od 75 lub 90 proc. kwoty kosztów płacy osoby niepełnosprawnej. Dlatego, mimo nazwy, dofinansowanie przysługuje do kosztów płacy w rozumieniu art. 2 pkt 4a ustawy, a nie do wynagrodzenia. Oznacza to, że dofinansowanie w istocie przysługuje do kosztów płacy, a nie jedynie do samego wynagrodzenia. Kwota dofinansowania może zatem przewyższać kwotę wynagrodzenia brutto, ale nie może być wyższa od limitu kosztów płacy z art. 26a ust. 4 ustawy. Jest to ważne, ponieważ na koszty płacy w rozumieniu art. 2 pkt 4a ustawy składają się:

- wynagrodzenie brutto (zawierające również naliczone od tego wynagrodzenia składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe - finansowane przez ubezpieczonego),

- naliczone od kwoty wynagrodzenia brutto składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe - finansowane przez płatnika,

- naliczone od pełnej podstawy wymiaru składek - składki na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) (zob. komentarz do art. 2 pkt 4a ustawy).

Należy jednak uznać, że nazwa instrumentu oznacza, iż całkowity brak wynagrodzenia wyłącza dofinansowanie. Do sytuacji takiej mogłoby dojść, gdy koszty płacy pracownika składały się w danym okresie wyłącznie ze składek na FP i FGŚP (np. naliczonych od świadczeń o charakterze pozawynagrodzeniowym).

●Omawiając ogólny przedmiot dofinansowania warto zwrócić uwagę na użycie przymiotnika "miesięczny". Tak jak w przypadku poprzedniej cechy dofinansowania, również i w tym przypadku konieczne jest zwrócenie uwagi nie tylko na art. 26a ust. 1 ustawy, lecz również na inne przepisy.

Czytając art. 26a ust. 1 ustawy, można odnieść wrażenie, że nie koszty płacy, lecz wyłącznie dofinansowanie ma być miesięczne. Skutkowałoby to uznaniem, że dofinansowanie jest wypłacane co miesiąc i przysługuje do kosztów naliczonych za dowolny okres (np. za rok, kwartał itd.). Tymczasem z art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 i ust. 4 ustawy wynika, że również koszty płacy muszą mieć charakter miesięczny. W praktyce wywołuje to taki skutek, że dofinansowanie nie przysługuje do składników wynagrodzenia, których nie można przypisać do danego miesiąca, a więc do składników naliczonych za okres dłuższy niż miesiąc.

Należy tu zwrócić uwagę na memoriałowy charakter dofinansowania (a więc i jego przedmiotu). Kwota należnego dofinansowania jest ściśle uzależniona od okoliczności, które zaistniały w okresie sprawozdawczym, a więc w okresie, za który ma przysługiwać dofinansowanie. Ogólnie kwota dofinansowania zależy od zatrudnienia pracownika i jego statusu w okresie sprawozdawczym oraz od kosztów płacy naliczonych za okres sprawozdawczy (a nie wypłaconych w okresie sprawozdawczym).

●Należy tu zwrócić uwagę na rozbieżności dotyczące sprawozdawczości składek na ubezpieczenia społeczne. Są one rozliczane kasowo. W takim sensie, że w ich przypadku okresem sprawozdawczym jest miesiąc, w którym wypłacono wynagrodzenie (i inne świadczenia podlegające oskładkowaniu), a nie miesiąc, za który wypłacono to wynagrodzenie (lub świadczenia). Ma to dwa praktyczne skutki.

Po pierwsze, naliczenie kosztów płacy nie może polegać na przepisaniu kwoty składek na ubezpieczenia społeczne z deklaracji DRA za ten okres sprawozdawczy, za który pracodawca zamierza uzyskać dofinansowanie. [przykład 1]

Niezależnie od tego należy pamiętać, że w DRA wykazuje się obowiązkowe i nieobowiązkowe składki, naliczone od pełnej podstawy wymiaru składek, obejmującej różne składniki, a nie tylko wynagrodzenie. Tymczasem z art. 2 pkt 4a ustawy wynika, że do kosztów płacy wlicza się wyłącznie obowiązkowe składki, naliczone od wynagrodzenia brutto. Zatem nawet w przypadku zgodności okresów sprawozdawczych przeniesienie danych z DRA w zakresie dotyczącym składek na ubezpieczenia społeczne w zdecydowanej większości przypadków nie będzie prawidłowe.

Inaczej jest w przypadku składek na FP i FGŚP wliczanych do kosztów płacy. Wprawdzie nadal składki muszą być naliczone za okres, za który wypłacono wynagrodzenie, jednak mogą być obliczone od pełnej podstawy wymiaru składek.

Po drugie, właściwe ustalenie okresu sprawozdawczego dla dofinansowania jest konieczne do ustalenia, czy złożono terminowo wymagane do uzyskania dofinansowania dokumenty, o których mowa w art. 26c ust. 1 ustawy, tj.:

- miesięczne informacje o wynagrodzeniach, zatrudnieniu i niepełnosprawności pracowników (informacje INF-D-P) oraz

- wniosek o wypłatę miesięcznego dofinansowania za dany miesiąc (wniosek Wn-D).

Obecnie termin ich złożenia przypada 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który wypłacono wynagrodzenie. Wynika to z par. 4 ust. 1 rozporządzenia z 23 grudnia 2014 r. w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Dz.U. poz. 1988; dalej: rozporządzenie). Zatem termin złożenia tych dokumentów dla dofinansowania do wynagrodzenia za styczeń (bez względu na to, czy wynagrodzenie zostało wypłacone w styczniu, czy w lutym) przypada 25 lutego. Omyłkowe utożsamianie okresu sprawozdawczego z miesiącem, w którym wypłacono wynagrodzenie, może skutkować utratą prawa do dofinansowania, jeżeli dodatkowo nie zajdą przesłanki do przywrócenia terminu zgodnie z par. 4 ust. 4 rozporządzenia, a więc w przypadku uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy pracodawcy.

●Wyjątki od zasady memoriałowego powiązania okoliczności, od których zależą prawo do dofinansowania oraz kwota dofinansowania do wypłaty, z okresem sprawozdawczym, stanowią:

- wystąpienie zaległości w zobowiązaniach wobec PFRON na kwotę przekraczającą ogółem 100 zł (art. 26a ust. 8 ustawy),

- zaistnienie sytuacji ekonomicznej uzasadniającej uznanie, że pracodawca jest podmiotem zagrożonym (art. 26a ust. 8 w zw. z 48a ustawy).

Okoliczności te są powiązane z dniem złożenia wniosku. Istotne jest to, czy zaszły w dniu złożenia wniosku, a nie w okresie sprawozdawczym lub w okresie późniejszym. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że ocena sytuacji ekonomicznej powinna dotyczyć dnia, w którym złożono kompletny i poprawnie wypełniony wniosek Wn-D. Zmiana (w tym poprawa) sytuacji ekonomicznej pracodawcy po tej dacie nie ma już znaczenia dla oceny spełniania warunków otrzymania dofinansowania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2078/12, LEX nr 1495157 i wyrok z 27 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1616/13, LEX nr 1598413). Oznacza to, że nie ma podstawy do korekty wniosku, jeżeli po dniu złożenia wniosku sytuacja pracodawcy uległa zmianie. Wyjątkiem jest tu sytuacja, gdy PFRON przyznał pracodawcy dofinansowanie, a pracodawca nie ujawnił okoliczności.

Realizatorem zadania jest PFRON, z tym że decyzje przewidziane w toku kontroli i postępowania w sprawie dofinansowania wydaje prezes zarządu PFRON. Natomiast dofinansowanie przysługuje pracodawcy w rozumieniu art. 3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502; dalej: k.p.), a nie osobie niepełnosprawnej. Pracodawca może jednak zwiększyć koszty płacy pracownika o całość lub część kwoty dofinansowania bądź przeprowadzić ze środków uzyskanych z dofinansowania programy wspierające aktywizację lub rehabilitację pracowników niepełnosprawnych, choćby nie miał ustawowego obowiązku podejmowania dodatkowych działań na rzecz osób niepełnosprawnych. Taka decyzja pracodawcy nie wyłącza efektu zachęty (zob. komentarz do art. 26b).

●W art. 26a ustawy określono dwa dodatkowe warunki odnoszące się do wnioskodawcy. Dotyczą one struktury zatrudnienia oraz braku znaczących zaległości wobec PFRON.

Warunek dotyczący struktury zatrudnienia określono w art. 26a ust. 1a ustawy. Na tej podstawie z kręgu wnioskodawców wyłączono pracodawców o co najmniej 25-etatowym zatrudnieniu ogółem, którzy nie osiągają co najmniej 6-procentowego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Strukturę zatrudnienia oblicza się zgodnie z art. 26b ust. 3 i art. 2 pkt 6 ustawy.

Drugim warunkiem podmiotowym, który musi spełnić pracodawca, jest brak zaległości w zobowiązaniach wobec PFRON w kwocie ogółem przekraczającej 100 zł. Zaległości pracodawcy w zobowiązaniach wobec PFRON mogą powstawać z różnych tytułów. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że mając na uwadze cel art. 26a ust. 8 ustawy, zaległości te to wyłącznie zaległości, które obciążają wnioskodawcę wobec PFRON "jako pracodawcę" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 października 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1166/10, LEX nr 747822). Ponadto dominuje tu pogląd, że spornych zaległości o charakterze cywilnoprawnym nie należy brać pod uwagę przy stosowaniu art. 26a ust. 8 ustawy z uwagi na zakres właściwości sądów administracyjnych (np. wyrok WSA w Warszawie z 9 września 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 1165/10, LEX nr 756431).

Kwestie istnienia zaległości należy oceniać całościowo (zob. wyrok WSA w Warszawie z 9 marca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2454/10, LEX nr 995965). Jeżeli bowiem zarówno strona nie wykonała określonego obowiązku finansowego wobec PFRON, a PFRON nie wypłacił jej należnych środków z tego samego lub innego tytułu, to o zaległości można mówić dopiero wtedy, gdy łączna kwota należna, a terminowo niezapłacona na rzecz PFRON, jest wyższa od należnej, a niezapłaconej pracodawcy. Przy czym do kwoty należnej pracodawcy nie należy wliczać dofinansowania za miesiąc, za który pracodawca aktualnie wnioskuje, skoro jeszcze nie nabył do niego prawa.

Istnienie zaległości ustala się na dzień, w którym PFRON ma obowiązek ostatecznie rozpatrzyć wniosek o wypłatę dofinansowania. Jest więc to działający z reguły na korzyść pracodawcy dodatkowy wyjątek od zasady ustalania wszystkich okoliczności w odniesieniu do okresu sprawozdawczego. Jeżeli w dniu złożenia wniosku pracodawca ma zaległości, lecz ureguluje je przed dniem rozpatrzenia przez PFRON wniosku, to nie zachodzi to wyłączenie dofinansowania. Jednak gdy w dniu złożenia wniosku pracodawca nie ma zaległości, lecz powstaną one po tej dacie, a nie zostaną uiszczone przed dniem rozpatrzenia przez PFRON wniosku, to dofinansowanie się wstrzymuje.

Do dnia rozpatrzenia wniosku kwestia istnienia lub nieistnienia zaległości musi być odpowiednio wykazana i udowodniona. Jeżeli przed dniem rozpatrzenia wniosku okaże się, że pracodawca posiada bezsporną zaległość (np. decyzją określającą odpowiednio wysokość zaległości lub zobowiązania), a sporna jest jedynie kwestia jej umorzenia przez PFRON, to nie ma podstawy do uznania, że zaległość nie istnieje, ani do zawieszenia postępowania w sprawie dofinansowania do czasu wydania rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia zaległości. PFRON nie może jednak obciążać strony negatywnymi konsekwencjami swoich zaniedbań. Sytuacja taka zachodzi, gdy w dniu złożenia wniosku Wn-D strona ma bezsporne zaległości wobec PFRON, lecz jednocześnie toczy się postępowanie w sprawie ich umorzenia, które, biorąc pod uwagę terminy określone w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), powinno zakończyć się przed dniem, w którym upływa termin do rozpatrzenia wniosku o wypłatę dofinansowania, lecz PFRON intencjonalnie zwleka z załatwieniem tej sprawy, tak by nie rozpatrzeć jej przed terminem rozpatrzenia wniosku Wn-D (wyrok WSA w Warszawie z 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1527/08, www.nsa.gov.pl).

●W przypadku, o którym mowa w art. 26a ust. 8 ustawy, wydaje się decyzję o wstrzymaniu wypłaty dofinansowania do czasu uregulowania zaległości. Z tym że jeżeli nie zostaną one uregulowane do 31 stycznia roku następującego po roku, za który wstrzymano wypłatę dofinansowania na podstawie art. 26a ust. 8 ustawy, to na podstawie art. 26a ust. 9 Prezes Zarządu PFRON wydaje decyzję o odmowie wypłaty dofinansowania.

