Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (cz. 3)

24 marca 2016

UWAGA

Przepisy nowe lub zmienione od 1 stycznia 2016 r. na mocy ustawy z 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1066) zaznaczono kolorem zielonym.

1. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania tego zasiłku zgodnie z postanowieniami układów zbiorowych pracy lub przepisami o wynagradzaniu, jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego zasiłku.

2. Składników wynagrodzenia przysługujących w myśl umowy o pracę lub innego aktu, na podstawie którego powstał stosunek pracy, tylko do określonego terminu nie uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego należnego za okres po tym terminie.

3. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do składników wynagrodzenia, których wypłaty zaprzestano na podstawie układu zbiorowego pracy lub przepisów o wynagradzaniu.

●Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego oraz pozostałych świadczeń w razie choroby i macierzyństwa należy uwzględniać składniki wynagrodzenia, od których odprowadzana jest składka na ubezpieczenie chorobowe, z wyłączeniem składników, co do których obowiązujące u pracodawcy przepisy płacowe albo umowy o pracę (u tych zatrudniających, którzy nie mają obowiązku tworzenia regulaminów wynagradzania) zawierają jednoznaczne postanowienia o zachowywaniu przez pracownika prawa do tych składników wynagrodzenia za okres pobierania zasiłków. [przykład 1]

PRZYKŁAD 1

Premia należna również za okres choroby

Zgodnie z regulaminem wynagradzania pracownicy mają prawo do premii miesięcznej, ale pod pewnymi warunkami. Jeżeli zatrudniony w danym miesiącu korzysta ze zwolnienia lekarskiego z powodu choroby przez okres do 3 dni włącznie, otrzymuje premię bez pomniejszenia, w pełnej wysokości. Jeżeli choruje powyżej 3 dni do 15 dni włącznie, premia jest pomniejszana o połowę, a gdy niezdolność do pracy trwa dłużej niż 15 dni, premia nie przysługuje. W związku z tym składnik ten nie podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego w miesiącu, w którym pracownik choruje do 3 dni, ponieważ zachowuje do niej prawo w pełnej wysokości. Premię tę uwzględnia się natomiast w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego w miesiącu, w którym pracownik chorował ponad 3 dni i otrzymał ją pomniejszoną albo nie uzyskał jej w ogóle.

●Jeśli przepisy płacowe u pracodawcy nie zawierają postanowień o zachowywaniu danego składnika wynagrodzenia za okresy pobierania zasiłków, należy uznać, że nie są one wypłacane za okres pobierania zasiłku i powinny być przyjęte do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku. [przykład 2]

PRZYKŁAD 2

Gdy brak wewnętrznych regulacji

Za okres, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru zasiłku chorobowego, zatrudniony otrzymywał miesięczne nagrody uznaniowe. Ich wysokość zależy od oceny pracy pracownika, dokonanej przez przełożonego. Regulamin, na podstawie którego nagroda miesięczna jest przyznawana, nie zawiera postanowień o zachowywaniu prawa do niej za okresy pobierania świadczeń w razie choroby i macierzyństwa. W związku z tym należy uznać, że nagroda ta nie jest pracownikowi wypłacana za okres pobierania zasiłku chorobowego i podlega uwzględnieniu w podstawie jego wymiaru.

Powyższa zasada jest stosowana także w przypadku, gdy u pracodawcy brak jest postanowień dotyczących przyznawania i wypłaty składnika wynagrodzenia, który jest przyznawany w sposób uznaniowy, bez określenia okresu, za który pracownik go otrzymuje, np. wypłacona jednorazowo nagroda uznaniowa za osiągnięcia w pracy. Taki składnik wynagrodzenia uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku poprzez doliczenie do wynagrodzenia za miesiąc, w którym został wypłacony, w kwocie faktycznie wypłaconej, bez uzupełniania. [przykład 3]

PRZYKŁAD 3

Jednorazowa nagroda

Pracownik stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w sierpniu 2016 r. Podstawę wymiaru przysługującego pracownikowi zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od sierpnia 2015 r. do lipca 2016 r. W grudniu 2015 r. pracownik otrzymał nagrodę uznaniową za wybitne osiągnięcia w pracy. Pracodawca nie określił zasad przyznawania i wypłaty takiej nagrody w żadnym dokumencie płacowym. Nie można zatem uznać, że jest to składnik wypłacany pracownikom za okres pobierania zasiłków. W związku z tym nagrodę tę należy uwzględnić w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi w sierpniu 2016 r., doliczając ją do wynagrodzenia za grudzień 2015 r. w faktycznie wypłaconej wysokości, bez uzupełniania.

Należy jednak pamiętać, że gdy pracodawca udokumentuje, iż dane składniki wynagrodzenia wypłaca za okres pobierania zasiłku mimo braku stosownych postanowień w przepisach płacowych lub w umowie o pracę, składniki te nie powinny być uwzględniane w podstawie wymiaru świadczenia. [przykład 4]

PRZYKŁAD 4

Faktyczna wypłata

Pracownik choruje w kwietniu 2016 r. Podstawę wymiaru przysługującego mu zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. W tym okresie pracownikowi oprócz wynagrodzenia podstawowego przysługiwał także dodatek służbowy, którego zasad przyznawania i wypłaty pracodawca nie określił w przepisach płacowych. Dodatek ten jest jednak w praktyce wypłacany wszystkim pracownikom w pełnej miesięcznej wysokości, bez pomniejszania go za okresy pobierania wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków. Pracodawca udokumentował to poprzez okazanie listy wypłat dodatków. Wobec tego składnik ten nie powinien być uwzględniany w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków.

●W podstawie wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się takich składników wynagrodzenia, na których przyznanie i wypłatę nieobecność pracownika w pracy z powodu choroby nie ma wpływu. Do składników takich należy zaliczyć w szczególności:

1) jednorazowe zasiłki na zagospodarowanie wynikające z zapisów ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 poz. 191 ze zm.), będące formą wsparcia finansowego dla nauczycieli rozpoczynających karierę zawodową,

2) wartość szczepień ochronnych pracowników, finansowanych przez pracodawcę,

3) wartość badań mammograficznych lub innych nieodpłatnych badań pracowników,

4) nagrody za ukończenie przez zatrudnionego szkoły (studiów),

5) koszt wynajmu przez pracownika mieszkania, sfinansowany lub dofinansowany przez pracodawcę,

6) wartość dodatkowego ubezpieczenia pracownika wyjeżdżającego w delegację zagraniczną,

7) dopłata pracodawcy do dodatkowego ubezpieczenia zatrudnionego z tytułu różnych ryzyk,

8) bony lub wypłaty w gotówce przyznawane w jednakowej wysokości lub jednakowym wskaźnikiem procentowym w stosunku do płacy pracownika określonej w umowie o pracę, wszystkim zatrudnionym lub grupom pracowników z okazji uroczystych dni, świąt, rocznicy powstania firmy itp.,

9) jednorazowe nagrody z okazji ślubu pracownika lub z okazji urodzenia się jego dziecka.

●Podstawy wymiaru zasiłków nie stanowią również składniki wynagrodzenia przyznawane uznaniowo, które nie są uzależnione bezpośrednio od indywidualnego wkładu pracy pracownika, ale od wyników grupy zatrudnionych lub całego zakładu pracy, jeżeli ich wypłata dokonywana jest niezależnie od absencji pracownika, np. prowizja przysługująca każdemu zatrudnionemu w ustalonym, jednakowym procencie od łącznej sprzedaży zrealizowanej przez wszystkich pracowników, wypłacana także za miesiące, w których dany pracownik przez cały miesiąc chorował.

●Należy pamiętać, że składniki wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo za okres pobierania zasiłku przysługującego w czasie trwania ubezpieczenia, podlegają uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia. W związku z tym płatnik składek ma obowiązek wykazywać je w zaświadczeniu płatnika składek (dawniej druk ZUS Z-3) przekazywanym do organu rentowego w celu realizacji zasiłku chorobowego za okres po ustaniu ubezpieczenia chorobowego. [przykład 5]

PRZYKŁAD 5

Zasiłek po ustaniu ubezpieczenia

Pracownica, której umowa o pracę ulegnie rozwiązaniu 31 marca 2016 r., od 16 marca do 15 kwietnia 2016 r. jest niezdolna do pracy z powodu choroby. Podstawę wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od marca 2015 r. do lutego 2016 r. Oprócz wynagrodzenia zasadniczego w czasie trwania zatrudnienia pracownica otrzymywała także dodatek stażowy, do którego zachowywała prawo w pełnej wysokości także za okresy pobierania wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków w razie choroby i macierzyństwa. Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego w czasie trwania zatrudnienia, tj. za okres od 16 do 31 marca 2016 r., pracodawca nie wlicza dodatku stażowego. Dodatek ten zostanie uwzględniony w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego wypłacanego przez ZUS za okres po ustaniu zatrudnienia, tj. za okres od 1 do 15 kwietnia 2016 r.

●W podstawie wymiaru zasiłków nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, których zasady przyznawania wyraźnie wskazują, że są one wypłacane także za okresy pobierania zasiłków. [przykład 6]

PRZYKŁAD 6

Zasady przyznawania

Pracownikowi przysługuje roczna premia, której podstawą ustalenia, zgodnie z regulaminem premiowania, jest wynagrodzenie za czas faktycznie przepracowany łącznie z zasiłkiem chorobowym przysługującym za czas niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, w drodze do pracy lub z pracy albo chorobą zawodową. Pracownik uległ wypadkowi w drodze do pracy i był z tego powodu niezdolny do pracy. Za okres pobierania zasiłku chorobowego z tego tytułu, zgodnie z regulaminem premiowania, nie potrącono mu premii rocznej. Składnika tego nie należy zatem uwzględniać w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego, bowiem pracownik zachowywał do niego prawo za okres pobierania zasiłku.

●Składniki wynagrodzenia przysługujące w myśl umowy o pracę lub innego aktu nawiązania stosunku pracy do określonego terminu uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres przypadający tylko do tego terminu. [przykład 7]

PRZYKŁAD 7

Termin końcowy

Pracownikowi przyznano prawo do dodatku służbowego na okres od 1 stycznia do 31 marca 2016 r. Zatrudniony jest niezdolny do pracy z powodu choroby od 27 marca do 15 kwietnia 2016 r. Do podstawy wymiaru należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od marca 2015 r. do lutego 2016 r. Dodatek służbowy za styczeń i luty 2016 r. podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, jednak tylko za okres niezdolności do pracy od 27 do 31 marca 2016 r., tj. do terminu, do którego został przyznany. Natomiast podstawę wymiaru zasiłku za okres od 1 do 15 kwietnia 2016 r. należy ustalić ponownie, wyłączając dodatek służbowy.

Powyższa zasada obowiązuje także w razie podjęcia przez pracodawcę decyzji o całkowitym zaprzestaniu wypłaty składnika wynagrodzenia od określonej daty. Wówczas od tej daty składnik ten nie może stanowić podstawy wymiaru zasiłku.

Należy również odróżnić sytuacje, w których premia nie przysługuje, ponieważ pracodawca jej po prostu pracownikowi nie przyznał za ten miesiąc, od sytuacji, gdy podjął decyzję o zaprzestaniu jej wypłaty w ogóle. W pierwszym przypadku w podstawie wymiaru nie będzie premii za konkretny miesiąc, za który nie została wypłacona, ale za pozostałe miesiące zostanie w tej podstawie uwzględniona. Jeżeli natomiast pracodawca podejmie decyzję o całkowitym zaprzestaniu wypłaty składnika wynagrodzenia od określonej daty, od tej daty składnik ten nie może stanowić podstawy wymiaru zasiłku.

