Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (cz. 8)

Rozdział 4 Zawieszenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego

§ 1. Postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części:

1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej;

2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego;

3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego;

4) na żądanie wierzyciela;

5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

§ 2. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego, dotyczącego obowiązku o charakterze niepieniężnym, z przyczyny określonej w § 1 pkt 2 i 3 może nastąpić tylko w przypadkach, gdy nie zagraża to interesowi społecznemu.

§ 3. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

§ 4. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania służy zażalenie.

●W toku postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się okoliczności uzasadniające czasową przerwę w prowadzonym postępowaniu. Dotyczyć to będzie przypadków, w których postępowanie egzekucyjne zostało już wszczęte, a jeszcze nie jest zakończone (gdyby bowiem postępowanie nie zostało jeszcze wszczęte - nie byłoby czego zawieszać, podobnie jak nie byłoby podstaw do zawieszania postępowania, które już się zakończyło). Przy czym pod pojęciem postępowania egzekucyjnego rozumieć należy prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie, w ramach którego stosuje się czynności egzekucyjne. Do jego wszczęcia dochodzi z chwilą złożenia przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji. W przypadku zaś, gdy organ egzekucyjny jest równocześnie wierzycielem, do wszczęcia egzekucji dochodzi z chwilą wystawienia tytułu wykonawczego i skierowania go do egzekucji. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych wskutek pojawienia się przeszkód w prowadzeniu postępowania, które prawdopodobnie uda się usunąć. Zawieszenie może nastąpić z urzędu bądź na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela. Ustawodawca nie przewidział natomiast instytucji fakultatywnego zawieszenia postępowania, o której mówi na przykład art. 98 k.p.a.¹.

●Zawieszenie postępowania egzekucyjnego w administracji w swoim charakterze jest zbliżone do wstrzymania prowadzenia egzekucji lub wstrzymania czynności egzekucyjnych, stosowanego przy niektórych środkach prawnych (art. 17 par. 2, art. 54 par. 2 i 6, art. 114d u.p.e.a.), w trybie nadzoru (art. 23 par. 6 u.p.e.a.) lub w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego (art. 62 u.p.e.a.). Zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest jednak instytucją odrębną i odmienną².

●Artykuł 56 par. 1 u.p.e.a. wymienia przyczyny obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Nie pozostawia zatem do uznania organu egzekucyjnego, czy w danym przypadku zawiesić postępowanie. Regulacja zawarta w art. 56 przyjmuje zasadę, że postępowanie egzekucyjne podlega zawieszeniu z przyczyn w nim wymienionych. Biorąc pod uwagę enumeratywność wyliczenia przesłanek, jak również fakt, że jest to katalog zamknięty, uznać należy, że żadne inne przesłanki nie mogą stanowić podstawy do podjęcia decyzji o zawieszeniu postępowania³.

Wstrzymanie i odroczenie terminu wykonania obowiązku

●W wypadku pierwszej przesłanki będziemy mieli do czynienia z sytuacją, gdy na mocy przepisów szczególnych nastąpiło wstrzymanie wykonania obowiązków⁴. Wstrzymanie wykonania decyzji może nastąpić na podstawie przepisów u.o.p. np. na podstawie art. 224 par. 2 lub w wypadku wydania decyzji w trybie art. 48 u.o.p. w sprawie odroczenia terminu płatności podatku lub rozłożenia go na raty⁵. Jak wskazuje M. Staniszewski, obecnie wstrzymanie wykonania obowiązku jako przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego powinno rzadko występować. Zgodnie z art. 239a u.o.p. decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Ponadto ustawodawca przewiduje obligatoryjne wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej w razie wniesienia skargi do sądu administracyjnego, do momentu uprawomocnienia się orzeczenia sądu administracyjnego⁶. Odroczenie terminu wykonania obowiązku oraz rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej upoważnia organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania. Należy zaznaczyć, że sam fakt złożenia wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie należności nie stanowi podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Dopiero pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie ulgi skutkuje zawieszeniem tego postępowania⁷.

Śmierć zobowiązanego

●Dokumentem stwierdzającym śmierć zobowiązanego (fakt zgonu) jest akt zgonu sporządzony przez kierownika urzędu stanu cywilnego w księgach stanu cywilnego. Dzieje się tak na skutek zgłoszenia zgonu albo na podstawie postanowienia sądu o stwierdzeniu zgonu lub uznaniu za zmarłego. Śmierć zobowiązanego nakłada obowiązek zawieszenia postępowania, o ile obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego. W przeciwnej sytuacji postępowanie podlega umorzeniu (art. 59 par. 1 pkt 6 u.p.e.a.). Można przyjąć, że obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego, jeżeli nie jest związany z posiadaniem przez zobowiązanego szczególnych cech (właściwości), niezbywalnych upoważnień czy kompetencji, szczególnych indywidualnych kwalifikacji lub umiejętności. W sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne dotyczy obowiązku o charakterze niepieniężnym, zawieszenie postępowania egzekucyjnego ze względu na śmierć strony może nastąpić tylko w przypadku, gdy nie zagraża to interesowi społecznemu (art. 56 par. 2 u.p.e.a.). Ocena braku takiego zagrożenia należy do organu egzekucyjnego⁸. Obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego m.in. wtedy, gdy egzekucja dotyczy zaległości podatkowych⁹. Śmierć zobowiązanego musi nastąpić już w toku postępowania, w przeciwnym razie nie jest dopuszczalne postępowanie egzekucyjne na podstawie wydanego stronie tytułu wykonawczego. W razie zawieszenia postępowania z powodu śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie był ściśle związany z jego osobą, organ egzekucyjny podejmuje zawieszenie, gdy zostanie zawiadomiony przez wierzyciela o ustaniu przyczyn według przepisów prawa cywilnego spadkobierców, na których przeszedł egzekwowany obowiązek. Wierzyciel może również (nie czekając na sądowe stwierdzenie o nabyciu spadku) wskazać osobę, którą uważa za spadkobiercę zmarłego zobowiązanego, odpowiedzialną za egzekwowany obowiązek. Organ egzekucyjny ma jednak obowiązek zastosować się do postanowienia sądu o stwierdzenie nabycia spadku, jeżeli postanowienie zostanie mu złożone przed zakończeniem postępowania egzekucyjnego¹⁰.