PFRON nie może wydać wyłącznie decyzji, o której mowa w art. 26a ust. 9 ustawy, bez uprzedniego wydania decyzji, o której mowa w ust. 8. W związku z obowiązkiem działania organów administracji w sposób pogłębiający zaufanie adresata prawa konieczne jest wydawanie decyzji, o których mowa w ust. 8 w przewidzianym przepisami terminie (tj. w terminie do załatwienia wniosku Wn-D), a nie np. w przeddzień wydania decyzji, o której mowa w art. 26a ust. 9. Od obu tych decyzji przysługuje odwołanie do ministra pracy i polityki społecznej.

●Dofinansowanie przysługuje na osoby niepełnosprawne w rozumieniu ustawy. Mając jednak na uwadze sposób obliczenia kwoty bazowej dofinansowania, która jest ściśle uzależniona od stopnia niepełnosprawności, dofinansowanie nie przysługuje na osoby niepełnosprawne za okres, w którym nie mają one przypisanego stopnia niepełnosprawności. Stopień ten może być ustalony bezpośrednio jako znaczny, umiarkowany lub lekki stopień niepełnosprawności albo wynikać z przełożenia, o którym mowa w art. 5, 5a lub 62 ustawy. Dofinansowanie przysługuje na pracowników w rozumieniu art. 2 k.p. oraz na zatrudnionych w zakładach pracy chronionej (ZPCH) wykonawców pracy nakładczej, spełniających warunki określone w art. 28 ust. 3 ustawy. Wynika to z art. 26b ust. 3 ustawy.

Ponadto, zgodnie z art. 26a ust. 1a¹ pkt 1 ustawy dofinansowanie nie przysługuje na osoby o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z ustalonym prawem do emerytury. W przepisie tym nie wymieniono żadnych szczególnych rodzajów emerytur ani sposobów nabycia do nich prawa, co oznacza, że wyłączenie odnosi się do wszystkich osób o umiarkowanym lub lekkim stopniu niepełnosprawności, które nabyły prawo do emerytury, bez względu na rodzaj emerytury, przesłanki i sposób jej nabycia. Wyłączenie dotyczy zatem przede wszystkim osób z prawem do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale także np. osób z prawem do emerytury kapitałowej (okresowej, dożywotniej emerytury kapitałowej) oraz osób z ustalonym prawem do emerytury pomostowej, czy do emerytury nabytej w systemie zabezpieczenia społecznego Wspólnot Europejskich, czy szczególnych emerytur branżowych. Dotyczy zatem osób z ustalonym prawem do emerytury rolniczej, wojskowej, policyjnej itd. Dla omawianego wyłączenia nie ma znaczenia, czy ustalenie prawa do emerytury nastąpiło po raz pierwszy, czy po raz kolejny. W szczególności kolejne nabycie prawa do emerytury nie powoduje uznania, że prawo do emerytury należnej za poprzedni okres straciło cechę prawa ustalonego. Jest to szczególnie istotne np. w przypadku emerytur policyjnych.

Natomiast wyłączenie nie dotyczy osób z ustalonym prawem do świadczeń innych niż emerytura, np. do rent, w tym rolniczej, strukturalnej, socjalnej, zasiłków, czy świadczeń przedemerytalnych.

●Od 1 stycznia 2009 r. kwota należnego miesięcznego dofinansowania do wypłaty ustalanego przez pracodawcę w odniesieniu do danego pracownika w informacji INF-D-P nie może przekraczać kwoty bazowej dofinansowania, limitu kosztów płacy ani kwoty koszów płacy w części sfinansowanej ze środków publicznych - jest więc równa najniższej z tych kwot.

Kwota bazowa dofinansowania (poz. 51 INF-D-P) jest ustalana na podstawie art. 26a ust. 1 i 1b ustawy. W pełni odzwierciedla ona memoriałowy charakter dofinansowania. Pozwala bowiem naliczyć dofinansowanie za dany miesiąc w kwocie proporcjonalnej do nominalnego wymiaru czasu pracy, okresu zatrudnienia osoby zaliczonej do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych o danym stopniu i rodzaju niepełnosprawności z uwzględnieniem jej ustalonego prawa do emerytury. Kwota bazowa dofinansowania nie jest zróżnicowana w zależności od typu pracodawcy ani od tego, czy dofinansowanie dla danego podmiotu stanowi pomoc publiczną, czy nie.

Od kwietnia 2014 r. kwota bazowa dofinansowania (D) stanowi iloczyn przeciętnego miesięcznego wymiaru czasu pracy (Pmw) (poz. 21-44 INF-D-P), w którym dana osoba była zaliczana do określonej grupy osób niepełnosprawnych i mnożnika a odpowiadającego danej grupie osób niepełnosprawnych.

Przeciętny miesięczny wymiar czasu pracy stanowi iloczyn nominalnego wymiaru czasu pracy (e) wynikającego np. z umowy o pracę oraz ilorazu liczby dni wliczania danej osoby w okresie sprawozdawczym do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych o określonych cechach (Ldz) i liczby dni kalendarzowych w miesiącu (Ldm). Ustala się go zatem według wzoru: Pmw = e x Ldz/Ldm. [przykład 2]

Wysokość mnożników (a) określono kwotowo w art. 26a ust. 1 pkt 1-3 ustawy i - dla osób o szczególnych schorzeniach - dodatkowo w ust. 1b. W odniesieniu do okresów sprawozdawczych przypadających od stycznia 2009 r. do grudnia 2010 r. osobami o szczególnych schorzeniach są wyłącznie osoby, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsję, oraz osoby niewidome (schorzenia te dokumentuje się orzeczeniami, o których mowa w ustawie, innymi orzeczeniami lub zaświadczeniami lekarza specjalisty). W odniesieniu do okresów sprawozdawczych począwszy od stycznia 2011 r. osobami o szczególnych schorzeniach są osoby, w odniesieniu do których orzeczono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe, całościowe zaburzenia rozwojowe lub epilepsję (schorzenia te dokumentuje się orzeczeniami, o których mowa w ustawie lub innymi orzeczeniami), oraz osoby niewidome.

Mnożąc (Pmw) przez odpowiedni mnożnik (a), uzyskuje się kwotę bazową dofinansowania. [przykład 3]

Drugą wartością wpływająca na kwotę dofinansowania do wypłaty jest wspomniany limit kosztów płacy (Lkp) (poz. 54 INF-D-P), o którym mowa w art. 26a ust. 4 ustawy. Wielkość ta została wprowadzona do ustawy w związku z koniecznością spełniania przez dofinansowanie stanowiące pomoc publiczną warunków określonych w rozporządzeniu Komisji UE nr 651/2014 uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE z 2014 r. L 187, s. 1; dalej: GBER). Jednak przepis ten posługuje się nieco innymi kategoriami i jest bardziej rygorystyczny od rozporządzenia KE. Dofinansowanie nie może być wyższe niż:

- 75 proc. kosztów płacy danej osoby, gdy stanowi ono pomoc publiczną lub gdy korzysta z niego podmiot prowadzący działalność gospodarczą (uczestnik rynku, a nie każdy, kto prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej; t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672) lub

- 90 proc. kosztów płacy danej osoby - w pozostałych przypadkach (tj. gdy dofinansowanie ani nie stanowi pomocy publicznej, ani nie jest udzielane przedsiębiorcy we wspomnianym szerokim znaczeniu).

Stosownie do art. 26b ust. 7 ustawy dofinansowanie nie przysługuje do wynagrodzenia w części finansowanej ze środków publicznych (Kpnf) (zobacz komentarz do art. 26b ust. 7 i 8) (poz. 52-poz 53 INF-D-P).

●Kwota kosztów płacy, będąca w istocie miernikiem dwóch ostatnich wartości, została zdefiniowana w art. 2 pkt 4a. Dokonując obliczeń tych wartości, nie należy pomniejszać kosztów płacy proporcjonalnie do okresu wliczania danej osoby do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych ani nie stosować żadnych mnożników odnoszących się do typu pracodawcy czy stopnia i rodzaju niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej. Kwota kosztów płacy, o której mowa w art. 2 pkt 4a, jest kwotą faktycznie poniesioną.

Zważywszy na termin składania INF-D-P, możliwe jest zatem wykazanie w tej informacji wynagrodzenia niezależnie od tego, czy było płatne w miesiącu, za które zostało wypłacone, czy w terminie do 10. dnia następnego miesiąca. Natomiast składki na ubezpieczenia społeczne naliczane od tego wynagrodzenia, które stanowią element kosztów płacy za ten sam miesiąc co wynagrodzenie, odprowadzane są do ZUS metodą kasową, a więc w terminie do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wypłacono wynagrodzenie, od którego naliczono składki. O ile zatem koszt składek naliczonych od wynagrodzenia wypłaconego w tym samym miesiącu, za który je wypłacono, przypadnie przed terminem złożenia informacji INF-D-P, to w przypadku wynagrodzenia płatnego do 10. dnia następnego miesiąca, termin płatności składek przypada 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadał termin złożenia informacji INF-D-P.

PFRON przed rozpatrzeniem wniosku może w ramach przysługujących mu kompetencji sprawdzić, czy i w jaki sposób wypłacono wynagrodzenia. Natomiast składki pracodawca wykazuje w poz. 52 INF-D-P niejako warunkowo. Jeżeli jednak po upływie terminu płatności składek okaże się, że nie zostały one poniesione, to należy dokonać stosownej korekty in minus kwoty kosztów płacy, a jeżeli kwoty obliczane na podstawie kosztów płacy były niższe od kwoty bazowej dofinansowania, to pracodawca musi odpowiednio skorygować i zwrócić nadmiernie pobraną kwotę dofinansowania.

●Jednak w przypadku ponad 14-dniowego uchybienia w poniesieniu któregokolwiek z elementów kosztów płacy dofinansowanie na danego pracownika w ogóle nie przysługuje. Zgodnie z art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 dofinansowanie nie przysługuje bowiem, gdy koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów wynikających z odrębnych przepisów, przekraczających 14 dni. Koszty płacy, o których mowa w tym przepisie, dotyczą danego pracownika, na którego pracodawca zamierza uzyskać dofinansowanie.

Należy wskazać, że naruszenie warunku, o którym mowa w art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 ustawy, następuje bez względu na to, z jakiego powodu nastąpiło, ani na to, jakie elementy kosztów płacy ani jaka kwota tych kosztów została poniesiona po upływie terminu określonego w tym przepisie. W konsekwencji skutkuje to wyłączeniem prawa do całej kwoty dofinansowania za dany miesiąc, na danego pracownika. Nie przewidziano bowiem proporcjonalności wyłączenia prawa do dofinansowania ani stopniowania pomniejszeń w tym zakresie.

Nie chodzi tu wyłącznie o obciążenie pracodawcy kwotą równą kosztom płacy, lecz o ich terminowe przekazanie właściwym podmiotom (np. ZUS, urzędowi skarbowemu) i pracownikowi. Należy tu zwrócić uwagę na dwie kwestie. Po pierwsze, w przypadku zlecenia podmiotom zewnętrznym dokonywania wypłat wynagrodzeń pracownikom za datę poniesienia kosztów należy uznać nie datę przekazania środków na wypłaty tej firmie, lecz datę, w której pracownik otrzymuje wynagrodzenie, a odpowiednie organy - należności. Po drugie, wyłączenie dofinansowania określone w art. 26a ust. 1a¹ pkt 3 ustawy może mieć miejsce np. w przypadku nieuprawnionego potrącenia wynagrodzenia. Wówczas do dyspozycji pracownika nie przedstawia się pełnej kwoty wynagrodzenia netto, a pracodawca nie poniósł faktycznie wspomnianych kosztów płacy w całości i terminowo. Należy wskazać, że jeżeli dokona wyrównania w terminie do 14 dni od dnia upływu terminów wypłaty wynagrodzenia i poniesienia pozostałych kosztów płacy - to do wyłączenia całego dofinansowania na tej podstawie nie dojdzie (wyłączenie może być częściowe i wynikać z obniżenia kosztów płacy do kwoty poniesionej terminowo stosownie do art. 26a ust. 4). Natomiast jeżeli uczyni to po tym terminie, to dofinansowanie na danego pracownika za cały miesiąc temu pracodawcy nie przysługuje.

●Wyłączenie dotyczy dofinansowania na danego pracownika, a nie na wszystkich pracowników objętych wnioskiem Wn-D. Tak samo jest z wyłączeniem określonym w art. 26a ust. 1a¹ pkt 2 ustawy, zgodnie z którym dofinansowanie nie przysługuje, jeżeli wynagrodzenie pracownika niepełnosprawnego nie zostało przekazane na jego rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo na adres zamieszkania tego pracownika za pośrednictwem osób prawnych prowadzących działalność w zakresie doręczania kwot pieniężnych.