1. Premie, nagrody i inne składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy miesięczne wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w kwocie wypłaconej pracownikowi za miesiące kalendarzowe, z których wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku.

2. Składniki wynagrodzenia, o których mowa w ust. 1, przysługujące za okresy kwartalne, wlicza się do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości stanowiącej jedną dwunastą kwot wypłaconych pracownikowi za cztery kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

3. Składniki wynagrodzenia, o których mowa w ust. 1, przysługujące za okresy roczne, wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości stanowiącej jedną dwunastą kwoty wypłaconej pracownikowi za rok poprzedzający miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

4. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio do składników wynagrodzenia wypłacanych za inne okresy.

5. Jeżeli składniki wynagrodzenia, o których mowa w ust. 1-4, nie zostały wypłacone do czasu ostatecznego sporządzenia listy wypłat zasiłków chorobowych, do podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się składniki wypłacone za okres poprzedni.

● Wlicza się je do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w kwocie wypłaconej pracownikowi za miesiące kalendarzowe, z których wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. [przykład 8]

PRZYKŁAD 8

Premia miesięczna

Pracownica choruje w kwietniu 2016 r. Podstawę wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. Pracownica otrzymuje wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości 4000 zł oraz premię miesięczną, która przysługuje wyłącznie za czas przepracowany (tj. jest pomniejszana za okresy pobierania wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków). Ustalając podstawę wymiaru zasiłku, premię tę należy doliczyć do wynagrodzenia za każdy miesiąc kalendarzowy.

● Wlicza się je do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości 1/12 kwot wypłaconych pracownikowi za cztery kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. [przykład 9]

PRZYKŁAD 9

Składniki miesięczne i kwartalne

Pracownik otrzymujący stały miesięczny przychód choruje od 15 do 19 lipca 2016 r. W okresie, z którego wynagrodzenie uwzględnia się w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby, tj. od lipca 2015 r. do czerwca 2016 r., oprócz wynagrodzenia zasadniczego pracownik otrzymywał także premie miesięczne i kwartalne, które zgodnie z regulaminem premiowania są pomniejszane za okresy pobierania zasiłków.

Przychody pracownika w poszczególnych miesiącach


2015	Lipiec	3600	340	Za II kw. - 1200
2015	Sierpień	3600	420	-
2015	Wrzesień	3600	280	-
2015	Październik	3600	360	Za III kw. - 1600
2015	Listopad	3600	340	-
2015	Grudzień	3600	360	-
2016	Styczeń	3600	280	Za IV kw. - 2000
2016	Luty	3600	400
2016	Marzec	3600	260	-
2016	Kwiecień	3600	420	Za I kw. - 2200
2016	Maj	3600	360
2016	Czerwiec	3600	400	-
2016	Lipiec			Za II kw.

Obliczenia


VII 2015	3600	3106,44	340	293,39	3399,83	Za II kw. - 1200	1035,48
VIII 2015	3600	3106,44	420	362,42	3468,86
IX 2015	3600	3106,44	280	241,62	3348,06	-	-
X 2015	3600	3106,44	360	310,64	3417,08	Za III kw. - 1600	1380,64
XI 2015	3600	3106,44	340	293,39	3399,83	-	-
XII 2015	3600	3106,44	360	310,64	3417,08	-	-
I 2016	3600	3106,44	280	241,62	3348,06	Za IV kw. - 2000	1725,80
II 2016	3600	3106,44	400	345,16	3451,60	-	-
III 2016	3600	3106,44	260	224,35	3330,79	-	-
IV 2016	3600	3106,44	420	362,42	3468,86	Za I kw. - 2200	1898,38
V 2016	3600	106,44	360	310,64	3417,08	-	-
VI 2016	3600	3106,44	400	345,16	3451,60	-	-
Razem:	x	x	x	x	40 918,73	x	6040,30

● Łącznie wynagrodzenie pracownika (przychód po pomniejszeniu o składki wraz z premią miesięczną) za okres od lipca 2015 r. do czerwca 2016 r. wynosi 40 918,73 zł.

● Przeciętne miesięczne wynagrodzenie wraz z premią miesięczną za okres od lipca 2015 r. do czerwca 2016 r. wynosi 3409,89 zł (40918,73 zł : 12 miesięcy).

● Do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (3409,89 zł) należy dodać 1/12 sumy premii kwartalnych wypłaconych pracownikowi za 4 kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, tj. za I i II kwartał 2016 r. oraz za III i IV kwartał 2015 r. w kwocie 503,36 zł (6040,30 zł : 12).

● Podstawa wymiaru wynagrodzenia za czas choroby przysługującego pracownikowi w lipcu 2016 r. wynosi (3409,89 zł + 503,36 zł).

Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego premie i inne składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy kwartalne uwzględnia się w tej podstawie nawet jeżeli w danym kwartale pracownik wykonywał pracę przez mniej niż połowę obowiązującego w kwartale czasu pracy. [przykład 10]

PRZYKŁAD 10

Bez względu na chorobę

Pracownik choruje we wrześniu 2016 r. Oprócz wynagrodzenia zasadniczego ma prawo również do premii kwartalnej, której wysokość jest zmniejszana proporcjonalnie za okres nieobecności w pracy z przyczyn usprawiedliwionych. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od września 2015 r. do sierpnia 2016 r., a także premie za III i IV kwartał 2015 r. oraz za I i II kwartał 2016 r. W IV kwartale 2015 r. pracownik był nieobecny w pracy z przyczyn usprawiedliwionych w okresie od 10 października do 16 grudnia. Premię za ten kwartał otrzymał w proporcjonalnie zmniejszonej wysokości. Premię należy przyjąć w wysokości 1/12 kwot wypłaconych za III i IV kwartał 2015 r. - po uzupełnieniu premii za IV kwartał - oraz za I i II kwartał 2016 r.

●Premie kwartalne uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku w wysokości stanowiącej 1/12 premii wypłaconych za cztery kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, nawet jeżeli w niektórych kwartałach poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pracownik nie otrzymał premii bez względu na przyczynę jej nieprzyznania. [przykład 11]

PRZYKŁAD 11

Premie w niektórych kwartałach

Pracownik choruje w kwietniu 2016 r. W zakładzie pracy wypłacana jest premia kwartalna. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku należy przyjąć premie kwartalne za II, III i IV kwartał 2015 r. oraz za I kwartał 2016 r. Za II kwartał 2015 r., mimo przepracowania obowiązującego czasu pracy, pracownik nie otrzymał premii. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku należy przyjąć premie wypłacone za III i IV kwartał 2015 r. oraz za I kwartał 2016 r. w wysokości 1/12 łącznej kwoty wypłaconych premii.

●W przypadku gdy pracownik jest zatrudniony u pracodawcy przez okres krótszy niż cztery kwartały poprzedzające powstanie niezdolności do pracy, wówczas premie kwartalne należy uwzględniać w podstawie wymiaru proporcjonalnie do liczby pełnych miesięcy kalendarzowych zatrudnienia w tych kwartałach kalendarzowych poprzedzających zachorowanie, z których premia kwartalna podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku. [przykład 12]

PRZYKŁAD 12

Niecały rok zatrudnienia

Pracownik (wiek 32 lata) zatrudniony od 14 października 2015 r. choruje w kwietniu 2016 r. W okresie zatrudnienia otrzymywał stałe miesięczne wynagrodzenie oraz premie kwartalne, do których zgodnie z regulaminem premiowania nie zachowuje prawa w okresie pobierania zasiłków.

W podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby przysługującego pracownikowi w kwietniu 2016 r. nie uwzględnia się wynagrodzenia za październik 2015 r. Uwzględnia się natomiast wynagrodzenie za okres od listopada 2015 r. do marca 2016 r. Do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z tego okresu należy doliczyć 1/5 premii kwartalnej wypłaconej za dwa pełne miesiące zatrudnienia w IV kwartale 2015 r. i trzy pełne miesiące zatrudnienia w I kwartale 2016 r.

●Jeżeli pracownik w okresie czterech kwartałów poprzedzających powstanie niezdolności do pracy korzystał z urlopu bezpłatnego, który rozpoczął się przed okresem tych czterech kwartałów, wówczas premie kwartalne należy uwzględniać w podstawie wymiaru zasiłku proporcjonalnie do liczby pełnych miesięcy kalendarzowych zatrudnienia w tych kwartałach kalendarzowych poprzedzających zachorowanie, z których premia kwartalna podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku. [przykład 13]

w

PRZYKŁAD 13

Urlop bezpłatny

Pracownik korzystał z urlopu bezpłatnego od 1 czerwca 2015 r. do 22 stycznia 2016 r. W sierpniu 2016 r. jest niezdolny do pracy z powodu choroby. Za ten okres przysługuje mu wynagrodzenie za czas choroby. Do podstawy jego wymiaru należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres od sierpnia 2015 r. do lipca 2016 r. Otrzymuje on stałe miesięczne wynagrodzenie, jego miesięczny przychód wynosi 4000 zł. Ponadto ma prawo do premii kwartalnych, które są pomniejszane za okresy pobierania zasiłków w sposób nieproporcjonalny. W okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do podstawy wymiaru wynagrodzenia za czas choroby, pracownik otrzymał premię za I kwartał 2016 r. w kwocie 400 zł i za II kwartał 2016 r. w kwocie 600 zł. Podstawa wymiaru wynagrodzenia za czas choroby wynosi 3624,18 zł i została obliczona następująco:

● wynagrodzenie miesięczne wynosi 3451,60 zł (4000 zł - 548,40 zł = 3451,60 zł; kwota 548,40 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika - 13,71 proc. z przychodu 4000 zł),

● łącznie wynagrodzenie za okres od lutego do lipca 2016 r. wynosi 20 709,60 zł (3451,60 x 6 miesięcy; wynagrodzenia za okres od sierpnia do grudnia 2015 r. nie było, ponieważ pracownik korzystał z urlopu bezpłatnego, a wynagrodzenia za styczeń 2016 r. nie przyjęto ze względu na korzystanie do 22 stycznia 2016 r. z urlopu bezpłatnego - pracownik w tym miesiącu przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy),

● przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od lutego do lipca 2016 r. wynosi 3451,60 zł (20 709,60 zł : 6 miesięcy),

● premie za I i II kwartał 2016 r. wynoszą łącznie 862,90 zł (400 zł - 54,84 zł = 345,16 zł; 600 zł - 82,26 zł = 517,74 zł; 345,16 zł + 517,74 zł = 862,90 zł [kwoty 54,84 zł i 82,26 zł to kwoty składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika - 13,71 proc. z przychodu odpowiednio 400 zł i 600 zł]),

● kwota premii kwartalnych podlegająca uwzględnieniu w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby wynosi 172,58 zł; jest to 1/5 sumy premii wypłaconych ze pełne kalendarzowe miesiące w I i II kwartale 2016 r. (862,90 zł : 5 miesięcy) - w I kwartale dwa pełne miesiące kalendarzowe, tj. luty i marzec, w II kwartale trzy pełne miesiące kalendarzowe, tj. kwiecień, maj i czerwiec,

● łącznie przeciętne miesięczne wynagrodzenie i premia kwartalna wynosi 3624,18 zł (3451,60 zł + 172,58 zł).