Utrata zdolności do czynności prawnych

●Skutek w postaci braku zdolności do występowania w postępowaniu egzekucyjnym wywołuje utrata zdolności do czynności prawnych. Postepowanie może być kontynuowane dopiero z udziałem przedstawiciela reprezentującego takiego zobowiązanego. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowe, gdy za zobowiązanego działa przedstawiciel ustawowy. W przypadku jego braku odpowiednie zastosowanie może znaleźć art. 34 par. 1 k.p.a. Organ egzekucyjny występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Przesłanka określona w art. 56 par. 1 pkt 3 u.p.e.a. odnosi się wyłącznie do zobowiązanych będących osobami fizycznymi. Nie stanowi zatem przesłanki zawieszenia postępowania śmierć osoby reprezentującej osobę prawną lub też jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej oraz śmierć pełnomocnika zobowiązanego. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku o charakterze niepieniężnym z powodu utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych może nastąpić tylko wtedy, gdy nie zagraża to interesowi społecznemu (art. 56 par. 2 u.p.e.a.)¹¹.

Żądanie wierzyciela

●Postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu również na żądanie wierzyciela, które jest wiążące dla organu egzekucyjnego, i to niezależnie od przyczyny, która spowodowała jego wniesienie. To bowiem wierzyciel jest dysponentem postępowania egzekucyjnego¹². Wskazana podstawa zawieszenia egzekucyjnego postępowania administracyjnego może sugerować prawo wierzyciela żądania zawieszenia postępowania w każdym czasie. Takiego uprawnienia wierzyciela nie sposób jednak pogodzić z ciążącym na nim obowiązku podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w sytuacji uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku (zasada prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji administracyjnej - art. 6 u.p.e.a.). Skoro zatem u.p.e.a. wyłącza zasadę rozporządzalności dochodzenia przez wierzyciela wykonania obowiązku spoczywającego na zobowiązanym, wyłączenie to obejmuje także możliwość nieograniczonego żądania przez wierzyciela zawieszenia postępowania egzekucyjnego¹³.

Inne przypadki

●Podstawą zawieszenia postępowania egzekucyjnego jest również:

- zawiadomienie organu egzekucyjnego przez wierzyciela o wszczęciu postępowania w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej - w części dotyczącej przedmiotu sporu (art. 32a par. 2 u.p.e.a.);

- wszczęcie procedury wzajemnego porozumiewania, jeżeli wynik tej procedury może mieć wpływ na egzekwowany obowiązek będący przedmiotem wniosku państwa członkowskiego lub państwa trzeciego o odzyskanie należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 par. 1 pkt 8 i 9 u.p.e.a. (art. 32c par. 1 u.p.e.a.);

- zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 par. 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. (art. 35 par. 1 u.p.e.a.);

- prowadzenie egzekucji z wydzielonej części nieruchomości; zawieszeniu ulega dalsze postępowanie co do reszty nieruchomości (art. 110p par. 3 u.p.e.a.);

- wstrzymanie przez organ lub sąd administracyjny wykonania decyzji lub postanowienia nakładającego egzekwowany obowiązek;

- zabezpieczenie powództwa przez sąd powszechny - sąd powszechny, rozpatrując pozew zobowiązanego o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, może zabezpieczyć powództwo przez zawieszenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie takiego tytułu wykonawczego; orzeczenie o zabezpieczeniu jest wiążące dla administracyjnego organu egzekucyjnego i powoduje wstrzymanie egzekucji¹⁴.

●Zauważyć w tym miejscu trzeba, że u.p.e.a. zawiera samodzielne, charakterystyczne dla tego postępowania przesłanki jego zawieszenia. Brak jest zatem podstaw do stosowania w zakresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego art. 97 k.p.a., który określa przesłanki zawieszenia postępowania administracyjnego. Tak orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 28 marca 2017 r. (sygn. akt I SA/Bd 29/17, LEX nr 2278778). Pogląd ten jest powszechnie głoszony w orzecznictwie sądów administracyjnych.

