Ustawa z 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (cz. 7)

@RY1@i02/2016/056/i02.2016.056.21500010a.849.jpg@RY2@

w Odpowiedzialność członka rady wierzycieli oparta jest na zasadzie winy (art. 415 k.c.). Nienależyte pełnienie obowiązków może polegać zarówno na świadomym spowodowaniu szkody (wina umyślna), jak i niedochowaniu należytej staranności (wina nieumyślna). Członek rady odpowiada za działania własne - jeśli szkodę wyrządziła uchwała rady - odpowiedzialność ponoszą tylko ci z członków rady wierzycieli, którzy głosowali za podjęciem tej uchwały. Członek rady wierzycieli odpowiada także za własne działania w radzie, np. na podstawie delegacji do skontrolowania nadzorcy sądowego albo zarządcy w trybie art. 132 ust. 2 p.r.

w Szkoda, za którą odpowiada członek rady wierzycieli, obejmuje zarówno rzeczywisty uszczerbek majątkowy, jak i utracone korzyści. Poszkodowany może być zarówno wierzyciel, jak i dłużnik albo osoba trzecia, która doznała szkody.

w Zastępca członka rady wierzycieli ponosi tę samą odpowiedzialność co członek rady wierzycieli w takim zakresie, w jakim rzeczywiście pełnił obowiązki, a więc w odniesieniu do uchwał, w sprawie których głosował.

w W postępowaniu restrukturyzacyjnym nie można dochodzić szkody wywołanej działaniami rady wierzycieli. Konieczne jest przeprowadzenie odrębnego procesu wobec winnych członków rady. Jeżeli trwa jeszcze postępowanie, nie jest wykluczone dochodzenie naprawienia poniesionej szkody przez nadzorcę sądowego lub zarządcę. [przykład 1]

w Prawo restrukturyzacyjne wskazuje wiele czynności, których nie można dokonać bez zgody rady. Jeżeli zatem w danym postępowaniu restrukturyzacyjnym jej nie ustanowiono, czynności wykonuje sędzia-komisarz. Po wydaniu postanowienia o ustanowieniu rady traci on legitymację do dokonywania czynności w zastępstwie rady. Nie ma znaczenia, czy członkom rady doręczono postanowienie - rada jest już ustanowiona i tylko ona ma kompetencje do podjęcia zastrzeżonych dla niej decyzji. Już ustanowiona rada funkcjonuje i niezależnie od zmian członkostwa kompetencje nie wracają do sędziego-komisarza. Na uprawnienia sędziego-komisarza nie ma wpływu złożenie wniosku o ustanowienie rady wierzycieli. Do czasu wydania postanowienia o ustanowieniu rady jej kompetencje wykonuje sędzia-komisarz. Powinien jednak wstrzymać się od wykonywania czynności do czasu przejęcia kompetencji przez wierzycieli, którzy wystąpili z inicjatywą ustanowienia rady.

w Ustanowienie rady wierzycieli nie musi oznaczać zdolności do działania. Rada może być w toku postępowania o zmianę składu, poszczególni wierzyciele mogli odmówić przyjęcia obowiązków członka rady albo też nie przychodzą na wyznaczone posiedzenia. Niezależnie od przyczyn niezdolności do działania, jeżeli rada w terminie wyznaczonym przez sędziego-komisarza nie podejmie decyzji, jej kompetencje przejmuje sędzia-komisarz i wydaje odpowiednie postanowienie. [przykład 2]

DZIAŁ V

Pomoc publiczna

w Kwestia dopuszczalności udzielania pomocy publicznej została uregulowana na gruncie prawa wspólnotowego w art. 107 i następnych Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE z 2012 r. nr 90, C 326, s.1; dalej: TFUE).

Co do zasady zakazana jest jakakolwiek forma pomocy przy użyciu zasobów państwowych, która zakłóca bądź może zakłócać konkurencję poprzez wspieranie niektórych przedsiębiorstw czy też produkcji niektórych towarów w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Od wymienionej wyżej naczelnej zasady o zakazie pomocy publicznej istnieją wyjątki. Zawarte są one m.in. w art. 107 ust. 2 (o charakterze obligatoryjnym) oraz ust. 3 (o charakterze fakultatywnym) TFUE.

Dodatkowo spod zakazu udzielania pomocy publicznej wyłączona jest każdorazowo pomoc de minimis. Mianem tym określana jest pomoc publiczna nieznacznych rozmiarów, która zasadniczo nie wpływa na konkurencję oraz wymianę handlową między państwami członkowskimi UE. Kwota tej pomocy została ustalona na poziomie 200 000 euro w okresie trzech kolejnych lat dla jednego przedsiębiorstwa. Przepisy szczególne zmieniające wysokość tej kwoty dotyczą przedsiębiorstw z branży transportu drogowego towarów, rolnictwa oraz przedsiębiorstw świadczących usługi w ogólnym interesie gospodarczym.

w Regulacje art. 140 p.r. pozwalają na ustalenie, czy w konkretnym przypadku zastosowane wsparcie jest pomocą publiczną czy też nie. Komentowany przepis jest stosowany w sytuacji, gdy w toku postępowania restrukturyzacyjnego oraz w trakcie wykonywania układu może dojść do wsparcia przedsiębiorcy z zasobów publicznych. Przy czym wsparcie to jest rozumiane w dwojaki sposób:

- po pierwsze chodzi o sytuacje, gdy przedsiębiorca osiąga korzyść w wyniku zmiany ciążących na nim zobowiązań (najczęściej podatków i innych danin publicznych) w drodze np. redukcji, umorzenia czy też rozłożenia na raty,

- po drugie są to wszelkie sytuacje związane z wydatkowaniem zasobów publicznych w celu poprawy sytuacji przedsiębiorstwa (np. wszelkie dotacje, preferencyjne kredyty czy też pożyczki).

Aby ustalić, czy występujące wsparcie publiczne ma charakter pomocy publicznej, konieczne jest rozszerzenie planu restrukturyzacyjnego o test prywatnego wierzyciela lub test prywatnego inwestora.

w Jest on przeprowadzany, jeżeli korzyści dla przedsiębiorcy wynikają z restrukturyzacji jego zobowiązań publicznoprawnych. Test ten pozwala ocenić postawę wierzyciela publicznego poprzez jej porównanie z postawą hipotetycznego wierzyciela prywatnego kierującego się racjonalnością, w normalnych warunkach rynkowych.

Dokonanie takiej oceny wymaga:

- określenia poziomu zaspokojenia wierzycieli publicznoprawnych w przypadku realizacji układu (konieczne jest ustalenie wysokości wierzytelności oraz propozycji układowych względem każdego wierzyciela publicznoprawnego),

- estymacji poziomu zaspokojenia tychże wierzycieli w przypadku postępowania upadłościowego (konieczne jest ustalenie kosztów postępowania upadłościowego, wycena majątku wraz z obciążeniami oraz kategorii zaspokojenia, do której zostaliby zakwalifikowani wierzyciele publicznoprawni w przypadku upadłości),

- zestawienia poziomu zaspokojenia wierzycieli publicznoprawnych w przypadku wykonania układu z poziomem zaspokojenia tychże wierzycieli w przypadku upadłości dłużnika.

Przeprowadzenie takiej analizy pozwala na ocenę, które postępowanie jest korzystniejsze z ekonomicznego punktu widzenia. Dzięki tej informacji możliwa staje się odpowiedź na kluczowe dla tego testu pytanie, czy wierzyciel prywatny zaakceptowałby warunki przewidziane w propozycjach układowych. Jeśli odpowiedź jest twierdząca, wówczas nie mamy do czynienia z pomocą publiczną.

w Jest przeprowadzany w sytuacji, gdy podmiot wydatkuje zasoby publiczne na potrzeby przedsiębiorstwa dłużnika.

Oceny dokonuje się na podstawie zestawienia informacji m.in. o:

- potencjalnym zwrocie z zaangażowanego kapitału w stosunku do średniego zwrotu kapitału w porównywalnej inwestycji,

- przewidywanym poziomie ryzyka inwestycji w stosunku do średniego poziomu ryzyka inwestycji porównywalnych.

Te informacje pozwalają na uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy wsparcie finansowe jest dokonywane na warunkach akceptowalnych przez prywatnego inwestora. Jeśli tak, to nie występuje pomoc publiczna.

w Kolejnym elementem planu restrukturyzacyjnego w przypadku zaangażowania środków publicznych jest ocena (wraz z uzasadnieniem), czy wsparcie takie spełnia kryteria uznania go za pomoc de minimis. Oceny tej dokonuje się na podstawie informacji podmiotu ubiegającego się o tę pomoc.

Maksymalny próg kwotowy dla pomocy de minimis został określony na poziomie 200 000 euro w okresie trzech kolejnych lat dla jednego przedsiębiorstwa.

w Jeśli przeprowadzenie jednego ze wskazanych wyżej testów doprowadzi do wniosku, że planowane ze środków publicznych wsparcie stanowi pomoc publiczną niebędącą jednocześnie pomocą de minimis - organ mający udzielić tej pomocy jest zobowiązany w terminie dwóch tygodni od daty doręczenia planu restrukturyzacyjnego zawiadomić sędziego-komisarza oraz złożyć opinię w sprawie.

W przypadku negatywnej opinii dłużnik będzie miał prawo zgłosić zmienione propozycje układowe, które będą zmierzały do tego, aby:

- przyjęcie układu nie stanowiło pomocy publicznej - poprzez uzyskanie pozytywnego wyniku testu prywatnego wierzyciela (np. zostanie zmniejszony poziom redukcji zobowiązań publicznoprawnych, co sprawi, że kwota, którą ma otrzymać dany organ na mocy wykonania układu, będzie większa niż możliwa do uzyskania w upadłości) lub prywatnego inwestora, albo

- łączna pomoc publiczna nie przekroczy limitu przewidzianego dla pomocy de minimis lub pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie.