Powyższą zasadę stosuje się w ten sam sposób, gdy w okresie czterech kwartałów poprzedzających zachorowanie pracownica/pracownik korzystali z urlopu wychowawczego, który rozpoczął się przed okresem tych czterech kwartałów i zakończył w trakcie tego okresu.

● uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości stanowiącej 1/12 kwoty wypłaconej za rok poprzedzający miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. [przykład 14]

PRZYKŁAD 14

Składniki roczne

Pracownik zachorował w czerwcu 2016 r. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjęto wynagrodzenie za okres od czerwca 2015 r. do maja 2016 r. Za rok poprzedzający powstanie niezdolności do pracy, tj. za 2015 r., pracownik otrzymał w styczniu 2016 r. roczną premię, która jest zmniejszana proporcjonalnie za okres pobierania zasiłku. Została ona przyznana w wysokości 2240 zł, a po pomniejszeniu o kwotę potrąconych składek wynoszącą 307,10 zł (13,71 proc. z kwoty 2240 zł) zatrudniony otrzymał 1932,90 zł. Premia ta została wypłacona w niepełnej wysokości, gdyż pracownik w 2015 r. miał obowiązek przepracować 247 dni, a przepracował 219 dni, gdyż przez okres 28 dni był niezdolny do pracy z powodu choroby. Premia ta podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku w kwocie 2173,60 zł (1932,90 zł : 219 dni x 247 dni).

●Jeżeli pracownik był zatrudniony u pracodawcy tylko przez część roku, składnik roczny przyjmuje się do podstawy wymiaru zasiłku proporcjonalnie do liczby pełnych kalendarzowych miesięcy zatrudnienia w roku poprzedzającym powstanie niezdolności do pracy. [przykład 15]

PRZYKŁAD 15

Proporcjonalne uwzględnienie

Pracownik jest zatrudniony od 20 września 2015 r. Otrzymuje stały miesięczny przychód w kwocie 3600 zł. Ma także prawo do nagrody rocznej, która jest pomniejszana za okresy pobierania zasiłków w sposób nieproporcjonalny. Nagrodę za rok 2015 r. pracownik otrzymał w lutym 2016 r. w kwocie 680 zł. Zatrudniony choruje w lipcu 2016 r. Do podstawy wymiaru przysługującego mu wynagrodzenia za czas choroby należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od października 2015 r. do czerwca 2016 r. Wynagrodzenia za wrzesień 2015 r. nie należy przyjmować do podstawy wymiaru, ponieważ jest to pierwszy niepełny miesiąc zatrudnienia pracownika. Nagrodę roczną należy przyjąć w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby w wysokości 1/3 kwoty wypłaconej za 2015 r., tj. za pełne kalendarzowe miesiące zatrudnienia pracownika w tym roku (październik, listopad i grudzień). Podstawa wymiaru wynagrodzenia za czas choroby wynosi zatem 3302,03 zł i została obliczona następująco:

● wynagrodzenie miesięczne wynosi 3106,44 zł (3600 zł - 493,56 zł = 3106,44 zł; kwota 493,56 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika - 13,71 proc. z przychodu 3600 zł),

● łącznie wynagrodzenie za okres od października 2015 r. do czerwca 2016 r. wynosi 27 957,96 zł (3106,44 zł x 9 miesięcy), a przeciętne miesięczne wynagrodzenie za ten okres wynosi 3106,44 zł (27 957,96 zł : 9 miesięcy),

● nagroda roczna podlegająca uwzględnieniu w podstawie wymiaru wynosi 195,59 zł (680 zł - 93,23 zł = 586,77 zł [kwota 93,23 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika - 13,71 proc. z przychodu 680 zł]; 586,77 zł : 3 miesiące = 195,59 zł),

● łącznie przeciętne miesięczne wynagrodzenie i nagroda roczna wynosi 3302,03 zł (3106,44 zł + 195,59 zł = 3302,03 zł).

Podaną wyżej zasadę stosuje się także w sytuacji, gdy w okresie roku poprzedzającego zachorowanie pracownik korzystał z urlopu wychowawczego lub bezpłatnego, który rozpoczął się przed rokiem kalendarzowym poprzedzającym powstanie niezdolności do pracy i zakończył się w trakcie tego roku. [przykład 16]

PRZYKŁAD 16

Urlop wychowawczy

Pracownica korzystała z urlopu wychowawczego do 21 sierpnia 2015 r. Choruje w sierpniu 2016 r. Do podstawy wymiaru wynagrodzenia za czas choroby należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od września 2015 r. do lipca 2016 r. Wynagrodzenia za sierpień 2015 r. nie przyjmuje się, ponieważ w tym miesiącu pracownica nie przepracowała co najmniej połowy obowiązującego w tym miesiącu czasu pracy ze względu na korzystanie z urlopu wychowawczego. W styczniu 2016 r. otrzymała premię roczną, która jest uwzględniana w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków. Premię tę należy przyjąć do podstawy wymiaru w wysokości 1 wypłaconej kwoty, tj. proporcjonalnie do liczby pełnych miesięcy kalendarzowych zatrudnienia w 2015 r. po powrocie z urlopu wychowawczego.

● Jeżeli w okresie, z którego ustala się podstawę wymiaru zasiłku chorobowego, niektóre składniki wynagrodzenia zostały wypłacone zaliczkowo, do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się te składniki w wysokości wypłaconej zaliczkowo, a po dokonaniu przez pracodawcę wyrównania kwoty zaliczkowej do kwoty przysługującej podstawę wymiaru zasiłku przelicza się, uwzględniając te składniki, i wyrównuje zasiłek do kwoty należnej.

● Jeżeli składniki wynagrodzenia uwzględniane w podstawie wymiaru zasiłku przysługują, ale nie zostały wypłacone do czasu ostatecznego sporządzenia listy wypłat zasiłków chorobowych, do podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się te składniki w wysokości wypłaconej za poprzednie okresy. Dotyczy to zarówno składników wynagrodzenia przysługujących za okresy miesięczne, kwartalne, jak i roczne. [przykłady 17 i 18]

PRZYKŁAD 17

Niewypłacona premia

Pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby w lipcu 2016 r. i ma z tego tytułu prawo do zasiłku chorobowego. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od lipca 2015 r. do czerwca 2016 r. oraz premię miesięczną wypłaconą za te miesiące. Premia za czerwiec 2016 r. nie została wypłacona do czasu sporządzenia listy wypłat zasiłków, zatem do podstawy wymiaru zasiłku należy przyjąć premie wypłacone za okres od lipca 2015 r. do maja 2016 r., przy czym premię za maj 2016 r. w podwójnej wysokości.

PRZYKŁAD 18

Bez świadczenia kwartalnego

Pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby w lipcu 2016 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi jego przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od lipca 2015 r. do czerwca 2016 r. Pracownikowi przysługuje premia kwartalna, do której nie zachowuje prawa za okresy pobierania zasiłków. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku powinna zostać uwzględniona premia za III i IV kwartał 2015 r. oraz za I i II kwartał 2016 r. Do czasu sporządzenia listy wypłat zasiłków premia za II kwartał 2016 r. nie została jeszcze wypłacona. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku należy przyjąć premie za III i IV kwartał 2015 r. oraz za I kwartał 2016 r. w podwójnej wysokości.

Przyjęcie do podstawy wymiaru składników wynagrodzenia za poprzednie okresy ze względu na ich niewypłacenie do czasu sporządzenia listy wypłat zasiłków nie powoduje ponownego ustalenia tej podstawy po ich wypłaceniu w okresie późniejszym.

Jeżeli premie i inne składniki wynagrodzenia, o których mowa wyżej, nie zostały wypłacone również za okresy poprzednie, podstawę wymiaru zasiłku ustala się bez tych składników, a po ich wypłaceniu podstawę wymiaru zasiłku przelicza się, uwzględniając te składniki, oraz wyrównuje wysokość zasiłku.

●Jeżeli premie i inne składniki wynagrodzenia nie przysługują za okresy, z których uwzględnia się je w podstawie wymiaru zasiłku, podstawę tę ustala się bez tych składników. [przykład 19]

PRZYKŁAD 19

Bez składnika rocznego

Pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby w maju 2016 r. Przy obliczaniu podstawy wymiaru przysługującego mu zasiłku chorobowego uwzględnione zostanie wynagrodzenie miesięczne za okres od maja 2015 r. do kwietnia 2016 r. Oprócz wynagrodzenia miesięcznego pracownik ma prawo do rocznej nagrody z zysku, jednak za 2015 r. nie otrzymał jej, ponieważ zarząd zadecydował, że nagroda za ubiegły rok nie zostanie wypłacona. Podstawę wymiaru zasiłku należy ustalić bez składnika rocznego. W takim przypadku nie może być przyjęta nagroda z zysku wypłacona za poprzedni okres.

● W przypadku gdy wewnętrzne przepisy płacowe lub umowy o pracę zawierają jednoznaczne zapisy o pomniejszaniu składnika wynagrodzenia za okres pobierania zasiłku w sposób proporcjonalny, podlega on uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku po uzupełnieniu, zgodnie z ogólnymi zasadami. Uzupełnieniu podlegają składniki wypłacane tak za okresy miesięczne, jak i dłuższe, np. kwartalne czy roczne. [przykład 20]

PRZYKŁAD 20

Uzupełnienie wysokości

Pracownica choruje od 27 sierpnia do 7 września 2016 r. Podstawę wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od sierpnia 2015 r. do lipca 2016 r. W lutym 2016 r. wypłacono jej nagrodę roczną za 2015 r. w kwocie 2620 zł. Od tego przychodu została potrącona składka na ubezpieczenia społeczne w kwocie 359,20 zł (13,71 proc. z kwoty 2620 zł). W 2015 r. pracownica miała przepracować 247 dni roboczych, a przepracowała 240, ponieważ przez 4 dni sprawowała opiekę nad chorą matką, a przez 3 dni była niezdolna do pracy z powodu choroby. Nagroda roczna za 2015 r. została zgodnie z regulaminem wynagradzania proporcjonalnie pomniejszona za okresy sprawowanej opieki i choroby. W związku z tym do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownicy w sierpniu i we wrześniu 2016 r. nagroda ta zostanie doliczona w wysokości 1/12 kwoty wypłaconej za 2015 r. po jej uprzednim uzupełnieniu do wysokości, jaką pracownica otrzymałaby, gdyby w 2015 r. nie była nieobecna w pracy z powodu sprawowania opieki i choroby. Po uzupełnieniu nagroda ta wynosi 2321,80 zł (2620 zł x 13,71 proc. = 359,20 zł; 2620 zł - 359,20 zł = 2260,80 zł; 2260,80 zł : 240 dni x 247 dni = 2321,80 zł).

●Jeżeli przepisy płacowe lub umowy o pracę nie zawierają wyraźnych postanowień o sposobie zmniejszania wysokości składnika wynagrodzenia niewypłacanego za okres pobierania zasiłku, podlega on uwzględnieniu w podstawie wymiaru w kwocie faktycznie wypłaconej. [przykład 21]

PRZYKŁAD 21

Kwota faktycznie wypłacona

Regulamin przyznawania nagród kwartalnych zawiera ogólny zapis, że nagroda jest zmniejszana za okresy pobierania zasiłków, ale nie określa zasad tego zmniejszania. Nagroda taka podlega zatem uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, ale w kwocie faktycznie wypłaconej, bez uzupełniania.