●WSA w Łodzi w wyroku z 24 listopada 2016 r. (sygn. akt III SA/Łd 494/16, LEX nr 2176790) stwierdził, że regulacja zawarta w art. 56 par. 1 u.p.e.a. przyjmuje zasadę, że postępowanie egzekucyjne podlega zawieszeniu z przyczyn w nim wymienionych. Zdaniem łódzkiego sądu użycie przez ustawodawcę w art. 56 par. 1 u.p.e.a. sformułowania "postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu" oznacza, że w razie spełnienia przesłanek wymienionych enumeratywnie w pkt od 1 do 5 tego przepisu nie pozostawiono organowi egzekucyjnemu swobody wyboru co do zawieszenia postępowania, a wystąpienie okoliczności przewidzianych w tym przepisie obliguje organ do zawieszenia postępowania. Organ w tej kwestii, stosownie do art. 56 par. 3 u.p.e.a., wydaje postanowienie. Ocena, czy istniały podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, powinna nastąpić według stanu rzeczy z chwili rozpatrywania sprawy przez organ egzekucyjny. Łódzki sąd administracyjny podkreślił, że żadne inne przesłanki poza wymienionymi w art. 56 par. 1 u.p.e.a. nie mogą zatem stanowić podstawy do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu postępowania. Sąd też wyjaśnił, że zawieszenie postępowania polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek powstania przeszkód w prowadzeniu egzekucji. Jego istota sprowadza się do przerwania na czas określony biegu postępowania w związku z wystąpieniem przeszkód do jego dalszego prowadzenia, a samo zawieszenie postępowania następuje na czas niezbędny do usunięcia tych przeszkód.

●Artykuł 56 par. 3 u.p.e.a. mówi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Pod tą ogólną formułą kryją się rozstrzygnięcia o:

- zawieszeniu postępowania egzekucyjnego,

- odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego,

- podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego,

- odmowie podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego¹⁵.

●Dwa rodzaje postanowień wydawanych w sprawie zawieszenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, tj. postanowienie organu egzekucyjnego o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania, są zaskarżalne. [wzory 1 i 2] Zgodnie z art. 56 par. 4 u.p.e.a. na te postanowienia służy zażalenie. Wnosi się je do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia (art. 17 par. 1 u.p.e.a.). Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ odwoławczy może jednak w uzasadnionych przypadkach wstrzymać postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zażalenia (art. 17 par. 2 u.p.e.a.)¹⁶.

●W orzecznictwie dominuje pogląd, że w razie wpłynięcia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 par. 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. nie musi on wydawać postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego. Ten skutek powstaje z mocy prawa z chwilą wniesienia przez zobowiązanego zarzutów. Mówi o tym art. 35 u.p.e.a.

W tym duchu wypowiedział się WSA w Gliwicach w wyroku z 12 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Gl 906/16, LEX nr 2227133). Stwierdził on, że stan zawieszenia postępowania następuje z mocy prawa i powstaje niezależnie od tego, czy organ wydał, czy nie wydał postanowienia w tym przedmiocie. Wydane zaś postanowienie nie ma żadnego wpływu na toczące się postępowanie w związku z wniesionymi zarzutami przez zobowiązaną (por. wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 957/15 LEX nr 2060782).

W orzecznictwie prezentowany jest też odmienny pogląd. WSA w Łodzi w wyroku z 29 września 2016 r. (sygn. akt III SA/Łd 538/16 LEX nr 2154975) wskazał np., że zawieszenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa oznacza, iż sam ustawodawca decyduje wprost o zawieszeniu, przez co takie zawieszenie nie jest czynnością organu egzekucyjnego, co w konsekwencji oznacza, iż postanowienie takie miałoby charakter deklaratoryjny. Niemniej jego wydanie jest nieodzowne, gdyż doręczenie postanowienia zapewnia możliwość weryfikacji przez wniesienie zażalenia i ewentualnie skargi do sądu administracyjnego (zobacz też komentarz do art. 35 u.p.e.a.).

§ 1. Organ egzekucyjny podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne po ustaniu przyczyny zawieszenia, zawiadamiając o tym zobowiązanego. Jednocześnie organ egzekucyjny przystępuje do czynności egzekucyjnych.

§ 1a. W przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z rozłożeniem na raty spłat należności pieniężnej, organ egzekucyjny podejmuje zawieszone postępowanie w zakresie wskazanym przez wierzyciela.

§ 2. W razie zawieszenia postępowania z przyczyny określonej w art. 56 § 1 pkt 2 - organ egzekucyjny podejmie zawieszone postępowanie, gdy organ ten zostanie zawiadomiony przez wierzyciela o ustaleniu według przepisów prawa cywilnego spadkobierców zmarłego zobowiązanego, na których przeszedł egzekwowany obowiązek, lub osób, na których rzecz zostały uczynione zapisy windykacyjne. Wierzyciel może również, nie czekając na sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub przedmiotu zapisu windykacyjnego albo sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia, wskazać osobę, którą uważa za spadkobiercę zmarłego zobowiązanego, lub osobę, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, odpowiedzialną za egzekwowany obowiązek. Jednakże organ egzekucyjny obowiązany jest zastosować się do postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli postanowienie to lub wypis zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia zostaną mu złożone przed zakończeniem postępowania egzekucyjnego.

§ 3. Jeżeli szczególne przepisy przewidują wydanie przez wierzyciela decyzji o odpowiedzialności za zmarłego zobowiązanego innej osoby, jako spadkobiercy lub zapisobiercy, organ egzekucyjny może podjąć postępowanie egzekucyjne, zawieszone z przyczyny określonej w art. 56 § 1 pkt 2, po wydaniu takiej decyzji.

●Okoliczności stanowiące podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego mają charakter przejściowy, tzn. po ich ustąpieniu konieczne jest podjęcie postępowania egzekucyjnego. Ustawa nie określa, jak długo postępowanie może być zawieszone, z wyjątkiem przypadku zawieszenia postępowania na żądanie wierzyciela (art. 59 par. 1 pkt 8 u.p.e.a.). Z art. 57 par. 2 u.p.e.a. wynika, że wystarczającą podstawą do podjęcia postępowania zawieszonego na podstawie art. 56 par. 1 pkt 2 u.p.e.a. jest zawiadomienie skierowane przez wierzyciela do organu egzekucyjnego. Należy przyjąć, że organ egzekucyjny podejmie postępowanie zawieszone na podstawie art. 56 par. 1 pkt 1 u.p.e.a. po nadejściu terminu:

- do którego było wstrzymane wykonanie obowiązku;

- do którego było odroczone wykonanie obowiązku,

- spłaty należności rozłożonej na raty.