Wynagrodzenie, o którym mowa w tym przepisie, to wynagrodzenie brutto stanowiące składnik kosztów płacy - po obligatoryjnym potrąceniu składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez ubezpieczonego oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, które zostały naliczone od tego wynagrodzenia.

Z art. 86 par. 3 k.p. wynika, że obowiązek wypłacenia wynagrodzenia może być spełniony w inny sposób niż do rąk pracownika, jeżeli tak stanowi układ zbiorowy pracy lub pracownik uprzednio wyrazi na to zgodę na piśmie. Zatem jeżeli w układzie zbiorowym nie przewidziano wypłacania wynagrodzeń inaczej niż do rąk własnych, to należy zyskać na to pisemną zgodę pracownika. Artykuł 86 par. 3 k.p. nie określa dokładnej treści zgody wyrażonej przez pracownika. W razie wątpliwości co do zakresu zgody stosuje się zasady wynikające z art. 65 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.; dalej: k.c.) w zw. z art. 300 k.p., a więc oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Dlatego pracodawca może uznać, że dokument zatytułowany "upoważnienie" spełnia warunki, o których mowa w art. 86 k.p., jeżeli z jego treści będzie wynikało, że dotyczy wspomnianej zgody. Mając na uwadze to, że pracownik może wydać zgodę, wskazując, że dotyczy wynagrodzenia za określony okres - należy upewnić się, że upoważnienie nie dotyczy jedynie wynagrodzenia np. za jeden miesiąc.

Katalog dopuszczalnych sposobów przekazywania wynagrodzenia nieskutkujących wyłączeniem dofinansowania jest zamknięty.

Zgodnie z art. 725 k.c. przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Szczegółowe zasady zawierania tych umów określa art. 49 i nast. ustawy z 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 1992 r. nr 72, poz. 359 ze zm.). Mając na uwadze art. 49 prawa bankowego, należy uznać, że w art. 26a ust. 1a¹ pkt 2 ustawy jest mowa o rachunku bankowym, o którym mowa w art. 49 ust. 1 pkt 3 prawa bankowego, tj. o rachunku oszczędnościowym, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym lub rachunku terminowych lokat oszczędnościowych.

Z kolei rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej jest to imienny rachunek, o którym mowa w art. 28 ustawy z 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 855 ze zm.).

Przez rachunek pracownika, o którym mowa w art. 26a ust. 1a¹ pkt 2, należy rozumieć rachunek, jeżeli środkami na nim zgromadzonymi może dysponować pracownik (przede wszystkim gdy jest stroną umowy rachunku).

Natomiast przekazanie na adres zamieszkania tego pracownika, za pośrednictwem osób prawnych prowadzących działalność w zakresie doręczania kwot pieniężnych, dotyczy każdego uprawnionego podmiotu, a nie wyłącznie Poczty Polskiej.

●Postępowanie w sprawie wypłaty dofinansowania opiera się przed jego wypłatą na oświadczeniach strony. Wyjątek stanowią weryfikowanie przez PFRON istnienia zaległości pracodawcy w zobowiązaniach wobec PFRON (art. 26a ust. 8 i 9 ustawy) oraz zaistnienie kolizji uprawnień kilku pracodawców do dofinansowania do wynagrodzenia tej samej osoby (art. 26b ust. 2 i 2a ustawy), które PFRON bada na podstawie innych dowodów niż dostarczone przez stronę. Natomiast co do zasady weryfikacja prawidłowości złożonych dokumentów ma charakter formalno-rachunkowy. W szczególności PFRON nie ma prawa żądać dokumentów innych niż wyraźnie wskazane w przepisach - w tym orzeczeń potwierdzających stopień i rodzaj niepełnosprawności.

PFRON może, zgodnie z art. 26a ust. 9b ustawy, przeprowadzić u pracodawcy postępowanie sprawdzające w celu potwierdzenia zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w INF-D-P i Wn-D oraz sytuacji ekonomicznej pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą, o której mowa w art. 48a ust. 3. Postępowanie to prowadzi się u pracodawcy, a nie w PFRON. Dlatego niedopuszczalne jest żądanie przesyłania przez pracodawcę kopii dokumentów kadrowych. Jeżeli PFRON chce mieć wgląd w te dokumenty, to musi udać się do pracodawcy. W zakresie postępowania sprawdzającego stosuje się uzupełniająco przepisy o kontroli PFRON.

Okoliczności dotyczące dofinansowania PFRON sprawdza również w trakcie wyrywkowej kontroli następującej po wypłacie dofinansowania, o której mowa w art. 26a ust. 10 ustawy. W razie stwierdzenia nieprawidłowości w wyniku kontroli prezes zarządu PFRON wydaje decyzję nakazującą zwrot wypłaconego dofinansowania w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości. Od decyzji tej przysługuje odwołanie do ministra pracy i polityki społecznej. Szczegółowe zasady przeprowadzania tej kontroli normuje rozporządzenie wydane na podstawie art. 34 ust. 9 (rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 20 grudnia 2012 r. w sprawie trybu i sposobu przeprowadzania kontroli przez organy upoważnione do kontroli na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; Dz.U. z 2013 r. poz. 29). Do kontroli tej stosuje się, posiłkowo, zasady ogólne prowadzenia kontroli, o której mowa w rozdziale 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Dotyczy to np. czasu trwania i częstotliwości kontroli, sprzeciwu odnośnie czynności kontrolerów, czy wreszcie odszkodowania za szkodę na skutek przeprowadzenia czynności kontrolnych z naruszeniem przepisów prawa oraz wyłączenia dowodów przeprowadzonych w toku kontroli przez organ kontroli z naruszeniem przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy, które miały istotny wpływ na jej wyniki.

Należy wskazać, że PFRON może mieć wątpliwości nie tylko co do rachunkowej poprawności dokumentów, ale również np. pozorności zatrudnienia, wymiaru czasu pracy czy kwoty kosztów płacy. Wówczas PFRON ma obowiązek wszczęcia procedury zmierzającej do ustalenia rzeczywistej treści umowy o pracę czy rzeczywistej wysokości kosztów płacy i prawidłowości ich poniesienia.

1. Miesięczne dofinansowanie przysługuje na osoby niepełnosprawne z tytułu zatrudnienia, ujęte w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, którą prowadzi Fundusz, wykorzystując numer PESEL oraz przekazywane drogą elektroniczną do Funduszu informacje, z zastrzeżeniem art. 26c ust. 1a.

2. W przypadku gdy osoba niepełnosprawna jest zatrudniona u więcej niż jednego pracodawcy w wymiarze czasu pracy nieprzekraczającym ogółem pełnego wymiaru czasu pracy, miesięczne dofinansowanie przyznaje się na tę osobę pracodawcom, u których jest ona zatrudniona, w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy tej osoby.

2a. W przypadku, gdy osoba, o której mowa w ust. 2, jest zatrudniona w wymiarze czasu pracy przekraczającym ogółem pełny wymiar czasu pracy, miesięczne dofinansowanie przyznaje się na tę osobę w wysokości nieprzekraczającej kwoty miesięcznego dofinansowania przyznawanego na osobę zatrudnioną w pełnym wymiarze czasu pracy. Miesięczne dofinansowanie w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy tej osoby w pierwszej kolejności przyznaje się pracodawcy, który wcześniej zatrudnił tę osobę.

3. Zatrudnienie i wskaźnik, o których mowa w art. 26a ust. 1, 1a i 1b, ustala się odpowiednio na zasadach określonych w art. 21 ust. 1 i 5 oraz art. 28 ust. 3.

4. Jeżeli zatrudnienie nowych pracowników niepełnosprawnych w danym miesiącu u pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą nie powoduje u tego pracodawcy wzrostu netto zatrudnienia ogółem, miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego nie przysługuje, jeżeli jego zatrudnienie nastąpiło w wyniku rozwiązania umowy o pracę z innym pracownikiem, chyba że umowa o pracę uległa rozwiązaniu:

1) z przyczyn określonych w art. 52 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy;

2) za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika;

3) na mocy porozumienia stron;

4) wskutek przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy;

5) z upływem czasu, na który została zawarta;

6) z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta.

5. Jeżeli nie są spełnione warunki, o których mowa w ust. 4, miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego przysługuje w przypadku gdy jego miejsce pracy powstało w wyniku:

1) wygaśnięcia umowy o pracę;

2) zmniejszenia wymiaru czasu pracy pracownika - na jego wniosek.

6. Wzrost netto zatrudnienia ogółem ustala się w stosunku do przeciętnego zatrudnienia ogółem w okresie poprzedzających 12 miesięcy.

7. Miesięczne dofinansowanie nie przysługuje do wynagrodzenia pracownika w części finansowanej ze środków publicznych.

8. Przepisu ust. 7 nie stosuje się w przypadku, gdy pracodawca sfinansował wynagrodzenie pracownika:

1) ze środków publicznych z prowadzonej działalności, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 5,

2) z dochodów publicznych, o których mowa w art. 5 ust. 2 pkt 3

- ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm.).

●Obecnie art. 26b ustawy zawiera unormowania w pięciu zakresach: zasady ustalania stanów i wskaźników zatrudnienia (art. 26b ust. 3), ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych (art. 26b ust. 1), kolizji uprawnienia do dofinansowania (art. 26b ust. 2 i 2a), wyłączenia dofinansowania (art. 26b ust. 7 i 8) oraz efektu zachęty (art. 26b ust. 4-6).

W art. 26b ust. 1 ustawy zawarto unormowania dotyczące ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, prowadzonej przez PFRON. Z przepisu tego można wyprowadzić wiele norm.

Po pierwsze, stanowi on podstawę prawną jednocześnie uprawniającą i zobowiązującą PFRON do prowadzenia tej ewidencji. Oznacza to również obowiązki i odpowiedzialność związaną m.in. z zapewnieniem jej rzetelności, bezpieczeństwa danych itp.

Po drugie, przepis ten określa kluczowe numery identyfikacyjne wykorzystywane przy prowadzeniu tej ewidencji. Od 1 września 2011 r. numerem tym jest tylko PESEL. Rezygnacja w tym zakresie z NIP wynika z ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 171, poz. 1016) wprowadzonej w celu zmniejszenia ustawowych obowiązków obywateli wobec administracji. Ustawą tą dla części podatników uczyniono PESEL numerem identyfikacji podatkowej. Nie wyklucza to oczywiście wnioskowania o dofinansowanie na osoby niepełnosprawne w rozumieniu ustawy, które nie posiadają PESEL.

Dane gromadzone w tej ewidencji pochodzą z informacji INF-D-P składanych przez pracodawców wnioskujących o dofinansowanie na podstawie art. 26c ust. 1 pkt 1 ustawy, ponieważ tylko ten dokument przekazywany PFRON zawiera numer PESEL zatrudnionej osoby niepełnosprawnej. Mimo że od 1 września 2011 r. nie zmieniono jednocześnie załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie dofinansowania określającego wzór formularza informacji INF-D-P, NIP nadal mógł być wykazywany w tej informacji. Jednak niewypełnienie poz. 4 INF-D-P (NIP) za okresy począwszy od września 2011 r. nie stanowi już podstawy do wezwania do korekty tej informacji.

Po trzecie, z art. 26b ust. 1 ustawy wynika, że uprawnienie do dofinansowania na daną osobę jest ściśle powiązane z ujęciem jej w ewidencji. Na tym tle istotne są sposób i moment ujęcia danej osoby w ewidencji, a także szczególny wpływ memoriałowego charakteru dofinansowania na skutki wynikające z art. 26b ust. 1 ustawy.

Mając na uwadze to, że ewidencja tworzona jest na podstawie wpisów jednostkowych z informacji INF-D-P składanych przez pracodawców za dany okres, ujęcie w ewidencji nie jest możliwe przed dniem złożenia informacji INF-D-P za danego pracownika. Z art. 26b ustawy wynika zatem, że złożenie tej informacji jest warunkiem proceduralnym, ale koniecznym do otrzymania dofinansowania, a nie wyłącznie oświadczeniem woli pracodawcy o tym, że na danego pracownika należy mu się wynagrodzenie w określonej wysokości. Analogiczne skutki wywodziły z art. 26b ust. 1 ustawy sądy administracyjne, uzasadniając obowiązującą w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2011 r. nieprzywracalność terminu do złożenia informacji INF-D-P (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2284/07, LEX nr 521419). Dniem ujęcia osoby niepełnosprawnej w ewidencji jest zatem dzień wpływu informacji zwykłej do PFRON.

