Ustawa z 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (cz. 10)

@RY1@i02/2016/118/i02.2016.118.21500010a.866.jpg@RY2@

w Przyjęcie układu w trybie samodzielnego zbierania głosów nie jest możliwe, jeśli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15 proc. sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Pierwszą analizę pod tym kątem powinien wykonać sam dłużnik, jeszcze przed zawarciem umowy z nadzorcą układu (taka analiza powinna nastąpić również na wyraźne żądanie samego nadzorcy - zawarcie umowy w sytuacji, gdy brak spełnienia tej przesłanki jest oczywisty, byłoby bezprzedmiotowe).

Druga analiza jest dokonywana przed nadzorcę na podstawie wnikliwego zapoznania się z księgami i dokumentacją dłużnika, jak również na podstawie informacji od osób trzecich, w tym od potencjalnych wierzycieli składających zastrzeżenia w trybie art. 216 ust. 2 p.r.

w Jeśli nadzorca stwierdzi, że twierdzenia ujęte przez potencjalnego wierzyciela w zastrzeżeniach mają walor wiarygodności (czyli są uprawdopodobnione), to powinien przekazać zastrzeżenia dłużnikowi, wzywając go do niezwłocznego ustosunkowania się. Dłużnik na tym etapie może uznać wierzytelność, która w ten sposób zostanie objęta układem i nie będzie stanowiła wierzytelności spornej.

Wierzytelnością sporną nie jest wierzytelność oparta na fikcyjnych, nieistniejących przesłankach. Nie można obalić postępowania o zatwierdzenie układu, twierdząc np., że dłużnik ma wielomilionowe zobowiązanie z tytułu czynu niedozwolonego polegającego na naruszeniu praw do dóbr osobistych.

w Po poinformowaniu przez nadzorcę o braku podstawy do zatwierdzenia układu w trybie samodzielnego zbierania głosów postępowanie o zatwierdzenie układu nie może być dalej prowadzone, chyba że dłużnik uzna taką część zobowiązań spornych, że ich suma zmniejszy się poniżej ustawowego progu 15 proc.

Brak kontynuacji postępowania nie jest potwierdzany żadnym formalnym orzeczeniem. Postępowanie na tym etapie nie wywiera żadnych skutków prawnych, a więc nie jest istotne stwierdzanie takiego stanu rzeczy. Jednak dla uniknięcia wątpliwości nadzorca może poinformować dłużnika o niemożności kontynuowania procedury w piśmie składanym zgodnie z art. 218 ust. 1 p.r.

Wniosek o zatwierdzenie układu złożony w stanie nadmiernej sporności zostanie oddalony przez sąd. Nadmierna sporność jest więc negatywną podstawą zatwierdzenia układu.

w Ustawodawca umożliwił kontynuację starań zmierzających do zawarcia układu. Starania te mogą być podjęte w postępowaniu układowym lub sanacyjnym. Nie są one możliwe w postępowaniu przyspieszonym, zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 2 p.r. obowiązuje w nim bowiem również podstawa negatywna nadmiernej sporności.

w Aby głosy za przyjęciem układu zachowały aktualność w postępowaniu układowym lub sanacyjnym, muszą być spełnione łącznie poniższe warunki:

a) głosy wierzycieli muszą być oddane nie wcześniej niż trzy miesiące przed dniem złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego lub sanacyjnego, niezależnie od daty, w jakiej odbędzie się zgromadzenie;

b) głosy te muszą być złożone do akt wraz z wnioskiem o otwarcie danego postępowania;

c) propozycje układowe w postępowaniu układowym lub sanacyjnym nie mogą być mniej korzystne dla wierzycieli niż przedłożone im w postępowaniu o zatwierdzenie układu;

d) wierzyciel nie złoży odmiennego oświadczenia w zakresie ważności swojego głosu.

w W zawiadomieniu o zgromadzeniu wierzycieli w celu głosowania nad układem informuje się danego wierzyciela, że w aktach znajduje się oddany przez niego głos, który będzie uznany za ważny, jeżeli wierzyciel nie złoży odmiennego oświadczenia. Odmienne oświadczenie nie musi być głosowaniem przeciwko układowi - wystarczy, aby było to oświadczenie o braku zgody na uznanie głosu za ważny. Następnie wierzyciel może zagłosować za przyjęciem układu, niezależnie od tego, czy dłużnik zmienił propozycje układowe dotyczące tego wierzyciela.

w Propozycje układowe muszą być nie mniej korzystne niż złożone uprzednio w procedurze samodzielnego zbierania głosów. Nie można uznać, że propozycje wobec jednej grupy wierzycieli są mniej korzystne dlatego, że zmieniły się na lepsze propozycje wobec innych wierzycieli.

Nie można mylić korzystności propozycji z ich wykonalnością. Jeśli dłużnik polepszył propozycje wobec niektórych wierzycieli, to nie uczynił propozycji wobec innych wierzycieli mniej korzystnymi. Co najwyżej zmniejszył ich wykonalność, czyli pogorszył rokowania na ich pełne wykonanie. W takiej sytuacji, na podstawie planu restrukturyzacyjnego sporządzonego i przedłożonego przez nadzorcę sądowego (w postępowaniu układowym) lub przez zarządcę (w postępowaniu sanacyjnym), a więc planu optymalnie wiarygodnego, dany wierzyciel powinien wycofać swój uprzednio oddany głos i zagłosować przeciwko układowi lub nie zagłosować w ogóle.

w Wniosek o zatwierdzenie układu może złożyć wyłącznie dłużnik. Wniosek składa dłużnik osobiście lub przez pełnomocnika procesowego.

W praktyce pojawia się pytanie, czy pełnomocnikiem może zostać nadzorca układu. Po zastanowieniu należy uznać, że nie - pełnomocnikiem nie może być nadzorca układu. Wynika to z art. 24 ust. 2 pkt 5 p.r., który stanowi, że nadzorcą układu nie może być osoba, która jest lub była pełnomocnikiem dłużnika. Dodatkowo cały art. 24 p.r. wraz z innymi przepisami ustawy przesądza, że jakkolwiek doradca restrukturyzacyjny (w tym pełniący funkcję nadzorcy układu) może wykonywać czynności doradztwa restrukturyzacyjnego na rzecz dłużnika, to powinien zachować samodzielność i niezależność. Jego autonomiczna i suwerenna postawa wobec dłużnika jest ważnym elementem wiarygodności jego działań i ma wpływ na postrzeganie danej procedury przez wierzycieli.

w Treść wniosku można podzielić na trzy części:

a) część identyfikującą dłużnika (art. 219 ust. 1 pkt 1 oraz art. 126 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm., dalej: k.p.c.);

b) część dotyczącą warunków układowych i uzasadnienia wykonalności układu (art. 219 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 3 w postaci sprawozdania nadzorcy układu);

c) część dotyczącą głosowania w trybie samodzielnego zbierania głosów oraz przyjęcia układu (art. 219 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 1 i 2).

Dłużnik we wniosku musi udowodnić, że:

a) zachodzą przesłanki procesowe rozpoznania sprawy,

b) zachodzą podstawy materialne do przeprowadzenia postępowania,

c) zachodzą podstawy materialne do zatwierdzenia układu,

d) procedura zbierania głosów została przeprowadzona prawidłowo.

w Sprawozdanie nadzorcy układu stanowi podstawę do analizy sprawy przez sąd restrukturyzacyjny. Działający niezależnie od dłużnika nadzorca powinien przedstawić w sprawozdaniu dane, na podstawie których można uznać, że:

a) zachodzą podstawy do prowadzenia postępowania i zatwierdzenia układu, w tym do przyjęcia układu na skutek samodzielnego zbierania głosów doszło w zgodzie z przepisami prawa,

b) układ został przyjęty przez wierzycieli,

c) układ zostanie wykonany przez dłużnika, a wierzyciele układowi zostaną zaspokojeni.

w Nadzorca układu przedstawia zarówno dane obejmujące aktualny stan faktyczny (np. spis wierzycieli, wykaz majątku), jak i prognozę przyszłego stanu faktycznego (np. niektóre elementy planu restrukturyzacyjnego) oraz ocenę możliwości wykonania układu, złożoną na podstawie profesjonalnej oceny dokonanej przez nadzorcę.

w Nadzorca załącza do sprawozdania także zastrzeżenia wierzycieli co do zgodności z prawem przebiegu samodzielnego zbierania głosów lub wskazania innych okoliczności, które mogą mieć wpływ na zatwierdzenie układu (art. 216 ust. 2). Jeśli po złożeniu zastrzeżeń nadzorca uzna, że powołane w nich okoliczności są na tyle istotne, iż do zatwierdzenia układu dojść nie powinno, to stosowną opinię nadzorca powinien umieścić w sprawozdaniu (w nawiązaniu do art. 220 pkt 2 p.r.). Nadzorca nie ma jednak uprawnień, aby zapobiec złożeniu samego wniosku. Inicjatywa w tym zakresie należy do dłużnika. Negatywne stanowisko nadzorcy nie musi jednak doprowadzić do oddalenia wniosku. Zarówno dłużnik, jak i sąd mogą nie podzielić zdania nadzorcy i wierzycieli składających zastrzeżenia. W takim przypadku nadzorca jest zobligowany do złożenia pełnego sprawozdania tak, aby możliwe było wydanie rozstrzygnięcia.

w Komentowany przepis stanowi doprecyzowanie, że wymogi określone w art. 219 oraz 220 p.r. stanowią warunki formalne wniosku dłużnika o zatwierdzenie układu. Doprecyzowanie jest konieczne szczególnie w zakresie art. 220, który stanowi o elementach treści sprawozdania nadzorcy układu i w istocie jest adresowany do nadzorcy układu, a nie do dłużnika. Jeśli sprawozdanie nie spełnia wymogów z art. 220 p.r., to przewodniczący na etapie dekretacji wniosku wzywa nadzorcę do uzupełnienia braków formalnych sprawozdania oraz do poprawienia lub uzupełnienia sprawozdania w terminie tygodnia pod rygorem zawiadomienia dłużnika. Nadzorca uzupełnia braki sprawozdania bezpośrednio do przewodniczącego, z pominięciem dłużnika.