Jeżeli dłużnik nie będzie w stanie złożyć nowych propozycji układowych zgodnie z powyższymi zasadami, wówczas postępowanie zostanie umorzone.

w Jeżeli w drodze zastosowania art. 140 p.r. zostało ustalone, że udzielane wsparcie jest pomocą publiczną, to konieczne dla wykazania dopuszczalności tej pomocy jest spełnienie przesłanek określonych w kolejnych przepisach rozdziału. Regulacje przyjęte w ustawie realizują wytyczne dotyczące pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw niefinansowych znajdujących się w trudnej sytuacji (Komunikat Komisji Europejskiej - Wytyczne dotyczące pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw niefinansowych znajdujących się w trudnej sytuacji z 15 lipca 2014 r., Dz.Urz. UE z 2014 r. C 249, s 1, dalej: wytyczne). Zgodnie z art. 141 p.r. pomoc udzielana jest wyłącznie na restrukturyzację. Pomoc na restrukturyzację często wiąże się z dłuższym wsparciem i musi przywrócić długoterminową rentowność beneficjenta na podstawie wykonalnego, spójnego i dalekosiężnego planu restrukturyzacji.

w Z pomocy publicznej na restrukturyzację nie mogą korzystać przedsiębiorcy, którzy:

- prowadzą działalność w danym sektorze krócej niż trzy lata (licząc do chwili złożenia wniosku restrukturyzacyjnego),

- prowadzą działalność w sektorze hutnictwa żelaza i stali, górnictwa węgla lub w sektorze finansowym,

- prowadzą działalność na rynku, gdzie występuje lub może wystąpić długookresowa strukturalna nadprodukcja,

- należą do grupy kapitałowej bądź są przejmowani przez innego przedsiębiorcę należącego do grupy kapitałowej, z wyjątkiem:

w okoliczności, gdy trudna sytuacja ekonomiczna ma charakter wewnętrzny i nie wynika ze złego podziału kosztów w ramach grupy,

w okoliczności, gdy sytuacja jest zbyt trudna, by mogła zostać rozwiązana w ramach grupy.

Za grupę kapitałową należy uznawać przedsiębiorstwa partnerskie oraz powiązane na podstawie art. 3 ust. 2 i 3 załącznika I do rozporządzenia Komisji Europejskiej (UE) nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 traktatu (Dz.Urz. UE z 2014 r. L 187, s. 1).

w Dodatkowe przesłanki musi spełnić przedsiębiorca, który pragnie uzyskać pomoc publiczną, będąc dopiero w stanie zagrożenia niewypłacalnością. Tutaj zależnie od formy organizacyjno-prawnej przewidziane są różne wymogi.

- Dla spółki akcyjnej, spółki z o.o. oraz spółki komandytowo-akcyjnej - wysokość niepokrytych strat musi przekraczać kapitał zapasowy oraz 50 proc. kapitału zakładowego.

- W przypadku spółki jawnej, komandytowej oraz partnerskiej - niepokryte straty muszą przekraczać 50 proc. wartości wszystkich udziałów.

Niezależnie od formy organizacyjno-prawnej, jeżeli przedsiębiorca nie kwalifikuje się do kategorii małych lub średnich przedsiębiorstw (rozumianych zgodnie z przepisami załącznika I do rozporządzenia Komisji Europejskiej nr 651/2014, z wyłączeniem art. 3 ust. 4 tego załącznika), musi spełnić jeszcze dwa dodatkowe warunki:

- po pierwsze - stosunek długów do kapitału własnego musi przekraczać 7,5 w ciągu ostatnich dwóch lat,

- po drugie - stosunek zysku operacyjnego wraz z amortyzacją do odsetek musi być niższy niż 1 w trakcie ostatnich dwóch lat.

Takie uregulowanie przesłanek dopuszczalności pomocy publicznej ma zagwarantować, że pomoc ta trafi jedynie do przedsiębiorców, dla których jest niezbędna w procesie restrukturyzacji i wykonywania układu. Takie zawężenie grona przedsiębiorców jest niezbędne ze względu na szczególny charakter pomocy publicznej, wynikający z angażowania zasobów publicznych.

w Aby uznać planowane wsparcie za dopuszczalne, muszą zostać spełnione (łącznie) trzy następujące warunki:

- przysporzenie uzyskane w drodze pomocy publicznej musi służyć realizacji planu restrukturyzacyjnego, który umożliwi przedsiębiorcy przywrócenie zdolności konkurowania na rynku, przy czym zdolność ta jest rozumiana jako zdolność do osiągania dodatniego wyniku finansowego,

- sposób restrukturyzacji musi być właściwy dla usunięcia przyczyn trudnej sytuacji ekonomicznej,

- uzyskana pomoc ma zapobiegać trudnościom społecznym lub prowadzić do przezwyciężenia niedoskonałości rynku, a bez tej pomocy cel ten nie zostałby zrealizowany bądź zostałby zrealizowany w mniejszym stopniu.

w Biorąc pod uwagę znaczenie dla wzrostu wydajności opuszczenia rynku przez danego przedsiębiorcę, samo zapobieżenie opuszczeniu przez niego rynku nie stanowi wystarczającego uzasadnienia pomocy. Konieczne jest wykazanie, że planowane wsparcie publiczne przyczynia się do osiągnięcia celu leżącego we wspólnym interesie (tzw. efekt zachęty), ponieważ ma zapobiec trudnościom społecznym lub zaradzić niedoskonałości rynku poprzez przywrócenie długoterminowej rentowności przedsiębiorstwa.

W przypadku małych i średnich przedsiębiorstw zapobieganie trudnościom społecznym należy rozumieć w szczególności z punktu widzenia rynku, na jakim działa dany przedsiębiorca i jak jego ewentualna upadłość może wpłynąć na ten rynek. Chodzi tutaj przede wszystkim o możliwość ratowania przedsiębiorców, którzy korzystnie wpływają (np. poprzez innowacje bądź poprzez silne powiązania z innymi lokalnymi przedsiębiorcami) na dany rynek. Niedoskonałości rynku to mogą być sytuacje niezależne od przedsiębiorcy, trudne do przewidzenia, a bezpośrednio bądź pośrednio na niego oddziałujące (np. ograniczenia na rynku finansowym skutkujące zwiększeniem liczby upadłości).

W przypadku większych przedsiębiorców rynek traktuje się bardziej w ujęciu regionalnym niż lokalnym. Poza wyżej wymienionymi przesłankami znacząca staje się kwestia stopy bezrobocia w regionie (określonym na poziomie województwa zgodnie z przepisami w sprawie wprowadzenia Nomenklatury Jednostek Terytorialnych) w odniesieniu do średniej unijnej bądź krajowej. Trudności społeczne mogą wystąpić również w związku z przerwaniem świadczenia usługi znaczącej dla ogółu społeczeństwa, którą ciężko byłoby świadczyć innym podmiotom.

w Pomoc na restrukturyzację nie może być ograniczona do pomocy finansowej, która wyrówna poniesione straty bez usunięcia przyczyn tych strat. Niedopuszczalne jest zatem udzielanie pomocy publicznej w sytuacji, gdy plan restrukturyzacyjny przewiduje jedynie restrukturyzację zadłużenia bądź przewiduje inwestycje, które nie są niezbędne dla przywrócenia zdolności konkurowania na rynku (art. 142 ust. 3 p.r.).

w Pomoc publiczna na restrukturyzację, jako środek wyjątkowy, powinna być udzielana jednorazowo. Rozwiązanie takie ma ograniczyć pokusę nadużycia, zachęty do podejmowania nadmiernego ryzyka oraz potencjalne zakłócenia konkurencji.

Wskazane wsparcie mogą zatem otrzymać przedsiębiorcy, którzy:

- nie otrzymali wcześniej pomocy publicznej na ratowanie, tymczasowej pomocy publicznej na restrukturyzację lub pomocy publicznej na restrukturyzację,

- otrzymali już wprawdzie wsparcie w jednej ze wskazanych form, jednak upłynęło co najmniej 10 lat, licząc od dnia przyznania takiej pomocy bądź zakończenia ewentualnie zaprzestania realizacji poprzedniego planu restrukturyzacyjnego.

Ustawodawca dopuszcza możliwość wielokrotnego skorzystania przez jednego przedsiębiorcę z pomocy publicznej na ratowanie, tymczasowej pomocy publicznej na restrukturyzację oraz pomocy publicznej na restrukturyzację, ustanawiając jednocześnie odpowiednio długi, minimum dziesięcioletni okres odstępu pomiędzy przyznanymi środkami wsparcia.

w Pomoc publiczna może być wyjątkowo przyznana nawet w sytuacji, kiedy odpowiedni wymagany czas karencji jeszcze nie upłynął. Takie wyjątki dotyczą sytuacji, gdy:

- pomoc publiczna jest udzielana w ramach tego samego procesu restrukturyzacyjnego, albo

- minęło pięć lat od przyznania pomocy publicznej na ratowanie bądź tymczasowej pomocy publicznej na restrukturyzację, po którym nie nastąpiło przyznanie pomocy publicznej na restrukturyzację, a przedsiębiorca wykazywał długookresową zdolność do konkurowania na rynku i wystąpiły nieprzewidziane okoliczności, za które przedsiębiorca nie ponosi odpowiedzialności, albo

- pomoc publiczna jest konieczna z powodu nieprzewidywalnych okoliczności, za które przedsiębiorca nie ponosi odpowiedzialności.

w Przedsiębiorcom należącym do grupy kapitałowej pomoc publiczna nie może być udzielana, chyba że są spełnione wymienione wyżej warunki dotyczące przyznania pomocy publicznej przedsiębiorcy z grupy kapitałowej. Dlatego też w przypadku przedsiębiorców należących do grupy kapitałowej stosuje się również 10-letni okres (liczony od dnia przyznania tej pomocy bądź zakończenia ew. zaprzestania wykonywania planu restrukturyzacyjnego) pomiędzy przyznaniem pomocy jednemu przedsiębiorcy w grupie a możliwością przyznania takiej pomocy innemu.