Terminy te wynikają z postanowienia o zawieszeniu postępowania, dlatego zdaniem P.M. Przybysza wydawanie postanowienia o podjęciu postępowania wydaje się zbędne. Postępowanie zawieszone na podstawie art. 56 par. 1 pkt 3 u.p.e.a. zostanie podjęte po uzyskaniu przez organ egzekucyjny wiadomości bądź o odzyskaniu przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych, bądź o ustanowieniu dla niego opiekuna lub kuratora. Wydanie postanowienia o podjęciu postępowania jest wówczas konieczne. W przypadku zawieszenia postępowania na wniosek wierzyciela zostanie ono podjęte przez organ egzekucyjny po zgłoszeniu stosownego żądania przez wierzyciela. Należy także zwrócić uwagę na art. 57 par. 1a u.p.e.a., który przesądza, że o zakresie podjętego postępowania egzekucyjnego, zawieszonego w związku z rozłożeniem na raty spłat należności pieniężnej, rozstrzyga wierzyciel, a nie organ egzekucyjny. Rozstrzygnięcie to powinno mieć formę postanowienia zgodnie z zasadą zawartą w art. 17 u.p.e.a.¹⁷.

●Wyjątki od zasady, o której mówi art. 57 par. 1, przewiduje art. 57 par. 2 i 3 u.p.e.a. Przepisy te dotyczą tylko sytuacji, jeśli postępowanie zostało zawieszone w związku ze śmiercią zobowiązanego, a obowiązek nie był ściśle związany z osobą zobowiązanego (nikt nie mógł wykonać obowiązku za zobowiązanego, co prowadzi do umorzenia postępowania). Artykuł 57 par. 2 u.p.e.a. przewiduje, że w takich sytuacjach wierzyciel podejmuje kroki w celu ustalenia przez sąd, kto jest spadkobiercą zobowiązanego i zatem na kogo przechodzą egzekwowane obowiązki (por. art. 922 i następne k.c. oraz art. 627 i następne k.p.c.). Od tej reguły są dwa wyjątki.

Po pierwsze, wierzyciel, nie czekając na rozstrzygnięcie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, wskazuje na osobę, którą uważa za spadkobiercę odpowiedzialnego za egzekwowany obowiązek. Jednak jeśli przed zakończeniem postępowania egzekucyjnego sąd wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, organ egzekucyjny ma obowiązek zastosowania się do tego postanowienia. Sprawy spadkowe należą bowiem do gestii sądów powszechnych, a nie do organów administracji. W sprawach pilnych organ administracyjny jest jednak zmuszony przyjąć określone stanowisko także w sferze prawa cywilnego, gdyż wymaga tego interes publiczny. Organ administracji musi np. przyjąć, kto jest spadkobiercą, aby do niego skierować nakaz rozbiórki domu grożącego zawaleniem, a następnie wyegzekwować takie rozstrzygnięcie, mimo że sąd może następnie zająć stanowisko odmienne (wówczas wznawia się postępowanie).

Po drugie, art. 57 par. 3 u.p.e.a. zna inny wyjątek, gdy przepisy szczególne przewidują odmienne rozwiązanie, a mianowicie pozwalają wierzycielowi na wydanie decyzji o przejęciu zobowiązań zmarłego przez spadkobierców lub nawet zobowizuj go do tego. W szczególności sytuację taką przewidują art. 97-98 u.o.p.¹⁸.

●WSA w Łodzi w wyroku z 18 listopada 2015 r. (sygn. akt III SA/Łd 867/15, LEX nr 19460870) wyjaśnił, że obowiązek podjęcia zawieszonego postępowania powstaje nie tylko wtedy, gdy ustępuje przyczyna uzasadniająca zawieszenie postępowania. Dochodzi do tego także w chwili stwierdzenia przez organ braku przyczyny uzasadniającej zawieszenie postępowania, czyli w sytuacji, gdy przyczyna taka w ogóle nie istnieje. Łódzki sąd administracyjny podkreślił, że żaden przepis u.p.e.a., czy też odpowiednio stosowane przepisy k.p.a., nie przewiduje podjęcia zawieszonego postępowania bez wydania postanowienia w tym przedmiocie.

Należy rozróżnić ustanie z mocy prawa przyczyny zawieszenia od dokonania procesowej czynności w postaci wydania postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania, o którym to postanowieniu organ obowiązany był zawiadomić strony (art. 101 par. 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Zdaniem łódzkiego sądu administracyjnego zaniechanie tej czynności narusza nie tylko zasadę pisemności, lecz także zasadę udzielania przez organ informacji (art. 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Naruszenie tych przepisów ma znaczenie o tyle istotne, że nie można przecież wykluczyć, iż strona po powzięciu wiadomości o kontynuacji egzekucji podjęłaby działania, które pozwoliłyby jej na uniknięcie zastosowania kolejnego środka egzekucyjnego. Mogłoby to wpłynąć na realizację zasady szybkości postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 613/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

§ 1. W przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków.

§ 2. Organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych.