●W kwocie faktycznie wypłaconej, bez uzupełniania, uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłków także składniki wynagrodzenia, które przysługują za dodatkowo przepracowany czas, za dodatkowo wykonaną pracę i za godziny nadliczbowe. Zasada ta dotyczy także uwzględniania w podstawie wymiaru składników wynagrodzenia za pracę poza obowiązującym czasem pracy oraz takich, które nie przysługują za wszystkie dni w miesiącu, jak np. dodatek za pracę w porze nocnej. Ponadto w kwocie faktycznie wypłaconej, bez uzupełniania, uwzględnia się w podstawie wymiaru wynagrodzenie z tytułu pracy na umowie-zleceniu, którą pracodawca zawarł w własnym pracownikiem.

Podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków zarówno tego samego rodzaju, jak i innego rodzaju nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż trzy miesiące kalendarzowe.

●Podstawy wymiaru zasiłku przysługującego u tego samego pracodawcy nie oblicza się na nowo, jeżeli w pobieraniu wynagrodzenia za okres choroby i zasiłków - bez względu na ich rodzaj - nie było przerwy lub przerwa trwała krócej niż trzy miesiące kalendarzowe. Jeżeli podstawa wymiaru poprzednio pobieranego zasiłku podlegała waloryzacji, podstawę wymiaru kolejnego zasiłku przysługującego po przerwie trwającej krócej niż trzy miesiące kalendarzowe stanowi kwota przyjęta jako podstawa wymiaru poprzednio pobieranego świadczenia, tj. kwota po waloryzacji. [przykłady 22 i 23]

PRZYKŁAD 22

Ta sama podstawa

Pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby od 31 marca 2016 r. Poprzednio był niezdolny do pracy z tego samego powodu w okresie od 11 do 15 stycznia 2016 r. i otrzymał z tego tytułu wynagrodzenie za czas choroby. Ponieważ przerwa między okresami pobierania świadczeń była krótsza niż trzy miesiące kalendarzowe, podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby przysługującego od 31 marca 2016 r. stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od stycznia do grudnia 2015 r. przyjęte do ustalenia podstawy wymiaru wynagrodzenia za okres choroby przysługującego od 11 do 15 stycznia 2016 r.

PRZYKŁAD 23

Niezależnie od rodzaju świadczenia

Pracownica jest niezdolna do pracy z powodu choroby przez pełny okres zasiłkowy - 182 dni, od 31 października 2015 r. do 29 kwietnia 2016 r. Podstawa wymiaru przysługującego jej wynagrodzenia za czas choroby i zasiłku chorobowego została ustalona z uwzględnieniem wynagrodzenia za okres od października 2014 r. do września 2015 r. Od 30 kwietnia 2016 r. pracownicy przyznano świadczenie rehabilitacyjne. Od tej daty podstawa wymiaru zasiłku chorobowego została zwaloryzowana wskaźnikiem waloryzacji obowiązującym w II kwartale 2016 r. Pracownica urodziła dziecko 18 lipca 2016 r. i od tego dnia przysługuje jej zasiłek macierzyński. Podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego nie ustala się na nowo. Jest to ta sama kwota, która stanowiła podstawę wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego.

●Jeżeli nie ma przerwy w pobieraniu wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków z ubezpieczenia chorobowego lub gdy przerwa w pobieraniu tych świadczeń jest krótsza niż trzy miesiące kalendarzowe, podstawy wymiaru kolejnego świadczenia nie ustala się ponownie - stanowi ją przeciętne miesięczne wynagrodzenie ustalone dla poprzednio pobieranego świadczenia. Jeżeli jednak podstawa wymiaru ustalona dla poprzednio pobieranego świadczenia jest niższa od kwoty minimalnej podstawy wymiaru ustalonej dla świadczenia przysługującego po przerwie, to podstawę wymiaru tego świadczenia należy podwyższyć do tej minimalnej.

●Podstawę wymiaru kolejnego zasiłku należy ustalić ponownie mimo przerwy w ich pobieraniu trwającej krócej niż trzy miesiące kalendarzowe, jeżeli z zasad wypłaty niektórych składników wynagrodzenia wynika, że pracownik zachowuje do nich prawo za okres pobierania zasiłków, ale nie wszystkich, tylko niektórych. W takim przypadku podstawy wymiaru zasiłku przysługującego po przerwie nie ustala się z nowego okresu, a jedynie w podstawie poprzednio ustalonej uwzględnia się - albo wyłącza z niej - składnik wynagrodzenia, do którego pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania niektórych zasiłków. [przykład 24]

PRZYKŁAD 24

W zależności od zasiłku

Pracownica choruje w maju 2016 r. Podstawę wymiaru przysługującego jej wynagrodzenia za czas choroby i zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od maja 2015 r. do kwietnia 2016 r. Oprócz wynagrodzenia miesięcznego pracownica otrzymuje także dodatek stażowy, do którego zgodnie z zasadami dotyczącymi jego przyznawania i wypłaty zachowuje prawo za okresy pobierania wynagrodzenia za czas choroby, zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego i świadczenia rehabilitacyjnego. Dodatek ten nie zostanie zatem uwzględniony w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownicy w maju 2016 r. W związku z urodzeniem dziecka w sierpniu 2016 r. pracownica pobiera zasiłek macierzyński. W związku z tym, że przerwa w pobieraniu wynagrodzenia za czas choroby i zasiłku chorobowego w maju 2016 r. oraz zasiłku macierzyńskiego w sierpniu 2016 r. jest krótsza niż trzy miesiące kalendarzowe, podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego nie ustala się z nowego okresu. Nadal będzie to przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od maja 2015 r. do kwietnia 2016 r., ale do podstawy tej należy doliczyć dodatek stażowy, do którego pracownica nie zachowuje prawa za okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, wypłacany za te miesiące.

●W przypadku gdy składnik wynagrodzenia przysługuje do określonego terminu, należy wyłączyć go z podstawy wymiaru zasiłku przysługującego po tej dacie, nawet jeżeli przypada ona w czasie przerwy w pobieraniu zasiłków trwającej krócej niż trzy miesiące kalendarzowe, a nawet w trakcie pobierania zasiłku. [przykład 25]

PRZYKŁAD 25

Limit czasowy

Pracownik sprawuje opiekę nad chorą żoną od 11 do 15 czerwca 2016 r. Podstawę wymiaru zasiłku opiekuńczego ustalono na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego mu za okres od czerwca 2015 r. do maja 2016 r., uwzględniając w tej podstawie także dodatek specjalny za miesiące od stycznia do maja 2016 r. przyznany pracownikowi od 1 stycznia do 31 lipca 2016 r., do którego nie zachowuje prawa za okresy pobierania wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków. Od 16 do 24 sierpnia 2016 r. pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby. Ponieważ jest to jego pierwsza niezdolność do pracy tego typu w 2016 r., za wymieniony okres ma prawo do wynagrodzenia za czas choroby. W związku z tym, że przerwa w pobieraniu zasiłku opiekuńczego w czerwcu 2016 r. i wynagrodzenia za czas choroby w sierpniu 2016 r. jest krótsza niż trzy miesiące kalendarzowe, nie ustala się podstawy wymiaru wynagrodzenia za czas choroby z nowego okresu. Stanowi ją przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres od czerwca 2015 r. do maja 2016 r. Z podstawy tej należy jednak wyłączyć dodatek specjalny wypłacany od stycznia do maja 2016 r. przysługujący pracownikowi w okresie od stycznia do lipca 2016 r., ponieważ wynagrodzenie za czas choroby przysługuje po terminie, do którego dodatek ten przysługiwał.

●Do podstawy wymiaru przyjmuje się wynagrodzenie ustalone dla nowego wymiaru czasu pracy także wówczas, gdy przerwa między okresami pobierania wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków trwa krócej niż trzy miesiące kalendarzowe, a zmiana wymiaru czasu pracy nastąpiła w okresie tej przerwy. [przykład 26]

PRZYKŁAD 26

Zmiana wymiaru czasu pracy

Pracownik (wiek 32 lata) jest niezdolny do pracy od 11 do 22 kwietnia 2016 r. (12 dni). Podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby za ten okres stanowi wynagrodzenie wypłacone za okres od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. Pracownik jest ponownie niezdolny do pracy 26 lipca 2016 r. i choruje do 10 sierpnia 2016 r. (16 dni). Do 30 kwietnia 2016 r. pracownik jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, a od 1 maja 2016 r. w połowie tego wymiaru. Mimo że przerwa między okresami niezdolności do pracy trwa krócej niż trzy miesiące kalendarzowe, ze względu na zmianę wymiaru czasu pracy podstawa wymiaru wynagrodzenia za czas choroby i zasiłku chorobowego przysługującego od 26 lipca 2016 r. powinna zostać ustalona ponownie, tj. z uwzględnieniem jedynie wynagrodzenia przysługującego po zmianie wymiaru czasu pracy, w tym przypadku za maj i czerwiec 2016 r.

1. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% tego wynagrodzenia, a w przypadku osób, o których mowa w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200, poz. 1679, z 2004 r. Nr 240, poz. 2407 oraz z 2005 r. Nr 157, poz. 1314) - od kwoty wynagrodzenia, o którym mowa w tym przepisie, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% tego wynagrodzenia.

2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do ubezpieczonych będących pracownikami, do których wynagrodzenia nie mają zastosowania przepisy ustawy powołanej w ust. 1.

●Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, po pomniejszeniu o kwotę odpowiadającą wysokości 13,71 proc. tego wynagrodzenia.

●Jeżeli pracownik w okresie pobierania zasiłku zachowuje prawo do składników wynagrodzenia, które nie są uwzględniane w podstawie jego wymiaru, to podstawa ta wraz z tymi składnikami nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia pomniejszonego o 13,71 proc.

●Kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę od 1 stycznia 2016 r. została określona w rozporządzeniu Rady Ministrów z 11 września 2015 r. (Dz.U. poz. 1385) i wynosi 1850 zł.

Kwota 1850 zł to kwota minimalnego wynagrodzenia określona dla pracowników w drugim roku ubezpieczenia i w latach następnych, natomiast 80 proc. tej kwoty, tj. 1480 zł jest gwarantowane dla pracowników w pierwszym roku ubezpieczenia.

●Podstawa wymiaru zasiłków w razie choroby i macierzyństwa przysługujących pracownikom z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy za okres od 1 stycznia 2016 r. nie może być niższa niż:

- 1596,36 zł - od drugiego roku ubezpieczenia, tj. 100 proc. wysokości minimalnego wynagrodzenia (1850 zł) po odliczeniu 13,71 proc. tej kwoty,

- 1277,01 zł - w pierwszym roku ubezpieczenia, tj. 80 proc. wysokości minimalnego wynagrodzenia (1480 zł) po odliczeniu 13,71 proc. tej kwoty.

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie może być wyższa niż kwota wynosząca 100% przeciętnego wynagrodzenia. Kwotę tę ustala się miesięcznie, poczynając od 3. miesiąca kwartału kalendarzowego, na okres 3 miesięcy, na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego dla celów emerytalnych.

●Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego po ustaniu zatrudnienia (tytułu ubezpieczenia chorobowego) nie może być wyższa od kwoty 100 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Kwotę tę ustala się miesięcznie na okres trzech miesięcy, poczynając od trzeciego miesiąca każdego kwartału kalendarzowego na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego dla celów emerytalnych. Zasadę tę stosuje się odpowiednio do świadczenia rehabilitacyjnego przysługującego po ustaniu zatrudnienia. [przykład 27]

PRZYKŁAD 27

Ograniczenie podstawy

Pracownica chorowała od 10 października 2015 r. do 29 stycznia 2016 r. Podstawę wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego stanowiło przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od października 2014 r. do września 2015 r. Podstawa ta wynosiła 300 proc. przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału. 31 października 2015 r. z pracownicą rozwiązano umowę o pracę.

Wypłatę zasiłku po ustaniu zatrudnienia, tj. od 1 listopada 2015 r., podjął ZUS właściwy według miejsca zamieszkania byłej pracownicy, który ustalił podstawę wymiaru z ograniczeniem do 100 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Za okres od 1 do 30 listopada 2015 r. podstawa ta ulegała ograniczeniu do 100 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za II kwartał 2015 r. (3854,88 zł). Podstawa wymiaru zasiłku za okres od 1 grudnia 2015 r. do 29 stycznia 2016 r. podlegała ograniczeniu do 100 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za III kwartał 2015 r. (3895,33 zł).

Od powyższej zasady jest wyjątek - gdy pracownik jest zatrudniony u dwóch pracodawców, a zatrudnienie ustaje tylko u jednego z nich, podstawy wymiaru zasiłku chorobowego (świadczenia rehabilitacyjnego) przysługującego za okres po ustaniu tego zatrudnienia, nie ogranicza się do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ustalanego w myśl tego przepisu. [przykład 28]

PRZYKŁAD 28

Podwójne zatrudnienie

Pracownik do 30 czerwca 2016 r. jest zatrudniony u dwóch pracodawców jednocześnie. Od 1 lipca 2016 r. już tylko u jednego. Od 28 czerwca do 14 sierpnia 2016 r. jest niezdolny do pracy z powodu choroby. Przed zachorowaniem, w czerwcu 2016 r., wykorzystał już okres wypłaty wynagrodzenia za czas choroby (33 dni). Z oświadczenia złożonego przez pracownika wynika, że oprócz trwającego zatrudnienia nie zachodzą inne okoliczności wykluczające prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. Ma on zatem prawo do zasiłku chorobowego zarówno z tytułu zatrudnienia, które trwa, jak i tego, które ustało. Podstawę wymiaru zasiłku w czasie trwania stosunku pracy u pracodawcy, u którego zatrudnienie ustało, stanowiła kwota 6200 zł. Ta sama podstawa wymiaru, bez ograniczania do 100 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, będzie stosowana do obliczenia zasiłku za okres po ustaniu ubezpieczenia u tego pracodawcy.

Przepisy art. 36-42 i art. 45 stosuje się odpowiednio przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego, a do świadczenia rehabilitacyjnego także art. 46.

●Przedstawione w niniejszym komentarzu zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego stosuje się również do świadczenia rehabilitacyjnego oraz zasiłków: wyrównawczego, macierzyńskiego, opiekuńczego i dodatkowego opiekuńczego. Wyjątek dotyczy podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego, której za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie ogranicza się do 100 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału.

●Należy wyjaśnić, że podstawą obliczenia świadczenia rehabilitacyjnego jest podstawa wymiaru zasiłku chorobowego pobieranego bezpośrednio przed przyznaniem tego świadczenia, po waloryzacji. Waloryzacja polega na podwyższeniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wskaźnikiem waloryzacji ogłaszanym na kwartał, w którym przypada pierwszy dzień przyznanego świadczenia rehabilitacyjnego. [przykład 29]

PRZYKŁAD 29

Waloryzacja podstawy

Do 15 września 2015 r. ubezpieczona wykorzystała 182-dniowy okres zasiłkowy, a od 16 września 2015 r. zostało jej przyznane świadczenie rehabilitacyjne na okres 6 miesięcy. Podstawę zasiłku chorobowego pobieranego do 15 września stanowiła kwota 3451,60 zł. Dla celów obliczenia świadczenia rehabilitacyjnego kwotę tę podwyższono o wskaźnik waloryzacji ogłoszony na III kwartał 2015 r., tj. o 107,2 proc. Podstawa wymiaru dla obliczenia świadczenia rehabilitacyjnego wynosi zatem 3700,12 zł.

Nie podlega waloryzacji podstawa wymiaru zasiłku chorobowego dla celów obliczenia świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli wskaźnik waloryzacji jest równy lub niższy od 100 proc. [przykład 30]

PRZYKŁAD 30

Bez zmian

Do 12 stycznia 2016 r. ubezpieczony wykorzystał 182-dniowy okres zasiłkowy, a od 13 stycznia 2016 r. zostało mu przyznane świadczenie rehabilitacyjne na okres 4 miesięcy. Podstawę zasiłku chorobowego pobieranego do 12 stycznia 2016 r. stanowiła kwota 3451,60 zł. Dla celów obliczenia świadczenia rehabilitacyjnego podstawa ta pozostanie taka sama, ponieważ wskaźnik waloryzacji ogłoszony na I kwartał 2016 r. wynosi 96,1 proc.

Rozdział 9

Zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłków przysługujących ubezpieczonym niebędącym pracownikami

1. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stanowi przeciętny miesięczny przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

2. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stosuje się odpowiednio przepisy art. 36 ust. 2-4, art. 38 ust. 1, art. 42, art. 43 i art. 46, z zastrzeżeniem art. 48a-50.

●Dla ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie, niebędących pracownikami, ustawodawca określił odrębne zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego (świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa) od tych, które dotyczą pracowników. Wiąże się to z odmiennym sposobem uzyskiwania przychodu przez tych ubezpieczonych, który najczęściej jest określany przez inne podmioty w porozumieniu z ubezpieczonym (np. na podstawie umowy-zlecenia) lub jest deklarowany przez samego ubezpieczonego (np. przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność). Analogicznie jak dla pracowników przyjęto natomiast zasadę, że w podstawie wymiaru zasiłku uwzględnia się przychód za taki sam okres, tj. 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Mówiąc jednak o przychodzie stanowiącym podstawę wymiaru zasiłku, należy mieć na względzie ten, o którym mowa w art. 3 pkt 4 ustawy zasiłkowej (patrz część 1 komentarza). Jest to kwota stanowiąca podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe.

●Ustalając podstawę wymiaru zasiłku chorobowego dla ubezpieczonego niebędącego pracownikiem, stosuje się także niektóre zasady dotyczące pracowników. Są to przepisy dotyczące:

1) ustalania podstawy wymiaru zasiłku w przypadku gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym również miała miejsce niezdolność do pracy, co oznacza uwzględnienie w podstawie wymiaru przeciętnego miesięcznego przychodu za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia (art. 36 ust. 2); [przykład 31]

PRZYKŁAD 31

Pełne miesiące kalendarzowe

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 18 stycznia 2016 r. choruje w okresie od 25 do 29 kwietnia 2016 r. Osoba ta ma prawo do zasiłku chorobowego, ponieważ ma ponad 90-dniowy okres ubezpieczenia chorobowego (okres ten upływa 16 kwietnia 2016 r.). Podstawę wymiaru przysługującego zasiłku stanowi przeciętny miesięczny przychód uzyskany za luty i marzec 2016 r. W podstawie wymiaru zasiłku nie uwzględnia się przychodu za styczeń 2016 r., ponieważ jest to pierwszy niepełny miesiąc ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia działalności.

2) stawki dziennej zasiłku - stanowi ją 1/30 część ustalonego przeciętnego miesięcznego przychodu (art. 36 ust. 3); [przykład 32]

PRZYKŁAD 32

Stawka dzienna zasiłku

Zleceniobiorca wykonujący umowę-zlecenie osiąga z tego tytułu przychód miesięczny w kwocie 3000 zł, który stanowi podstawę wymiaru zasiłku chorobowego. Ubezpieczony choruje w okresie od 4 do 8 kwietnia 2016 r. Stawką dzienną zasiłku jest kwota 86,30 zł obliczona następująco:

3000 zł x 13,71 proc. = 411,30 zł

3000 zł - 411,30 zł = 2588,70 zł

2588,70 zł : 30 = 86,30 zł.

3) uwzględniania przychodu za okres nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Dla pracownika oznacza to przyjęcie w podstawie wymiaru przychodu uzyskanego z tytułu bezpośrednio po sobie zawieranych umów o pracę, np. na czas określony do 31 stycznia 2016 r. i na czas nieokreślony od 1 lutego 2016 r. Dla ubezpieczonego niebędącego pracownikiem oznacza to, że przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego uwzględnia się przychód uzyskany za okres nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, z tytułu którego przysługuje zasiłek. Za okres nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego uważa się kolejne okresy podlegania ubezpieczeniu chorobowemu z tego samego tytułu, a zatem np. okres, w którym zawarto kolejne umowy-zlecenia z tym samym zleceniodawcą, bez przerwy, jedna po drugiej (np. od 1 stycznia 2016 r. do 29 lutego 2016 r. i od 1 marca do 30 kwietnia 2016 r. - okres łączny od 1 stycznia do 30 kwietnia 2016 r.) albo kolejne okresy prowadzenia działalności pozarolniczej, a także powadzenia takiej działalności i współpracy przy jej wykonywaniu (art. 36 ust. 4);

4) uwzględniania albo wyłączania z podstawy wymiaru przychodu za miesiące, w których przychód ubezpieczonego uległ zmniejszeniu w związku z niewykonywaniem pracy (umowy) lub nieprowadzeniem działalności w okresie pobierania zasiłku chorobowego (a także macierzyńskiego, opiekuńczego i świadczenia rehabilitacyjnego) albo w związku z odbywaniem ćwiczeń wojskowych (art. 38 ust. 1). Oznacza to:

- uwzględnienie faktycznego przychodu za miesiące, w których ubezpieczony wykonywał pracę (umowę) albo działalność przez co najmniej połowę miesiąca,

- wyłączenie przychodu za miesiące, w których praca lub działalność była wykonywana przez mniej niż połowę miesiąca.

W przypadku pracowników pod uwagę są brane miesiące, w których pracownik przepracował/nie przepracował co najmniej połowę obowiązującego go czasu pracy i mowa jest o tzw. dniach roboczych. W przypadku ubezpieczonych niebędących pracownikami rozważa się dni wykonywania umowy lub prowadzenia działalności w całym miesiącu kalendarzowym. [przykład 33]

PRZYKŁAD 33

Dni działalności w miesiącu

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, z tytułu której podlega ubezpieczeniu chorobowemu od stycznia 2015 r., jest niezdolna do pracy z powodu choroby w kwietniu 2016 r. W podstawie wymiaru przysługującego zasiłku chorobowego uwzględnia się przeciętny miesięczny przychód za okres od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. W tym okresie ubezpieczony pobierał zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad chorym dzieckiem od 1 do 30 czerwca 2015 r. oraz zasiłek chorobowy w związku z własną chorobą za okres od 4 września do 23 października 2015 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego w kwietniu 2016 r. stanowi łączna kwota przychodu za kwiecień, maj, lipiec, sierpień, listopad i grudzień 2015 r. oraz za styczeń, luty i marzec 2016 r. podzielona przez liczbę tych miesięcy, tj. przez 9, z wyłączeniem przychodu za czerwiec, wrzesień i październik 2015 r., w którym ubezpieczony nie prowadził działalności w ogóle (czerwiec) bądź prowadził działalność przez mniej niż połowę miesiąca kalendarzowego z powodu własnej choroby (wrzesień i październik).