w W razie uzupełnienia braków wnioskowi nadaje się dalszy bieg. Przewodniczący wyznacza skład orzekający i wniosek zostaje poddany badaniu pod kątem przesłanek procesowych i podstaw zatwierdzenia układu.

w W razie nieuzupełnienia braków w terminie przewodniczący informuje dłużnika, że nadzorca układu nie uzupełnił braków formalnych sprawozdania albo go nie poprawił lub nie uzupełnił. Wniosek cały czas pozostaje rozpoznawany na etapie dekretacji - przewodniczący nie zwraca wniosku. Dłużnik jednak musi jak najszybciej doprowadzić do uzupełnienia lub poprawienia sprawozdania.

w Jeśli we wniosku przewodniczący dostrzegł inne braki aniżeli te wynikające z art. 220 p.r., tzn. brak spełnienia warunków formalnych określonych w art. 126 i 187 k.p.c. oraz art. 219 p.r., wniosek zaś nie może otrzymać prawidłowego biegu, jak również jeżeli od wniosku nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący w trybie art. 130 k.p.c. wzywa dłużnika, pod rygorem zwrócenia wniosku, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca wniosek. Wniosek zwrócony nie wywołuje żadnych skutków prawnych. W szczególności, co jest oczywiste, wniosek taki nie będzie miał żadnego wpływu na zwolnienie dłużnika lub jego reprezentantów z odpowiedzialności cywilnej, o której mowa w art. 21 ust. 3 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U z 2015 r. poz. 233 ze zm.).

w Pierwszym momentem, w którym dochodzi do upublicznienia informacji o postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, jest obwieszczenie o złożeniu wniosku o zatwierdzenie układu. Do obwieszczenia dochodzi w Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości, a do jego ustanowienia - w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

w W obwieszczeniu podaje się informacje, o których mowa w art. 219 ust. 1. Informacje te obejmują:

a) dane identyfikujące dłużnika (art. 219 ust. 1 pkt 1 p.r.);

b) propozycje układowe w pełnym brzmieniu (art. 219 ust. 1 pkt 2 p.r.);

c) wynik głosowania ze wskazaniem liczby wierzycieli i sumy wierzytelności uprawniającej do głosowania oraz liczby wierzycieli i sumy wierzytelności przypadającej wierzycielom głosującym za układem, z uwzględnieniem ewentualnego podziału na kategorie interesu.

w Odmiennie kształtuje się jawność postępowania wobec organu założycielskiego przedsiębiorstwa państwowego lub ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa wobec jednoosobowej spółki Skarbu Państwa. Co prawda podmioty te zapewne będą miały wiedzę o prowadzonym postępowaniu już na etapie przedsądowym, ale gdyby tak się nie stało, to zostaną one zawiadomione przez sąd o złożonym wniosku, i to niezwłocznie po otrzymaniu wniosku za pomocą środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość.

w Należy przyjąć, że termin instrukcyjny dwóch tygodni rozpoczyna swój bieg od dnia złożenia poprawnego i kompletnego wniosku o zatwierdzenie układu.

w Zgodnie z art. 194 ust. 1 p.r. postanowienie zostanie wydane na posiedzeniu niejawnym.

Sąd może przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe na posiedzeniu niejawnym. Jeżeli zajdzie potrzeba przeprowadzenia dowodu z przesłuchania dłużnika lub innych osób, sąd - stosownie do okoliczności - przesłuchuje ich na posiedzeniu i z przesłuchania sporządza protokół, niezależnie od obecności innych osób zainteresowanych, albo odbiera od osób przesłuchiwanych oświadczenia na piśmie. Oświadczenia te stanowią dowód w sprawie. W tym zakresie por. komentarz do art. 194 ust. 2 i 3 p.r.

w Zgodnie z odpowiednio stosowanym art. 233 ust. 1 pkt 1 i 3 p.r. w zw. z art. 223 ust. 3 p.r., uwzględniając wniosek o zatwierdzenie układu, sąd wydaje postanowienie o zatwierdzeniu, w którym:

a) wymienia imię i nazwisko dłużnika albo jego nazwę, miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres oraz numer PESEL albo numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w ich braku inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;

b) oznacza godzinę wydania postanowienia, jeżeli dłużnik jest uczestnikiem podlegającego prawu polskiemu lub prawu innego państwa członkowskiego systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych, lub niebędącym uczestnikiem podmiotem prowadzącym system interoperacyjny.

w Ponadto w postanowieniu o zatwierdzeniu układu wskazuje się podstawę jurysdykcji sądów polskich. Jeżeli zastosowanie ma rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. WE z 2000 r. L 160, s. 1), w postanowieniu określa się również, czy postępowanie ma charakter główny, czy uboczny. Jeśli zastosowanie mają polskie przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania restrukturyzacyjnego, to stosuje się art. 342-344 p.r. W takich przypadkach sąd również powinien określić, czy układ został zatwierdzony w głównym postępowaniu restrukturyzacyjnym, czy też w postępowaniu ubocznym.

w W postanowieniu sąd nie ustanawia sędziego-komisarza, nadzorcy układu ani innych organów postępowania restrukturyzacyjnego. Nie zmienia to jednak faktu, że zgodnie z art. 171 ust. 1 p.r. z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ nadzorca układu obejmuje funkcję nadzorcy wykonania układu, chyba że układ stanowi inaczej.

O objęciu funkcji nadzorcy wykonania układu obwieszcza się. Do nadzorcy wykonania układu przepisy o nadzorcy układu, z wyjątkiem przepisów o konieczności zawarcia umowy, stosuje się odpowiednio.

w W sentencji postanowienia o zatwierdzeniu układu sąd zawiera treść układu (art. 164 ust. 1 p.r.). Wypis prawomocnego postanowienia zatwierdzającego układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu w trybie samodzielnego zbierania głosów nie stanowi jednak elementu składowego tytułu egzekucyjnego. Przepis art. 102 ust. 2 p.r., zgodnie z którym po prawomocnym zatwierdzeniu układu wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności, łącznie z wypisem prawomocnego postanowienia zatwierdzającego układ, stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi oraz temu, kto udzielił zabezpieczenia wykonania układu, nie znajduje zastosowania do omawianego postępowania.

w Postępowanie o zatwierdzenie układu nie zapewnia prawie żadnej ochrony majątku dłużnika przed wierzycielami. Nawet więc po przyjęciu układu w trybie samodzielnego zbierania głosów wierzyciele mogą dochodzić swoich roszczeń w trybie sądowego postępowania cywilnego lub egzekucyjnego. Również uprawnienia nadzorcy układu nie ograniczają dłużnika w prowadzeniu spraw oraz reprezentacji.

Sytuacja prawna zmienia się nieco dopiero po wydaniu przez sąd postanowienia o zatwierdzeniu układu. Postanowienie to, w przeciwieństwie do postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego, nie jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania (por. art. 234 ust. 1 p.r.). Skutki zajdą dopiero z dniem uprawomocnienia się postanowienia.

W okresie od dnia wydania postanowienia do dnia prawomocności sytuacja zmienia się w sposób następujący:

a) nadzorca układu wykonuje uprawnienia nadzorcy sądowego (art. 224 ust. 1 p.r.),

b) ograniczenie egzekucji z majątku dłużnika (art. 224 ust. 2 p.r.).

w Oznacza to, że nadzorca układu nie staje się nadzorcą sądowym, lecz tylko wykonuje jego uprawnienia (podobnie: "System prawa handlowego", t. 6, "Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe", red. A. Hrycaj, A. Jakubecki, A. Witosz, Warszawa 2016, s. 218). Brzmienie przepisu oznacza, że nadzorca układu wykonuje te uprawnienia nadzorcy sądowego, które wpisują się w specyfikę postępowania o zatwierdzenie układu. Przyjąć trzeba, że nadzorca nie będzie wykonywał czynności określonych np. w art. 40 p.r., gdyż są one właściwe dla przyspieszonego postępowania układowego lub postępowania układowego, na etapie przed przyjęciem układu.

w Na etapie uprawomocniania się postanowienia o zatwierdzeniu układu odpowiednio stosuje się art. 259 p.r. Oznacza to po pierwsze, że postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed dniem wydania postanowienia o zatwierdzeniu układu, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem wydania tego postanowienia. Trzeba więc uznać, że moment otwarcia postępowania, o którym mowa w art. 259 ust. 1 p.r., odnosi się do momentu wydania postanowienia zatwierdzającego przez sąd restrukturyzacyjny (tak również: "System prawa handlowego", op.cit., s. 230-231). Odniesienie tego momentu do dnia układowego jest pozbawione sensu, nie brałoby bowiem pod uwagę postępowań egzekucyjnych wszczętych między dniem układowym a dniem wydania postanowienia o zatwierdzeniu. Dla takiego skutku nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia, przyjęcie zaś proponowanego rozwiązania mieści się w zakresie odpowiedniego stosowania przepisu prawa. Por. komentarz do art. 259 p.r.

w W zakresie stosowania art. 225 ust. 1 p.r. zobacz komentarz do art. 247 p.r.

w W postępowaniu o zatwierdzenie układu w kwestii skutków objęcia układem i zakresu objęcia układem stosuje się odpowiednio art. 250 p.r. dotyczący umowy ramowej, co do której umowy szczegółowe obejmują terminowe operacje finansowe, pożyczki instrumentów finansowych lub sprzedaż instrumentów finansowych. Zgodnie z art. 250 ust. 4 p.r. każda ze stron może wypowiedzieć taką umowę ramową z zachowaniem ustalonego w tej umowie sposobu rozliczenia stron na wypadek rozwiązania umowy. Dopuszczalne jest także potrącenie wierzytelności wynikającej z rozliczenia stron (art. 250 ust. 5 p.r.).

w Zgodnie z komentowanym art. 226 na żadnym etapie postępowania o zatwierdzenie układu, tzn. ani na etapie przedsądowym, ani na etapie sądowym, nie stosuje się przepisów o zabezpieczeniu majątku dłużnika.