§ 3. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

●Konsekwencją zawieszenia postępowania jest przerwanie wszystkich czynności podejmowanych w tym postępowaniu. W okresie zawieszenia postępowania organ egzekucyjny w zasadzie nie działa, nie wykonuje dalszych czynności egzekucyjnych, następuje również wstrzymanie biegu terminów przewidzianych w u.p.e.a.¹⁹. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie dopuszcza też dokonywania nowych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny. Nie stanowi natomiast przeszkody do podejmowania przez zobowiązanego działań w celu obrony swych interesów, w szczególności nie wyłącza dopuszczalności wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego²⁰.

●W przypadku zawieszenia egzekucji pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, co wprost wynika z art. 58 par. 1 u.p.e.a. W praktyce oznacza to, że zajęte wierzytelności z rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę czy innego prawa majątkowego nadal są przekazywane przez dłużnika zajętej wierzytelności (bank, pracodawcę, organ rentowy) na konto organu egzekucyjnego. Wprawdzie organ egzekucyjny nie ma uprawnienia do dysponowania środkami zgromadzonymi w okresie zawieszenia postępowania i przekazania ich wierzycielowi w celu zaspokojenia należności, wobec której postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, niemniej dla zobowiązanego pozostaje to bez znaczenia, gdyż i tak nie ma on swobodnego dostępu do zajętych środków. W okresie zawieszenia egzekucji z powodu wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłaty należności, a także zawieszenia postępowania na żądanie wierzyciela, mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Uprawnienie to wydaje się jednak również iluzoryczne, gdyż ustawodawca nie sprecyzował, o jakie wydatki chodzi. Decyzję w tym zakresie pozostawił ponadto uznaniu organu, o czym świadczy zwrot "mogą być dokonywane"²¹.

●Organ egzekucyjny podejmując decyzję w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych, powinien kierować się przede wszystkim celem egzekucji, tzn. mieć na względzie, czy uchylenie czynności nie uniemożliwi w przyszłości wymuszenia wykonania obowiązku. Powinien więc brać pod uwagę nic tylko możliwość zastosowania środków egzekucyjnych, gdyby postępowanie egzekucyjne miało być podjęte, lecz także to, jakie jest prawdopodobieństwo, że egzekucja w przyszłości będzie kontynuowana. Podejmowanie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu egzekucyjnego od obowiązku wszechstronnego zebrania i zbadania materiału dowodowego oraz wydania rozstrzygnięcia przekonującego pod względem prawnym i faktycznym. Nie zmienia to jednak faktu, że organ egzekucyjny samodzielnie rozstrzyga o uchyleniu czynności egzekucyjnych²².

●Uchylenie czynności leży przede wszystkim w interesie zobowiązanego. Dlatego w zasadzie on będzie występował z takim wnioskiem, choć niewykluczone są tu wnioski innych podmiotów (np. osób trzecich, których prawo lub rzecz zostały zajęte). Uchylenie czynności lub odmowa ich uchylenia następuje w drodze postanowienia. Służy od niego zażalenie, a następnie skarga do sądu administracyjnego. Zażalenie może składać - zgodnie z art. 58 par. 3 u.p.e.a. - zobowiązany oraz wierzyciel, ale tylko wtedy gdy nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym²³.

●WSA w Gliwicach w wyroku z 9 grudnia 2016 r. (sygn. akt I SA/Gl 854/16, LEX nr 2186778) wyjaśnił, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 par. 2 u.p.e.a. jest postępowaniem wpadkowym (incydentalnym) w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie przesłanek zawartych tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Gliwicki sąd administracyjny podkreślił, że postępowanie to nie może służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach (tak też NSA w wyroku z 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2033/10, Lex nr 1218934).

Z kolei WSA w Kielcach w wyroku z 21 lipca 2016 r. (sygn. akt I SA/Ke 262/16 , LEX nr 2084331) stwierdził, że norma ujęta w art. 58 par. 2 u.p.e.a. może znaleźć zastosowanie jedynie w fazie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, co wynika z relacji pomiędzy poszczególnymi paragrafami art. 58. Kielecki sąd administracyjny uznał, że uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych uzależnione jest od łącznego wystąpienia czterech przesłanek. Po pierwsze, musi ono nastąpić w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Po drugie, musi być ono uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego. O istnieniu tej przesłanki nie decyduje subiektywne przekonanie zobowiązanego; oceny tej przesłanki należy dokonywać według kryteriów zobiektywizowanych. Po trzecie, uchyleniu czynności egzekucyjnych nie stoi na przeszkodzie interes wierzyciela. Oceny tej okoliczności dokonuje organ egzekucyjny. Czwarta przesłanka sprowadza się do wykluczenia nabycia przez osoby trzecie praw na skutek czynności egzekucyjnych, które mają być uchylone.

§ 1. Postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

§ 2. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

§ 2a. W zakresie należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9, postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadkach określonych w §1 pkt 4, 6, 7, 9 i 10 oraz w §2.

§ 3. W przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4.

§ 4. Postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.

§ 5. Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

●Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje w wyniku oceny organu egzekucyjnego, że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają charakter trwały i niemożliwy do usunięcia w tym postępowaniu. Zgodnie z zasadą niezbędności niedopuszczalne jest stosowanie środków egzekucyjnych, jeżeli egzekwowany obowiązek stał się bezprzedmiotowy lub został już wykonany. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne prowadzi się tylko wtedy, gdy istniejący obowiązek o charakterze publicznoprawnym nie został wykonany przez zobowiązanego dobrowolnie i nie ma innej możliwości zrealizowania nałożonego obowiązku. Jeśli jednak obowiązek został wykonany (także w toku postępowania egzekucyjnego) lub z innych przyczyn stał się bezprzedmiotowy - dalsze prowadzenie postępowania jest nieuzasadnione. Do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść również w wyniku stwierdzenia, że egzekucja należności pieniężnej nie jest celowa, ponieważ koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w całości lub w części. Umorzenie w części może mieć miejsce w przypadku, gdy egzekucja jest niedopuszczalna w odniesieniu do niektórych osób wskazanych jako zobowiązani lub gdy niedopuszczalne jest egzekwowanie niektórych obowiązków wskazanych w tytule wykonawczym. Podobnie jak w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego umorzenie może być dokonane z urzędu albo na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego²⁴.

●Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie określone w art. 59 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się wyłącznie wtedy, gdy wystąpi jedna z tych przesłanek. Za przyczynę umorzenia w rozumieniu art. 59 u.p.e.a. nie może zatem być uznane przykładowo powołanie się na toczące się równolegle odrębne postępowania podatkowe, np. w sprawie stwierdzenia nadpłaty²⁵.

Wykonanie obowiązku

●Pierwszą przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego jest wykonanie obowiązku przed jego wszczęciem. Jeżeli obowiązek został spełniony przed złożeniem wniosku przez wierzyciela o wszczęcie postępowania lub przed wszczęciem postępowania z urzędu przez organ egzekucyjny, a mimo to organ ten wszczął postępowanie egzekucyjne, to staje się ono bezprzedmiotowe, ponieważ nie można już zmuszać zobowiązanego do wykonania zrealizowanego przez niego obowiązku. Artykuł 59 par. 1 pkt 1 u.p.e.a. określa sytuację, gdy egzekucję wszczęto przez pomyłkę. Organ egzekucyjny może dowiedzieć się o tym po wniesieniu przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). Podobna sytuacja ma miejsce w przypadkach określonych w pkt 2. Różnica polega jednak na tym, że nie zawsze okoliczności wymienione w tym punkcie (umorzenie, wygaśnięcie, nieistnienie obowiązku) istnieją przed wszczęciem egzekucji. Zdarza się, że umorzenie obowiązku następuje w czasie trwania postępowania egzekucyjnego albo że nieistnienie obowiązku zostanie stwierdzone dopiero po wszczęciu egzekucji²⁶.

●Artykuł 59 par. 1 pkt 1 u.p.e.a. wprost odnosi się do sytuacji wykonania obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a nie jego przymusowego wykonania na skutek zastosowanych przez organ środków egzekucyjnych już w toku tegoż postępowania (wyrok WSA w Poznaniu z 6 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 263/16 LEX nr 2110425).

Niewymagalność, umorzenie lub wygaśnięcie

●Obowiązek nie jest wymagalny, gdy obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej²⁷. Umorzeniem skutkuje zaistnienie wskazanych okoliczności jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (nie ma natomiast znaczenia, kiedy zostały one ujawnione). W przeciwnym przypadku, tj. jeżeli okoliczności te wystąpiły już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, są one podstawą do jego zawieszenia. Jeżeli zatem wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło, mimo iż w obrocie prawnym funkcjonuje już postanowienie sądu administracyjnego wstrzymujące na podstawie art. 61 par. 3 p.p.s.a. wykonanie decyzji nakładającej obowiązek, takie postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu na podstawie art. 59 par. 1 pkt 2 u.p.e.a. Jeżeli natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło jeszcze przed wstrzymaniem przez sąd wykonania decyzji nakładającej obowiązek, to postępowanie podlega zawieszeniu na podstawie art. 56 par. 1 pkt 1 u.p.e.a.²⁸.

●Wymagalność obowiązku (w rozumieniu art. 59 par. 1 pkt 2 u.p.e.a.) oznacza istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien już wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność, a mimo to uchyla się od niej, a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego żądania przymusowego spełnienia ciążącej na nim powinności (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 września 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 603/16 LEX nr 2158355; wyrok WSA w Warszawie z 6 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 1469/07, LEX nr 361255). Przez wymagalność obowiązku podatkowego, którego zobowiązany dobrowolnie nie wypełnia, należy zatem rozumieć - jak stwierdził m.in. NSA w wyroku z 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1641/13, LEX nr 1801154 - prawną możliwość jego egzekwowania przez właściwy organ państwa w określonym przedziale czasowym. W orzeczeniu tym NSA wyraził także (akceptowany powszechnie w orzecznictwie) pogląd, że obowiązek jest wymagalny tak długo, jak długo istnieją podstawy prawne jego dochodzenia. Składają się na nie zarówno orzeczenie, z którego wynika wysokość zobowiązania (decyzja ostateczna lub opatrzona klauzulą natychmiastowej wykonalności decyzja nieostateczna), jak i wydany na podstawie tego orzeczenia tytuł wykonawczy.

●Zasadniczą, ale nie jedyną, przesłanką wygaśnięcia obowiązku jest jego wykonanie. Na przykład wygaśnięcie zobowiązania podatkowego może nastąpić nie tylko przez zapłatę podatku, lecz także przez jego przedawnienie i umorzenie. Wygaśniecie obowiązku na skutek przedawnienia oznacza, że mimo niezrealizowania żądania wierzyciela stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa. Instytucją o charakterze wyjątkowym jest umorzenie obowiązku, gdyż zasadą jest wykonywanie obowiązków, a nie zwalnianie z nich²⁹. Umorzenie zaległości podatkowej nie oznacza jednak automatycznego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego taką zaległość. Koszty egzekucyjne powstałe w wyniku takiej egzekucji dochodzone są zgodnie z art. 64c par. 6 u.p.e.a. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, a umorzenie zaległości nie oznacza automatycznego umorzenia kosztów egzekucyjnych. Umorzenie zaległości podatkowej nie oznacza bowiem, że egzekucja była prowadzona bezprawnie, chyba że umorzenie nastąpiło przed wszczęciem egzekucji lub zastosowaniem środka egzekucyjnego, z którym owe koszty są związane³⁰.