Wyjątkowo dopuszczalne jest udzielenie pomocy przedsiębiorcy będącemu w grupie kapitałowej z przedsiębiorcą, któremu taka pomoc została przyznana, bez zachowania wymaganego terminu, jeżeli pomoc ta nie zostanie przekazana przedsiębiorcy, który wcześniej już takową otrzymał.

w W przypadku przedsiębiorcy nabywającego aktywa od innego przedsiębiorcy, który wcześniej otrzymał pomoc publiczną na ratowanie, tymczasową pomoc publiczną na restrukturyzację lub pomoc publiczną na restrukturyzację - przyznanie pomocy publicznej jest uzależnione od upływu 10-letniego okresu od chwili, gdy nastąpiło udzielenie pomocy publicznej lub zakończenie albo zawieszenie realizacji planu restrukturyzacyjnego.

Wyżej wskazana zasada nie ma zastosowania, jeżeli przedsiębiorca nabywający aktywa nie kontynuuje działalności gospodarczej tego przedsiębiorcy, który otrzymał pomoc. Kwestia braku kontynuowania działalności gospodarczej została przez ustawodawcę doprecyzowana poprzez wskazanie warunków, których łączne spełnienie świadczy o braku kontynuowania działalności gospodarczej:

- samodzielność względem siebie przedsiębiorcy zbywającego i przedsiębiorcy nabywającego aktywa (samodzielność przedsiębiorcy rozumiana w myśl przepisów art. 3 ust. 1 załącznika I do rozporządzenia Komisji Europejskiej nr 651/2014),

- nabycie aktywów za wartość godziwą w rozumieniu ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.),

- zbycie aktywów, w tym zbycie w toku postępowania upadłościowego przedsiębiorcy, który zbył aktywa, nie zostało dokonane wyłącznie w celu wykazania, że nabywca nie kontynuuje działalności gospodarczej zbywcy.

Jako wartość godziwą rozumie się kwotę, za którą dany składnik aktywów może zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane w normalnych warunkach rynkowych pomiędzy zainteresowanymi, dobrze poinformowanymi, niezwiązanymi ze sobą stronami.

w Pomoc publiczna na restrukturyzację nie może być jedynym źródłem finansowania tego procesu. To na przedsiębiorcy powinien spoczywać ciężar przeprowadzenia procesu restrukturyzacyjnego, a środki publiczne powinny stanowić jedynie uzupełnienie i mają one zachować, jak sama nazwa wskazuje, charakter pomocowy.

Jako podstawowe źródło pochodzenia środków mających służyć realizacji planu restrukturyzacyjnego ustawodawca wskazuje:

- środki własne przedsiębiorcy,

- środki pochodzące od akcjonariuszy lub udziałowców przedsiębiorcy, a także środki pochodzące od innych przedsiębiorców należących do tej samej grupy kapitałowej,

- środki pochodzące od wierzycieli przedsiębiorcy.

w Minimalny udział wyżej wymienionych środków (własnych, pochodzących od akcjonariuszy lub udziałowców, od wierzycieli itp.) w kosztach restrukturyzacji jest uzależniony od wielkości przedsiębiorstwa.

- W przypadku małych przedsiębiorców (zatrudniających do 50 pracowników i których obrót lub suma bilansowa nie przekraczają 10 mln euro) - udział tych środków wynosić musi przynajmniej 25 proc.

- W odniesieniu do średniego przedsiębiorcy (zatrudniającego poniżej 250 osób, nieprzekraczającego 50 mln euro obrotu oraz 43 mln euro sumy bilansowej) - próg ten wynosi 40 proc.

- Dla pozostałych przedsiębiorców - minimalny udział wyżej wymienionych środków w kosztach restrukturyzacji został ustalony na poziomie 50 proc.

Wskazane powyżej udziały w kosztach restrukturyzacji mogą zostać obniżone na skutek wystąpienia wyjątkowych okoliczności bądź też szczególnych trudności.

Środki uzyskane z pomocy udzielanej jako rekompensata z tytułu świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym nie są uwzględniane przy obliczaniu progów procentowych udziału w kosztach restrukturyzacji.

w Samo pojęcie kosztów restrukturyzacji jest pojęciem szerszym od pojęcia kosztów postępowania restrukturyzacyjnego, gdyż uwzględnia nie tylko koszty zawarte w planie restrukturyzacyjnym, ale także koszty poniesione przed otwarciem postępowania restrukturyzacyjnego, a odnoszące się do tego samego procesu. [przykład 3]

w Udzielenie pomocy publicznej nie może prowadzić do zakłócenia konkurencji na rynku lub grozić jej zakłóceniem. Aby pomoc publiczna nie została uznana za niedozwoloną, przedsiębiorca jest zobowiązany do zastosowania środków wyrównujących zakłócenia konkurencji na rynku.

w W związku z treścią sekcji 3.6.2.1. Wytycznych Komisji Europejskiej komentowany przepis wprowadza trzy grupy takich środków: strukturalne, behawioralne lub otwarcia rynku (ust. 2).

W kolejnych ustępach (ust. 3-5) przedstawiono przykładowe działania, jakie należy podjąć w ramach wdrażania każdej z grup środków ograniczających zakłócenia. Katalog ten nie jest zamknięty.

w W punkcie 78 Wytycznych wskazano, że od przedsiębiorstw korzystających z pomocy na restrukturyzację można wymagać:

a) zbycia aktywów,

b) ograniczenia mocy produkcyjnych,

c) ograniczenia obecności na rynku.

Środki strukturalne zmierzają zatem do ograniczenia zasobów operacyjnych przedsiębiorstwa, a przez to aktywności dłużnika na danym rynku. Powinny sprzyjać wchodzeniu nowych konkurentów na rynek lub ekspansji istniejących, mniejszych konkurentów. Rekomenduje się w związku z tym zbycie aktywów w postaci zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zalecenie to jest oparte na założeniu kontynuacji działalności rentownych niezależnych przedsiębiorstw, które będą mogły skutecznie konkurować na rynku w perspektywie długoterminowej. Zbycie samych aktywów jest zdecydowanie mniej skuteczne pod względem ochrony konkurencji. W trakcie postępowania restrukturyzacyjnego środki strukturalne stosuje się bez zbędnej zwłoki na rynku, na którym przedsiębiorca będzie miał znaczącą pozycję po zakończeniu restrukturyzacji (art. 145 ust. 9 p.r.).

w przyjmują formę zobowiązania przedsiębiorcy do zachowania się na danym rynku na przyszłość, już po udzieleniu pomocy publicznej. Mogą one polegać w szczególności na:

a) nienabywaniu akcji lub udziałów w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego i wykonywania układu (chyba że jest to niezbędne do zapewnienia długoterminowej rentowności), co ma zapewnić wykorzystanie pomocy do przywrócenia rentowności, a nie do finansowania inwestycji lub zwiększania obecności beneficjenta na istniejących lub nowych rynkach,

b) powstrzymaniu się od wykorzystywania pomocy publicznej jako przewagi konkurencyjnej w działaniach promocyjnych podczas wprowadzania swoich produktów i usług na rynek,

c) zobowiązaniu do nieangażowania się w działalność komercyjną ukierunkowaną na zdobywanie nowych rynków poprzez zaoferowanie warunków (np. w odniesieniu do cen i innych warunków handlowych), którym nie mogą sprostać konkurenci nieotrzymujący pomocy państwa. Zastosowanie tego środka może jednak być wymagane tylko w przypadku, gdy dłużnik w wyniku otrzymania pomocy publicznej na restrukturyzację może oferować produkty lub usługi na warunkach nieosiągalnych dla innych przedsiębiorców, którzy pomocy nie otrzymali, i nie jest możliwe zastosowanie innych środków wyrównujących zakłócenia konkurencji na rynku (art. 145 ust. 10 p.r.).

w Polegają na przykład na ułatwianiu wejścia innym przedsiębiorcom na rynek powiązany bezpośrednio lub pośrednio z działalnością dłużnika.

Zgodnie z ust. 6 komentowanego przepisu nie stanowią środków wyrównujących zakłócenia konkurencji na rynku działania polegające na likwidacji lub ograniczeniu działalności przedsiębiorcy, które są konieczne dla przywrócenia długoterminowej rentowności. Są one niewystarczające, aby ograniczyć zakłócenia konkurencji.

w Rodzaj środka i jego struktura będą uzależniane od rozmiaru i warunków udzielonej pomocy publicznej, poziomu własnego zaangażowania finansowego dłużnika, jego właścicieli, podmiotów powiązanych czy wierzycieli, rozmiarów przedsiębiorstwa, jego potencjału, pozycji na danym rynku oraz charakterystyki tego rynku, zakresu planowanej restrukturyzacji itp. (art. 145 ust. 7 p.r.).

Środki wyrównujące zakłócenia konkurencji na rynku nie mogą zagrażać rentowności przedsiębiorcy, co może mieć miejsce, gdy wykonanie środka jest bardzo kosztowne lub ograniczenie działalności dłużnika jest zbyt daleko idące.

Środki wyrównujące nie mogą również powodować zagrożeń dla struktury rynku, na którym działa przedsiębiorca, lub interesów konsumentów.

w Pomoc publiczna na restrukturyzację może zostać udzielona małemu przedsiębiorcy bez konieczności stosowania środków wyrównujących zakłócenia konkurencji na rynku.

Niedopuszczalne jest jednak zwiększenie przez małego przedsiębiorcę zdolności produkcyjnych w trakcie realizacji planu restrukturyzacyjnego (art. 145 ust. 11 p.r.). [przykłady 4 i 5]

w Szczególny charakter usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, a zwłaszcza potrzeba zapewnienia ciągłości świadczenia takich usług, uzasadniają przyznanie pomocy publicznej przedsiębiorcy świadczącemu takie usługi z pominięciem wymogów określonych w art. 141-145 p.r.

Jednak kwota i czas trwania pomocy publicznej udzielonej w takiej sytuacji powinny być ściśle ograniczone do niezbędnego minimum, aby móc powierzyć świadczenie usługi nowemu podmiotowi.

w W trakcie realizacji planu restrukturyzacyjnego może wystąpić potrzeba zwiększenia udzielonej pomocy publicznej. Jest to dopuszczalne, wymaga jednak adekwatnego rozszerzenia środków wyrównujących zakłócenia konkurencji na rynku poprzez wdrożenie dalszych środków strukturalnych i behawioralnych.