5) uwzględniania w podstawie wymiaru innych składników przychodu wynikających np. z zawartej umowy-zlecenia, w postaci prowizji od sprzedanego wyrobu czy usługi, w zależności od okresu, za który przychód ten przysługuje (miesiąc, kwartał, rok) w wysokości miesięcznej albo kwartalnej (1/12 za 4 kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy) lub rocznej (1/12 za rok, w którym powstała niezdolność do pracy);

6) ponownego ustalania podstawy wymiaru w przypadku, gdy prawo do zasiłku powstanie po przerwie co najmniej 3 miesięcy kalendarzowych w pobieraniu zasiłku (art. 43).

Podstawy wymiaru nie ustala się na nowo, jeżeli w pobieraniu zasiłków nie występuje żadna przerwa albo występuje przerwa trwająca krócej niż 3 miesiące kalendarzowe. Jeżeli poprzednio pobieranym świadczeniem było świadczenie rehabilitacyjne i podstawa wymiaru zasiłku chorobowego dla celów wypłaty tego świadczenia była zwaloryzowana, podstawę wymiaru kolejnego zasiłku stanowi kwota po waloryzacji. [przykład 34]

PRZYKŁAD 34

Kwota po waloryzacji

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność pobierała zasiłek chorobowy przez maksymalny okres 182 dni od 3 marca do 31 sierpnia 2015 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowił przeciętny miesięczny przychód uzyskany za okres od marca 2014 r. do lutego 2015 r. Od 1 września 2015 r. do 27 lutego 2016 r.) ubezpieczonemu zostało przyznane świadczenie rehabilitacyjne. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego dla celów wypłaty tego świadczenia została zwaloryzowana wskaźnikiem waloryzacji określonym na III kwartał 2015 r. wynoszącym 107,2 proc. Od 18 do 22 kwietnia 2016 r. ubezpieczony sprawuje opiekę nad chorym dzieckiem. Podstawę wymiaru przysługującego mu zasiłku opiekuńczego stanowi kwota przyjęta dla obliczenia zasiłku chorobowego za okres od marca 2014 r. do lutego 2015 r., zwaloryzowana dla potrzeb obliczenia świadczenia rehabilitacyjnego przysługującego od 1 września 2015 r.

7) ograniczenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres po ustaniu ubezpieczenia chorobowego do kwoty 100 proc. przeciętnego miesięcznego przychodu. Ubezpieczeni niebędący pracownikami mają dwa ograniczenia przy ustalaniu przychodu stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku chorobowego:

- pierwsze ograniczenie - 250 proc. podstawy wymiaru zasiłku w czasie trwania ubezpieczenia [art. 20 ust. 3 ustawy z 18 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.; dalej: ustawa systemowa) - kwotę tę ogłasza prezes ZUS w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie 7 dni kalendarzowych od dnia ogłoszenia jej przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego];

- drugie ograniczenie - 100 proc. podstawy wymiaru dla zasiłku chorobowego przysługującego za okres po ustaniu ubezpieczenia chorobowego (art. 46 ustawy zasiłkowej). [przykład 35]

PRZYKŁAD 35

Po ustaniu ubezpieczenia

Osoba, która była zgłoszona do ubezpieczenia chorobowego przez okres 3 lat poprzedzających z przychodem 7000 zł i zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej 31 października 2015 r., choruje po ustaniu ubezpieczenia chorobowego w okresie od 18 października do 30 stycznia 2016 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego za okres po ustaniu ubezpieczenia chorobowego za okres od 1 do 30 listopada 2015 r. stanowi dla tej osoby kwota przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego na II kwartał 2015 r., tj. 3854,88 zł, a za okres od 1 do 30 stycznia 2016 r. kwota przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego na III kwartał 2015 r., tj. 3895,33 zł.

1. W przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, podlegającego ubezpieczeniu chorobowemu przez okres krótszy niż okres, o którym mowa w art. 48 ust. 1, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi suma:

1) przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz

2) kwoty stanowiącej iloczyn jednej dwunastej przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz liczby tych miesięcy.

2. Jeżeli okres ubezpieczenia chorobowego rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia z poprzedniego tytułu. Liczba pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia uwzględnionych z poprzedniego i aktualnego tytułu nie może przekraczać 12.

3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się przeciętną miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz przeciętną kwotę zadeklarowaną jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, o których mowa w ust. 1, za okres pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia z aktualnego tytułu.

4. Jeżeli przerwa w ubezpieczeniu chorobowym, o której mowa w ust. 2, nie jest związana z ustaniem tytułu do ubezpieczeń społecznych, a związana jest jedynie z nieopłaceniem składki na ubezpieczenie chorobowe bądź z opóźnieniem w jej opłaceniu, w podstawie wymiaru zasiłku uwzględnia się również przeciętny miesięczny przychód za miesiące przed przerwą.

5. Jeżeli ubezpieczony przez cały okres wykonywania pozarolniczej działalności deklaruje podstawę wymiaru składek w kwocie nie niższej niż określona w art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, za najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, o której mowa w ust. 1, uważa się kwotę określoną w art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

●Ubezpieczonym, o którym mowa w ust. 1 komentowanego artykułu, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi kwota zadeklarowana, jest:

1) osoba prowadząca pozarolniczą działalność,

2) osoba współpracująca z osobą prowadząca pozarolniczą działalność,

3) osoba wykonująca pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, deklarujących kwotę stanowiącą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe,

4) osoba współpracująca z osobami wykonującym pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,

5) duchowny.

●Dla wyżej wymienionych ubezpieczonych, których niezdolność do pracy powstała po upływie pełnego kalendarzowego miesiąca ubezpieczenia chorobowego, a przed upływem okresu 12 miesięcy kalendarzowych tego ubezpieczenia, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się w zależności od tego, czy posiadają oni wcześniejszy okres ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu oraz długości przerwy między tymi ubezpieczeniami.

● W przypadku ubezpieczonego podlegającego ubezpieczeniu chorobowemu nieprzerwanie przez okres krótszy niż 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi kwota zadeklarowana, niezdolnego do pracy z powodu choroby po upływie pełnego kalendarzowego miesiąca ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi suma:

1) przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71 proc. za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz

2) kwoty stanowiącej iloczyn:

- jednej dwunastej przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu 13,71 proc. za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia, z którego przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz

- liczby tych miesięcy.

Kwotę tę oblicza się następująco:

- sumę kwot zadeklarowanych jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe (po odliczeniu kwoty 13,71 proc. z tej podstawy) - a więc sumę tzw. nadwyżek - dzieli się przez liczbę tych miesięcy (jest to przeciętna kwota nadwyżek),

- przeciętną kwotę nadwyżek dzieli się przez 12,

- jedną dwunastą przeciętnej kwoty nadwyżek mnoży się przez liczbę pełnych miesięcy kalendarzowych aktualnego ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku.

Obliczając przeciętną miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego, oraz kwoty nadwyżek (tj. kwoty przewyższające najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za te miesiące), przyjmuje się najniższą podstawę wymiaru składek przewidzianą dla kodu tytułu ubezpieczenia z okresu, z którego podstawa wymiaru zasiłku jest ustalana [np. kod 0510 - osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, kod 0511 - osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, kod 0426 (dla zleceniobiorców) - osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę-zlecenia lub umowę o świadczenie usług opłacająca składki na własne ubezpieczenia w przypadku określonym w art. 109 rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 (z 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, Dz.Urz.UE z 1972 r. L 74, s. 1) albo w art. 21 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 (z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Dz.Urz.UE z 2009 r. L 284, s.1), kod 0428 - osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę-zlecenia lub umowę o świadczenie usług, z mocy przepisów szczególnych niepodlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu, opłacająca składki na własne ubezpieczenia w przypadku określonym w art. 109 rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 albo w art. 21 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 987/2009. [przykład 36]

PRZYKŁAD 36

Podstawa wymiaru, gdy ubezpieczenie krótsze niż rok

Ubezpieczony, który nie ma ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, rozpoczął działalność pozarolniczą 1 marca 2014 r. Podstawę wymiaru jego składek na ubezpieczenia społeczne stanowiła kwota zadeklarowana, nie niższa niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia (kod podlegania ubezpieczeniom społecznym 0570). Osoba ta przystąpiła do ubezpieczenia chorobowego 30 kwietnia 2015 r. Choruje od 21 do 25 marca 2016 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przychód za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, tj. od maja 2015 r. do lutego 2016 r. W każdym z tych miesięcy składka na ubezpieczenie chorobowe była opłacana od kwoty 840 zł. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi kwota obliczona w następujący sposób:

1) obliczenie przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu 13,71 proc.:

a) miesięczna najniższa podstawa wymiaru składek za okres od maja do grudnia 2015 r. (8 miesięcy) to [525 zł - 71,98 zł, gdzie kwota 525 zł to 30 proc. najniższego wynagrodzenia wynoszącego w 2015 r. 1750 zł, a kwota 71,98 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika (525 zł x 13,71 proc.)],

b) kwota przeciętnej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za styczeń i luty 2016 r. (2 miesiące) to , [555 zł - 76,09 zł, gdzie kwota 555 zł to 30 proc. najniższego wynagrodzenia wynoszącego w 2016 r. 1850 zł, a kwota 76,09 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika (555 zł x 13,71 proc.)],

c) kwota przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia po odliczeniu 13,71 proc. to [(8 x 453,02 zł + 2 x 478,91 zł) : 10 miesięcy];

2) obliczenie kwoty stanowiącej iloczyn 1/12 przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu 13,71 proc. (kwoty nadwyżek), za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz liczby tych miesięcy:

a) miesięczna kwota nadwyżek, tj. kwot przewyższających miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek po odliczeniu 13,71 proc.:

- za okres od maja do grudnia 2015 r.(8 miesięcy), 840 zł - 525 zł = 315 zł; 315 zł - 43,19 zł = (kwota 43,19 zł to 315 zł x 13,71 proc.),

- za styczeń i luty 2016 r. (2 miesiące), 840 zł - 555 zł = 285 zł; 285 zł - 39,07 zł = , (kwota 39,07 zł to 285 zł x 13,71 proc.)

b) przeciętna miesięczna kwota nadwyżek (kwot przewyższających najniższą podstawę wymiaru składek po odliczeniu 13,71 proc. za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia chorobowego) to [(8 x 271,81 zł + 2 x 245,93 zł) : 10],

c) 1/12 przeciętnej miesięcznej kwoty nadwyżek (kwot przewyższających najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniu 13,71 proc.) za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia - (266,63 zł : 12),

d) iloczyn 1/12 przeciętnej miesięcznej kwoty nadwyżek oraz liczby pełnych kalendarzowych miesięcy ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru, wynosi (22,22 zł x 10),

3) obliczenie kwoty stanowiącej podstawę wymiaru zasiłku chorobowego (jest to suma przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia oraz iloczynu 1/12 przeciętnej miesięcznej kwoty nadwyżek i liczby pełnych kalendarzowych miesięcy ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru). Wynosi ona (458,20 zł + 222,20 zł).