●Użyty w komentowanym przepisie zwrot "został umorzony lub wygasł z innego powodu" oznacza, że ustawodawca umorzenie obowiązku traktuje jako jeden ze sposobów jego wygaśnięcia. Wygaśnięcie, w tym również umorzenie, obowiązku stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego niezależnie od tego, czy okoliczność ta wystąpiła jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, czy też w jego toku³¹.

●Nieistnienie obowiązku jako przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tytułu wykonawczego. Obowiązek o charakterze publicznoprawnym nie będzie istniał np. w przypadku, gdy został określony w decyzji administracyjnej, a decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego po wystawieniu tytułu wykonawczego. Wynika to z faktu, że zgodnie z art. 29 par. 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli organ egzekucyjny, badając dopuszczalność egzekucji w trybie art. 29 u.p.e.a., stwierdziłby nieistnienie obowiązku, to nie wszcząłby egzekucji administracyjnej. Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 29 par. 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, czyli bada wniosek jedynie pod względem formalnym. Jednak zgodnie z art. 59 pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany badać, czy np. obowiązek nie wygasł, bo wtedy wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Aczkolwiek więc organ egzekucyjny nie jest zasadniczo uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest obowiązany chociażby do sprawdzenia, czy wierzytelność (obowiązek) jeszcze istnieje. Jednak z pewnym zastrzeżeniem. Organ egzekucyjny jest kompetentny do stwierdzenia, że obowiązek wygasł lub nie może być egzekwowany, tylko wtedy, gdy będący podstawą egzekucji tytuł pochodzi od organu administracji publicznej. Wykonywanie wyroku sądowego przez administracyjny organ egzekucyjny nie uprawnia tego organu do badania, czy wynikający z tytułu wykonawczego obowiązek jest nadal wymagalny³².

●NSA w wyroku z 13 stycznia 2016 r. (sygn. akt I GSK 571/14 LEX nr 2032594) wskazał, że wobec uchylenia decyzji wymiarowej obowiązek podatkowy nie był wymagalny. Wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego oznacza, że zobowiązanie nie jest już skonkretyzowane (jego wysokość przestała być znana), co sprawia, iż przestaje istnieć podlegający egzekucji obowiązek rozumiany jako kwota dochodzonej, wskazanej w tytule wykonawczym należności. Ma to ten skutek, że postępowanie egzekucyjne winno być umorzone na podstawie art. 59 par. 1 pkt 2 u.p.e.a.

●Więcej na temat tej przesłanki umorzenia - zobacz komentarz do art. 33 u.p.e.a.

Niezgodnie z treścią obowiązku

●Określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z jego treścią wynikającą z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a., stanowi podstawę zarzutu według art. 33 par. 1 pkt 3 u.p.e.a. W art. 59 par. 1 pkt 3 u.p.e.a. chodzi o nieprawidłowość w zakresie przedmiotu postępowania egzekucyjnego, która następuje najczęściej w tytule wykonawczym. Obowiązek wynikający z tytułu egzekucyjnego nie odpowiada obowiązkowi wynikającemu z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa. To zniekształcenie przedmiotu postępowania egzekucyjnego może odnosić się zarówno do rodzaju egzekwowanego obowiązku, jak i innych jego parametrów, np. wysokości należności. Przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowią również rozbieżności między tytułem wykonawczym a innymi dokumentami stanowiącymi podstawę do jego wystawienia, takimi jak: postanowienie, deklaracja, zeznanie, zgłoszenie celne, deklaracja rozliczeniowa, informacja o opłacie paliwowej (art. 3, 3a i 4 u.p.e.a.). Na umorzenia postępowania egzekucyjnego z ww. powodu narażone są najbardziej przypadki, w których obowiązek wynika bezpośrednio z przepisów. Oznacza to bowiem, że wystawienie tytułu wykonawczego nie jest poprzedzone wydaniem decyzji lub też innego aktu prawnego³³. Pogląd ten potwierdza wyrok WSA w Gliwicach z 13 kwietnia 2016 r. (sygn. akt I SA/Gl 1406/15 LEX nr 2046125). W orzeczeniu tym sąd stwierdził, że przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowią m.in. rozbieżności między tytułem wykonawczym a innymi dokumentami stanowiącymi podstawę do jego wystawienia, takimi jak: postanowienie, deklaracja, zeznanie, zgłoszenie celne, deklaracja rozliczeniowa.

●Więcej na temat tej przesłanki umorzenia piszemy w komentarzu do art. 33 u.p.e.a.

Błąd co do osoby zobowiązanego

●Umorzenie postępowania może nastąpić z powodu błędu co do osoby zobowiązanego lub niemożności prowadzenia egzekucji ze względu na osobę zobowiązanego. Istnienie zobowiązanego warunkuje prowadzenie egzekucji. Artykuł 59 par. 1 pkt 4 u.p.e.a. obejmuje dwie przyczyny umorzenia.