Kwestie dalszych korekt oraz fizycznego wprowadzenia danych do ewidencji mają tu drugorzędne znaczenie. Biorąc pod uwagę memoriałowy charakter dofinansowania, tj. to, że zakres uprawnienia (w tym wysokość dofinansowania) jest ściśle uzależniony od okoliczności, które zaszły w okresie sprawozdawczym, za który składana jest informacja INF-D-P, data ujęcia osoby niepełnosprawnej w ewidencji, o której mowa w art. 26b ust. 1 ustawy nie wpływa na kwotę bazową dofinansowania, a w szczególności na ustalanie przeciętnego miesięcznego wymiaru czasu pracy (poz. 21-44 INF-D-P). Natomiast fakt ujęcia lub nieujęcia pracownika w ewidencji ma znaczenie w momencie rozpatrywania wniosku Wn-D. Jeżeli do tego czasu dla pracownika nie złożono informacji INF-D-P, to z pewnością nie został on ujęty w ewidencji, przez co pracodawca nie uzyska na niego dofinansowania, ponieważ nie objęto go wnioskiem Wn-D i nie spełniono wobec niego warunku, o którym mowa w art. 26b ust. 1 ustawy.

Ponadto w art. 26b ust. 1 ustawy sformułowano zasadę, że dofinansowanie przysługuje na osoby niepełnosprawne w rozumieniu ustawy wyłącznie z tytułu ich zatrudnienia. W istocie przepis ten nie odwołuje się wyłącznie do dnia zatrudnienia pracownika, lecz do okresu jego zatrudniania. Wynika to z konstrukcji uprawnienia do dofinansowania. Natomiast komentowany przepis stanowi podstawę do wyłączenia dofinansowania za tę część okresu sprawozdawczego, w którym zatrudnienie pracownika nie istniało bądź zostało uznane za pozorne.

●W art. 26b ust. 3 ustawy określono katalog grup osób wliczanych do stanów zatrudnienia oraz wskaźników, o których mowa w art. 26a ust. 1, 1a i 1b. Poza zakresem art. 26b znajduje się natomiast sposób obliczania wspomnianych stanów i wskaźników zatrudnienia. Przepis ten nie normuje zatem daty początkowej i końcowej wliczania poszczególnych grup osób do stanu zatrudnienia (regulacje w tym zakresie znajdują się w obecnie w art. 2a ustawy) ani metod wyliczania wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych (kwestia ta została unormowana w art. 2 pkt 6 ustawy). Regulacje w tym zakresie znajdują się odpowiednio w rozdziale 1 ustawy "Przepisy ogólne", mają one zastosowanie do ustalania stanów zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz wskaźników zatrudnienia przewidzianych w ustawie, a więc także do stanów i wskaźników wymienionych w art. 26b ust. 3 ustawy.

Ustalanie stanu zatrudnienia z uwzględnieniem art. 26b ust. 3 ustawy wymaga zatem wyznaczenia grup osób uwzględnianych przy ustalaniu danego stanu, a następnie - grup osób uwzględnianych przy ustalaniu danego stanu, lecz niewliczanych do tego stanu z uwagi na podleganie wyłączeniu. Zgodnie z art. 26b ust. 3 ustawy wspomniane stany i wskaźniki ustala się na podstawie art. 21 ust. 1 i 5 oraz art. 28 ust. 3. Artykuł 21 ust. 1 i art. 28 ust. 3 ustawy pozwalają na ustalenie grup osób uwzględnianych przy obliczaniu danego stanu zatrudnienia, zaś art. 21 ust. 5 określa grupy osób podlegających wyłączeniu.

●Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy do stanów zatrudnienia wlicza się osoby sprawne i osoby niepełnosprawne będące pracownikami danego pracodawcy (a nie np. pracodawcy użytkownika). W świetle art. 66 ustawy należy uznać, że mowa tu o pracownikach w rozumieniu art. 2 k.p., a więc o osobach zatrudnionych u wnioskodawcy w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę. Przepis ten ma zastosowanie zarówno do pracodawców otwartego, jak i chronionego rynku pracy.

Z kolei art. 28 ust. 3 ustawy, stosowany wyłącznie do prowadzących zakłady pracy chronionej, pozwala na wliczenie do stanu pracowników także osób niepełnosprawnych wykonujących pracę nakładczą, jeżeli ich wynagrodzenie zostało ustalone co najmniej w wysokości najniższego wynagrodzenia (w stosunku do wykonawców, dla których praca nakładcza stanowi jedyne źródło utrzymania) albo połowy najniższego wynagrodzenia (w stosunku do pozostałych wykonawców).

Natomiast zamknięty katalog wyłączeń ze stanów zatrudnienia określa art. 21 ust. 5 ustawy. Na tej podstawie ze stanu zatrudnienia wyłącza się osoby sprawne należące do jednej z grup wymienionych w art. 21 ust. 5 pkt 1-6 ustawy oraz osoby niepełnosprawne (pracowników i, zaliczonych w zakładach pracy chronionej do grupy pracowników, wykonawców z art. 28 ust. 3 ustawy) przebywających na fakultatywnie lub obligatoryjnie udzielanych urlopach bezpłatnych.

Zatem do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych — a więc zarówno do stanów zatrudnienia, o których mowa w art. 26a ust. 1 i 1b ustawy służących do ustalenia kwoty bazowej dofinansowania, jak do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, który dzieli się przez stan zatrudnienia ogółem w celu uzyskania wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w art. 26a ust. 1a ustawy - wlicza się niepełnosprawnych pracowników w rozumieniu art. 2 k.p., a w ZPChr także niepełnosprawnych wykonawców, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy, a następnie wyłącza się z tego stanu niepełnosprawnych pracowników i wykonawców przebywających na urlopach bezpłatnych.

Natomiast obliczając stan zatrudnienia ogółem, niezbędny do ustalenia, czy pracodawca osiągnął 25-etatowy poziom zatrudnienia, przy którym w myśl art. 26a ust. 1a ustawy dodatkowym warunkiem uzyskania dofinansowania jest osiągnięcie co najmniej 6-procentowego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, a także do obliczenia wspomnianego wskaźnika - wlicza się sprawnych i niepełnosprawnych pracowników w rozumieniu art. 2 k.p., a w ZPChr także niepełnosprawnych wykonawców, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy, a następnie wyłącza się z tego stanu niepełnosprawnych pracowników i wykonawców przebywających na urlopach bezpłatnych oraz sprawnych pracowników należących do grup wymienionych w art. 21 ust. 1-6 ustawy.

●Należy zauważyć, że w art. 26b ust. 3 ustawy w zamkniętych katalogach wyliczono zarówno sytuacje, w których stosuje się przepisy normujące grupy osób uwzględniane i wyłączane ze stanów zatrudnienia, jak i wykaz tych przepisów.

Wyczerpujący charakter wyliczenia wartości ustalanych zgodnie z art. 26b ust. 3 ustawy jest istotny, ponieważ w przepisie tym nie wymieniono stanów zatrudnienia służących do wykazania efektu zachęty, o których mowa w art. 26b ust. 4 i 6 ustawy. Ustawodawca mógł to uczynić, lecz nie unormował tej kwestii w art. 26b ust. 3 ustawy ani w innych przepisach ustawy. Wynika to z tego, że stany te ustala się co do zasady w celu policzenia, czy nie naruszono wspólnotowych warunków udzielania pomocy publicznej, więc stosowanie krajowych wyłączeń w tym zakresie mogłoby dać wynik fałszywie dodatni i narazić pracodawcę na pobranie pomocy publicznej podlegającej zwrotowi jako niezgodnej ze wspólnym rynkiem. Nie można zatem wbrew art. 26b ust. 3 ustawy, który nie dotyczy ustalania stanów, o których mowa w jej art. 26b ust. 4 i 6, stosować wprost art. 21 ust. 1 i 5 oraz art. 28 ust. 3 przy ustalaniu stanów zatrudnienia dla celów wykazania efektu zachęty.

Z kolei wyczerpujący katalog przepisów normujących grupy osób uwzględnianych przy ustalaniu stanów zatrudnienia wymienionych w art. 26b ust. 3 ustawy skutkuje tym, że pracodawca, który dla innych celów może stosować korzystniejsze sposoby ustalania niektórych stanów zatrudnienia (np. na podstawie spornego art. 21 ust. 4 ustawy) nie może przenosić tych zasad na ustalanie stanów wymienionych w komentowanym przepisie. W art. 26b ust. 3 ustawy wyraźnie odwołano się tylko do dwóch ustępów w art. 21 - do ust. 1 i do ust. 5. Gdyby ustawodawca zamierzał dopuścić stosowanie art. 21 ust. 4 ustawy, to przewidziałby to tak, jak przewidział stosowanie art. 21 ust. 5.

Jest to ważne, ponieważ w obrębie art. 21 ustawy zarówno ust. 4, jak i 5 stanowią wyjątki modyfikujące stosowanie art. 21 ust. 1. Artykuł 21 ust. 5 wprowadza ograniczenie wyrażonej w art. 21 ust. 1 ustawy zasady wliczania pracowników do stanu zatrudnienia (art. 21 ust. 5 mówi, których pracowników jednak nie wlicza się do tego stanu), zaś art. 21 ust. 4 modyfikuje zasadę, że wymagany ustawowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi 6 proc. (art. 21 ust. 4 ustawy pozwala na obniżenie tego wskaźnika w przypadku zatrudniania osób o schorzeniach wymienionych w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 21 ust. 7). Dlatego niewymienienie art. 21 ust. 4 w art. 26b ust. 3 należy jednak uznać za wyłączenie możliwości stosowania tego przepisu w omawianym zakresie - tak jak nie stosuje się w miejsce 6-procentowego wskaźnika z art. 26b ust. 3 - wskaźnika 2-procentowego dla pracodawców, o których mowa w art. 21 ust. 2b tylko dlatego, że odnosi się on do wskaźnika, o którym mowa w art. 21 ust. 1 ustawy.

Stosowanie art. 21 ust. 4 ustawy mogłoby budzić wątpliwości nie tylko formalne, lecz również merytoryczne. Wskaźnik z art. 26a ust. 1a ustawy byłby obniżany z tytułu wielokrotnego ujmowania tej samej osoby. Należy jeszcze pamiętać, że w art. 26b ust. 3 ustawy wymieniono nie tylko art. 26a ust. 1b (określający wymagany wskaźnik), ale również wielokrotne ujmowanie dotyczyłoby art. 26a ust. 1 i 1b ustawy, na podstawie których oblicza się kwotę bazową dofinansowania. Wliczanie wielokrotnie tej samej osoby przy obliczaniu kwoty bazowej dofinansowania byłoby błędne z trzech powodów.

Po pierwsze, żaden przepis nie przewiduje tego wprost. Po drugie, wyborem ustawodawcy było, by wspierać zatrudnienie osób o szczególnych schorzeniach, podnosząc kwotę bazową dofinansowania, a nie ujmując wielokrotnie tę samą osobę. Po trzecie, katalogi osób o szczególnych schorzeniach z art. 21 i 26b są katalogami krzyżującymi się. Zatem niektórym osobom podwyższano by kwotę bazową dofinansowania zgodnie z art. 26a ust. 1b (np. osobom z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi), niektórym tylko wliczając je dwukrotnie w przeciętnym miesięcznym wymiarze czasu pracy (np. osobom niesłyszącym), a niektórym zarówno zgodnie z art. 26a ust. 1b, jak i wliczając je wielokrotnie (np. osobom upośledzonym umysłowo). Przyjęcie tej interpretacji budziłoby więc poważne wątpliwości aksjologiczne.

●Zgodnie z art. 26b ust. 7 ustawy dofinansowanie nie przysługuje do wynagrodzenia w części finansowanej ze środków publicznych. Inaczej niż art. 48a ust. 1 ustawy, komentowany przepis odnosi się tylko do wyłączenia dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych.

Wyłączenie, o którym mowa w art. 26b ust. 7, jest niezwykle szerokie, dlatego po kilkuletnich sporach interpretacyjnych dodano art. 26b ust. 8 ustawy, który jednoznacznie ogranicza zakres wyłączenia zawartego w ust. 7 w taki sposób, że wyłączeniu od dofinansowania nie podlegają wynagrodzenia finansowane ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 5 lub art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 885 ze zm.). Artykuł 26b ust. 8 ustawy z jednej strony godzi restrykcyjne i szerokie rozumienie pojęcia "finansowanie" i niewyłączanie dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych finansowanych ze środków publicznych pochodzących ze wspomnianych źródeł. Dlatego dofinansowanie przysługuje np. w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej, ośrodkach rekreacji czy publicznych zakładach aktywności zawodowej, które sfinansowały wynagrodzenie ze środków publicznych, uzyskanych tytułem odpłatności za świadczone usługi, a nie będzie przysługiwało np. w przypadku finansowania wynagrodzenia z danin publicznych. Warto również zauważyć, że jeżeli jednostki sektora finansów publicznych, które finansują wynagrodzenia ze środków wymienionych w art. 26b ust. 8 ustawy, otrzymają dodatkowo pomoc celową do kosztów płacy pracowników, to nadal należy stosować wyłączenie - na podstawie art. 48a ust. 1 ustawy.