W ten sposób, wobec oczywistego braku przepisów szczególnych o zabezpieczeniu w tym postępowaniu, wyłączone zostało zatem odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

DZIAŁ II

Przyspieszone postępowanie układowe

ROZDZIAŁ 1

Wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego

w Wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego mogą wnieść zarówno dłużnicy niewypłacalni, jak i zagrożeni niewypłacalnością, jeżeli suma ich wierzytelności spornych nie przekracza 15 proc. wszystkich wierzytelności, a jednocześnie nie wymagają one tak gruntownej restrukturyzacji jak ta przeprowadzana w postępowaniu sanacyjnym.

w Wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego jest pismem procesowym, dlatego oprócz omówionych poniżej wymogów wynikających z art. 227 p.r. musi on również spełniać wymogi stawiane dla pism procesowych przez art. 125, 126 i 128 k.p.c..

W postępowaniu restrukturyzacyjnym mają one zastosowanie na mocy art. 209 p.r., który w sprawach nieuregulowanych przez tę ustawę nakazuje odpowiednio stosować przepisy księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego, z wyłączeniem przepisów o zawieszeniu i wznowieniu postępowania.

w Wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego musi zawierać oznaczenie dłużnika. Dłużnik będący osobą fizyczną musi podać swoje imię i nazwisko, a wskazane jest również, aby - dla jednoznacznej identyfikacji - podał firmę, pod którą działa przedsiębiorca. Musi on również podać numer PESEL, a w razie jego braku inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację, na przykład numer rejestracji w CEIDG. Konieczne jest, aby dłużnik podał swoje rzeczywiste miejsce zamieszkania (nie zameldowania) oraz pełny adres korespondencyjny.

w Dłużnik będący osobą prawną lub jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, ale posiadającą zdolność prawną (w tym spółką osobową), we wniosku o otwarcie postępowania musi wskazać swoją nazwę wraz z formą organizacyjną oraz numer w KRS, a w jego braku - inne dane pozwalające na jego jednoznaczną identyfikację. Dłużnik musi również wskazać swoją siedzibę - miejscowość, w której prowadzi działalność oraz pełny adres prowadzonej działalności. Dłużnik musi również podać imiona i nazwiska osób uprawnionych do jego reprezentacji oraz likwidatorów, jeśli zostali ustanowieni.

w Jeżeli dłużnikiem jest spółka osobowa, to wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego musi zawierać elementy wskazane w punkcie powyżej, a także imiona i nazwiska wspólników odpowiadających za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem oraz miejsce zamieszkania (nie zameldowania) wspólników odpowiadających za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem.

w Do wniosku dłużnik musi dołączyć propozycje układowe, a więc propozycje restrukturyzacji jego zobowiązań wobec wierzycieli.

Treść propozycji układowych jest uregulowana w art. 155-163 p.r. Propozycje układowe mogą przewidywać różny stopień zaspokojenia dla różnych grup wierzycieli, ale wówczas wymaganym elementem propozycji układowych jest podział wierzycieli na grupy.

Dłużnik może również chcieć zawrzeć układ częściowy. Wówczas propozycje układowe muszą odpowiadać ponadto wymogom z art. 183 p.r.

Dłużnik powinien dołączyć do wniosku tyle odpisów propozycji układowych, aby można było je doręczyć wszystkim wierzycielom - czyli w liczbie odpowiadającej liczbie wierzycieli figurujących w dołączonym do wniosku spisie wierzytelności.

w Zgodnie z wymogami art. 9 p.r. wstępny plan restrukturyzacyjny musi zawierać przynajmniej analizę przyczyn trudnej sytuacji ekonomicznej dłużnika, wstępny opis i przegląd planowanych środków restrukturyzacyjnych i związanych z nimi kosztów oraz wstępny harmonogram wdrożenia środków restrukturyzacyjnych.

w Dłużnik powinien we wniosku wskazać wszystkie znane sobie miejsca położenia jego majątku oraz miejsca, w których prowadzi działalność, również jeśli nie posiada w nich majątku.

Brak wskazania miejsca prowadzenia działalności, wynikający z przekonania, że miejsce położenia przedsiębiorstwa dłużnika jest tożsame z jego siedzibą rejestrową stanowi brak formalny wniosku.

w Wykaz powinien być aktualny. Nie oznacza to, że musi być sporządzony na dzień składania wniosku, ale że wskazany w nim stan rzeczy i podane wartości muszą odpowiadać rzeczywistości na dzień składania wniosku. Wykaz powinien obejmować wszystkie aktywa dłużnika, a więc nieruchomości, ruchomości, prawa majątkowe itp. oraz należności. Wartość każdego z elementów majątku z osobna powinna zostać oszacowana, ale dłużnik może dokonać wyceny samodzielnie i nie musi się zwracać do rzeczoznawcy. Podana wartość powinna być wartością rynkową, a zatem nieuwzględniającą ceny zakupu, amortyzacji i innych okoliczności uwzględnianych w ujęciu bilansowym. Wartość rynkowa wierzytelności powinna również uwzględniać oszacowaną możliwość ich ściągnięcia. Przyspieszone postępowanie układowe zakłada dalszą działalność przedsiębiorstwa, wartości majątku nie należy więc pomniejszać o koszty likwidacji.

w Dla celów wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego powinien zostać specjalnie sporządzony aktualny bilans nie później niż 30 dni przed złożeniem tego wniosku.

Nie ma przy tym znaczenia częstotliwość sporządzania sprawozdań w normalnym cyklu funkcjonowania przedsiębiorcy, ponieważ na potrzeby wniosku konieczne jest sporządzenie bilansu poza zwykłym terminem jego sporządzania.

Jeżeli dłużnik nie ma obowiązku prowadzenia księgowości, to zamiast bilansu w rozumieniu ustawy o rachunkowości powinien przedstawić zestawienie własnych aktywów i pasywów w formie tabeli.

w Wykaz ten powinien zawierać dane wierzyciela, a więc jego imię i nazwisko albo nazwę, miejsce zamieszkania albo siedzibę oraz adres. Musi on również wskazywać: wysokość wierzytelności, terminy zapłaty, informację, czy wierzytelność objęta jest układem z mocy prawa, czy też może zostać objęta układem po wyrażeniu zgody przez wierzyciela.

Konieczne jest ponadto wskazanie, czy wierzyciel ma prawo do głosowania nad układem, a jeżeli nie - to trzeba poinformować, z jakiego powodu (okoliczności wskazane w art. 80 ust. 3, art. 109 ust. 1 oraz art. 116 p.r.).

Wykaz wierzycieli powinien indywidualizować każdego wierzyciela i opisywać go w sposób wymagany w pismach procesowych. Brak informacji o formie organizacyjno-prawnej stanowi przyczynę niezupełności spisu.

Spis musi być również jednolity, a więc powinien obejmować kolejno ponumerowanych wszystkich wierzycieli.

Niedopuszczalne jest zastąpienie spisu wydrukiem z księgowań lub innych dokumentów wewnętrznych. Nie można również jako sumy wierzytelności podać salda, jeśli nie dokonano wcześniej potrącenia wzajemnych wierzytelności.

w Treść wniosku powinna zawierać globalną sumę wszystkich wierzytelności oraz wskazanie sumy wierzytelności objętej układem z mocy prawa oraz sumy wierzytelności, która może zostać objęta układem po wyrażeniu zgody przez wierzyciela. W przypadku wierzytelności zabezpieczonych sumę wierzytelności, która może zostać objęta układem po wyrażeniu zgody przez wierzyciela, oznacza się według tej części wierzytelności, która prawdopodobnie zostanie zaspokojona z przedmiotu zabezpieczenia. Prawdopodobieństwo zaspokojenia powinno być określone według wyceny likwidacyjnej przedmiotu zabezpieczenia oraz pierwszeństwa przysługującemu danemu wierzycielowi.

w Wykaz wierzytelności spornych powinien obejmować oznaczenie wierzyciela poprzez wskazanie imienia i nazwiska albo nazwy, miejsca zamieszkania albo siedziby i adresu, wysokość żądanej wierzytelności, terminy zapłaty, a także zwięzłe przedstawienie podstawy sporu. We wniosku należy przedstawić sumę wierzytelności spornych, na którą składają się wszystkie sumy żądane przez wierzycieli według spisu wierzytelności spornych.

w We wniosku należy wskazać, czy dłużnik jest uczestnikiem podlegającego prawu polskiemu lub prawu innego państwa członkowskiego systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych w rozumieniu ustawy z 24 sierpnia 2001 r. o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 246 ze zm.) lub niebędącym uczestnikiem podmiotem prowadzącym system interoperacyjny w rozumieniu tej ustawy.

w Do wniosku dłużnik powinien dołączyć jeden jego odpis oraz jeden odpis kompletu załączników do wniosku oraz tyle odpisów propozycji układowych, ilu jest wierzycieli łącznie z wierzycielami, którzy mogą być objęci układem, o ile wyrażą na to zgodę. Mimo że przepisy prawa restrukturyzacyjnego nie wymagają dołączenia do wniosku odpisu z rejestru dłużnika, obowiązek ten wynika z art. 68 k.p.c.