Przepis dopuszcza również ograniczenie zastosowania środków strukturalnych czy behawioralnych lub opóźnienie we wdrożeniu tych środków, które następuje z przyczyn niezależnych od przedsiębiorcy. Warunkiem w takim przypadku jest jednak odpowiednie zmniejszenie kwoty pomocy publicznej na restrukturyzację.

w Zwiększenie kosztów restrukturyzacji (pojęcie zdefiniowane w art. 144 ust. 5 p.r.) wymaga proporcjonalnego zwiększenia wysokości środków własnych dłużnika, środków pochodzących od podmiotów powiązanych z dłużnikiem oraz środków pochodzących od wierzycieli niepublicznoprawnych.

w Co do zasady zamiar udzielenia lub zmiany pomocy publicznej wymaga zgłoszenia Komisji Europejskiej w czasie odpowiednim do przedstawienia przez Komisję uwag (art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu UE; Dz.Urz. UE z 2004 r. nr 90 L 864, s. 2). Komentowany przepis, oparty na wytycznych KE, wprowadza wyjątek od tej zasady. Zgodnie z pkt 104 wytycznych, jeżeli państwa członkowskie chcą udzielić pomocy przedsiębiorstwom sektora MŚP, to pomoc taka powinna być przyznawana w ramach programów. Na gruncie polskiego prawa krajowego przepisy p.r. stanowią właśnie realizację programu pomocowego dla sektora MŚP. Wyłączenie obowiązku notyfikacji pomocy publicznej na restrukturyzację wymaga jednak kumulatywnego spełnienia wskazanych w art. 148 ust. 1 p.r. przesłanek (zastosowane łącznie kryteria implementują regulację wytycznych w tym zakresie).

w W przywołanym rozporządzeniu Rady (WE) nr 659/1999 z 22 marca 1999 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE z 1999 r. L 83, s. 1 ze zm.) zostały m.in. wskazane trzy przypadki zakwalifikowania przez komisję w drodze badania wstępnego pomocy publicznej, której udzielenie nie podlega obowiązkowi notyfikacji komisji. W ramach tej procedury KE wydaje decyzję o niewnoszeniu zastrzeżeń, pozytywną lub warunkową. Pomoc publiczna przewidziana w planie restrukturyzacyjnym może być udzielona wyłącznie w okresie wskazanym w takiej decyzji.

PRZYKŁAD 1

Szkoda wynikająca z działania członka rady wierzycieli

Rada wierzycieli w postępowaniu sanacyjnym podjęła uchwałę o sprzedaży majątku przedsiębiorcy po zdecydowanie zaniżonej wartości.

Członkowie rady wierzycieli, którzy zagłosowali za taką decyzją, spowodowali szkodę i będą ponosić za nią odpowiedzialność.

PRZYKŁAD 2

Procedura, gdy rada wierzycieli nie moe podjąć decyzji

Przewodniczący rady zwołuje posiedzenie rady wierzycieli i poddaje jej wnioski pod obrady, jednak rada nie podejmuje odpowiednią większością decyzji ani wniosków uwzględniających, ani oddalających. Wobec tego przewodniczący zawiadamia sędziego-komisarza o braku podjęcia decyzji. Sędzia-komisarz wystosowuje pismo skierowane do wszystkich członków rady wierzycieli, wyznaczając termin do podjęcia decyzji. Jeśli termin minie, a rada decyzji nie podejmie - sędzia-komisarz samodzielnie podejmuje decyzję.

PRZYKŁAD 3

Koszty restrukturyzacji

Mały przedsiębiorca działający na lokalnym rynku ma zamiar uzyskać pomoc publiczną na restrukturyzację w formie pożyczki. Koszty wynikające z wdrożenia działań ujętych w planie restrukturyzacyjnym są szacowane na poziomie 200 tys. zł. Koszty poniesione w związku z postępowaniem restrukturyzacyjnym jeszcze przed jego otwarciem przedsiębiorca szacuje na 30 tys. zł.

Co do zasady zatem maksymalna kwota, którą może uzyskać mały przedsiębiorca w ramach pomocy publicznej na restrukturyzację, w opisanym przypadku wynosi 172,5 tys. zł przy założeniu, że pozostałe 57,5 tys. zostanie przeznaczone ze środków własnych przedsiębiorcy, udziałowców lub wierzycieli. Wynika to z art. 144 p.r., zgodnie z którym w przypadku małych przedsiębiorców minimalny udział w kosztach restrukturyzacji środków własnych, pochodzących od akcjonariuszy lub udziałowców, od wierzycieli itp. musi wynosić przynajmniej 25 proc. (25 proc. x 230 tys. zł = 57,5 tys. zł).

PRZYKŁAD 4

Zmniejszenie liczby odbiorców

Przedsiębiorca działający na rynku hurtowej dystrybucji leków ubiega się o pomoc publiczną na restrukturyzację w formie pożyczki na preferencyjnych warunkach. Przewiduje się, że po zakończonym procesie restrukturyzacyjnym spółka będzie miała znaczną pozycję na rynku.

Aby zneutralizować efekt pomocy publicznej, przedsiębiorca zamierza zastosować środki wyrównujące zakłócenia konkurencji na rynku poprzez ograniczenie wolumenu sprzedaży. Zmniejszając liczbę odbiorców, stosuje środki strukturalne, które nie zaburzają rentowności przedsiębiorcy oraz nie stanowią zagrożenia dla struktury rynku.

PRZYKŁAD 5

Ograniczenie zdolności produkcyjnych

Przedsiębiorca produkujący opakowania z tektury, mający duży udział w rynku ogólnokrajowym, stara się o pomoc publiczną na restrukturyzację polegającą na umorzeniu części zobowiązań publicznoprawnych oraz na preferencyjnym planie spłat pozostałej części. W celu wyrównania zakłócenia konkurencji, jakie powstanie w wyniku udzielenia pomocy (inni przedsiębiorcy muszą regularnie w całości spłacać swoje zobowiązania publicznoprawne), przedsiębiorca zdecydował o sprzedaży dwóch linii produkcyjnych wraz z wyposażeniem, umieszczonych w osobnej hali produkcyjnej.

W ten sposób, poprzez zastosowanie środków strukturalnych, przedsiębiorca ograniczył swoje zdolności produkcyjne, sprzedając zorganizowaną część przedsiębiorstwa innemu podmiotowi. Decyzja ta nie zmniejszyła rentowności przedsiębiorcy, a także nie wynikała z konieczności sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa w celu osiągnięcia długookresowej zdolności do konkurowania na rynku.

DZIAŁ VI

Układ

Rozdział 1

Przepisy ogólne

w Terminem "wierzytelności osobiste" określa się wierzytelności wynikające ze stosunku zobowiązania, który łączy dłużnika z wierzycielem. Układ nie obejmuje natomiast wierzytelności rzeczowych, a więc takich, gdzie jedynym żądaniem wierzyciela w stosunku do dłużnika jest żądanie znoszenia egzekucji z należących do dłużnika przedmiotów majątkowych.

w Ze względu na datę powstania zobowiązania wszystkie wierzytelności dłużnika dzieli się na takie, które powstały przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, i powstałe po tym dniu. Układ obejmuje jedynie wierzytelności powstałe do końca dnia poprzedzającego dzień otwarcia postępowania. Wierzytelności, które powstały w dniu otwarcia postępowania i później, nie są objęte układem i powinny być zaspokajane na bieżąco w trakcie postępowania i po jego zakończeniu.

Decydującym momentem jest data powstania wierzytelności, nie zaś data jej wymagalności.

W tym aspekcie praktyczne problemy wynikają najczęściej z trudności zakwalifikowania wierzytelności o zapłatę z tytułu umowy o roboty budowlane. Co do zasady decydującym momentem powinien być moment wykonania robót, chyba że strony w kontrakcie wprost i jednoznacznie postanowiły inaczej (np. że wierzytelność powstaje dopiero z chwilą wystawienia świadectwa płatności lub innego podobnego dokumentu).

w Układ obejmuje wierzytelności niezależnie od tego, czy mają charakter pieniężny czy niepieniężny. Wierzytelności niepieniężne nie przekształcają się w pieniężne z chwilą otwarcia postępowania, natomiast na potrzeby głosowania są na liście umieszczone w kwocie odpowiadającej ich wartości.

Propozycje układowe nie mogą pomijać specyfiki zobowiązań niepieniężnych i powinny zakładać odpowiednią modyfikację sposobu ich wykonania lub przewidywać ich zaspokojenie przez zapłatę określonej w układzie sumy pieniężnej. Jednak zgodnie z art. 163 ust. 2 p.r., jeśli wierzyciel w terminie tygodnia od dnia otrzymania zawiadomienia o terminie zgromadzenia wierzycieli z odpisem propozycji układowych sprzeciwił się restrukturyzacji swojej wierzytelności jako wierzytelności niepieniężnej poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia nadzorcy albo zarządcy, bądź gdy charakter wierzytelności niepieniężnej wskazuje, że jej restrukturyzacja nie jest możliwa - to taka wierzytelność zmienia się w wierzytelność pieniężną ze skutkiem na dzień otwarcia postępowania.

w Wierzytelności zabezpieczone poprzez przeniesienie własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa są objęte układem, ale jedynie w zakresie, w jakim wierzytelność nie zostanie prawdopodobnie zaspokojona z przedmiotu zabezpieczenia. W pozostałej części takie wierzytelności (podobnie jak inne wierzytelności zabezpieczone rzeczowo) pozostają poza układem, chyba że wierzyciel wyrazi zgodę na ich objęcie układem. [przykład 6]

w Wejście w życie nowelizacji p.u.n. z 6 marca 2009 r., która uchyliła art. 272 ust. 2 p.u.n. i wydanie orzeczenia przez Sąd Najwyższy, w którym stwierdził on, że odsetki za cały czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia za okres po ogłoszeniu upadłości nie są objęte układem i wierzyciel może ich dochodzić od dłużnika (uchwała SN z 20 lutego 2013 r., sygn. akt III CZP 96/12), stanowiło odejście od dotychczasowej zasady stanowiącej, iż odsetki te są w całości objęte układem, a w propozycjach należało uwzględniać ich los za okres po ogłoszeniu upadłości.