●W art. 26b ust. 2 i 2a ustawy przewidziano zasady ustalania przez PFRON kwoty dofinansowania do wypłaty w sytuacji, gdy co najmniej dwóch pracodawców wnioskowało o dofinansowanie do wynagrodzeń tej samej osoby. Regulacje te zostały wprowadzone do ustawy już 2004 r. wraz z innymi przepisami dotyczącymi dofinansowania, które miało zastąpić dotychczasowy zwrot VAT. W dotychczasowym systemie dawało się zauważyć zatrudnianie jednej osoby niepełnosprawnej na kilku lub kilkunastu etatach, co umożliwiało kilku pracodawcom pobieranie pomocy z tytułu jej zatrudnienia i rodziło podejrzenia o to, że zatrudnienie to ma przynajmniej częściowo charakter fikcyjny. W związku z tym, planując nowy system dofinansowań wyznaczono cel dofinansowania, którym było wspieranie pełnego zatrudnienia pracownika będącego osobą niepełnosprawną i niewspieranie fikcyjnego zatrudnienia, bez konieczności każdorazowego prowadzenia złożonego postępowania dowodowego w tym zakresie.

Dlatego zdecydowano się na wspieranie zatrudnienia osoby niepełnosprawnej u jednego lub u wielu pracodawców, z tym że w łącznym wymiarze jednego etatu. Pracodawcy korzystają więc ze swojego uprawnienia w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy danej osoby, w kolejności, w jakiej ją zatrudnili - aż do wyczerpania jednoetatowego limitu wymiaru czasu pracy. Natomiast nawet istniejące fikcyjne zatrudnienie we wspomnianym zakresie nie jest wspierane ze środków PFRON. Zasady te wynikają z art. 26b ust. 2 i 2a ustawy.

Adresatem prawa stosującym art. 26b ust. 2 i 2a ustawy jest PFRON. Pracodawca składający informację INF-D-P dla danego pracownika oblicza kwotę dofinansowania tej osoby w wysokości wynikającej z algorytmu zawartego w tym formularzu. Pracodawca nie ma bowiem obowiązku odbierania od pracowników oświadczeń o tym, czy, w jakim wymiarze i od kiedy pozostają w zatrudnieniu u innych pracodawców i czy pracodawcy ci spełniają warunki do uzyskania dofinansowania oraz czy korzystają ze swojego uprawnienia w tym zakresie. W związku z tym pracodawca nie stosuje samodzielnie art. 26b ust. 2 i 2a ustawy, ale w wyniku zastosowania zasad wynikających z tych przepisów PFRON oblicza kwotę dofinansowania dla poszczególnych pracodawców, uwzględniając wspomniane zasady.

Z kolei PFRON nie jest podmiotem, któremu każdy pracodawca każdej osoby niepełnosprawnej ma obowiązek zgłosić jej zatrudnienie. Zgłoszeń do ewidencji prowadzonej przez PFRON dokonują wyłącznie pracodawcy zainteresowani dofinansowaniem do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych za dany miesiąc, natomiast pracodawcy niezainteresowani tą formą pomocy, jak również pracodawcy nieuprawnieni do dofinansowania na daną osobę nie przekazują żadnych danych na temat zatrudniania tej osoby w danym miesiącu. Pracodawców tych nie uwzględnia się przy usuwaniu kolizji uprawnień na podstawie art. 26b.

Dane o wymiarze czasu pracy dla tego celu podawane są PFRON w przeciętnym miesięcznym wymiarze czasu pracy (Pmw), którego wielkość zależy nie tylko od nominalnego czasu pracy (e), lecz także od okresu, przez który dana osoba była jako niepełnosprawna wliczana do stanu zatrudnienia. Zatem weryfikacji na podstawie art. 26b ust. 2 i 2a podlega nie nominalny wymiar czasu pracy, lecz przeciętny miesięczny wymiar czasu pracy pracownika, na którego pracodawca zamierza uzyskać dofinansowanie za dany miesiąc, o czym poinformował PFRON w pozytywnie zweryfikowanej informacji INF-D-P dotyczącej tego dofinansowania na daną osobę.

●Artykuł 26b ust. 2 ustawy normuje sytuację, w której osoba niepełnosprawna jest zatrudniona u jednego lub kilku pracodawców w wymiarze nieprzekraczającym ogółem jednego etatu. Wówczas każdy z pracodawców może uzyskać dofinansowanie naliczone w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy danej osoby. [przykład 4]

Ten sam przepis będzie miał zastosowanie, jeżeli pracownik obiektywnie jest zatrudniony łącznie w wymiarze czasu pracy wyższym niż jeden etat, lecz PFRON o tym nie wie, ponieważ pracodawcy, którzy wnioskowali o dofinansowanie na tego pracownika, zatrudniali go w łącznym wymiarze czasu pracy nieprzekraczającym jednego etatu. [przykład 5]

Z kolei w przypadku, gdy osoba niepełnosprawna jest zatrudniona w wymiarze czasu pracy przekraczającym ogółem pełny wymiar czasu pracy, to zgodnie z art. 26b ust. 2a ustawy dofinansowanie przyznaje się na tę osobę w wysokości nieprzekraczającej kwoty dofinansowania przyznawanego na osobę zatrudnioną w pełnym wymiarze czasu pracy. Dofinansowanie w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy tej osoby w pierwszej kolejności przyznaje się pracodawcy, który wcześniej zatrudnił tę osobę. [przykłady 6-8]

Zastosowanie przez ustawodawcę kryterium wymiaru czasu pracy, a nie np. kwoty dofinansowania, pozwala na zastosowanie wspomnianych zasad niezależnie, także gdy pracownik dysponujący w odniesieniu do tego samego okresu dwoma orzeczeniami dokumentującymi jego niepełnosprawność, z których wynikają różne stopnie niepełnosprawności i przedstawiający odrębnie po jednym z nich pracodawcy (np. dla sposobu rozwiązania konfliktu uprawnień pracodawcy z poprzednich przykładów nie ma znaczenia, że jednemu z nich pracownik przedstawił orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a drugiemu jest przekładane na umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy wydane przez lekarza orzecznika ZUS).

Reasumując, PFRON stosuje wyżej wskazane przepisy, opierając się na swojej wiedzy uzyskanej z informacji INF-D-P (lub z postępowań kontrolnych prowadzonych w odniesieniu do danych wykazywanych w tej informacji) w celu wyeliminowania konfliktu co do przysługujących realizowanych uprawnień pracodawców, którzy terminowo złożyli informację INF-D-P na tę samą osobę. PFRON nie może stosować tych przepisów, znosząc wzajemnie uprawnienia pracodawców, które mogą zostać zrealizowane, z uprawnieniami tych, którym one nie przysługują z mocy prawa (np. w związku z zaległościami pracodawcy).

Jednocześnie warto zauważyć, że art. 26b zniechęca do wieloetatowego zatrudnienia osoby niepełnosprawnej, które może przyczyniać się do pogorszenia stanu zdrowia lub warunków rehabilitacji, a które byłoby nieuzasadnione i dwuznaczne, gdy chodzi o ocenę tego postępowania na tle celu ustawy o rehabilitacji.

●Dofinansowanie może być udzielane jako pozapomocowe wsparcie lub jako pomoc publiczna. Jeżeli stanowi pomoc publiczną, to dodatkowo muszą być spełnione warunki określone w odpowiednim rozporządzeniu KE normującym graniczne warunki udzielania pomocy danego rodzaju.

Gdy dofinansowanie zostało wprowadzone do systemu wspierania zatrudnienia osób niepełnosprawnych od 1 stycznia 2004 r., początkowo było udzielane albo jako pozapomocowe wsparcie albo jako rekompensata podwyższonych kosztów zatrudniania osób niepełnosprawnych (w ramach wynikających z art. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2204/2002 z 12 grudnia 2002 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy państwa w zakresie zatrudnienia; Dz.Urz. UE z 2002 r. L 337, s. 3). Wymagało to dość skomplikowanego rocznego rozliczania pomocy uzyskanej z tego tytułu (zgodnie z zasadami wynikającymi m.in. z rozporządzenia wydanego na podstawie art. 26c¹ ustawy, pominiętego w komentarzu). Dlatego od 1 stycznia 2009 r. zmieniono kwalifikację dofinansowania stanowiącego pomoc publiczną z rekompensaty na subsydia płacowe.

Stanowiące pomoc publiczną dofinansowanie za okresy od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2014 r. było udzielane zgodnie z art. 41 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz.Urz. UE z 2008 r. L 2014, s. 3, ze zm.), a za okresy począwszy od stycznia 2015 r. - zgodnie z art. 33 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE z 2014 r. L 187, s. 1). Uprościło to zasady uzyskiwania tej pomocy i umożliwiło rezygnację z rozliczenia rocznego dofinansowania. Zamiast tego na bieżąco wypłacano dofinansowanie w kwocie od razu uwzględniającej limity ustalone dla pomocy publicznej w tej formie.

●Ze stosowaniem rozporządzenia nr 800/2008 i rozporządzenia nr 651/2014 wiąże się jednak obowiązek wykazywania efektu zachęty. Dlatego w art. 26b ust. 4-6 przewidziano unormowania pozwalające na ocenę, czy dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, stanowiące pomoc publiczną, udzielone pracodawcy za okresy począwszy od stycznia 2009 r., wywoła efekt zachęty. Należy podkreślić, że brak efektu zachęty skutkuje bezprawnością pomocy i obowiązkiem jej zwrotu (zob. wyrok w sprawie Kronoply T-162/06) - choćby spełniono pozostałe warunki do jej uzyskania.

Efekt zachęty ustala się odrębnie w odniesieniu do każdej osoby niepełnosprawnej, na którą pracodawca zamierza uzyskać dofinansowanie stanowiące pomoc publiczną. Nie wykazuje się tego efektu, gdy został on wykazany przed 1 stycznia 2009 r. (np. dla potrzeb uzyskania pomocy, o której mowa w art. 26f ustawy) albo gdy przed tą datą pracodawca korzystał na pracownika z pomocy, o której mowa w art. 25, 25a lub 26a ustawy. Wynika to odpowiednio z motywu 30 rozporządzenia nr 800/2008 i z art. 2 nowelizacji ustawy z 5 grudnia 2008 r.

Odniesienie się przez Komisję do kryterium efektu zachęty pozwala na odróżnienie pomocy przewidzianej w rozporządzeniu KE od pomocy operacyjnej, niezgodnej ze wspólnotową polityką konkurencji. Pomoc zgodna z rozporządzeniem KE musi być bowiem pomocą celową i konieczną, bez której wspierany cel nie zostałby zrealizowany. Skoro pracodawca zrealizowałby i tak dany cel, to pomoc byłaby mu zbędna. Celem subsydiów płacowych, o których mowa w art. 41 rozporządzenia nr 800/2008 i art. 33 rozporządzenia nr 651/2014, jest zrekrutowanie i dalsze zatrudnianie osoby niepełnosprawnej. Efekt zachęty istnieje więc, gdy pracodawca nie zatrudniałby danej osoby w warunkach rynkowych, jeżeli nie otrzymałby pomocy. Dopiero gdy dofinansowanie pozwoliło pracodawcy rozstrzygnąć dylemat, czy zatrudniać pracownika niepełnosprawnego, zasadne jest wykazanie istniejącego efektu zachęty w sposób przewidziany w rozporządzeniu KE, a doprecyzowane w art. 26b ust. 4-6 ustawy. Jest to istotne, ponieważ koncepcja efektu zachęty wynikająca z motywów do GBER wyznacza kierunek funkcjonalnej wykładni omawianych przepisów. Jednocześnie warunki dookreślone w przepisach krajowych ustanawiają bardziej rygorystyczne zasady w tym zakresie.

Wykazywanie na podstawie art. 26b ust. 4-6 ustawy efektu zachęty jest bowiem możliwe tylko wtedy, gdy efekt ten istnieje, a więc gdy w momencie zatrudniania pracownika pracodawca mógł rozważać dofinansowanie jako argument za zatrudnieniem osoby będącej osobą niepełnosprawną, a nie osoby sprawnej. Przezwyciężenie wahania pracodawcy przy pomocy dofinansowania możliwe jest jednak tylko wtedy, gdy wie on, że osoba, którą zamierza zatrudnić, jest osobą niepełnosprawną w rozumieniu ustawy (tylko na takie osoby przysługuje dofinansowanie).