Jeśli dłużnik reprezentowany jest przez profesjonalnych pełnomocników, to z art. 89 k.p.c. w zw. z art. 129 k.p.c. wynika wymóg załączenia odpisu ze stosownego rejestru. Przy dokonywaniu pierwszej czynności procesowej pełnomocnik obowiązany jest do wykazania swojego umocowania. W przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą sam dokument pełnomocnictwa wystarczy do wykazania należytego umocowania do działania, ponieważ osoby mocodawcy i wnioskodawcy są tożsame. W przypadku osób prawnych oraz podmiotów niemających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, gdzie występuje kwestia zasad reprezentacji podmiotu - zaświadczenie (odpis lub wydruk elektroniczny) z rejestru wskazujące osoby uprawnione do reprezentacji mocodawcy jest konieczne dla wykazania należytego umocowania pełnomocnika.

w Dłużnik ma obowiązek złożenia oświadczenia, że informacje zawarte we wniosku i załącznikach do niego są prawdziwe i zupełne. Takiego oświadczenia nie może podpisać pełnomocnik dłużnika. Podpisać je musi osobiście sam dłużnik lub jego reprezentanci.

w Podanie przez dłużnika nieprawdziwych danych może skutkować odmową otwarcia postępowania, zgodnie z art. 8 p.r., lub po przeprowadzeniu postępowania pomimo istnienia przesłanek do odmowy wszczęcia w konsekwencji może doprowadzić do uszczuplenia majątku dłużnika i zmniejszenia szansy wierzyciela na skuteczną egzekucję.

w Odpowiedzialność dłużnika przybiera formę odpowiedzialności deliktowej. Odpowiedzialność powstaje w momencie, gdy twierdzenia zawarte we wniosku są niezgodne z rzeczywistością, choćby dłużnik był przekonany, że jest inaczej. Poszkodowany nie ma obowiązku udowadniania, że dłużnik działał w złej wierze lub dopuścił się kłamstwa.

w O złożeniu wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego, który dotyczy przedsiębiorstwa państwowego, sąd niezwłocznie zawiadamia jego organ założycielski, a gdy dotyczy to jednoosobowej spółki Skarbu Państwa - sąd niezwłocznie zawiadamia ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa.

w Sąd powinien dokonać zawiadomienia niezwłocznie, a więc najpóźniej w następnym dniu roboczym. Zawiadomienie powinno nastąpić przy zastosowaniu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość, w szczególności przez telefon, z użyciem faksu lub za pośrednictwem poczty elektronicznej.

w Zawiadomiony organ założycielski lub minister właściwy do spraw Skarbu Państwa może złożyć sądowi opinię w sprawie. Brak opinii nie wstrzymuje jednak rozpoznania sprawy. Opinia może zawierać deklarację ministra lub organu założycielskiego co do zachowania w wypadku konieczności dokapitalizowania przedsiębiorstwa w układzie, co może mieć znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

w Organ założycielski lub minister właściwy do spraw Skarbu Państwa mogą się zgłosić do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Daje im to między innymi prawo do wglądu w akta oraz do składania zażaleń na postanowienia. Prawo składania zażaleń na postanowienia wskazano w ustawie jako przysługujące wszystkim uczestnikom.

w Zaliczka służy pokrywaniu pilnych wydatków bez konieczności przeprowadzania długotrwałej procedury wzywania do jej uiszczenia przez sąd, a następnie ewentualnej egzekucji. Zaliczka musi być więc uiszczona wraz z wniesieniem wniosku. Obowiązek wniesienia zaliczki ma charakter proceduralny, ale też kontrolny - jeżeli dłużnik nie dysponuje kwotą potrzebną na pokrycie wpisu i zaliczki na wydatki - to z całą pewnością nie będzie w stanie pokryć kosztów i zobowiązań powstałych po otwarciu postępowania, co oznacza, że postępowanie z pewnością nie zakończy się z powodzeniem.

w Jest to równowartość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

w Dłużnik powinien uiścić zaliczkę bez wzywania go do tego przez sąd, a wraz z wnioskiem o otwarcie postępowania powinien przedłożyć dowód jej wpłaty. Brak dowodu wpłaty powoduje, że przewodniczący wzywa do uiszczenia zaliczki w terminie tygodnia, pod rygorem zwrotu wniosku. Zarządzenie zawierające to wezwanie powinno być wydane jednocześnie z zarządzeniem o zobowiązaniu do uzupełniania braków formalnych wniosku w trybie art. 130 k.p.c.

w Większość wydatków związanych z prowadzeniem przyspieszonego postępowania układowego pokrywana będzie bezpośrednio przez dłużnika, dlatego też zaliczka na pokrycie wydatków zostanie wykorzystana tylko tam, gdzie czynności generujące koszty będą zlecane przez sąd lub sędziego-komisarza.

Koszty korespondencji sądowej nie powinny być natomiast pokrywane z zaliczki, ponieważ są one ujęte są w zryczałtowanej opłacie w postaci wpisu za przeprowadzenie postępowania - w kwocie 1000 zł. [przykład 1]

w Wydatki pokrywa się z zaliczki uiszczonej przez dłużnika. Wzywanie dłużnika do pokrycia kosztów z góry wydłużyłoby postępowanie, a Skarb Państwa nie powinien wykładać środków na pokrycie wydatków postępowania.

w Jeżeli wydatki przekraczają lub mają przekroczyć zaliczkę wstępną, sąd może zażądać odpowiednio większej zaliczki na pokrycie tych wydatków. Jeżeli dłużnik w wyznaczonym terminie zaliczki nie uiści, to sąd umorzy postępowanie. Żądanie dodatkowej zaliczki nie może mieć wpływu na bieg postępowania, a w szczególności nie powinno hamować jego biegu.

w Na postanowienie w przedmiocie wezwania do zaliczki zażalenie nie przysługuje.

Na błędnie ustaloną wysokość zaliczki lub podstawę jej żądania można powołać się na zasadzie art. 380 k.p.c. w zażaleniu na postanowienie o umorzeniu postępowania, będące następstwem nieuiszczenia zaliczki.

ROZDZIAŁ 2

Postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego

w Sąd nie może wyznaczyć rozprawy w celu rozpoznania wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego, a zakres badania sprawy ograniczony jest jednoznacznie do dokumentów dołączonych do wniosku. Jeżeli w oparciu o te dokumenty nie można podjąć decyzji o otwarciu postępowania, to wniosek restrukturyzacyjny będzie oddalony. Ma to na celu jak największe usprawnienie i przyspieszenie postępowania.

w Tygodniowy termin ma dla sądu charakter instrukcyjny, a otwarcie postępowania po tym terminie nie jest dotknięte żadną wadą prawną.

Termin instrukcyjny może być natomiast podstawą do podjęcia środków dyscyplinujących względem sędziów, jeżeli jego przekroczenie jest w danym przypadku nieusprawiedliwione.

w Przekroczenie tygodniowego terminu może skutkować odpowiedzialnością Skarbu Państwa za przewlekłość postępowania na podstawie ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. nr 179, poz. 1843 ze zm.).

w Sąd wydaje postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego. Postanowienie to powinno zawierać następujące elementy: wymienienie sądu, imiona, nazwiska i stanowiska służbowe sędziów, imię i nazwisko protokolanta, datę i miejsce rozpoznania wniosku, datę wydania postanowienia, imię i nazwisko lub nazwę wnioskodawcy, oznaczenie przedmiotu sprawy (tj. "o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego") oraz formułę sentencji.

Na postanowienie służy zażalenie, dlatego też powinno ono być uzasadnione pisemnie z zachowaniem reguł wynikających z art. 357 par. 1-3 k.p.c.

w Sentencja postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego zawiera wiele szczegółowych elementów, do których należą:

- dokładne wskazanie dłużnika poprzez podanie jego imienia i nazwiska i jego numeru PESEL, albo nazwy osoby prawnej i jej numeru KRS, lub gdy ich brak - innych danych identyfikacyjnych (na przykład numer paszportu lub numer odpowiedniego rejestru zagranicznego), a także miejsca zamieszkania lub siedziby dłużnika;

- wyznaczenie sędziego-komisarza oraz nadzorcy sądowego; sędziego-komisarza wymienia się z imienia, nazwiska i stanowiska służbowego (jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie brak dostatecznej liczby sędziów wydziału gospodarczego, to sędziego-komisarza wyznacza się spośród sędziów tego wydziału); nadzorcę sądowego sąd wymienia z imienia i nazwiska, a w wypadku osób prawnych z nazwy oraz wskazuje się numer licencji doradcy restrukturyzacyjnego osoby powołanej do pełnienia funkcji lub numer w KRS spółki powołanej do pełnienia tej funkcji - art. 27 ust. 3 p.r.;

- zgodnie z ust. 2 omawianego artykułu w postanowieniu o otwarciu przyspieszonego postępowania restrukturyzacyjnego sąd "oznacza godzinę wydania postanowienia", jednak należy przez to rozumieć podanie dokładnego czasu z dokładnością co do minuty;

- oznaczenie godziny wydania postanowienia wymagane jest tylko wtedy, gdy dłużnik jest uczestnikiem podlegającego prawu polskiemu lub prawu innego państwa członkowskiego systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych, lub niebędącym uczestnikiem podmiotem prowadzącym system interoperacyjny; u wszystkich innych dłużników potrzebna jest wyłącznie data dzienna wydania postanowienia.

w W przypadku wydania każdego postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego lub o ogłoszeniu upadłości, również przy wydaniu orzeczenia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego, postanowienie zawiera wskazanie podstawy prawnej jurysdykcji sądów polskich. Jeżeli zastosowanie ma rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. UE z 2000 r. L 160, s.1; dalej: rozporządzenie nr 1346/2000), w postanowieniu należy określić, czy postępowanie ma charakter główny czy uboczny.

w Postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego jest skuteczne i wykonalne. Także możliwość zaskarżenia przez wierzycieli podstaw jurysdykcji sądów polskich nie wpływa w żaden sposób na przebieg procedury przyspieszonego postępowania układowego. Z tego wynika, że zgromadzenie powinno być zwołane, głosowanie przeprowadzone, a zawarty układ zatwierdzony bez oczekiwania na wynik zażalenia w przedmiocie jurysdykcji sądów polskich. Rozstrzygnięcie zażalenia będzie miało znaczenie jedynie dla określenia, czy postępowanie ma charakter główny, czy uboczny.

w W sytuacjach, których dotyczy art. 233 ust. 1 pkt 3 p.r., a więc jeżeli dłużnik jest uczestnikiem podlegającego prawu polskiemu lub prawu innego państwa członkowskiego systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych, lub niebędącym uczestnikiem podmiotem prowadzącym system interoperacyjny, znana jest dokładna chwila otwarcia przyspieszonego postępowania układowego. W pozostałych przypadkach moment ten nie jest znany, co powoduje trwający spór co do tego, czy skutki otwarcia postępowania należy liczyć od początku dnia, kiedy je otwarto, czy też od jego końca. Dla potrzeb postępowania restrukturyzacyjnego należy uznać za właściwy pogląd, według którego skutki postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego następują od początku dnia jego otwarcia. Argumentem potwierdzającym ten pogląd jest konstrukcja ustawy, która każe ujmować w spisie wierzytelności odsetki do dnia poprzedzającego dzień otwarcia postępowania.

w Skuteczność i wykonalność postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego ma znaczenie przede wszystkim dla ustalenia chwili, kiedy dłużnik utracił zdolność do dokonywania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu bez zgody nadzorcy sądowego oraz kręgu wierzycieli objętych układem i daty, do której naliczane są odsetki do ujęcia w spisie wierzytelności.

w Postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego doręczane jest dłużnikowi i nadzorcy sądowemu. Temu drugiemu razem z postanowieniem doręcza się również odpis wniosku i załączników. Postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego przedsiębiorstwa państwowego albo jednoosobowej spółki Skarbu Państwa doręcza się także odpowiednio organowi założycielskiemu albo ministrowi właściwemu do spraw Skarbu Państwa.

w Postanowienie oddalające wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego doręcza się wyłącznie dłużnikowi.

Jeżeli dłużnikiem jest przedsiębiorstwo państwowe albo jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, postanowienie oddalające wniosek doręcza się nie tylko wnioskodawcy, lecz także odpowiednio organowi założycielskiemu albo ministrowi właściwemu do spraw Skarbu Państwa.

w Jeżeli dłużnik jest uczestnikiem systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych w rozumieniu ustawy, o której mowa w art. 227 ust. 1 pkt 10 p.r. - postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego doręczane jest także prezesowi NBP. Najpierw należy jednak powiadomić go innymi, szybszymi drogami, o godzinie wydania postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego.

w Jeżeli dłużnik jest spółką publiczną w rozumieniu w rozumieniu ustawy z 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (t.j. Dz.U z 2013 r. poz. 1382 ze zm.), postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego doręcza się także przewodniczącemu KNF.

w O otwarciu przyspieszonego postępowania układowego powiadamia się KNF oraz właściwą izbę skarbową i właściwy oddział ZUS. Powiadomienie KNF następuje w dniu otwarcia przyspieszonego postępowania układowego i dokonuje się go przy zastosowaniu środków bezpośredniego przekazu, takich jak telefon, faks, poczta elektroniczna. Wydaje się, że poczta elektroniczna jest w obecnych czasach najwłaściwszym środkiem przekazu, ponieważ celem tego rozwiązania jest jak najsprawniejsze przekazanie informacji.

w Jeżeli dłużnik jest operatorem publicznej sieci telekomunikacyjnej lub dostawcą publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych w rozumieniu ustawy z 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 243 ze zm.), o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego powiadamia się prezesa UKE. Powiadomienie następuje w dniu otwarcia przyspieszonego postępowania układowego i dokonuje się go przy zastosowaniu środków bezpośredniego przekazu informacji, takich jak telefon, faks, poczta elektroniczna. Wydaje się, że poczta elektroniczna jest w obecnych czasach najwłaściwszym środkiem przekazu, ponieważ celem tego rozwiązania jest jak najsprawniejsze przekazanie informacji.

w Do czasu wejścia w życie przepisów o Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości, a więc przed 1 lutego 2018 r., obwieszczenie postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania polega na zamieszczeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ogłoszenia, które w swojej treści powinno zawierać wszystkie elementy wymagane dla postanowienia.

Po wejściu w życie przepisów o rejestrze obwieszczenie będzie polegało na zamieszczeniu w nim całej treści postanowienia. Ogłoszenie powinno więc zawierać oznaczenie sądu, który je wydał, wskazanie daty postanowienia i sygnatury akt. Wskazane jest przy tym podanie zarówno sygnatury akt postępowania o otwarcie postępowania, jak i sygnatury nadanej już po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego. Pierwsza z tych sygnatur jest elementem identyfikującym sprawę, w której wydano obwieszczane postanowienie, a druga wskazuje, w jakiej sprawie będą prowadzone dalsze czynności.

w Do 1 lutego 2018 r. obwieszczenia w MSiG może dokonać nadzorca sądowy, co pozwoli na realizację zasady niezwłoczności obwieszczenia.

Dokonanie tej czynności przez sąd wymagałoby bowiem kolejno: wezwania dłużnika do uiszczenia zaliczki na koszty obwieszczeń, po wpłynięciu zaliczki - wysłania do redakcji MSiG zlecenia z tekstem obwieszczenia, wypełnienia na podstawie otrzymanej wyceny zlecenia dla oddziału finansowego sądu, aby przelał odpowiednią kwotę na konto MSiG, po czym dopiero nastąpić mogłoby przygotowanie do druku. Całość procedury mogłaby zająć nawet miesiąc, co jest nieakceptowalne ze względu na skutki postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego.

w Jedynym podmiotem uprawnionym do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie otwarcia przyspieszonego postępowania układowego jest dłużnik. Nie może natomiast zażalenia wnieść organ założycielski lub właściwy minister, chociażby wniosek o otwarcie postępowania zaopiniowali pozytywnie. Przy ocenie prawidłowości wniesienia zażalenia przez dłużnika należy brać pod uwagę, czy jest on reprezentowany we właściwy sposób, a więc określony w odpowiednim rejestrze. Zażalenie należy wnieść w terminie tygodnia od dnia doręczenia dłużnikowi postanowienia wraz z uzasadnieniem.

w Sąd II instancji nie ma uprawnienia do orzekania o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego. Dlatego w sytuacji stwierdzenia przesłanek uzasadniających zażalenie powinien wniosek przekazać do ponownego rozpoznania przez sąd rejonowy z jednoczesnym udzieleniem wiążących wskazówek co do dalszego prowadzenia postępowania. Sąd II instancji może natomiast zmienić zaskarżone postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego i wniosek oddalić lub odrzucić.

w Wierzyciel w terminie tygodnia od dnia obwieszczenia postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego w Rejestrze oraz wierzyciel, którego siedziba lub miejsce zwykłego pobytu w dniu otwarcia postępowania znajdowały się za granicą, może w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego w rejestrze złożyć zażalenie na postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego.

Zażalenie to może jednakże złożyć wyłącznie w części dotyczącej jurysdykcji sądów polskich. Regulacja prawa restrukturyzacyjnego jest spójna z projektowanymi zmianami rozporządzenia nr 1346/2000, które przewidują możliwość zaskarżania przez wierzycieli orzeczenia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego w zakresie dotyczącym jurysdykcji krajowej sądu, który wszczął postępowanie restrukturyzacyjne. Orzeczenie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego wydane przez sąd państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest automatycznie uznawane we wszystkich innych państwach członkowskich Wspólnoty, a wierzyciele nie mogą podnosić zarzutu braku jurysdykcji przed innymi sądami niż sąd państwa wszczęcia postępowania upadłościowego. Dlatego też brak możliwości kwestionowania jurysdykcji w drodze zażalenia stanowił istotne ograniczenie praw wierzycieli.

w W postępowaniu odwoławczym wywołanym zażaleniem wniesionym w trybie omawianego przepisu badaniu podlegać będzie wyłącznie właściwość sądów polskich. Wierzyciel nie może więc podważać prawidłowości ustalenia stanu zagrożenia niewypłacalnością czy niewypłacalności, zakresu sporności wierzytelności, legitymacji wnioskodawcy. Zażalenie nie może również posłużyć do zakwestionowania właściwości konkretnego sądu krajowego, jeżeli właściwym zdaniem skarżącego byłby również sąd polski, tyle że w innym okręgu.

Zażalenie wniesione przez wierzyciela i dotyczące innych elementów postanowienia niż tylko jurysdykcja sądów polskich podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne.

w O wniesieniu zażalenia obwieszcza się w Rejestrze, co pozwala zarówno uczestnikom, jak i potencjalnym uczestnikom uzyskać wiedzę o wniesieniu zażalenia i ewentualnie wesprzeć skarżącego. Mogą to uczynić, dostarczając dowodów na poparcie jego tezy o postrzeganiu przez nich jako osoby trzecie określonego miejsca jako takiego, z którego zarządza on swoją działalnością o charakterze podstawowym.

w Z punktu widzenia interesu wierzycieli mających siedzibę w Polsce przepis ten może okazać się niekorzystny, ponieważ zmierzać może do przeniesienia sprawy restrukturyzacyjnej na forum sądów innego państwa. Jeśli jednak w ustawach innych państw członkowskich UE znajdą się analogiczne zapisy, regulacja ta pozwoli skutecznie i z wzajemnością chronić się przed zjawiskiem tak zwanego forum shopping, a więc pozornego przenoszenia głównego ośrodka działalności dłużnika na teren innego państwa, wyłącznie po to, aby tam skorzystać z bardziej korzystnych przepisów.

w Uwzględnienie zarzutów zażalenia wniesionego przez wierzyciela nie spowoduje uchylenia postanowienia o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego; prawo restrukturyzacyjne nie przyznaje bowiem takich uprawnień wnoszącemu zażalenie.