Prawo restrukturyzacyjne powraca w tym aspekcie do dawnej regulacji, a sytuacja ponownie jest jasna: odsetki za okres po ogłoszeniu upadłości są objęte układem, a egzekucja odsetek w czasie trwania postępowania restrukturyzacyjnego jest wykluczona.

Zazwyczaj propozycje układowe będą przewidywały umorzenie takich odsetek. Jeżeli układ przewiduje rozłożenie zobowiązań dłużnika na raty, to wierzycielowi należą się odsetki ustawowe od poszczególnych rat tylko wtedy, gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem ratalnego świadczenia pieniężnego.

w Wierzytelności warunkowe są objęte układem, jeżeli warunek ziścił się w czasie wykonywania układu. Treść tego warunku powinna być ustalona i jednoznacznie wskazana w spisie wierzytelności. Regulacja ta dotyczy warunku zawieszającego, wraz z którego ziszczeniem się powstaje wierzytelność. Jeśli warunek ziści się już po stwierdzeniu wykonania układu, to wierzytelność nie będzie objęta układem i powinna być zaspokojona w pełnej wysokości. Z tego powodu przy stwierdzaniu wykonania układu nie trzeba składać do depozytu sum przeznaczonych na zaspokojenie wierzytelności warunkowych, w których do dnia stwierdzenia wykonania układu warunek zawieszający jeszcze się nie ziścił. Z kolei wierzytelność należna pod warunkiem rozwiązującym jest objęta układem, natomiast ziszczenie się warunku przed terminem płatności powoduje wygaśnięcie wierzytelności, co wynika z art. 89 k.c. Wierzytelnościami warunkowymi nie są natomiast wierzytelności zwrotne gwaranta względem upadłego jako zleceniodawcy gwarancji z tytułu gwarancji bankowych (ubezpieczeniowych) zrealizowanych po dniu ogłoszenia upadłości, także wtedy gdy zdarzenia, które były pierwotną przyczyną wypłaty świadczenia gwarancyjnego, nastąpiły przed dniem ogłoszenia upadłości. Będzie tak pod warunkiem, że gwarancja spełnia wszystkie elementy zobowiązania abstrakcyjnego (na temat abstrakcyjności gwarancji zob. np. uchwała Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 1993 r., sygn. akt III CZP 16/93, oraz z 28 kwietnia 1995 r., sygn. akt III CZP 166/94).

w Wierzytelnościami z tytułu świadczeń okresowych są wierzytelności wynikające z tytułu czynszu najmu lub dzierżawy, podatków lub składek na ubezpieczenia społeczne. Są one objęte układem w ten sposób, że wierzytelność za okres rozliczeniowy, w trakcie którego zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne, ulega podziałowi z mocy prawa. Jest to podział proporcjonalny na część traktowaną jak wierzytelność powstała przed dniem otwarcia postępowania oraz część traktowaną jak wierzytelność powstająca po dniu otwarcia postępowania. [przykład 7]

w Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku, z 15 marca 2013 r. (sygn. akt V CSK 416/12) "przyjęcie i zatwierdzenie układu nie ma wpływu na samo istnienie objętej nim wierzytelności, lecz wyznacza granice jej egzekwowalności lub inne sposoby zaspokojenia, obowiązujące tak długo, jak długo zatwierdzony układ wiąże oraz pod warunkiem, że zostanie wykonany". Rodzi to wątpliwość, czy Sąd Najwyższy (a za nim sądy powszechne) wskazuje, że prawomocnie zatwierdzony układ w zakresie części wierzytelności w nim umorzonych powoduje przekształcenie tej części w zobowiązanie naturalne, nie zaś w nowację stosunku prawnego i wygaśnięcie stosownej części wierzytelności. Sąd Najwyższy stwierdził również, że układ nie kreuje także wierzytelności przyszłej, z którym to stanowiskiem nie sposób się nie zgodzić.

w W omawianym w powyższym punkcie orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził również, że w przypadku, gdy "dłużnik i osoba trzecia, która po zatwierdzeniu układu dokonuje z nim czynności prawnej powodującej uszczuplenie majątku uniemożliwiające wykonanie zatwierdzonego układu, musi uwzględniać okoliczność, że z przedmiotu takiej czynności, wobec niewykonania układu, wierzyciele będą żądać zaspokojenia takich wierzytelności, jakie im w stosunku do dłużnika rzeczywiście przysługiwały". Wynika to z faktu, że skutkiem uchylenia układu jest przysługiwanie wierzycielom wierzytelności w pełnej wysokości, bez uwzględnienia treści tego układu. W części, którą dłużnik przekazał już wierzycielowi w ramach realizacji uchylonego układu, wierzytelność wygasa.

w Jak wynika z ust. 3 omawianego przepisu - wierzytelności wobec dłużnika wynikające z umowy wzajemnej, która nie została wykonana w całości lub części przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, są objęte układem wyłącznie w przypadku, gdy świadczenie drugiej strony ma charakter podzielny oraz tylko w zakresie, w jakim druga strona spełniła świadczenie przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego i nie otrzymała świadczenia wzajemnego.

w Świadczenia wynikające z niewykonanych umów wzajemnych powinny być na bieżąco wykonywane po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego, o ile odpowiednikiem świadczenia dłużnika jest świadczenie wierzyciela. Dzięki temu dłużnik może kontynuować swoją działalność i nabywać środki niezbędne do utrzymania przedsiębiorstwa w ruchu, a w przyszłości - do wykonania układu. Gdyby przyjąć, że również zobowiązania wynikające z niewykonanych umów wzajemnych są objęte układem, dłużnik nie miałby możliwości uzyskania jakiegokolwiek przychodu z takich umów. Ze spełnieniem świadczenia musiałby się bowiem wstrzymać do czasu prawomocnego zatwierdzenia układu. Z omawianego przepisu wynika, że świadczenie z niewykonanej umowy wzajemnej jest objęte układem tylko wyjątkowo, tj. gdy świadczenie wzajemne wierzyciela jest świadczeniem podzielnym i tylko w zakresie, w jakim wierzyciel już spełnił świadczenie do majątku dłużnika przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego i nie otrzymał świadczenia wzajemnego.

w Omawiany przepis wskazuje sześć kategorii wierzytelności, które nie są objęte układem, także w sytuacji, gdy powstały przed dniem ogłoszenia upadłości.

Cztery spośród tych wyjątków (wskazane w ust. 1 komentowanego artykułu) mają charakter bezwzględny, a ich objęcie układem nie jest możliwe nawet za zgodą wierzyciela.

Dwie pozostałe kategorie wierzytelności (wskazane w ust. 2) mogą być natomiast objęte układem pod warunkiem wyrażenia takiej woli przez wierzyciela.

w Należności alimentacyjne wynikające z obowiązku dostarczenia środków utrzymania krewnym i powinowatym (art. 128-144 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.; dalej: k.r.o.) oraz z tytułu obowiązku przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny (art. 27-28 k.r.o.), nie są objęte układem niezależnie od woli wierzyciela.

w Nieobjęte układem pozostają także renty zasądzone z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci (art. 444 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny; t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.; dalej: k.c.). Renty ustanowione w związku z tymi zdarzeniami w drodze umowy lub ugody także są wyłączone z układu. Poza układem pozostają także renty, do świadczenia których upadły był zobowiązany w związku z zamianą umowy dożywocia na dożywotnią rentę (art. 913 k.c.), oraz renty umowne ustanowione z zachowaniem art. 903 i następnych k.c.

w Wierzytelności o wydanie mienia ze względu na ich naturę nie mogą być objęte układem, toteż ich wymienienie w przepisie ma wyłącznie charakter porządkujący.

Żaden przepis w prawie restrukturyzacyjnym nie wyłącza prawa wierzyciela do skutecznego żądania wydania rzeczy, dlatego też układ również nie może ograniczać tego prawa. Podobny charakter ma roszczenie o zaniechanie naruszenia praw. Nie mogą być one objęte układem, ponieważ prawa, na podstawie których ochrony może się domagać wierzyciel, są prawami niezbywalnymi lub są nierozerwalnie związane z posiadanym przez uprawnionego majątkiem.

w Układ nie obejmuje zobowiązań, za które upadły odpowiada w związku z nabyciem spadku po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, jeżeli spadek wszedł do masy układowej lub sanacyjnej. Wierzyciele spadku mogą się domagać zaspokojenia z masy spadkowej, a ponieważ masa układowa lub sanacyjna nabywa spadek z dobrodziejstwem inwentarza - ograniczenie to jest dla pozostałych wierzycieli neutralne.

w Wierzytelności wierzycieli spadku są natomiast objęte układem, jeżeli upadły nabył spadek przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Taka sytuacja nie wypełnia bowiem dyspozycji art. 151 ust. 1 pkt 3 p.r.

w Składki na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego (najczęściej pracownika), których płatnikiem jest dłużnik (zwykle pracodawca), są wyłączone z układu. Pozostałe składki, takie jak składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe w części finansowanej przez pracodawcę, których obowiązek zapłaty powstał przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, są natomiast objęte układem. Zgodnie z art. 160 ust. 1 p.r. spłata należności z tytułu składek, które zostały objęte układem, może polegać wyłącznie na rozłożeniu ich na raty.

w Wyłączenia warunkowe mogą zostać objęte układem lub z niego wyłączone zależnie od woli wierzyciela.

Zgoda wierzyciela na objęcie jego wierzytelności układem musi być wyrażona na piśmie w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny, najpóźniej przed przystąpieniem do głosowania na zgromadzeniu wierzycieli. Składając takie oświadczenie, wierzyciel wyraża zgodę na stosowanie warunków układu bez znaczenia, jaką postać ostatecznie przyjmą, i niezależnie od tego, czy wierzyciel będzie głosował za ich przyjęciem czy przeciw.