Jeżeli więc pracodawca zatrudnia osobę sprawną, która dopiero w trakcie trwającego zatrudnienia staje się osobą niepełnosprawną, a pracodawca nadal ją zatrudnia, to dofinansowanie nie przekonało go do zatrudnienia pracownika (skoro zatrudniając go, wiedział, że jest on osobą sprawną) ani nie jest konieczne (skoro bez tej pomocy nadal zatrudnia tę osobę). Pracodawca ten nie będzie mógł więc uzyskać na nią dofinansowania przez cały okres trwania umowy o pracę z tą osobą. Natomiast nie wyklucza to przyszłego ponownego zrekrutowania tej osoby w warunkach efektu zachęty.

Wykazany efekt zachęty trwa tak długo, jak istnieje nieprzerwane zatrudnienie (na jednej lub wielu podstawach prawnych, na tym samym lub innym stanowisku pracy) osoby, której w sposób ciągły można przypisać niepełnosprawność w rozumieniu ustawy (zob. komentarz do art. 26c).

Wykazanie lub niewykazanie efektu zachęty skutkuje tylko w odniesieniu do dofinansowania do wynagrodzenia osoby, której okoliczność ta dotyczy.

●Istniejący efekt zachęty wykazuje się metodą ilościową (na podstawie art. 26b ust. 4 i 6 ustawy) lub metodą jakościową (na podstawie art. 26b ust. 4 i 5 ustawy). Wykazanie efektu zachęty metodą ilościową następuje, gdy zatrudnienie pracownika, na którego pracodawca zamierza uzyskać dofinansowanie, doprowadziło do wzrostu netto stanu zatrudnienia. Zatem zastosowanie metody ilościowej wymaga porównania stanu bieżącego do stanu referencyjnego. Jeżeli stan bieżący jest wyższy od stanu referencyjnego, to wystąpi wzrost netto tego stanu.

W przypadku dofinansowania za okresy styczeń 2009 r. - grudzień 2014 r. konieczne było wykazanie jednoczesnego wzrostu netto stanu zatrudnienia ogółem i wzrostu netto stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Oznacza to, że bieżący stan zatrudnienia ogółem (poz. 39 Wn-D) musiał być wyższy od referencyjnego stanu zatrudnienia ogółem (poz. 41 Wn-D) i jednocześnie bieżący stan zatrudnienia osób niepełnosprawnych (poz. 40 Wn-D) musiał być wyższy od referencyjnego stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych (poz. 42 Wn-D).

Natomiast w przypadku dofinansowania za okresy począwszy od stycznia 2015 r. wymagane jest wyłącznie wykazanie wzrostu stanu zatrudnienia ogółem (w odniesieniu do dofinansowania za okresy od stycznia 2015 r.). Dlatego obecnie jedynie bieżący stan zatrudnienia ogółem (poz. 39 Wn-D) musi być wyższy od referencyjnego stanu zatrudnienia ogółem (poz. 41 Wn-D).

●Stanem referencyjnym jest średni stan zatrudnienia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym zatrudnienie podjął pracownik niepełnosprawny. Stan ten to 1/12 sumy przeciętnych miesięcznych stanów zatrudnienia z tych 12 miesięcy. Jeżeli pracodawca nie prowadził działalności lub nie zatrudniał pracowników w pełnym 12-miesięcznym okresie, to we wszystkich tych miesiącach, w których nie zatrudniano pracowników, należy wykazać rzeczywisty, zerowy stan zatrudnienia.

Stanem bieżącym jest, co do zasady, stan zatrudnienia z miesiąca, w którym podjął zatrudnienie pracownik niepełnosprawny. Jednak pracodawca prowadzący działalność sezonową lub o okresowych zmianach poziomu zatrudnienia może ustalić stan bieżący z 12 miesięcy, począwszy od miesiąca, w którym pracownik podjął u pracodawcy zatrudnienie (zob. wyrok w sprawie Lodato, C-415/07). Uzyskanie dofinansowania w razie ustalania takiego stanu bieżącego jest możliwe jednak dopiero po zakończeniu tego okresu (wymaga to bieżącego składania zerowych wniosków Wn-D i informacji INF-D-P).

Stany te ustala się nie na podstawie art. 21 ust. 1 i 5 oraz art. 28 ust. 3 ustawy, lecz na podstawie załącznika, odpowiednio do rozporządzenia nr 800/2008 lub rozporządzenia nr 651/2014. Należy bowiem zauważyć, że o ile zarówno na krajowych, jak i na wspólnotowych podstawach stany zatrudnienia ustala się w etatach, w wartościach przeciętnych okresowych, to w ustawie oraz w rozporządzeniach KE występują istotne różnice w grupach osób branych pod uwagę przy ustalaniu tych stanów. Również katalogi wyłączeń zostały ukształtowane odmiennie. Zatem zastosowanie krajowych przepisów (które notabene nie zostały w tym kontekście powołane w art. 26b ust. 3 ustawy) mogłoby prowadzić do wniosku, że zaistniał efekt zachęty, podczas gdy w świetle przepisów GBER w rzeczywistości nie występuje. W konsekwencji mogłoby to skutkować udzieleniem pomocy niewywołującej efektu zachęty, a więc nienależnej i podlegającej obowiązkowemu zwrotowi.

Na gruncie rozporządzenia nr 800/2008 oraz rozporządzenia nr 651/2014 do stanu zatrudnienia należy bowiem wliczać odpowiednio sprawnych i niepełnosprawnych: pracowników w rozumieniu art. 2 k.p., pracujących dla przedsiębiorstwa, podlegających mu i uważanych za pracowników na mocy prawa krajowego (np. zatrudnionych w zakładzie pracy chronionej niepełnosprawnych wykonawców pracy nakładczej, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy), właścicieli-kierowników oraz wspólników prowadzących regularną działalność w przedsiębiorstwie i czerpiących z niego korzyści finansowe. Z tak ustalonych stanów wyłącza się jedynie sprawnych i niepełnosprawnych praktykantów lub studentów odbywających szkolenie zawodowe na podstawie umowy o praktyce lub szkoleniu zawodowym (np. na podstawie art. 190 i nast. k.p.) oraz osoby przebywające na urlopach rodzicielskich (macierzyńskich i ojcowskich) lub wychowawczych. Katalogi osób wliczanych do stanów zatrudnienia, jak i wyłączanych z tych stanów, są zamknięte. W razie wątpliwości, czy dana osoba należy do jednej z grup wymienionych w GBER, można jednak posiłkowo stosować przepisy krajowe.

●Jeżeli nie dowiedziono efektu zachęty metodą ilościową, to na podstawie GBER i art. 26b ust. 4 i 5 ustawy można to uczynić metodą jakościową. W razie zatrudnienia osoby, na którą zamierza się uzyskać dofinansowanie, na etacie zwolnionym przez inną osobę w okolicznościach określonych w art. 26b ust. 4 lub 5 ustawy, a więc gdy umowa o pracę z poprzednikiem uległa rozwiązaniu:

- z przyczyn określonych w art. 52 par. 1 pkt 1 k.p.,

- za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika,

- na mocy porozumienia stron,

- wskutek przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy,

- z upływem czasu, na który została zawarta,

- z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta oraz

- umowa o pracę z poprzednikiem wygasła lub miejsce pracy powstało w wyniku zmniejszenia wymiaru czasu pracy poprzednika — na jego wniosek.

Katalog tych okoliczności jest zamknięty.

W art. 26b ust. 5 ustawy, odnosząc się również do ust. 4, użyto pojęcia "miejsce pracy". Należy jednak przyjąć funkcjonalne rozumienie tego pojęcia, takie jak w GBER. Wskazuje na to użycie w polskiej wersji językowej GBER wyrazu "etat", zaś w angielskiej wyrazu "post" oznaczającego zakres obowiązków, etat jako miejsce w strukturze stanowisk, wakat. Zatem drugorzędne znaczenie ma tu tożsamość stanowiska pracy w rozumieniu rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie ogólnych zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 ze zm.) czy lokalizacja miejsca faktycznego wykonywania pracy. Na przykład osoba zatrudniona na etacie dozorcy w obiekcie A może zastąpić dozorcę w obiekcie B, ale księgowa z obiektu A nie może zastąpić typografa z obiektu A.

Dla wykazania efektu zachęty tą metodą konieczne jest powiązanie osoby niepełnosprawnej, na którą pracodawca zamierza uzyskać dofinansowanie, ze sposobem zwolnienia przez poprzednika wakatu, na którym osoba ta podjęła zatrudnienie. Jest to jednak możliwe tylko wtedy, gdy etat zajęty przez osobę niepełnosprawną istniał przed podjęciem przez nią zatrudnienia i był zajęty przez inną osobę (sprawną lub niepełnosprawną, dowolnej płci, lecz o tym samym zakresie obowiązków), która je zwolniła w okolicznościach określonych w art. 26b ust. 4 lub 5 ustawy w dowolnym czasie przed zatrudnieniem osoby niepełnosprawnej. Zatem w razie zatrudnienia osoby niepełnosprawnej na nowo utworzonym etacie jedyną możliwością wykazania efektu zachęty jest metoda ilościowa.

Poprzednikiem na etacie może być wyłącznie inna osoba niż pracownik, na którego pracodawca zamierza pobierać dofinansowanie. Osoba ta nie może być zatem swoim poprzednikiem. Można jednak wykazać efekt zachęty, jeżeli na danym etacie osoba niepełnosprawna była zatrudniona w przeszłości, a następnie zajmował go inny pracownik, który go zwolnił w okolicznościach określonych w art. 26b ust. 4 lub 5 ustawy, po czym zatrudniono na tym etacie wspomnianą osobę niepełnosprawną.

●Warto zwrócić uwagę na to, że w stanie prawnym obowiązującym (również na poziomie krajowym) od stycznia 2015 r. konieczne jest dokonywanie analizy efektu zachęty z uwzględnieniem zależności organizacyjnych i kapitałowych pracodawcy, określonych w załączniku do rozporządzenia nr 651/2015. Warto jednak zwrócić uwagę, że analiza ta może dotyczyć wyłącznie efektu zachęty ustalanego metodą ilościową. Jest bowiem możliwe odpowiednie uwzględnianie danych o zatrudnieniu w odniesieniu do podmiotów powiązanych. Dane te są bowiem abstrakcyjne i niezindywidualizowane.

Natomiast technicznie nie jest to możliwe w przypadku wykazywania efektu zachęty metodą jakościową. Skoro o dofinansowanie, zgodnie z art. 26a ust. 1 ustawy, wnioskuje pracodawca na zatrudnianego przez siebie pracownika, to wykazanie, że pracownik ten zajął wakat zwolniony przez inną osobę, wymaga tego, by wakat ten był u tego pracodawcy, a nie w podmiocie powiązanym. [przykład 9]

1. Pracodawca, o którym mowa w art. 26a, składa Funduszowi:

1) miesięczne informacje o wynagrodzeniach, zatrudnieniu i stopniach niepełnosprawności pracowników niepełnosprawnych, z uwzględnieniem pracowników, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsję oraz pracowników niewidomych;

2) wniosek o wypłatę miesięcznego dofinansowania za dany miesiąc;

3) (uchylony).

1a. Informacje i wniosek, o których mowa w ust. 1, pracodawca przekazuje w formie dokumentu elektronicznego przez teletransmisję danych oraz pobiera drogą elektroniczną potwierdzenie wysłanej informacji lub wniosku. Pracodawca może przekazać informacje i wniosek również w formie dokumentu pisemnego.

1b. (uchylony).

2. (uchylony).

3. W terminie 25 dni od dnia otrzymania kompletnego i prawidłowo wypełnionego wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania Fundusz przekazuje na rachunek bankowy pracodawcy miesięczne dofinansowanie w kwocie ustalonej na podstawie art. 26a i art. 26b oraz informuje pracodawcę o sposobie jej ustalenia, jeżeli kwota ta różni się od kwoty wskazanej we wniosku.

3a. W przypadku nieterminowego przekazania przez Fundusz kwoty miesięcznego dofinansowania od kwoty należnej nalicza się odsetki, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

4. W przypadku gdy ustalona przez Fundusz kwota dofinansowania jest inna niż kwota dofinansowania wykazana we wniosku pracodawcy, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o wysokości dofinansowania, na wniosek pracodawcy złożony w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji o ustaleniu wysokości przysługującego dofinansowania do wynagrodzenia.

4a. (uchylony).

4b. Od decyzji, o której mowa w ust. 4, przysługuje odwołanie do ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.

5. (uchylony).

6. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia:

1) szczegółowe warunki udzielania oraz tryb przekazywania miesięcznego dofinansowania,

2) terminy składania, wzory informacji i wniosku, o których mowa w ust. 1, oraz wykaz dokumentów załączanych do wniosku,

3) wymogi, jakie muszą spełniać pracodawcy, przekazując dokumenty w formie elektronicznej przez teletransmisję danych

- uwzględniając potrzebę zapewnienia zgodności z warunkami dopuszczalności pomocy publicznej na zatrudnianie, określonymi w przepisach prawa Unii Europejskiej, zapewnienia jednolitych warunków niezbędnych do prawidłowego przekazywania dokumentów oraz określenia zakresu danych niezbędnych do udzielenia pomocy, a także racjonalnego gospodarowania środkami Funduszu.

●Artykuł 26c normuje kwestie proceduralne związane z dofinansowaniem. Pozostałe uregulowania proceduralne znajdują się w art. 26a ust. 8-12 ustawy i w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 23 grudnia 2014 r. w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Dz.U. poz. 1988), wydanym na podstawie art. 26c ust. 6.

W art. 26c ust. 1 ustawy wymieniono podstawowe dokumenty niezbędne do wnioskowania o dofinansowanie. Są to wniosek Wn-D (wniosek o wypłatę miesięcznego dofinansowania za dany miesiąc) oraz załączane do tego wniosku informacje INF-D-P na poszczególnych pracowników (miesięczne informacje o wynagrodzeniach, zatrudnieniu i stopniach niepełnosprawności pracowników niepełnosprawnych, z uwzględnieniem pracowników, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsję oraz pracowników niewidomych). Wzory tych dokumentów określają załączniki.

Za dany miesiąc składa się jeden wniosek i tyle informacji, na ile osób prawodawca zamierza uzyskać dofinansowanie.

Wyjątkiem jest sytuacja, w której pracodawca równocześnie zatrudnia jednego pracownika na różnych podstawach (np. dwie umowy o pracę na dwie różniące się rodzajowo prace lub - w przypadku zatrudnienia w ZPChr - umowę o pracę i umowę o pracę nakładczą). Wówczas na jednego pracownika należy złożyć tyle informacji INF-D-P, ile jest umów, na podstawie których pracownik równocześnie świadczy pracę. Biorąc pod uwagę odpowiednio stosowane zasady kolizyjne z art. 26b ustawy, dofinansowanie zostanie wypłacone maksymalnie do jednego etatu, w pierwszej kolejności z tytułu zatrudnienia na podstawie wcześniej zawartej umowy.

Jeżeli jednak pracownik świadczy pracę na podstawie jednej umowy o pracę, a nie wcześniej niż następnego dnia po jej zakończeniu zawarł z pracodawcą kolejną umowę, to, co do zasady, składa się na niego jedną informację INF-D-P. W przypadku luki w okresie zatrudnienia na podstawie jednej umowy o pracę można również złożyć jedną informację INF-D-P na daną osobę. Należy jednak pamiętać o odpowiednim wypełnieniu poz. 45. Nie będzie jednak możliwe złożenie jednej informacji INF-D-P, nawet w przypadku braku luk pomiędzy okresami zatrudnienia, jeżeli jedna umowa przewiduje okres wypłaty wynagrodzenia na dany miesiąc, a druga umowa - na miesiąc następujący po miesiącu świadczenia pracy (konflikt danych w poz. 18 INF-D-P).

W przypadku zmiany stopnia lub rodzaju niepełnosprawności, wymiaru czasu pracy oraz luk w tym zakresie nieobejmujących całego miesiąca kalendarzowego nie ma konieczności składania dwóch informacji INF-D-P, ponieważ zmiany w tym zakresie odzwierciedlają elastycznie dane o przeciętnych wymiarach czasu pracy (poz. 21-44 INF-D-P).

●Należy jednak zwrócić uwagę na dodatkowy aspekt ciągłości efektu zachęty dofinansowania stanowiącego pomoc publiczną w obecnym stanie uregulowań ustawy i rozporządzenia MPiPS (nie ma ono znaczenia, gdy dofinansowanie nie stanowi pomocy publicznej). Efekt zachęty ustala się jednokrotnie w związku z okresem zatrudnienia pracownika do czasu ustania zatrudnienia lub zmiany statusu pracownika. Ciągłość efektu zachęty ustaje więc, gdy brak ciągłości niepełnosprawności pracownika lub jego zatrudnienia. Gdy efekt zachęty jest ciągły, to raz ustalony (w odniesieniu do okresu zatrudnienia lub przejęcia pracownika w trybie art. 23¹ k.p.) jest później wykazywany w poz. 48 informacji INF-D-P składanych za następne miesiące (bez konieczności ponownego ustalania) - do czasu ustania zatrudnienia lub braku ciągłości niepełnosprawności.

Brak ciągłości zatrudnienia jako przesłanka braku ciągłości efektu zachęty występuje w przypadku, gdy pomiędzy ustaniem zatrudnienia, np. na podstawie poprzedniej umowy, a nawiązaniem zatrudnienia na podstawie kolejnej umowy jest choćby jeden dzień przerwy. Jeżeli nie ma luki (nowa umowa zostaje zawarta w dniu następującym po zakończeniu obowiązywania poprzedniej), a dla poprzedniej umowy wykazano efekt zachęty, to można uznać jego ciągłość również w okresie obowiązywania kolejnej umowy. Jeżeli luka wystąpi, to koniecznie należy wykazać efekt zachęty dla zatrudnienia na nowej podstawie. Wykazywanie efektu zachęty dla nowej umowy jest również dopuszczalne pomimo braku luki pomiędzy starą a nową umową, gdy dla starej nie wykazano efektu zachęty.

Natomiast brak ciągłości niepełnosprawności jako przesłanka braku ciągłości efektu zachęty wynika również z charakteru pomocy w formie subsydiów płacowych, które wspiera rekrutację i dalsze zatrudnienie osoby niepełnosprawnej. W przypadku przerwy statusu osoby niepełnosprawnej nie są spełnione w sposób ciągły oba warunki, tj. zatrudnienie i status osoby niepełnosprawnej. Po okresie luki nie dochodzi do nawiązania zatrudnienia, więc nie ma możliwości wykazania efektu zachęty. W tym sensie nie ma możliwości przywrócenia efektu zachęty po ponownym uzyskaniu statusu osoby niepełnosprawnej przez osobę, której zatrudnienie trwa nieprzerwanie.

Należy tu dodatkowo zwrócić uwagę na to, że oceny, czy niepełnosprawność jest ciągła, dokonuje się po przedstawieniu pracodawcy kolejnego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność pracownika. Jeżeli z jego treści wynika, że niepełnosprawność lub jej stopień datuje się od dnia nie późniejszego niż dzień utraty ważności poprzedniego orzeczenia, to niepełnosprawność uznaje się za ciągłą, choćby nie było podstaw do wliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych zgodnie z art. 2a ust. 2 lub 3 ustawy w całym okresie luki. Istotna w tym przypadku jest ciągłość statusu osoby niepełnosprawnej, a nie jej wliczanie do stanu zatrudnienia.

Przykładowo jeżeli pracodawca pobierał dofinansowanie na daną osobę przed wygaśnięciem orzeczenia potwierdzającego jej niepełnosprawność, to za okres od następnego dnia nie może pobierać dofinansowania. Nawet jeżeli pracodawca wie, że pracownik wystąpił o wydanie kolejnego orzeczenia potwierdzającego jego niepełnosprawność w rozumieniu ustawy, to za ten okres pracodawca nie dysponuje dokumentem potwierdzającym niepełnosprawność pracownika. Dlatego na bieżąco musi uznawać go za osobę sprawną. Natomiast po przedstawieniu mu kolejnego orzeczenia pracodawca powinien przeanalizować treść dokumentu w dwóch zakresach. Po pierwsze, czy została zachowana wspomniana ciągłość niepełnosprawności. Po drugie, jeżeli została zachowana ciągłość niepełnosprawności, to wykazany efekt zachęty jest ciągły. Zatem należy ustalić, za jaki okres wstecznie można wliczyć pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie art. 2a ust. 2 lub 3 ustawy. Tylko za ten okres (a nie za cały okres, w którym istniała niepełnosprawność pracownika) pracodawca może wystąpić wstecznie o dofinansowanie. Wymaga to jednak:

- skorygowania informacji INF-D-P i wniosków Wn-D - jeżeli pracodawca złożył te dokumenty, lecz w niepełnym okresie uwzględnił pracownika jako osobę niepełnosprawną w INF-D-P (korekty można, co do zasady, złożyć w dowolnym terminie),

- złożenia zwykłych informacji INF-D-P i wniosków Wn-D - jeżeli pracodawca nie złożył tych dokumentów, lecz w niepełnym okresie uwzględnił pracownika jako osobę niepełnosprawną w INF-D-P (biorąc pod uwagę art. 58 par. 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.); dokumenty te należy złożyć wraz z prośbą o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia przedstawienia pracodawcy nowego orzeczenia pracownika.

INF-D-P i Wn-D mogą być dokumentami zwykłymi lub korygującymi.

Korekty składa się przede wszystkim w przypadku popełnienia omyłek w złożonych dokumentach. Nie muszą one jednak skutkować zmianą kwoty wnioskowanego dofinansowania (np. korekta błędnie wpisanego NIP). Skoro dofinansowanie ma charakter memoriałowy, a wysokość kwoty należnego dofinansowania zależy od okoliczności, które zachodzą w okresie sprawozdawczym, to może się zdarzyć tak, że stan dotyczący okresu sprawozdawczego ulegnie zmianie wskutek okoliczności mających miejsce po dniu złożenia dokumentów przez pracodawcę. Jest tak, gdy po tej dacie:

- pracownik przedstawi pracodawcy orzeczenie, na podstawie którego - zgodnie z art. 2a ust. 2 lub 3 ustawy - pracownik zostanie zaliczony do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych z datą wsteczną obejmującą część lub całość miesiąca, za który pracodawca złożył już wniosek Wn-D,

- pracodawca uzyska informację o wcześniejszym ustaleniu prawa do emerytury w odniesieniu do pracownika o lekkim lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,

- pracownik przedstawi pracodawcy orzeczenie wydane w trybie nadzoru.

Okoliczności te powodują konieczność wstecznego skorygowania wykazywanych w INF-D-P danych, od których zależy kwota bazowa dofinansowania, a w konsekwencji skorygowania także wniosku Wn-D.

Złożenie tych dokumentów stanowi ostatni warunek konieczny do zrealizowania uprawnienia do dofinansowania. Termin ich złożenia przypada 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym była zatrudniana osoba niepełnosprawna i wypłacono jej wynagrodzenie, które ma zostać dofinansowane w wyniku rozpatrzenia wniosku. Dla wyznaczania okresu sprawozdawczego nie ma znaczenia termin wypłaty wynagrodzenia. Termin ten ma charakter proceduralny i podlega przywróceniu, jeżeli pracodawca uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy stosownie do par. 4 ust. 1 i 4 rozporządzenia. Wymagane jest tu również spełnienie warunków wynikających z art. 58 par. 2 k.p.a.

Dokumenty te można przekazywać do PFRON w formie dokumentu pisemnego lub dokumentu elektronicznego, zgodnie z art. 26c ust. 1a ustawy. Użyty w tym przepisie wyraz "również" nie oznacza możliwości dodatkowego złożenia dokumentów w formie pisemnej, gdy pracodawca jednocześnie składa dokumenty w formie elektronicznej. Prowadziłoby to do nonsensownych wniosków i pisemnego papierowego potwierdzania dokumentów przekazanych w formie elektronicznej. Należy zatem uznać, że wyraz ten należy traktować jak "lub", czyli jak operator alternatywy zwykłej. Zatem pracodawca może złożyć te dokumenty tylko w formie elektronicznej, tylko w formie pisemnej lub w obu tych formach. Daje to pracodawcy bieżącą możliwość wyboru formy, lecz jednocześnie nie zachowując terminu do złożenia tych dokumentów, nie powinien zasłaniać się tym, że obiektywnie nie mógł złożyć ich w jednej formie, podczas gdy mógł skorzystać z drugiej. Należy jednak pamiętać o tym, że dla osób o niektórych rodzajach niepełnosprawności oraz ograniczonych możliwościach powołania pełnomocnika brak możliwości przekazania dokumentu w określonej formie (np. elektronicznej) w praktyce wyłącza możliwość złożenia tych dokumentów. Dlatego organ rozpatrujący prośbę o przywrócenie terminu powinien uwzględnić tę okoliczność zamiast automatycznie powoływać się na - faktycznie niedostępną dla danej osoby - możliwość wyboru innej formy składania dokumentów.