Jedynym skutkiem uwzględnienia zażalenia będzie zmiana punktu postanowienia wskazującego, czy postępowanie ma charakter postępowania głównego czy też ubocznego. W postanowieniu o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego wskazuje się podstawę jurysdykcji sądów polskich. Jeżeli zastosowanie ma rozporządzenie nr 1346/2000, w postanowieniu określa się również, czy postępowanie ma charakter główny czy uboczny. Ewentualna zmiana postanowienia dotyczyć będzie zatem tylko tego punktu. Jeżeli na skutek zażalenia postępowanie z głównego stanie się ubocznym, to jego skutki zostaną automatycznie ograniczone do majątku dłużnika położonego na terytorium RP.

PRZYKŁAD 1

Koszty wynajmu sali pokryje zaliczka

Podczas przygotowań do przeprowadzenia zgromadzenia wierzycieli okazało się, że niezbędne jest wynajęcie sali zdolnej pomieścić wszystkich wierzycieli dłużnika. Kiedy udało się znaleźć miejsce odpowiednie do przeprowadzenia zgromadzenia, konieczne stało się pokrycie kosztów wynajęcia sali. Powstało pytanie, kto powinien pokryć koszty wynajmu sali.

Koszt wynajęcia sali powinien być pokryty z zaliczki wpłaconej przez dłużnika, ponieważ zgromadzenie, a więc czynność generująca koszt, jest zwoływane przez sędziego-komisarza. ©?

Skutki wniesienia zażalenia na bieg postępowania. Fakt, że postanowienie nie uzyska waloru prawomocności do czasu rozstrzygnięcia omawianego zażalenia, nie wpływa w żaden sposób na jego bieg, w szczególności nie powinno wstrzymywać jego wykonania.

PRZYKŁAD 2

Sędzia może nakazać ujawnienie kontraktu

Po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego dłużnik znalazł kontrahenta, z którym planował zawrzeć istotny kontrakt. Nadzorca zainteresowany był informacjami na temat szczegółów.

W tej sytuacji sędzia-komisarz może wydać postanowienie, w którym nakaże dłużnikowi udostępnienie szczegółowych informacji co do negocjowanego kontraktu. Możliwość taka wynika z art. 238 p.r., zgodnie z którym sędzia-komisarz może wydać niezaskarżalne postanowienie nakładające dodatkowe obowiązki na dłużnika, jeśli zajdzie taka potrzeba.

Rozdział 3

Skutki otwarcia przyspieszonego postępowania układowego

w Po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego dłużnik ma obowiązek udzielania sędziemu-komisarzowi i nadzorcy sądowemu wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących majątku, którego dotyczy postępowanie.

Dłużnik ma również obowiązek umożliwienia nadzorcy sądowemu zapoznania się z jego przedsiębiorstwem, a w szczególności z jego księgami rachunkowymi. Umożliwienie nadzorcy zapoznania się z przedsiębiorstwem i księgami rachunkowymi powinno być interpretowane jak najszerzej, w kontekście obowiązków kontrolnych nadzorcy.

w Sąd może nałożyć na dłużnika także inne obowiązki, jeśli zajdzie taka potrzeba. W tym przedmiocie sędzia-komisarz powinien wydać postanowienie, wskazując dokładnie zakres tych obowiązków. Postanowienie takie jest niezaskarżalne i nie podlega uzasadnieniu. [przykład 2]

w Jeżeli dłużnik nie wykonuje obowiązków, może mu zostać odebrany zarząd w trybie art. 239 ust. 1 p.r. Każda odmowa udostępnienia dostępu do wiadomości lub ksiąg nadzorcy sądowemu przez dłużnika powoduje wątpliwości co do możliwości wykonania układu i może być powodem ustanowienia zarządcy w miejsce nadzorcy sądowego.

Jeżeli dłużnik uporczywie uchyla się od wykonywania poleceń sędziego-komisarza, to rada wierzycieli może wyrazić zgodę na umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego.

w W przyspieszonym postępowaniu układowym zasadą jest zachowanie własnego zarządu dłużnika. Odebranie zarządu dłużnikowi może mieć miejsce jedynie wyjątkowo i to dopiero po otwarciu postępowania, ponieważ w samym postanowieniu o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego sąd zawsze wyznacza nadzorcę sądowego i pozostawia zarząd własny dłużnikowi.

Tylko jeśli dla dłużnika w postępowaniu o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego wyznaczono kuratora w trybie art. 68 ust. 1 p.r., sąd powinien już w postanowieniu o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego odebrać dłużnikowi zarząd i wyznaczyć zarządcę.

w Wymóg rękojmi należytego sprawowania zarządu odnosi się do pozytywnej oceny dotychczasowego sprawowania zarządu, postawy dłużnika w postępowaniu, a także perspektyw sprawowania zarządu na przyszłość.

Sąd kontroluje prawidłowość sprawowania zarządu własnego przez dłużnika na każdym etapie przyspieszonego postępowania układowego. Nawet w przypadku gdy naruszenie prawa w zakresie sprawowania zarządu jest nieumyślne lub jeżeli sposób sprawowania zarządu nie daje rękojmi wykonania układu - sąd ma obowiązek uchylenia zarządu własnego dłużnika i ustanowienia zarządcy.

Nie jest konieczne wykazanie winy dłużnika w dokonanym naruszeniu, co pozwala na pominięcie skomplikowanego postępowania dowodowego i wdawania się w spór co do tego, czy dana czynność faktycznie stanowiła przekroczenie zakresu zwykłego zarządu. Wystarczy sam fakt dokonania określonej czynności i stwierdzenie przez sąd, że jest to czynność przekraczająca zwykły zarząd. [przykład 3]

w Brak gwarancji wykonania układu polega najczęściej na nieudolności dłużnika w zarządzaniu przedsiębiorstwem, natomiast celem zawarcia układu jest nie tylko jego wykonanie, lecz także zapewnienie dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa dłużnika. Jeżeli przedsiębiorstwo, mimo zaprzestania spłaty zaległych zobowiązań oraz narastania odsetek, nadal przynosi straty, to dłużnikowi powinien być obowiązkowo odebrany zarząd własny nad przedsiębiorstwem. Każdy istotny przyrost sumy zobowiązań w okresie postępowania restrukturyzacyjnego oznacza pogorszenie sytuacji wierzycieli, co nie może mieć w tym postępowaniu miejsca. Ocena, czy dłużnik zarządza przedsiębiorstwem nieudolnie, powinna być ostrożna i brać pod uwagę specyfikę jego przedsiębiorstwa.

wDefinicja zwykłego zarządu. Jeżeli dłużnikowi nie odebrano zarządu, może on dokonywać wyłącznie czynności, które nie przekraczają zakresu zwykłego zarządu.

wNie ma jednej definicji zwykłego zarządu, katalog takich czynności zależy od specyfiki przedsiębiorstwa i dla każdego przedsiębiorcy musi być zdefiniowana osobno. Możliwe więc, że taka sama czynność w zależności od okoliczności będzie zakwalifikowana w jednym przypadku jako mieszcząca się w zakresie zwykłego zarządu, a w innym - jako przekraczająca ten zakres.

w Weryfikacja dotychczasowego działania dłużnika powinna być dokonywana zarówno w kontekście możliwości zawarcia i wykonania układu, jak i możliwości stworzenia warunków niezbędnych do zawarcia układu. Oznacza to konieczność zbadania, czy przedsiębiorstwo dłużnika będzie mogło dalej prowadzić działalność aż do dnia prawomocnego zatwierdzenia układu przez dotychczasowy zarząd dłużnika. Należy więc ocenić, czy realizację bieżących kontraktów handlowych oraz pozyskiwanie nowych klientów zapewni skuteczniej dotychczasowy zarząd dłużnika czy nieznany kontrahentom zarządca.

Decyzja o odebraniu zarządu powinna być podejmowana przez sąd restrukturyzacyjny z wielką ostrożnością i tylko wtedy, gdy rzeczywiście nie ma żadnych perspektyw należytego wykonywania zarządu przez dłużnika.

W wielu przypadkach powołanie zarządcy może odnieść wręcz przeciwny skutek - ani kontrahenci, ani wierzyciele nie są skłonni zaufać zarządcy, chętniej dochodząc do porozumienia z niewypłacalnym dłużnikiem.

w Powodem odebrania dłużnikowi zarządu własnego i powołania zarządcy jest także sytuacja, w której dłużnik utracił zdolność procesową i nie działa za niego przedstawiciel ustawowy, a także jeżeli w składzie organów dłużnika będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, zachodzą braki uniemożliwiające ich działanie.

w Postanowienie w przedmiocie uchylenia zarządu własnego i ustanowienia zarządcy wydaje sąd restrukturyzacyjny w składzie jednego sędziego. Na takie postanowienie zażalenie może wnieść wyłącznie dłużnik. Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje skuteczności i wykonalności postanowienia, a zarządca niezwłocznie obejmuje zarząd nad przedsiębiorstwem dłużnika. Do pełnienia funkcji zarządcy nie może być powołany doradca restrukturyzacyjny, który pełnił już funkcję nadzorcy sądowego w stosunku do tego samego dłużnika.

w Wraz z chwilą otwarcia przyspieszonego postępowania układowego majątek dłużnika staje się masą układową. Inaczej mówiąc: od tej pory majątek dłużnika służyć ma już nie swojemu właścicielowi, ale jego wierzycielom na warunkach określonych w przyszłym układzie.

w Chwila, z którą powstaje masa układowa, to początek dnia, w którym otwarto przyspieszone postępowanie układowe. Określenie przez sąd innej godziny ogłoszenia postanowienia nie zmienia chwili powstania masy układowej.