Wyrażenie zgody, które nie jest bezwarunkowe, nie daje wierzycielowi prawa do głosowania nad układem, a jego wierzytelność pozostaje poza układem.

Zgoda może być również wyrażona przez wierzyciela ustnie do protokołu zgromadzenia wierzycieli.

w Wierzytelności ze stosunku pracy są warunkowo wyłączone z układu i mogą nim być objęte tylko za zgodą wyrażoną przez pracownika.

Wierzytelności ze stosunku pracy to nie tylko wynagrodzenie za pracę - termin ten należy rozumieć jak najszerzej.

Wprowadzenie możliwości objęcia wierzytelności pracowniczych układem ma na celu umożliwienie pracownikom wzięcia udziału w ratowaniu przedsiębiorstwa restrukturyzowanej spółki. Wierzytelności pracownicze w postępowaniu restrukturyzacyjnym powinny być zaspokajane na bieżąco, ale dla pracownika najistotniejszy jest nie tyle bieżący rachunek ekonomiczny i porównanie stopnia zaspokojenia w układzie z zaspokojeniem w razie ewentualnej upadłości, a możliwość zachowania miejsca pracy, co będzie dla niego zdecydowanie bardziej korzystne w dłuższej perspektywie.

w Również warunkowe jest objęcie układem wierzyciela korzystającego z zabezpieczenia hipotecznego, hipoteką morską, zastawem, zastawem rejestrowym czy skarbowym oraz powierniczym przeniesieniem rzeczy, praw lub roszczeń.

Wierzyciel, który posiada takie zabezpieczenie na majątku dłużnika, może dobrowolnie przystąpić do układu. Wyrażenie zgody przez wierzyciela nie pozbawia go zabezpieczenia, które pozostaje w mocy i zabezpiecza wierzytelność do wysokości określonej układem. Oznacza to również, że w razie uchylenia układu wierzytelność wraca do pierwotnej wysokości (po odjęciu kwot, które dłużnik spłacił) i w tym zakresie wierzycielowi wciąż służy zabezpieczenie.

Wyrażenie przez wierzyciela zgody na objęcie układem, który przewiduje umorzenie części zadłużenia, nie powoduje obniżenia sumy zabezpieczenia czy wykreślenia zabezpieczenia z odpowiedniego rejestru. Podstawą wykreślenia ograniczonego prawa rzeczowego będzie dopiero postanowienie o wykonaniu układu.

w Artykuł 162 ust. 1 p.r. nakazuje, aby wierzycielom danej kategorii interesu zaproponować równe warunki układu, co może stanowić przeszkodę do korzystania przez wierzycieli z możliwości przystąpienia do układu.

Problem ten rozwiązuje art. 163 ust. 3 p.r., który pozwala uwzględnić w treści propozycji układowych zupełnie różny interes w przystąpieniu do układu, który ma wierzyciel wpisany do hipoteki na trzecim miejscu w stosunku do wierzyciela wpisanego na miejscu pierwszym. W ten sposób możliwe jest zróżnicowanie sytuacji wierzycieli w układzie stosownie do realnych perspektyw zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia oraz zachęcenie ich do udziału w układzie.

w Tylko za zgodą wierzyciela mogą zostać objęte układem wierzytelności zabezpieczone przeniesieniem własności na wierzyciela. Jeżeli do dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego tacy wierzyciele nie złożyli oświadczenia o skorzystaniu z zabezpieczenia i zaliczeniu wartości przewłaszczonego mienia na poczet zobowiązania, to ich wierzytelność pozostaje objęta układem.

w Wierzytelności nieobjęte układem mogą być dochodzone na zasadach ogólnych, a więc w drodze egzekucji.

Po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego egzekucja może być prowadzona tylko z przedmiotu zabezpieczenia, z zastrzeżeniem postępowania sanacyjnego, w którym co do zasady wszystkie egzekucje, także wszczęte przez wierzycieli, których wierzytelności nie zostały objęte układem, podlegają zawieszeniu.

w Nie jest możliwe ponowne objęcie układem wierzytelności objętej innym układem, zarówno zawartym w postępowaniu na skutek wniosku złożonego po 1 stycznia 2016 r., jak również w postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu i w postępowaniu naprawczym na mocy poprzedniej ustawy, oraz pod rządami prawa układowego i układu w upadłości z 1934 r.

w Możliwe jest natomiast objęcie układem wierzytelności, która była już objęta innym układem, ale układ ten został prawomocnie uchylony. Nie ma wtedy ryzyka ponownej redukcji wierzytelności już raz zredukowanej, jako że po uchyleniu układu wierzytelność wraca co do zasady do swego pierwotnego kształtu.

w Jeżeli pracownikom dłużnika ich wynagrodzenia zostaną wypłacone przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, to fundusz wstępuje do postępowania restrukturyzacyjnego w miejsce zaspokojonego wierzyciela.

Oznacza to możliwość objęcia układem, za zgodą FGŚP, wierzytelności pracowniczych przejętych na skutek zapłaty, powstałych przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Wierzytelności powstałe po otwarciu postępowania nie mogą być natomiast objęte układem - ze względu na treść art. 150 ust. 1 p.r.

w Podobnie jak zgoda wierzyciela, zgoda FGŚP musi być wyrażona bezwarunkowo, nieodwołalnie i na piśmie, najpóźniej przed głosowaniem na zgromadzeniu wierzycieli.

Dopuszczalne jest także wyrażenie zgody ustnie do protokołu zgromadzenia.

w Do wierzytelności Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące objęcia wierzytelności układem tylko w części finansowanej przez płatnika (art. 151 ust. 1 pkt 4 p.r.), ograniczenia propozycji układowych do rozłożenia na raty (art. 160 ust. 1 p.r.) oraz zasady zabezpieczenia wierzytelności w razie propozycji układowych przewidujących przejęcie całości majątku dłużnika przez osobę trzecią lub wierzyciela, dopłaty lub spłaty między wierzycielami (art. 160 ust. 2 i 3 p.r.).

w Co do zasady wniosek restrukturyzacyjny składany jest przez dłużnika. Dlatego też to dłużnik - w większości wypadków - powinien przygotować i złożyć propozycje układowe.

w W sytuacji, gdy brak jest propozycji dłużnika, albo obok jego propozycji - uprawnienie do złożenia propozycji układowych mają wierzyciel lub wierzyciele dysponujący łącznie więcej niż 30 proc. sumy wierzytelności.

Do sumy, od której oblicza się minimalną większość, nie wlicza się wierzytelności wierzycieli, o których mowa w art. 80 ust. 3 p.r., art. 109 ust. 1 p.r. i art. 116 p.r. Nie wlicza się także tych wierzytelności do ogólnej sumy uprawniającej do złożenia propozycji układowych. Uprawnienie wierzycieli reprezentujących 30 proc. sumy wierzytelności do złożenia własnych propozycji układowych wynika z faktu, że taka większość zazwyczaj wystarcza do zablokowania przyjęcia układu. Dzięki temu rozwiązaniu niezgoda na propozycje dłużnika lub brak porozumienia z innymi wierzycielami nie przekreśla całkowicie możliwości zawarcia układu. [przykład 8]

w Propozycje układowe może złożyć również nadzorca sądowy lub zarządca. Uprawnienie nadzorcy lub zarządcy wynika z ich roli we wspieraniu dłużnika w dążeniu do zawarcia układu. W sytuacji gdy dłużnik z jakiegoś powodu nie może lub nie potrafi sformułować odpowiednich propozycji (na przykład w jego miejsce wstąpili spadkobiercy lub kurator), nadzorca sądowy lub zarządca jako najbardziej zorientowani i profesjonalnie przygotowani powinni takie propozycje przygotować i złożyć.

w Uprawnienie do złożenia propozycji przez radę wierzycieli jest konsekwencją prawa rady do sprzeciwienia się umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego. Wierzyciele, których odpowiednia większość dojdzie do porozumienia, mogą nie tylko decydować o kierunku prowadzenia postępowania, ale także mogą je zakończyć zawarciem układu bez pomocy, a nawet wbrew woli dłużnika.

w Propozycje układowe zawierają proponowany sposób restrukturyzacji zobowiązań. Zasady ich konstruowania określają szczegółowo przepisy art. 156-163 p.r.

Propozycje układowe są obowiązkowym elementem wstępnego planu restrukturyzacyjnego i planu restrukturyzacyjnego, ponieważ stanowią podstawowy środek restrukturyzacyjny.

w Wyliczenie możliwych sposobów restrukturyzacji zobowiązań dłużnika nie jest wyczerpujące - ma charakter przykładowy. Możliwe jest przedstawienie i przyjęcie również innych propozycji układowych niż te przedstawione w omawianym przepisie, byle były zgodne z przepisami prawa.

w Odroczenie terminu wykonania zobowiązań oznacza ustalenie nowego terminu płatności zobowiązań. Nowy termin płatności powinien być wskazany w odniesieniu do terminu uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu. Na etapie składania propozycji układowych nie jest możliwe ustalenie, kiedy odbędzie się zgromadzenie wierzycieli, a także czy postanowienie o zatwierdzeniu układu uprawomocni się od razu, czy dopiero po rozpoznaniu zażalenia przez sąd. Oznaczenie terminu płatności konkretną datą kalendarzową nie powinno być stosowane, ponieważ może prowadzić do niemożliwości wykonania układu jeszcze przed jego prawomocnym zatwierdzeniem.

w Rozłożenie spłaty zobowiązań dłużnika na raty polega na odroczeniu wykonania poszczególnych części zobowiązań na różne terminy, które następują kolejno po sobie.