Wybór formy nigdy jednak nie dotyczy pierwszego kompletu dokumentów. Zgodnie z par. 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia wraz z pierwszym wnioskiem (pisemnym) przekazuje się dane o pracodawcy zawierające:

- pełną nazwę oraz jej skrót, o ile posiada,

- numery: REGON i NIP, o ile ich nadanie wynika z przepisów prawa,

- adres siedziby lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy wraz z identyfikatorami jednostki podziału terytorialnego kraju: województwa, powiatu, gminy oraz miejscowości i ulicy, stosownie do przepisów dotyczących zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego,

- adres do korespondencji wraz z identyfikatorami jednostki podziału terytorialnego kraju: województwa, powiatu, gminy oraz miejscowości i ulicy, stosownie do przepisów dotyczących zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli jest inny niż adres siedziby wnioskodawcy,

- imię, nazwisko, numery telefonu i faksu oraz adres poczty elektronicznej, o ile posiada, osoby odpowiedzialnej za kontakty z Funduszem.

Do pierwszego wniosku załącza się kopie aktualnych dokumentów potwierdzających nazwę oraz jej skrót, posiadane numery REGON i NIP, a także upoważnienie osoby przesyłającej te dane lub dokumenty je potwierdzające do występowania w imieniu pracodawcy.

●Stosownie do par. 5 rozporządzenia pracodawca zamierzający składać dokumenty w formie elektronicznej otrzymuje od PFRON identyfikator oraz hasło dostępu do programu informatycznego udostępnionego przez PFRON w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku Wn-D w formie dokumentu pisemnego. Pracodawca ten uwierzytelnia przekazywane do PFRON dokumenty podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą kwalifikowanego certyfikatu albo certyfikatem dostarczonym przez PFRON, zarejestrowanym w programie informatycznym, udostępnionym przez PFRON. Pracodawca ma obowiązek informowania PFRON o utracie lub podejrzeniu ujawnienia danych służących do składania podpisu elektronicznego, a także o trwałej rezygnacji z elektronicznej drogi przekazywania dokumentów.

Pracodawca przekazujący dokumenty w formie elektronicznej pobiera drogą elektroniczną potwierdzenie wysłanej informacji lub wniosku. Stosownie do par. 5 ust. 3 rozporządzenia urzędowe poświadczenie odbioru dokumentu w formie elektronicznej przesłanego za pomocą teletransmisji danych następuje zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków organizacyjno-technicznych doręczania dokumentów elektronicznych podmiotom publicznym.

●Stosownie do par. 6 rozporządzenia PFRON sprawdza dokumenty Wn-D i INF-D-P pod względem rachunkowym i formalnym oraz w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku informuje pracodawcę o uznaniu wniosku za kompletny i prawidłowo wypełniony albo informuje pracodawcę o stwierdzonych nieprawidłowościach dotyczących wniosku i wzywa do ich usunięcia wraz z pouczeniem o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania w przypadku ich nieusunięcia.

Warto tu zwrócić uwagę na dwie kwestie.

Po pierwsze, wezwanie do usunięcia nieprawidłowości musi spełniać warunki określone w art. 54 k.p.a. Problematyczne jest obecnie spełnienie tych warunków w przypadku elektronicznej drogi kontaktowania się PFRON i wnioskodawcy. Stosownie do art. 54 par. 2 k.p.a. dla skuteczności wezwania powinno ono być opatrzone podpisem pracownika organu wzywającego, z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego, a jeżeli dokonywane jest z użyciem dokumentu elektronicznego, to powinno być opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym, weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu lub podpisem osobistym. W przypadku m.in. wezwań uproszczonych również niezbędne jest opatrzenie wezwania bezpiecznym podpisem elektronicznym, a nie np. skanem podpisu z dokumentu papierowego. Wezwanie niespełniające tych warunków nie wywołuje zamierzonych skutków prawnych. Strona może kwestionować niezachowanie terminu do usunięcia nieprawidłowości.

Po drugie, do zakresu oceny kompletności i prawidłowości wypełnienia Wn-D i INF-D-P nie wchodzi ocena informacji INF-O-PP składanej na podstawie art. 37 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 ze zm.). Nie stanowi ona części wniosku ani załącznika do wniosku. Prawo przewiduje inne skutki niezłożenia lub nieuzupełnienia wniosku Wn-D (pozostawienie wniosku bez rozpoznania), a inne w przypadku niezłożenia informacji INF-O-PP (odmowa udzielania dofinansowania). Jeżeli poprawnie wypełniono wniosek Wn-D, a nie złożono wraz z nim INF-O-PP, to wniosek musi być traktowany jak wniosek kompletny i prawidłowo wypełniony, a więc od daty jego złożenia biegnie termin do wypłaty dofinansowania. Brak informacji nie przedłuża terminu na działania podejmowane przez PFRON po otrzymaniu wniosku. Bez złożenia informacji PFRON nie pozostawi wniosku bez rozpatrzenia, ale wnioskodawca nie otrzyma dofinansowania, ponieważ ustawa o pomocy publicznej zakazuje udzielenia pomocy do czasu przedstawienia tej informacji. Zatem INF-O-PP należy wnieść do PFRON przed upływem 25 dni od dnia złożenia kompletnego wniosku, ponieważ bez niej PFRON ma obowiązek odmówienia wypłaty dofinansowania do czasu przedstawienia wspomnianej informacji (pracodawcy przysługują jednak ustawowe środki odwoławcze).

PFRON ustala także kwotę dofinansowania, biorąc pod uwagę złożony wniosek, wnioski innych pracodawców o wypłatę dofinansowania na te same osoby niepełnosprawne (art 26b ust. 2 i 2a ustawy) oraz to, czy pracodawca posiada zaległości w zobowiązaniach wobec PFRON w wysokości przekraczającej ogółem kwotę 100 zł.

●Następnie - w terminie 25 dni od dnia otrzymania prawidłowo wypełnionego i kompletnego wniosku PFRON przekazuje ustaloną kwotę przysługującego dofinansowania na rachunek bankowy pracodawcy. Termin ten liczy się od dnia złożenia wniosku (gdy PFRON nie stwierdził nieprawidłowości) lub od dnia wyjaśnienia nieprawidłowości stwierdzonych przez PFRON. Termin ten dotyczy wyłącznie wniosku Wn-D, a nie np. informacji o uzyskanej pomocy publicznej. Ustalenie, kiedy złożono wniosek prawidłowy i kompletny, jest istotne, ponieważ zgodnie z art. 26c ust. 3a ustawy w przypadku nieterminowego przekazania przez PFRON dofinansowania od kwoty należnej nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Gdy kwota dofinansowania ustalona przez PFRON jest inna od ustalonej przez pracodawcę, to PFRON przekazuje pracodawcy ustaloną przez siebie kwotę wraz z informacją o sposobie jej ustalenia. Jeżeli w ciągu 14 dni od dnia otrzymania tej informacji pracodawca wystąpi z wnioskiem o wydanie decyzji o wysokości dofinansowania, to PFRON wydaje tę decyzję. Decyzja ta podlega kontroli instancyjnej. Służy od niej odwołanie do ministra pracy i polityki społecznej.

●Zgodnie z par. 7 rozporządzenia wnioskodawca korzystający z dofinansowania przechowuje dokumentację pozwalającą na sprawdzenie zgodności przyznanej pomocy z przepisami rozporządzenia przez okres 10 lat od dnia przyznania pomocy. Termin 10-letni jest również terminem przedawnienia roszczeń o zwrot dofinansowania na podstawie art. 49e ustawy.

PRZYKŁAD 1

Nie decyduje data wypłaty wynagrodzenia

Jeżeli np. dofinansowanie ma być dofinansowaniem do wynagrodzenia za styczeń, to należy zwrócić uwagę na datę wypłaty tego wynagrodzenia. Jeżeli wynagrodzenie za styczeń wypłacono w styczniu, to okresem sprawozdawczym, zarówno dla dofinansowania, jak i dla składek, będzie styczeń. Jeżeli wynagrodzenie za styczeń wypłacono w lutym, to okresem sprawozdawczym dla dofinansowania będzie styczeń, a dla składek - luty.

PRZYKŁAD 2

Ustalamy przeciętny miesięczny wymiar czasu pracy

Przeciętny miesięczny wymiar czasu pracy (Pmw) dla osoby zatrudnionej:

● przez cały styczeń wynosi 1, tj. 1 x 31/31,

● przez 10 dni kwietnia na 0,75 etatu i na cały etat przez 20 dni kwietnia wynosi 0,917, tj. 0,75 x 10/30 + 1 x 20/30,

● przez 7 dni lutego na 0,8 etatu wynosi 0,2, tj. 0,8 x 7/28 lub 0,193, tj. 0,8 x 7/29.

PRZYKŁAD 3

Zgodnie z zasadą proporcjonalności

Jeżeli osoba o lekkim stopniu niepełnosprawności bez szczególnych schorzeń była zatrudniona przez cały marzec na cały etat, to kwota bazowa dofinansowania (D) wynosi 450 zł, tj. 450 x 1 x 31/31.

Jeżeli pracownik niewidomy o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zatrudniony na 0,8 etatu przez 26 dni listopada miał ustalone prawo do emerytury przez 8 dni miesiąca, to D wyniesie 828 zł, tj. (1125 + 600) x [0 x 4/30 + 0,8 x (26 - 8)/30].

PRZYKŁAD 4

Zgodnie z wymiarem etatu

Pracownik jest zatrudniony u pracodawcy A na 0,5 etatu i u pracodawcy B na 0,25 etatu. Pracodawca A będzie mógł uzyskać dofinansowanie naliczone od 0,5 etatu, a pracodawca B - od 0,25 etatu.

PRZYKŁAD 5

Uwzględnia się tylko wnioskujących

Pracownik jest zatrudniony u pracodawcy A na 0,5 etatu, u pracodawcy B na 0,25 etatu i u pracodawcy C na 0,5 etatu, lecz o dofinansowanie wnioskowali tylko pracodawcy A i C (lub tylko ci pracodawcy byli uprawnieni do dofinansowania). Zatem pracodawca A będzie mógł uzyskać dofinansowanie naliczone od 0,5 etatu i pracodawca C - od 0,5 etatu.

PRZYKŁAD 6

Pierwszeństwo zależy także od wniosku

Pracownik jest zatrudniony u pracodawców A, B i C, u każdego na 1 etat. Każdy z nich wnioskuje o dofinansowanie. Dofinansowanie naliczone jak dla 1 etatu może otrzymać tylko pracodawca A. Jeżeli A nie zawnioskuje o dofinansowanie, a B zawnioskuje, lecz nie spełni warunków do jego uzyskania (np. w związku z posiadanymi zaległościami wobec PFRON), to dofinansowanie naliczone jak dla 1 etatu może otrzymać C.

PRZYKŁAD 7

Limit jednego etatu

Jeżeli pracownik jest zatrudniony u pracodawcy A na 0,5 etatu, u pracodawcy B na 0,25 etatu i u pracodawcy C na 0,5 etatu (w kolejności zatrudnienia) i każdy z nich wnioskuje o dofinansowanie na tę osobę, to A będzie mógł uzyskać dofinansowanie naliczone od 0,5 etatu, B - na 0,25 etatu, a pracodawca C - od 0,25 etatu.

PRZYKŁAD 8

Urlop bezpłatny wpływa na kolejność

Jeżeli pracownik jest zatrudniony u pracodawców A i B, u każdego na 1 etat, z tym że za pół listopada korzysta z urlopu bezpłatnego u A, zaś o dofinansowanie zawnioskowali zarówno A, jak i B, to A może otrzymać dofinansowanie naliczone od 0,5 etatu (przeciętny miesięczny wymiar czasu pracy wyniesie u niego 0,5 etatu, tj. 1 etat x (30 - 15 dni urlopu bezpłatnego) / 30. Także B może otrzymać dofinansowanie naliczone od 0,5 etatu.

PRZYKŁAD 9

Wakat nie może być w podmiocie powiązanym

Pracodawcy A i B są powiązani oraz zatrudniają każdy po jednej księgowej. Księgowa zatrudniana przez pracodawcę B zmarła (co stanowi okoliczność zwolnienia wakatu w warunkach art. 26b ust. 5 ustawy). Pracodawca B nie ma odpowiedniej struktury zatrudnienia określonej w art. 26a ust. 1a ustawy. W związku z tym pracodawca A, który i tak zamierzał zatrudnić dodatkową księgową, umówił się, że B zatrudni księgową będącą osobą niepełnosprawną na miejsce zmarłej pracownicy, zaś A wystąpi o dofinansowanie do jej wynagrodzenia jako podmiot powiązany. Działania te nie wywołają zakładanego skutku, ponieważ nowo zatrudniona księgowa nie będzie pracownikiem pracodawcy A. Wynika to z konstrukcji dofinansowania na poziomie krajowym, a nie z przepisów wspólnotowych.