Określenie godziny ma znaczenie tylko na potrzeby rozliczeń w systemie płatności lub rozrachunku papierów wartościowych. Pozostałe skutki otwarcia przyspieszonego postępowania układowego, a zatem i powstanie masy układowej, należy liczyć od godziny 0:00 dnia, w którym otwarto postępowanie.

Takie ustalenie czasu powstania masy układowej wynika z obowiązujących zasad prawa cywilnego, w którym najmniejszą jednostką czasu jest dzień, a zatem określona czynność może mieć miejsce albo w dniu otwarcia przyspieszonego postępowania układowego, albo w dniu go poprzedzającym.

w Masa układowa to zespół aktywów dłużnika. Nie wchodzą w jej skład pasywa. Skład masy układowej szczegółowo regulują dalsze przepisy ustawy, z których wynika, że w skład masy wchodzi cały majątek posiadany przez dłużnika w chwili otwarcia przyspieszonego postępowania układowego oraz majątek nabyty po tym dniu, jednakże z wyjątkami określonymi w art. 242-244 p.r.

w Przyspieszone postępowanie układowe powinno trwać bardzo krótko, a w samym postępowaniu w zasadzie brak czynności władczych. Z tych powodów nie ma potrzeby sporządzania w tym postępowaniu spisu inwentarza. Orientację w majątku dłużnika ma wierzycielom i sądowi dać wykaz majątku wraz z oszacowaniem przedłożony razem z wnioskiem przez dłużnika.

w Uczestnictwo w systemie płatności lub systemie rozrachunku papierów wartościowych wiąże się z jednoczesnym pozostawaniem dłużnikiem i wierzycielem z tytułu wielu pojedynczych transakcji zawieranych w tym systemie. Istotą rozwiązania wprowadzonego zgodnie z art. 7 dyrektywy 98/26/WE Parlamentu Europejskiego z 19 maja 1998 r. w sprawie zamknięcia rozliczeń w systemach płatności i rozrachunku papierów wartościowych (Dz.Urz. WE z 1998 r. L 166, s. 45 ze zm.) jest rozliczenie się dłużnika z podmiotem prowadzącym system poza ogólnymi zasadami rozliczania się dłużnika z jego wierzycielami i dłużnikami.

Wyłączenie z masy układowej majątku dłużnika, który jest zaangażowany w ten system, umożliwia odrębne ustalenie wyniku jego rozrachunków z systemem. Skutkiem tego jest włączenie do masy układowej tylko tego wyniku, o ile dla dłużnika jest pozytywny, albo włączenie wierzytelności przysługującej podmiotowi do układu, jeśli wynik rozliczenia jest negatywny.

w W omawianym przepisie ustawodawca użył sformułowania "inne aktywa konieczne do wykonania obowiązków". Jest to sformułowanie bardzo nieprecyzyjne i nie pozwala na określenie, co ustawodawca zamierzał wyłączyć z masy upadłości. Należy jednak uznać, że na podstawie tego przepisu nie mogą podlegać wyłączeniu składniki mienia, które nie pozostają w dyspozycji podmiotu prowadzącego system. W razie gdyby do wykonania obowiązków wynikających z uczestnictwa w systemie środki pozostające w dyspozycji były niewystarczające, wierzytelność z tego tytułu podlega uznaniu w spisie wierzytelności.

w Mieniem koniecznym do wykonania obowiązków wynikających z uczestnictwa w systemie dysponuje nie dłużnik, a podmiot prowadzący system. Dysponowanie tym mieniem ma charakter ograniczony, gdyż może ono zostać przeznaczone jedynie na zaspokojenie obowiązków wynikających z uczestnictwa w systemie. Najczęściej są to środki pieniężne na rachunku depozytowym dłużnika.

w Umowę o subpartycypację, na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, zawiera wierzyciel posiadający wielu dłużników (inicjator sekurytyzacji) i fundusz sekurytyzacyjny. Istotą takiej umowy jest przejęcie przez fundusz ryzyka wynikającego z ewentualnego nieściągnięcia części wierzytelności w zamian za pożytki z tych wierzytelności.

Umowa o subpartycypację musi być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Umowa taka nie prowadzi do przeniesienia wierzytelności z inicjatora sekurytyzacji na fundusz, gdyż zmienia jedynie osobę uprawnioną do pobierania pożytków z wierzytelności. Cena, którą fundusz płaci za nabywane pożytki z wierzytelności, nie może być rozkładana na raty ani odroczona. Z uwagi na to oraz na rolę funduszy sekurytyzacyjnych w obrocie finansowym i znaczenie ich stabilności dla pewności całego systemu, ustawodawca wyjątkowo potraktował przysługujące im wierzytelności.

w Wierzytelności objęte umową są wyłączone z masy układowej, w związku z czym nie wracają do zarządu dłużnika, a stają się majątkiem funduszu, który wstępuje we wszelkie prawa dłużnika z tych wierzytelności wraz z ich zabezpieczeniami. W wypadku dokonywania przez dłużników sekurytyzowanych wierzytelności jakichkolwiek spłat przypadają one wyłącznie funduszowi, a ich spłacenie do rąk dłużnika lub zarządcy rodzi ich obowiązek przekazania wszystkich świadczeń do funduszu. Nie ma przy tym znaczenia, czy spłaty były dokonane przez dłużników osobistych czy z tytułu zabezpieczeń.

w Wobec wyłączenia z mocy prawa wierzytelności sekurytyzowanych z masy układowej należy podkreślić, że wszystkie koszty związane z wyłączeniem wierzytelności powinien ponosić fundusz sekurytyzacyjny. Fakt wyłączenia wierzytelności z masy układowej rodzi bowiem dla niego istotne korzyści. Obciążenie tymi kosztami dłużnika powodowałoby pokrzywdzenie jego pozostałych wierzycieli.

w Omawiany przepis wskazuje grupę podmiotów, w odniesieniu do których zabezpieczenia na ich majątku uzyskują dodatkowy walor, a więc przypisany do istoty konkretnego zabezpieczenia sposób jego realizacji w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Korzyść z tego rozwiązania osiągają inni uczestnicy systemu, o którym mowa w ustawie z 24 sierpnia 2001 r. o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 246 ze zm.), lub wymienione banki, gdyż nie muszą znosić procedur przewidzianych przez prawo restrukturyzacyjne oraz ewentualnego poddania ich wierzytelności restrukturyzacji.

w Omówiona regulacja nie prowadzi jednak do objęcia przez uprawnionych z tych zabezpieczeń prawa własności ani nawet władztwa nad przedmiotem zabezpieczenia. Prawo własności i zarząd pozostają w wypadku takiego wyłączenia przy dłużniku i to przeciwko niemu wierzyciel będzie mógł prowadzić egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia.

w Stabilność systemu płatności lub rozrachunku papierów wartościowych wymaga specjalnej ochrony jego uczestników przed skutkami otwarcia przyspieszonego postępowania restrukturyzacyjnego. Również polskie prawo restrukturyzacyjne, w wykonaniu dyrektywy 98/26/WE, chroni podmiot prowadzący system. Środki pieniężne i papiery wartościowe, wolne od zabezpieczeń i obciążeń, które znajdują się na rachunku dłużnika, mogą być przez ten podmiot wykorzystane dla wykonania zobowiązań dłużnika wynikających ze zleceń wprowadzonych do systemu w dniu otwarcia przyspieszonego postępowania układowego lub wcześniej.

w Omawiany przepis uzupełnia regulację zawartą w art. 242 p.r., stanowiącym o wyłączeniu z masy upadłości mienia potrzebnego do wykonania zobowiązań dłużnika powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości, o skutki czynności dokonanych w dniu otwarcia przyspieszonego postępowania układowego oraz precyzuje, z których środków i w jaki sposób podmiot prowadzący system może skorzystać mimo otwarcia postępowania.

w W przyspieszonym postępowaniu układowym wszyscy wierzyciele powinni być traktowani (a więc również zaspokojeni) po równo. Oznacza to, że konieczne jest ustalenie ich pozycji w przyspieszonym postępowaniu układowym według stanu na dzień otwarcia tego postępowania.

Istnienie prawa rzeczowego zabezpieczającego wierzytelność zmieniałoby pozycję wierzyciela w postępowaniu na znacznie korzystniejszą. Z tego względu ustawa zakazuje obciążania masy układowej hipoteką, prawem zastawu, zastawu rejestrowego, zastawu skarbowego lub hipoteką morską po dniu otwarcia postępowania w celu zabezpieczenia wierzytelności powstałej przed tym dniem. Tylko ci wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie do dnia otwarcia przyspieszonego postępowania układowego (jeśli do tego dnia dokonano chociażby nieprawomocnego wpisu zabezpieczenia), będą mogli z niego skorzystać.

w Postępowania wieczystoksięgowe są długotrwałe. Dlatego ustawodawca przewidział możliwość wpisania hipoteki już po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego, pod warunkiem jednak, że wniosek o wpis został złożony przez wierzyciela co najmniej 6 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego.