Podobnie jak w przypadku odroczenia terminu wykonania zobowiązań, propozycje układowe powinny wskazywać terminy płatności poszczególnych rat nie datą kalendarzową, a w odniesieniu do daty uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu. Jednocześnie propozycje powinny być na tyle precyzyjne, aby na ich podstawie można było w przyszłości ustalić wymagalność poszczególnych kwot w określonych terminach.

w Zmniejszenie sumy zobowiązań dłużnika oznacza ich proporcjonalne umorzenie. Wielkość umorzonych zobowiązań powinna być wskazana procentowo. [przykład 9]

w Konwersja wierzytelności na udziały lub akcje wymaga precyzyjnego przygotowania propozycji układowych. W szczególności należy wskazać sumę, o jaką ma być podniesiony kapitał zakładowy (łączna wartość nominalna przeznaczonych do objęcia za wierzytelności udziałów lub akcji); liczbę oraz wartość nominalną nowo stanowionych udziałów lub akcji; określenie, że objęcie udziałów lub akcji następuje z wyłączeniem prawa pierwszeństwa lub poboru, przy czym wyłączenie prawa pierwszeństwa lub poboru następuje nawet wówczas, jeżeli takiej możliwości nie przewiduje umowa spółki lub statut (żaden z dotychczasowych udziałowców lub akcjonariuszy nie ma prawa głosu ani skutecznej drogi do przeciwstawienia się konwersji); oznaczenie, czy akcje nowej emisji są na okaziciela, czy imienne; cenę emisyjną nowych akcji; datę, od której nowe akcje mają uczestniczyć w dywidendzie (zazwyczaj będzie to pierwszy pełny rok obrotowy po zatwierdzeniu układu).

w Treść propozycji układowych w zakresie konwersji wierzytelności musi spełniać wszystkie elementy wymagane od uchwały walnego zgromadzenia wspólników (akcjonariuszy) oraz wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. Układ zastępuje wymagane przez kodeks spółek handlowych czynności związane z podwyższeniem kapitału i objęciem udziałów lub akcji, a konwersja następuje z mocy samego układu i żadne dodatkowe czynności nie są już potrzebne. Podstawą rejestracji nowego podwyższonego kapitału jest w takiej sytuacji odpis prawomocnego postanowienia o zatwierdzeniu układu.

w W wypadku konwersji wierzytelności na akcje spółki publicznej dłużnik jest zwolniony z obowiązków określonych w art. 7 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1382 ze zm.) oraz art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 94 ze zm.). Dzięki temu możliwa jest emisja akcji w trybie wykonania układu, bez konieczności uwzględniania wymogów nakładanych na emitenta w podstawowym trybie.

w Dopuszczalne są również inne propozycje układowe, takie jak zmiana, zamiana lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność, które mogą stanowić uzupełnienie bardziej skomplikowanych sposobów restrukturyzacji. Pozwalają one również na dostosowanie restrukturyzacji do sytuacji konkretnego dłużnika i wzajemnych stosunków jego wierzycieli. Na przykład dopuszczalną sytuacją jest przeniesienie przez wierzycieli hipotek na inną nieruchomość należącą do dłużnika, tak aby umożliwić mu sprzedaż części majątku dotąd zabezpieczonej i zaspokojenie w ten sposób pozostałych wierzycieli.

w Inne przepisy ustawy również zawierają dopuszczalne sposoby restrukturyzacji zobowiązań.

Artykuł 157 p.r. wskazuje, że możliwe jest zaspokojenie wierzycieli z zysku przedsiębiorstwa dłużnika. W takim przypadku propozycje powinny określać procentowy udział wierzycieli w zysku przedsiębiorstwa, sposób i termin jego realizacji oraz minimalną wielkość zysku pozwalającą uznać, że układ jest wykonywany. W przeciwnym wypadku wierzyciele nie dysponowaliby żadnym środkiem nacisku na dłużnika, który nie wykonywałby układu i zasłaniał się brakiem jakiegokolwiek zysku. Zarząd przedsiębiorstwem może być w takiej sytuacji pozostawiony w rękach dłużnika lub przekazany powołanemu zarządcy.

Artykuł 158 p.r. przewiduje z kolei możliwość udzielenia kredytu lub pożyczki dłużnikowi albo też zmianę treści stosunków prawnych lub praw lub ustanowienie zabezpieczenia wierzytelności.

Wreszcie art. 159 p.r. umożliwia zaspokojenie wierzycieli z majątku dłużnika w ramach układu likwidacyjnego.

w Propozycje układowe mogą obejmować zarówno jedną, jak i kilka wybranych propozycji układowych. Propozycje te muszą być jednak zgodne z prawem. Muszą być ponadto jednakowe dla wierzycieli reprezentujących taką samą kategorię interesu lub dla wszystkich wierzycieli, jeśli nie zostali oni podzieleni na kategorie.

w Układ może przewidywać spłatę zobowiązań z zysku przedsiębiorstwa należącego do dłużnika. W takim przypadku termin wykonania układu nie jest znany, a konkretne kwoty zapłaty i daty, w których mają być wykonane, nie mogą być z góry określone.

Dla zabezpieczenia wierzycieli nie będzie jednak wystarczające samo określenie części zysku, jaka ma być przeznaczona na spłatę wierzytelności.

Samo procentowe określenie części zysku, jaki ma być przeznaczony na spłatę wierzycieli układowych, może być wyjątkowo uznane za wystarczające, gdy zarząd na czas wykonania układu zostaje powierzony osobie wskazanej przez wierzycieli. Jeśli jednak zarząd nad przedsiębiorstwem pozostał w rękach dłużnika - konieczne jest określenie w warunkach układu minimalnej kwoty, która ma być przeznaczona na spłatę w określonej jednostce czasu. W przeciwnym wypadku dłużnik mógłby tak manipulować kosztami, aby bezkarnie nie uiszczać żadnych kwot na poczet realizacji układu, przy jednoczesnym braku podstaw do żądania przez wierzycieli uchylenia układu.

w Przepis ten ma w praktyce niewielkie zastosowanie, ponieważ wierzyciele rzadko wyrażają zgodę na nieprecyzyjne uregulowanie kwot przypadających im w ramach spłat układowych. W interesie wierzycieli jest raczej określenie konkretnych kwot lub odpowiednich procentów danej wierzytelności, które w określonym momencie powinny zostać spłacone. Oznacza to, że propozycje układowe powinny zawierać bardzo dokładne wyliczenie możliwości generowania zysków przez przedsiębiorstwo dłużnika, tak aby zaproponowane kwoty odzwierciedlały realne możliwości spłaty.

Dłużnik, kalkulując spłaty wierzycieli, musi zawsze brać pod uwagę pesymistyczny scenariusz. Niespodziewany brak założonych wpływów uniemożliwia pełną spłatę zgodnie z układem i stanowi podstawę do jego uchylenia.

Natomiast niespodziewane zyski nie będą rozdzielane między wierzycieli, którzy dostaną tylko taką część, jaką przewiduje układ.

w Niezależnie od określenia części zysku, jaka ma być przeznaczona na zaspokojenie wierzycieli układowych, warunki układu powinny przewidywać, w jakich częściach wierzyciele poszczególnych kategorii interesu będą w tym zysku uczestniczyć. Udział wierzycieli danej kategorii interesu w przypadającej na daną kategorię części zysku powinien być równy.

w Układ może zawierać także zabezpieczenie interesów wierzycieli na wypadek braku zysku.

Możliwe jest na przykład ustanowienie na taką okoliczność pełnomocnika, który zyska uprawnienie do zbycia majątku dłużnika i rozdzielenia go pomiędzy wierzycieli w określonym układem stosunku.

Sposobem zabezpieczenia spłaty długów z zysku może być również ustanowienie hipotek lub zastawów rejestrowych. W przypadku gdy układ przewiduje procentowy lub ułamkowy udział wierzycieli w zysku, konieczne jest wskazanie minimalnej kwoty zysku, przy jakiej można uznać, że układ jest wykonywany.

w W sytuacji gdy zarząd nad przedsiębiorstwem dłużnika powierzany jest pełnomocnikowi lub zarządcy przymusowemu, konieczne jest określenie kwot i terminów wypłaty wynagrodzenia z tytułu zarządzania, które również może być określone jako procent z zysku.

Takie rozwiązanie pełni funkcję motywującą do właściwego zarządzania.

w Układ na podstawie p.r. jest zawierany między wierzycielami i może być zawarty także bez zgody dłużnika (który nie musi być autorem propozycji układowych).

Układ może również zawierać zobowiązania wierzycieli, a w jego wykonaniu mogą uczestniczyć osoby trzecie. Zgoda osób trzecich jest wymagana do decyzji o przyjęciu układu przez ogół wierzycieli i musi być wyrażona jeszcze przed głosowaniem, czyli wraz ze złożeniem propozycji układowej przewidującej udzielenie kredytu lub pożyczki dłużnikowi lub odpowiednią zmianę stosunku prawnego, prawa, ustanowienia lub zmianę zabezpieczenia.

w Oświadczenie takie musi być bezwarunkowe, a jego forma musi odpowiadać treści podejmowanej czynności prawnej.

Warunkiem realizacji zobowiązania zawartego przez osobę trzecią w oświadczeniu jest prawomocne zatwierdzenie układu. Oświadczenie stanowi element propozycji układowych i może wiązać tylko w zakresie, w jakim propozycje zostały przyjęte, a następnie zatwierdzone.

w Zgoda osoby trzeciej jest wymagana zwłaszcza w przypadku ustanowienia zabezpieczenia wykonania układu na jej majątku, wykreślenia zabezpieczenia lub zmiany umowy, która daje wzrost prawdopodobieństwa wykonania układu.

w Propozycje układowe, które przewidują zaspokojenie wierzycieli przez likwidację majątku dłużnika, łączą w sobie elementy likwidacji i układu. Postępowanie prowadzone jest w drodze zawierania układu, a podział środków uzyskanych z likwidacji jest dowolny. Po wykonaniu układu dłużnik kończy jednak swój byt i jest wykreślany z odpowiedniego rejestru.