Zgodnie z art. 18a ust. 1 ustawy systemowej dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. Zasady tej nie stosuje się jednak do osób, które:

1) prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej prowadziły już pozarolniczą działalność,

2) wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia działalności w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

W przypadku ubezpieczonego, który przez cały okres wykonywania pozarolniczej działalności, w którym przepisy ustawy systemowej przewidują minimalną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynoszącą 30 proc. minimalnego wynagrodzenia, deklaruje jako podstawę wymiaru składek kwotę wynoszącą co najmniej 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, przy obliczaniu kwot przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia oraz kwot przewyższających najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za te miesiące (nadwyżek), jako najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe przyjmuje się kwotę 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

● Jeżeli ubezpieczony posiada wcześniejszy okres ubezpieczenia z innego tytułu i przerwa między ubezpieczeniami nie przekracza 30 dni. W przypadku gdy ubezpieczony, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi kwota zadeklarowana, podlegający ubezpieczeniu chorobowemu krócej niż 12 miesięcy kalendarzowych, choruje po upływie pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia, a jego okres ubezpieczenia rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, wówczas przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku w liczbie pełnych kalendarzowych miesięcy ubezpieczenia uwzględnia się również pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia z poprzedniego tytułu.

Liczba pełnych kalendarzowych miesięcy ubezpieczenia z aktualnego i poprzedniego tytułu nie może przekraczać 12.

W powyższym przypadku podstawę wymiaru zasiłku stanowi suma:

1) przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniu 13,71 proc. za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia, z których przychód uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku, oraz

2) kwoty stanowiącej iloczyn:

- 1/12 przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniu 13,71 proc. za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz

- liczby tych miesięcy, powiększonej o liczbę pełnych kalendarzowych miesięcy ubezpieczenia chorobowego z poprzedniego tytułu.

Zasada ta dotyczy przypadków, w których ubezpieczenie chorobowe ustało w związku z nieopłaceniem składki w terminie albo opłaceniem jej w zaniżonej wysokości, a także wtedy, gdy ubezpieczony sam zdecydował o wyłączeniu z ubezpieczenia chorobowego. Nie dotyczy natomiast sytuacji, gdy działalność gospodarcza została zawieszona albo tytuł ubezpieczenia ustał z powodu zbiegu tytułów do ubezpieczeń. [przykład 37]

PRZYKŁAD 37

Krótkie przerwy w ubezpieczeniu

Ubezpieczony rozpoczął pozarolniczą działalność od 1 stycznia 2014 r. Od tego dnia osoba ta zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych z kodem 0570, a od 1 stycznia 2015 r. z kodem 0510 (osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, niemająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 proc. kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia).

Ubezpieczeniu chorobowemu osoba ta podlega:

- od 1 lutego do 15 maja 2015 r.,

- od 1 czerwca do 15 listopada 2015 r.,

- od 1 do 15 grudnia 2015 r.,

- od 1 stycznia 2016 r. do chwili obecnej.

Ubezpieczony choruje w kwietniu 2016 r., tj. po upływie pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia. Przerwy między okresami poprzedniego i aktualnego ubezpieczenia nie przekraczają 30 dni, jak również nie ustał tytuł ubezpieczenia. Wobec tego podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego w kwietniu 2016 r. ustala się z uwzględnieniem przychodu za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, tj. za okres od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r.

1. Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku stanowi:

1) najniższa miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4 - dla ubezpieczonych, dla których określono najniższą podstawę wymiaru składek;

2) kwota przychodu określona w umowie przypadająca za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4, a jeżeli kwota ta w umowie nie została określona, kwota przeciętnego miesięcznego przychodu innych ubezpieczonych, z którymi płatnik składek zawarł takie same lub podobne umowy - dla ubezpieczonych wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia;

3) przeciętny miesięczny przychód innych członków spółdzielni za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku - dla ubezpieczonych będących członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych;

4) przeciętny miesięczny przychód osób wykonujących pracę nakładczą na rzecz danego płatnika składek za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku - dla osób wykonujących pracę nakładczą.

2. Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres ubezpieczenia chorobowego rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, przy ustaleniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego stosuje się odpowiednio przepis art. 37 ust. 1.

3. W przypadku ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi zadeklarowana kwota, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres tego ubezpieczenia rozpoczął się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, stosuje się odpowiednio przepisy art. 48a. Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego:

1) przyjmuje się miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz kwotę zadeklarowaną, w przeliczeniu na pełny miesiąc kalendarzowy ubezpieczenia, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4;

2) w liczbie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, o której mowa w art. 48a ust. 1 pkt 2, uwzględnia się również miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy.

●Jeżeli ubezpieczony niebędący pracownikiem choruje przed upływem pierwszego pełnego kalendarzowego miesiąca ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku stanowi kwota przychodu za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, i jest to kwota uzależniona od rodzaju wykonywanej pracy zarobkowej (np. pozarolnicza działalność, umowa-zlecenie).

●W przypadku gdy ubezpieczony choruje przed upływem pierwszego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, ale ma on wcześniejszy okres ubezpieczenia z innego tytułu i przerwa między aktualnym ubezpieczeniem i poprzednim nie przekracza 30 dni, wówczas podstawę wymiaru ustala się z zachowaniem zasady uzupełniania przychodu. Oznacza to, że przychód ubezpieczonego jest w takim przypadku uzupełniany do kwoty, jaką ubezpieczony uzyskałby, gdyby prowadził działalność albo wykonywał umowę przez cały miesiąc. Dotyczy to nie tylko ubezpieczonych deklarujących kwotę przychodu do podstawy wymiaru, ale i pozostałych ubezpieczonych. [przykład 38]

PRZYKŁAD 38

Uzupełnienie przychodu

Ubezpieczony był zatrudniony na podstawie umowy o pracę od 1 stycznia 2014 r. do 31 stycznia 2016 r. Od 1 marca 2016 r. podlega ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zawartej umowy-zlecenia. Przychód z tej umowy określono w kwotowej stawce godzinowej. W marcu wyniósł on 1380 zł. Ubezpieczony choruje od 14 do 25 marca 2016 r. Podstawę wymiaru zasiłku stanowi kwota 1942,88 zł, tj. przychód za marzec 2016 r. po uzupełnieniu do pełnej miesięcznej kwoty, obliczona następująco:

1380 zł x 13,71 proc. = 189,20 zł

1380 zł - 189,20 zł = 1190,80 zł

1190,80 zł : 19 dni x 31 dni = 1942,88 zł.

●Gdy ubezpieczony niebędący pracownikiem deklaruje przychód do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i zachoruje przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia, zaś pomiędzy aktualnym a poprzednim okresem ubezpieczenia chorobowego przerwa nie przekracza 30 dni, podstawę wymiaru zasiłku stanowi suma:

1) miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym postała niezdolność do pracy, po pomniejszeniu o 13,71 proc.,

2) kwoty stanowiącej iloczyn:

- 1/12 kwoty zadeklarowanej po uzupełnieniu jej do pełnej miesięcznej kwoty, w części przewyższającej miesięczną najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po pomniejszeniu o 13,71 proc. (tzw. nadwyżki), oraz

- liczby miesięcy kalendarzowych aktualnego ubezpieczenia (1), z których przychód uwzględnia się w podstawie wymiaru, powiększonych o liczbę pełnych kalendarzowych miesięcy ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu.

Kwotę tę ustala się w następujący sposób:

- kwotę zadeklarowaną jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc kalendarzowy, w którym powstała niezdolność do pracy, po uzupełnieniu, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek, po odliczeniu 13,71 proc. tej podstawy (tzw. nadwyżki), należy podzielić przez 12,

- 1/12 kwoty nadwyżek mnoży się przez liczbę miesięcy kalendarzowych aktualnego ubezpieczenia, z których przychód uwzględnia się w podstawie wymiaru (tj. przez 1), powiększoną o liczbę pełnych kalendarzowych miesięcy z poprzedniego tytułu.

●Gdy ubezpieczony, dla którego jako podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe określono najniższą podstawę, nie miał wcześniejszego ubezpieczenia chorobowego albo gdy pomiędzy poprzednim a obecnym ubezpieczeniem przerwa przekracza 30 dni i choruje on przed upływem pierwszego pełnego kalendarzowego miesiąca ubezpieczenia chorobowego, wówczas podstawę wymiaru zasiłku stanowi najniższa miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, po pomniejszeniu o 13,71 proc. [przykład 39]

PRZYKŁAD 39

Niepełny miesiąc ubezpieczenia

Ubezpieczona prowadzi pozarolniczą działalność od 1 marca 2016 r. i od tego dnia podlega ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu. Opłaca ona składki na ubezpieczenia społeczne od najniższej podstawy wymiaru. Od 29 marca do 7 kwietnia 2016 r. ubezpieczona sprawowała opiekę nad chorym mężem. Podstawę wymiaru zasiłku opiekuńczego stanowi kwota określona dla najniższej podstawy wymiaru składek za marzec 2016 r.

1. Jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 48 lub art. 48a, przychód ubezpieczonego niebędącego pracownikiem uległ zmniejszeniu wskutek niewykonywania pracy lub działalności w okresie pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego albo odbywania ćwiczeń wojskowych, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego:

1) wyłącza się przychód za miesiące, w których ubezpieczony wykonywał pracę lub działalność przez mniej niż połowę miesiąca;

2) przyjmuje się przychód za miesiące, w których ubezpieczony wykonywał pracę lub działalność przez co najmniej połowę miesiąca.

2. Jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1, przychód ubezpieczonego w każdym miesiącu uległ zmniejszeniu z przyczyn wymienionych w ust. 1, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się przychód za wszystkie miesiące.

●Jeżeli w okresie, z którego przychód uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku (12 miesięcy lub pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia chorobowego), ubezpieczony nie uzyskał przychodu za część miesiąca kalendarzowego ze względu na pobieranie zasiłków albo odbywanie ćwiczeń wojskowych, przychodu za takie miesiące nie uwzględnia się w ogóle (gdy praca lub działalność były wykonywane przez mniej niż połowę miesiąca) albo przyjmuje się uzyskany faktyczny przychód (gdy praca lub działalność były wykonywane przez co najmniej połowę miesiąca). [przykład 40]

PRZYKŁAD 40

Uwzględnienie przychodu

Ubezpieczony prowadzący własną firmę od pięciu lat, podlegający z tego tytułu ubezpieczeniu chorobowemu od dwóch lat, choruje w kwietniu 2016 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętny miesięczny przychód za okres od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. Ubezpieczony pobierał zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad dziećmi od 1 do 30 czerwca 2015 r. oraz zasiłek chorobowy od 10 listopada do 20 grudnia 2015 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego w kwietniu 2016 r. stanowi suma kwot przychodu za kwiecień, maj, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2015 r. oraz styczeń, luty i marzec 2016 r. podzielona przez 9. W podstawie wymiaru nie uwzględnia się przychodu za czerwiec, w którym ubezpieczony nie wykonywał w ogóle działalności przez cały miesiąc z powodu sprawowanej opieki i nie osiągnął żadnego przychodu, oraz za listopad i grudzień, w których wykonywał działalność przez mniej niż połowę miesiąca z powodu choroby.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego stosuje się odpowiednio przepisy art. 36 ust. 2-4, art. 38 ust. 1, art. 42, art. 43, art. 48 ust. 1 i art. 48a-50, a do świadczenia rehabilitacyjnego także przepisy art. 19 ust. 2 i art. 46.

●Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłków dla ubezpieczonych niebędących pracownikami ustawodawca przewidział także stosowanie niektórych przepisów dotyczących pracowników. W odniesieniu do zasiłku chorobowego zostały one wymienione w art. 48 ust. 2 (patrz komentarz do tego przepisu). Z art. 52 wynika natomiast, że wszystkie te regulacje należy stosować także do pozostałych zasiłków i świadczenia rehabilitacyjnego. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że dla powołanych w tym przepisie świadczeń należy także stosować zasady określone w art. 48 ust. 1 i art. 48a-50 (patrz komentarz do tych przepisów).

●W tym miejscu należy jednak omówić zasady wynikające z art. 43, określającego, kiedy należy ustalać podstawę wymiaru ponownie, a kiedy stosować taką samą jak przed przerwą w pobieraniu zasiłków. Dla ubezpieczonych niebędących pracownikami zasada wynikająca ze stosowania tego przepisu jest taka sama jak w przypadku pracowników. Wyjaśnienia wymaga jednak, że w przypadku tych ubezpieczonych (niebędących pracownikami) należy stosować zasady szczególne. Otóż w przypadku przerwy w pobieraniu zasiłku lub zmiany rodzaju pobieranego zasiłku podstawy wymiaru zasiłku po przerwie lub nowego rodzaju zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłku nie ma przerwy albo przerwa trwa krócej niż 3 miesiące kalendarzowe z poniższym zastrzeżeniem.

Podstawę wymiaru zasiłku przysługującego po przerwie lub nowego rodzaju zasiłku ustala się na nowo w przypadku, gdy:

1) między okresami pobierania zasiłku wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu chorobowym, która nie przekracza 30 dni, w czasie której tytuł ubezpieczenia nadal trwa, a kolejna niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego kalendarzowego miesiąca nieprzerwanego okresu ubezpieczenia po przerwie, albo

2) między okresami pobierania zasiłku wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu chorobowym trwająca dłużej niż 30 dni, w czasie której tytuł ubezpieczenia trwa, albo

3) wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu chorobowym, w czasie której tytuł ubezpieczenia ustał, niezależnie od tego, jak długo trwała przerwa w ubezpieczeniu.

Istotną sprawą w ustalaniu podstawy wymiaru zasiłków - ponownie albo z zachowaniem poprzedniej podstawy wymiaru - jest to, że od 1 stycznia 2016 r. w przypadkach określonych w art. 43 związanych z ustalaniem podstawy wymiaru zasiłków dla ubezpieczonych niebędących pracownikami, wprowadzono zasadę, zgodnie z którą zasiłki chorobowe, wyrównawcze, macierzyńskie i opiekuńcze oraz świadczenie rehabilitacyjne, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie nowych przepisów, wypłaca się na zasadach i w wysokości obowiązujących przed tym dniem za cały okres nieprzerwanej niezdolności do pracy (art. 22 ust. 1 ustawy z 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. poz. 1066).

Szczegółowe wyjaśnienia w tym zakresie ZUS publikuje na swojej oficjalnej stronie internetowej. Wynika z nich, że:

1) przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2016 r. w zakresie ustalania podstawy wymiaru zasiłków dla ubezpieczonych niebędących pracownikami mają zastosowanie do tych ubezpieczonych, których niezdolność do pracy uprawniająca do zasiłku powstała po 31 grudnia 2015 r. albo przed 1 stycznia 2016 r., zaś prawo do zasiłku powstało po 31 grudnia 2015 r. (np. gdy ubezpieczony nie ma prawa do zasiłku za część niezdolności przypadającej w okresie wyczekiwania). Gdy prawo do zasiłku powstało przed 1 stycznia 2016 r. i przysługuje nadal po tej dacie, zasiłek jest wypłacany od podstawy wymiaru ustalonej na zasadach obowiązujących przed zmianą;

2) jeżeli ubezpieczony pobierał zasiłek za okres przed 1 stycznia 2016 r. oraz po 31 grudnia 2015 r., powstanie prawo do kolejnego zasiłku bez przerwy lub po przerwie nieprzekraczającej 3 miesięcy kalendarzowych i pomiędzy okresami pobierania zasiłków nie ma przerwy w ubezpieczeniu, podstawy wymiaru zasiłku, do którego prawo powstało po 31 grudnia 2015 r., nie ustala się ponownie;

3) gdy ubezpieczony pobierał zasiłek przed 1 stycznia 2016 r. i prawo do kolejnego zasiłku lub do tego samego rodzaju zasiłku powstanie po 31 grudnia 2015 r. po przerwie, przy czym między okresami pobierania zasiłków przerwa trwała co najmniej 3 miesiące kalendarzowe lub wystąpiła przerwa w podleganiu ubezpieczeniu chorobowemu, nawet gdy przerwa między okresami pobierania zasiłku trwa krócej niż 3 miesiące kalendarzowe, podstawę wymiaru zasiłku po przerwie ustala się ponownie.

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego dla osób odbywających służbę zastępczą stanowi kwota świadczenia pieniężnego, określona w przepisach o służbie zastępczej, w miesiącu, w którym powstała niezdolność do pracy, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4.

●Osobom podlegającym kwalifikacji wojskowej i odbywającym służbę zastępczą przysługuje z tego tytułu określona kwota, o której mowa w ustawie z 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1027 ze zm.). Świadczenie pieniężne przysługuje tym osobom za czas odbywania służby. Jest ono wypłacane co miesiąc i stanowi podstawę wymiaru zasiłku chorobowego. Komentowany przepis określa, że podstawą tą jest kwota świadczenia pieniężnego za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeżeli osoba odbywająca służbę zastępczą zachoruje np. w maju 2016 r., to podstawę wymiaru stanowi świadczenie pieniężne przysługujące za maj 2016 r.

Rozdział 10

Dokumentowanie prawa do zasiłków i kontrola orzekania o czasowej niezdolności do pracy

1. Przy ustalaniu prawa do zasiłków i ich wysokości dowodami stwierdzającymi czasową niezdolność do pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne albo konieczność osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny są zaświadczenia lekarskie, o których mowa w art. 55 ust. 1 i art. 55a ust. 7, albo wydruk zaświadczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 55a ust. 6.

2. Przewidywaną datę porodu określa zaświadczenie wystawione przez lekarza na zwykłym druku, datę porodu zaś dokumentuje się skróconym odpisem aktu urodzenia dziecka.

3. Przyczynę niemożności wykonywania pracy wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz niezdolności do pracy wskutek poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów określa zaświadczenie wystawione przez lekarza na zwykłym druku.

●Przystępując do realizacji wypłaty zasiłków, płatnik zasiłku musi posiadać w tym celu stosowne dowody. Niezdolność do pracy z powodu choroby albo sprawowania opieki musi zostać potwierdzona przez lekarza stosownym dokumentem, którym jest zaświadczenie lekarskie wystawione na odpowiednim formularzu i z zachowaniem zasad dotyczących orzekania o czasowej niezdolności do pracy. Sposób wystawienia zaświadczenia lekarskiego określa art. 55 ust. 1 i 2 (forma elektroniczna) oraz art. 55a ust. 6 (forma papierowa) - patrz komentarz poniżej.

●Dla ubezpieczonej, która zamierza korzystać z zasiłku macierzyńskiego przed porodem, lekarz wystawia zaświadczenie o przewidywanej dacie porodu. Ubezpieczona może bowiem skorzystać z urlopu macierzyńskiego (pracownica) i zasiłku macierzyńskiego w okresie poprzedzającym poród, przy czym maksymalnie może to być 6 tygodni przed urodzeniem dziecka. Zaświadczenie o przewidywanej dacie porodu pozwala zatem płatnikowi zasiłku macierzyńskiego w sposób prawidłowy określić czas trwania urlopu i wypłaty tego zasiłku.

●Osoba, która przechodzi badania w związku z ustaleniem, czy może być dawcą do przeszczepu, oraz osoba, która poddała się zabiegowi przeszczepu komórek, tkanek i narządów i z tego powodu była niezdolna do pracy przez określony czas, ma prawo do zasiłku chorobowego (wynagrodzenia za czas choroby) w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Poza zaświadczeniem lekarskim z powodu choroby okoliczności te lekarz potwierdza w dodatkowym zaświadczeniu wydanym na zwykłym blankiecie.

●W tym miejscu należy dodać, że w ustawie określone zostały jedynie podstawowe dokumenty niezbędne do wypłaty zasiłków. Natomiast płatnik zasiłku ma prawo żądać od ubezpieczonego także innych dokumentów potwierdzających zarówno prawo do zasiłku, jak i jego wysokość. Zostały one określone w rozporządzeniu ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z 8 grudnia 2015 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (Dz.U. poz. 2205 ze zm.).

1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych upoważnia do wystawiania zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne albo o konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, zwanych dalej "zaświadczeniem lekarskim", lekarza, lekarza dentystę, felczera lub starszego felczera, zwanych dalej "wystawiającym zaświadczenie lekarskie", po złożeniu, w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego uwierzytelnionego z wykorzystaniem kwalifikowanego certyfikatu w rozumieniu art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r. poz. 262 oraz z 2014 r. poz. 1662), zwanego dalej "kwalifikowanym certyfikatem", lub profilu zaufanego ePUAP w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2014 r. poz. 1114), zwanego dalej "profilem zaufanym ePUAP", na elektroniczną skrzynkę podawczą Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utworzoną zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, zwaną dalej "elektroniczną skrzynką podawczą Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", oświadczenia, że zobowiązuje się do przestrzegania zasad orzekania o czasowej niezdolności do pracy i wykonywania obowiązków wynikających z przepisów ustawy i przepisów o ochronie danych osobowych.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może udzielić upoważnienia, o którym mowa w ust. 1, lekarzom i lekarzom dentystom w okresie odbywania stażu podyplomowego.

3. Upoważnienia, o którym mowa w ust. 1, Zakład Ubezpieczeń Społecznych udziela w formie decyzji.

●Do wystawiania zaświadczeń lekarskich stwierdzających czasową niezdolność do pracy niezbędne jest upoważnienie wydane przez ZUS. Upoważnienia takiego organ rentowy udziela osobom wykonującym zawód medyczny, tj. lekarzowi, lekarzowi dentyście, felczerowi lub starszemu felczerowi, po złożeniu przez te osoby oświadczenia o przestrzeganiu zasad orzekania o czasowej niezdolności do pracy.

●Upoważnienia takiego nie wydaje się lekarzom i lekarzom dentystom, którzy są w okresie odbywania stażu zawodowego.

●Potwierdzeniem uprawnień do wydawania zaświadczeń lekarskich jest dla lekarza decyzja ZUS w tej sprawie. Do wydania takiej decyzji i uzyskania uprawnień do wystawiania zaświadczeń konieczne jest złożenie wniosku w sprawie upoważnienia do ich wystawiania (art. 56 ust. 1).

Autopromocja

NIS2 w Polsce. Jak przygotować firmę na nowe wymogi cyberbezpieczeństwa Praktyczny przewodnik wdrożenia NIS2 Sprawdź

Dziękujemy za przeczytanie artykułu!

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

DGP

Zgłoś błąd

Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o&#160;świadczeniach pieniężnych z&#160;ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (cz. 3)

Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (cz. 3)