Wierzyciel nie ma oczywiście żadnego wpływu na moment, kiedy wpis zostanie dokonany, dlatego opóźnienia sądu wieczystoksięgowego nie powinny obciążać wierzyciela w tym zakresie.

w W przyspieszonym postępowaniu układowym wykonanie układu albo restrukturyzacja majątku dłużnika może wymagać zaciągnięcia kredytu, który z powodu niewypłacalności podmiotu wymaga zabezpieczenia rzeczowego. Ustawodawca dopuszcza w tym wypadku zabezpieczenie, pod warunkiem jednak, że zobowiązanie nie jest objęte układem. Treść omawianego przepisu nie wyklucza natomiast udzielenia zabezpieczenia dodatkowego wierzycielowi nieobjętemu układem, o ile wierzytelność istniała w chwili ogłoszenia upadłości. W wypadku zarządu własnego dłużnik, a w wypadku zarządu odebranego zarządca, powinien uzyskać na ustanowienie takiego obciążenia zgodę rady wierzycieli.

w Jeżeli po otwarciu postępowania do księgi lub rejestru wpisano prawo z naruszeniem warunków określonych w omawianych wyżej przepisach, to sędzia-komisarz z urzędu wydaje postanowienie, w którym stwierdza niedopuszczalność wpisu. Na podstawie tego postanowienia sąd prowadzący księgi lub rejestr wykreśla dany wpis. Jeżeli wpisu hipoteki, chociażby nieprawomocnego, dokonano jednakże przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, to brak podstaw do jego wykreślenia. Wpis w księdze wieczystej lub rejestrze jest dokonany z naruszeniem omawianego przepisu, jeśli nastąpił po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego. Wyjątkowo dopuszczalne jest obciążenie majątku, jednak wyłącznie po uzyskaniu odpowiednich zgód. Sędzia-komisarz stwierdza niedopuszczalność wpisu dokonanego w przyspieszonym postępowaniu układowym także wtedy, gdy nie uzyskano zgody odpowiednich organów postępowania na taką czynność.

w Niedopuszczalność zarówno wpisu hipoteki, jak i zastawu rejestrowego wymaga ustalenia daty złożenia wniosku o wpis i porównania jej z datą złożenia wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego.

w Stwierdzające niedopuszczalność wpisu postanowienie sędziego-komisarza jest uzasadniane. Może ono zapaść także na posiedzeniu niejawnym, ponieważ wszelkie dane potrzebne do wydania orzeczenia wynikają z dokumentów i dat w ich ujawnionych. Po uprawomocnieniu się postanowienia jest ono z urzędu przekazywane do sądu wieczystoksięgowego lub rejestrowego w celu wykreślenia wpisu. Wykreślenia również dokonuje się z urzędu, a od tej czynności nie pobiera się opłat. Postanowienie sędziego-komisarza stwierdzające niedopuszczalność wpisu hipoteki dokonanego z naruszeniem art. 246 ust. 1 lub 2 p.r. jest wiążące dla sądu wieczystoksięgowego oraz sądu II instancji rozpoznającego apelację od wpisu o wykreślenie hipoteki.

w Na postanowienie sędziego-komisarza służy zażalenie, jest więc ono doręczane stronie, której praw dotyka. Wniesione zażalenie rozpoznaje sąd restrukturyzacyjny w składzie trzech sędziów zawodowych, z wyłączeniem sędziego-komisarza.

Zazwyczaj w przepisach prawa restrukturyzacyjnego określenie "wierzyciel" oznacza jedynie wierzyciela osobistego. Z uwagi na cel tego przepisu należy jednak przyjąć, że prawo do wniesienia zażalenia ma także wierzyciel wyłącznie rzeczowy, który nie mając roszczenia osobistego względem dłużnika, zyskał zabezpieczenia na jego majątku.

w Omawiany przepis służy uniemożliwieniu zastrzeżenia sobie specjalnego traktowania przez kontrahentów dłużnika jeszcze przed otwarciem przyspieszonego postępowania układowego. Wynika to z zasady równego traktowania wierzycieli, która wymaga, aby skutki otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego dotykały w równym stopniu wszystkich.

w Nieważność jest bezwzględna i następuje z mocy prawa, ale dotyczy tylko postanowienia umownego wiążącego określony skutek z samym zdarzeniem złożenia wniosku lub z postanowieniem o otwarciu postępowania. Wszystkie pozostałe postanowienia umowne pozostają w mocy.

w Przepis ten nie wyklucza możliwości rozwiązania umowy poprzez jej wypowiedzenie czy odstąpienie przed otwarciem postępowania także wtedy, gdy dokonano tego już po skutecznym złożeniu wniosku o otwarcie postępowania. Tym bardziej za dopuszczalne w świetle omawianego przepisu należy uznać klauzule zastrzegające prawo rozwiązania umowy na wypadek, gdy druga strona stosunku prawnego znajdzie się w stanie zagrożenia niewypłacalnością, a nawet w stanie faktycznej niewypłacalności.

w Omawiany przepis rozwija regulację zawartą w art. 247 p.r. dotyczącą ograniczenia swobody umów. Stanowi on, że wszelkiego rodzaju postanowienia umów, które mogą utrudnić lub uniemożliwić osiągnięcie celu postępowania, są bezskuteczne. Celem takiego rozwiązania jest ochrona wierzycieli dłużnika oraz realizacja zasady zachowania przedsiębiorstwa dłużnika. Zakaz umieszczania w umowie klauzul przewidujących zmianę lub wygaśnięcie stosunku prawnego na wypadek złożenia wniosku lub otwarcia postępowania mógłby się okazać niewystarczający, gdyby taki sam skutek można było osiągnąć przez dokonanie innych czynności.

w Omawiany przepis zawiera szeroką klauzulę generalną, która z jednej strony pozwala podważyć skuteczność potencjalnie każdego postanowienia umownego. Należy bowiem wskazać, że skutek w postaci utrudnienia przyspieszonego postępowania układowego jest na tyle niedookreślony, iż może on być podciągnięty niemal pod każdą sytuację faktyczną. Z drugiej strony określenie to jest na tyle ogólne, że nie sposób wprowadzić do umowy zapisów eliminujących ryzyko bezskuteczności danego postanowienia. Najprawdopodobniej na gruncie omawianego przepisu wynikną liczne spory, ponieważ prawie każde postanowienie umowy będzie można uznać za bezskuteczne, a orzeczenia sądu wydane na tej podstawie będą spotykać się z zarzutem niekonstytucyjności.

w Zarówno sąd restrukturyzacyjny, jak i sędzia-komisarz nie mają upoważnienia do stwierdzenia bezskuteczności umowy lub jej poszczególnych postanowień na podstawie komentowanego przepisu. Władnym do rozpoznania powództwa o stwierdzenie bezskuteczności takiej czynności prawnej będzie właściwy sąd gospodarczy.

w Popularną metodą zabezpieczenia wierzytelności jest przeniesienie własności rzeczy, wierzytelności i innych praw majątkowych na wierzyciela. Zazwyczaj w takim przypadku na wierzyciela przenoszony jest jedynie tytuł własności, a dłużnik wciąż pozostaje faktycznym posiadaczem, korzystającym z prawa użytkowania, on także ponosi koszty utrzymania, w tym ewentualnego ubezpieczenia. Rzecz przeniesiona nadal figuruje w księgach dłużnika, stanowiąc element jego aktywów. W związku z przeniesieniem własności na zabezpieczenie nie jest wystawiana faktura sprzedaży. Przeniesienie własności na zabezpieczenie ma charakter wyłącznie tytularny i podporządkowany funkcji zabezpieczającej, dlatego ustawodawca uznał za uzasadnione pozbawienie wierzyciela prawa do wyłączenia rzeczy zabezpieczonej z masy upadłości i zrównanie jego uprawnień z uprawnieniami wierzyciela zabezpieczonego zastawem, czyli do pozostawienia go poza układem, chyba że wyrazi zgodę na objęcie nim.

w W uproszczeniu przeniesienie wierzytelności na zabezpieczenie ma ten skutek, że dłużnik dłużnika ma obowiązek zapłacić na rachunek jego wierzyciela (powierniczego właściciela wierzytelności), a nie na rachunek swojego wierzyciela, którym jest dłużnik. Jeżeli przeniesiona wierzytelność istnieje w chwili otwarcia przyspieszonego postępowania układowego, to zabezpieczenie jest skuteczne i na skutek zastosowania omawianego przepisu wierzyciel po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego będzie miał prawo wyboru, czy chce być objęty układem.

w Jeżeli wierzytelność, którą przeniesiono na zabezpieczenie, jest wierzytelnością przyszłą, to zgodnie z ogólną zasadą przenoszenia własności rzeczy przyszłych do powierniczego przeniesienia wierzytelności dochodziłoby już po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego.

w W przyspieszonym postępowaniu układowym wobec wierzycieli zabezpieczonych poprzez przewłaszczenie na zabezpieczenie nadzorca sądowy powinien w spisie wierzytelności określić, w jakiej sumie wierzytelność prawdopodobnie nie zostanie zaspokojona z przedmiotu zabezpieczenia. Skutecznie zabezpieczona część wierzytelności jest objęta układem wyłącznie pod warunkiem wyrażenia zgody na objęcie układem przez wierzyciela, natomiast część wierzytelności, która prawdopodobnie nie zostanie zaspokojona z przedmiotu zabezpieczenia, jest traktowana jak niezabezpieczona i jest obowiązkowo objęta układem.

w Ustawodawca nakazuje stosować do przewłaszczonych praw i rzeczy oraz zabezpieczonych nimi wierzytelności przepisy o zastawie, jednak omawiany przepis nie precyzuje, o jaki zastaw chodzi. Należy wobec tego uznać, że do przewłaszczonych rzeczy, wierzytelności i praw, jak również do roszczeń zabezpieczonych zastrzeżeniem prawa własności na rzecz sprzedającego i do wierzytelności nimi zabezpieczonych należy stosować przepisy o zastawie z art. 306-335 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.).

PRZYKŁAD 3

W toku przyspieszonego postępowania układowego dłużnik zawarł umowę dotyczącą potencjalnie zyskownego, ale ryzykownego kontraktu. Nie uzyskał jednak na zawarcie tej umowy zgody nadzorcy sądowego.

Sąd może uznać, że doszło w tym przypadku do przekroczenia zakresu zwykłego zarządu i dokonania samodzielnie przez dłużnika czynności, na którą powinien on uzyskać zgodę. W efekcie sąd może zdecydować o pozbawieniu dłużnika zarządu własnego. Podstawą będzie art. 239 p.r. ©?