Układ przewidujący zaspokojenie wierzycieli przez likwidację jest korzystny dla wierzycieli zwłaszcza wtedy, gdy sposób podziału środków uzyskanych z likwidacji określony w ustawie nie odpowiada ich przekonaniom o podziale sprawiedliwym, albo gdy istnieje inna ekonomiczna konieczność odstąpienia od przeprowadzania likwidacji w sposób przewidziany ustawowo.

w Omawiany przepis wskazuje trzy możliwe sposoby likwidacji majątku dłużnika:

- przez sprzedaż przeprowadzoną przez wyznaczoną osobę i rozdział pomiędzy wierzycieli,

- przez przejęcie majątku przez wierzycieli lub wierzyciela,

- w inny sposób przewidziany układem.

w W przypadku sprzedaży majątku przez wyznaczoną osobę konieczne jest oczywiście wskazanie przez wierzycieli osoby fizycznej lub prawnej, która przeprowadzi likwidację.

Warunki układu powinny przewidywać sposób wynagradzania takiej osoby, czyli wysokość wynagrodzenia oraz tryb jego wypłacania i terminy wypłat, a także źródło finansowania tego wynagrodzenia. Wykonawcą układu może pozostać zarządca lub nadzorca sądowy, o ile posiada zaufanie wierzycieli.

Warunki likwidacji majątku również powinny być ściśle określone. W układzie powinno się określić cenę minimalną i tryb oferowania majątku nabywcom. Można też zdecydować o trybie udzielania takich zgód po zatwierdzeniu układu, np. przez organ kolegialny wierzycieli działający według przepisów o radzie wierzycieli.

Nieokreślenie osoby, która miałaby dokonać likwidacji majątku lub brak jednoznacznego określenia jej kompetencji, może oznaczać niewykonalność układu. A co za tym idzie sąd powinien odmówić jego zatwierdzenia.

w Układ może również przewidywać sprzedaż majątku osobie wskazanej w układzie na warunkach w nim określonych. Może także wskazywać dowolny ze znanych prawu sposobów przeniesienia własności. Istotne jest jednak, aby układ przewidywał sposób postępowania i osoby odpowiedzialne za jego wykonanie.

w Przejęcie majątku przez wierzycieli może polegać na rozdzieleniu pomiędzy nich majątku dłużnika, jak również na przejęciu majątku przez niektórych wierzycieli z obowiązkiem spłaty pozostałych.

Układ może przewidywać również objęcie przez wierzycieli udziałów w całości lub poszczególnych składnikach majątku dłużnika. W sytuacji gdy układ jednoznacznie wskazuje, którzy wierzyciele i jakie składniki majątkowe przejmują, przeniesienie własności tych składników następuje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu.

Przejęte prawa mogą być ujawnione w rejestrach publicznych (np. księgach wieczystych, KRS, rejestrze prowadzonym przez Urząd Patentowy) na podstawie postanowienia sędziego-komisarza o stwierdzeniu przyjęcia układu, z osnową układu oraz postanowienia o zatwierdzeniu układu wraz z klauzulą prawomocności.

w Do zbycia majątku w drodze wykonania układu przewidującego likwidację majątku nie stosuje się art. 313 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 233 ze zm.), a więc sprzedaż dokonana w postępowaniu restrukturyzacyjnym nie ma skutków sprzedaży egzekucyjnej.

Propozycje układowe powinny zakładać pozostanie w mocy praw ciążących na sprzedawanych przedmiotach i stosownie do tych zabezpieczeń obliczenie możliwej do uzyskania ceny albo przewidzenie zgody wierzyciela, któremu służą te prawa, na objęcie układem lub na zdjęcie bądź zmianę tych obciążeń.

W przypadku układu przewidującego możliwość likwidacji mają również zastosowanie przepisy dotyczące przejścia zakładu pracy.

w Układ likwidacyjny nie narusza praw oraz skutków ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążących na składnikach majątku dłużnika. Powoduje to, że osoba, na którą w wykonaniu układu przeszła własność składników majątkowych obciążonych tymi prawami, staje się dłużnikiem rzeczowym i musi znosić realizację tych praw przez osobę uprawnioną. Prawa nieujawnione w księdze wieczystej także nie wygasają, a nabywca takich rzeczy w trybie likwidacji przewidzianej układem likwidacyjnym nabywa rzeczy wraz z tymi obciążeniami. Układ może przewidywać wygaśnięcie tych praw, ale wyłącznie jeżeli dysponujący nimi wierzyciele wyrażą na to zgodę.

w Układ likwidacyjny będzie zawierany zazwyczaj w toku postępowania sanacyjnego. Tylko to postępowanie może być zainicjowane bez woli dłużnika, a wierzyciele mogą w nim narzucić dłużnikowi przymusową restrukturyzację majątku i zobowiązań. Możliwe jest również zawarcie układu częściowo likwidacyjnego, który będzie zakładał przejęcie tylko niektórych składników majątku dłużnika przez wierzycieli lub ich sprzedaż w celu częściowego zaspokojenia wierzycieli, natomiast pozostałe zobowiązania zostaną zrestrukturyzowane w inny sposób.

w Szczególny charakter zobowiązań dłużnika wobec ZUS nie pozwala na traktowanie tych zobowiązań tak samo jak innych zobowiązań dłużnika.

Z tego powodu restrukturyzacja zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne finansowane przez płatnika składek i innych zobowiązań dłużnika wobec ZUS może obejmować wyłącznie rozłożenie na raty lub odroczenie płatności, chyba że ZUS wyrazi zgodę na inny sposób restrukturyzacji.

w Zgodnie z treścią omawianego przepisu restrukturyzacja, w wyniku której nastąpi zmniejszenie wysokości zobowiązań wobec ZUS, jest niedopuszczalna.

Ustawa nakłada więc bezwzględny zakaz redukowania tych wierzytelności (który dotyczy również odsetek).

Możliwość rozłożenia na raty oznacza, że zakaz redukowania dotyczy tylko odsetek należnych za okres przed otwarciem postępowania restrukturyzacyjnego. Odsetki należą się wyłącznie od poszczególnych rat w razie uchybienia terminowej spłacie.

w Szczególny charakter zobowiązań wobec ZUS oznacza, że jeżeli układ przewiduje konwersję wierzytelności na udziały lub akcje, przejęcie całości majątku przez osobę trzecią lub wierzyciela, dopłaty lub spłaty pomiędzy wierzycielami, w układzie musi zostać wskazany wierzyciel lub osoba trzecia, które przejmą na siebie obowiązek wykonania zobowiązań wobec ZUS. Przejęcie tego obowiązku w żaden sposób nie wpływa na uprzywilejowany charakter wierzytelności ZUS i możliwości ich przymusowego dochodzenia z uwzględnieniem uprzywilejowania wynikającego z odrębnych przepisów. Osoba trzecia staje się więc samoistnym dłużnikiem ZUS na podstawie własnej zgody i prawomocnie zatwierdzonego układu. Jeśli układ został zatwierdzony prawomocnie, organ może przeciwko takiej osobie wszcząć egzekucję na podstawie wyciągu z zatwierdzonego spisu wierzytelności. Jeżeli natomiast układ nie zostanie zatwierdzony, zgoda osoby trzeciej wygasa i nie zostaje nawiązany żaden rodzaj stosunku prawnego z ZUS.

w W przepisie mowa jest wyłącznie o ZUS, ale zgodnie z art. 154 p.r. wierzytelności Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego traktowane są w układzie na takich samych zasadach.

Analogicznie do tych wierzytelności traktowane są w postępowaniu restrukturyzacyjnym wierzytelności FGŚP o zwrot świadczeń wypłaconych na zaspokojenie roszczeń pracowniczych.

PRZYKŁAD 6

Wierzytelność poza układem

Wierzytelność w wysokości 100 tys. zł została zabezpieczona przez przeniesienie własności rzeczy, której wartość oszacowano na 80 tys. zł. Wierzyciel nie wyraził zgody na objęcie tej wierzytelności układem.

Ponieważ wierzyciel nie wyraził zgody na objęcie jego wierzytelności układem, to jest objęta nim tylko w zakresie, w jakim prawdopodobnie nie zostanie zaspokojona z przedmiotu zabezpieczenia. Jego wierzytelność jest objęta układem jedynie w wysokości 20 tys. zł.

PRZYKŁAD 7

Wierzytelność z tytułu świadczeń okresowych

Postępowanie restrukturyzacyjne wobec spółki otwarto 20 marca. Spółka posiadała biuro w wynajętym lokalu, za którego najem płaciła miesięczny czynsz płatny do 10. dnia każdego miesiąca z góry.

Wierzytelność z tego tytułu uległa proporcjonalnemu podziałowi na część powstałą przed dniem otwarcia postępowania (do ostatniego dnia przed otwarciem postępowania włącznie) oraz część traktowaną jak wierzytelność powstającą po dniu otwarcia postępowania. Wierzytelność została zatem objęta układem w taki sposób, że 19/31 czynszu jest traktowane jak część powstała przed dniem otwarcia postępowania, a 12/31 jak wierzytelność powstająca po dniu otwarcia postępowania.

PRZYKŁAD 8

Kiedy wierzyciele mogą złożyć propozycje układowe

Postępowanie sanacyjne wszczęto na wniosek wierzyciela. Dwóch wierzycieli, mających łącznie 30 proc. sumy wierzytelności, złożyło propozycje układowe.

Jeśli postępowanie sanacyjne zostanie wszczęte na wniosek wierzyciela - brak jest propozycji układowych, które złożyłby dłużnik. W takiej sytuacji prawo do złożenia propozycji mają wierzyciele dysponujący odpowiednią sumą wierzytelności.

PRZYKŁAD 9

Dowolność połączenia metod

Dłużnik w propozycjach układowych zaproponował, aby sumę zobowiązań zredukować o 30 proc., umorzyć odsetki w całości, odroczyć termin płatności do 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu i rozłożyć płatność pozostałej części zobowiązań na 12 równych miesięcznych rat płatnych do 10. dnia każdego miesiąca.

Taka propozycja jest dopuszczalna. Propozycje restrukturyzacji mogą wskazywać dowolne połączenie wymienionych w ustawie metod, a także innych określonych przez dłużnika sposobów restrukturyzacji.