Pierwsza z nich zachodzi w sytuacji, gdy egzekucję skierowano przeciwko osobie, która nie jest zobowiązanym. Zatem w istotny sposób naruszono przepisy procesowe, kierując egzekucję przeciwko niewłaściwemu podmiotowi. Błąd co do osoby zobowiązanego oznacza błąd co do tożsamości osoby, wobec której prowadzi się egzekucję. Klasycznymi przykładami trafnego zastosowania tego przepisu jest sytuacja prowadzenia egzekucji przeciwko osobie innej aniżeli zobowiązany, chociaż noszącej to samo imię i nazwisko, lub też skierowanie egzekucji do spółki o nazwie "X", podczas gdy decyzja nakładająca obowiązek dotyczyła przedsiębiorstwa państwowego nazywającego się również "X".

Artykuł 59 par. 1 pkt 4 u.p.e.a. nie stanowi natomiast podstawy do umorzenia postępowania ze względu na prowadzenie egzekucji administracyjnej z rzeczy lub praw majątkowych należących do osoby trzeciej. Osoba ta może dochodzić swoich praw, występując do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia tych rzeczy lub praw majątkowych spod egzekucji. Drugą przyczyną umorzenia postępowania wymienioną w pkt 4 jest niemożność prowadzenia egzekucji ze względu na osobę zobowiązanego. Jest to odmienna przesłanka od pierwszej. W tym przypadku tożsamość zobowiązanego została określona prawidłowo, zarówno w akcie stanowiącym podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, jak i w tytule wykonawczym. Nie ma też błędu co do tożsamości osoby lub błędu co do określenia podmiotu, wobec którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Jednak mimo to nie można prowadzić egzekucji. Od zasady, że egzekucję administracyjną stosuje się wobec podmiotów wymienionych w art. la pkt 20, ustawa wprowadza bowiem pewne wyjątki. Są to przesłanki uniemożliwiające prowadzenie egzekucji administracyjnej ze względu na status podmiotów, do których miałaby być skierowana egzekucja. Nie można więc prowadzić egzekucji administracyjnej przeciwko osobom, które korzystają z przywilejów oraz immunitetów dyplomatycznych i w zakresie przewidzianym przez ustawy, umowy lub powszechnie ustalone zwyczaje międzynarodowe niepodlegają orzecznictwu organów polskich (art. 14 u.p.e.a.). Jeśli osoby te podlegają wprawdzie orzecznictwu organów polskich, lecz właściwe państwo lub organizacja międzynarodowa nie zrzekły się przywileju lub immunitetu dyplomatycznego w zakresie egzekucji administracyjnej, to egzekucja również nie może być prowadzona wobec tych osób³⁴.

●Więcej na temat tej przesłanki umorzenia - zobacz komentarz do art. 33 u.p.e.a.

Niewykonalność obowiązku

●Przesłanka niewykonalności obowiązku występuje zarówno wtedy, gdy zobowiązany tylko przejściowo nie może wykonać obowiązku, jak i wtedy, gdy niewykonalność ma charakter trwały. W jednym i drugim przypadku niewykonalność obowiązku niepieniężnego musi mieć jednak charakter obiektywny, tzn. obowiązek objęty tytułem wykonawczym musi być niemożliwy do wykonania. W art. 59 par. 1 pkt 5 u.p.e.a. chodzi o niewykonalność obowiązku zarówno zaistniałą po wydaniu decyzji, jak i taką, która zaistniała jeszcze przed jej wydaniem. Przesłanki takiej nie stanowi natomiast ewentualne utrudnienie lub koszty związane z wykonaniem obowiązku³⁵.

●W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że niewykonalność obowiązku niepieniężnego musi mieć charakter obiektywny. Obowiązek taki musi być niemożliwy do wykonania nawet przy uwzględnieniu aktualnych osiągnięć techniki i wiedzy. O niewykonalności obowiązku nałożonego decyzją ostateczną można bowiem mówić, gdy niewykonalność jest następstwem przeszkód o charakterze nieusuwalnym. Trwała niewykonalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy czynności składające się na treść tych obowiązków zawartych w decyzji są niewykonalne z przyczyn technicznych lub prawnych tkwiących w ich naturze. Natomiast trudności techniczne lub ekonomiczne, choćby bardzo poważne, w wyegzekwowaniu wykonania obowiązku nałożonego decyzją, jak również negatywne stanowiska jej adresatów lub innych osób i zainteresowanych utrzymaniem dotychczasowego stanu rzeczy, nie stanowią o niewykonalności obowiązku. Ciężar dowodu, że obowiązek o charakterze niepieniężnym jest niewykonalny, obciąża zobowiązanego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 19 października 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 280/15, LEX nr 2206986, wyrok NSA z 13 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1365/07, wyrok NSA z 14 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 75/13).

●Więcej na temat tej przesłanki umorzenia - zobacz komentarz do art. 33 u.p.e.a.

Śmierć zobowiązanego

●Śmierć zobowiązanego, w zależności od charakteru obowiązku (obowiązek osobisty lub obowiązek niezwiązany z osobą zobowiązanego), stanowi podstawę bądź zawieszenia postępowania (art. 56 par. 1 pkt 2 u.p.e.a.), bądź jego umorzenia (art. 59 par. 1 pkt 6 u.p.e.a.). Obowiązek jest osobisty, jeżeli istotne znaczenie dla jego wykonania ma podjęcie czynności wykonawczych przez daną, a nie inną osobę (np. obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym). Nie jest możliwe zastąpienie zobowiązanego przez inną osobę, ponieważ to właśnie zobowiązany ma pewne cechy szczególne, np. uprawnienia, kwalifikacje lub umiejętności. Śmierć zobowiązanego oznacza zatem, że obowiązek osobisty nie będzie mógł być wykonany. Niektóre obowiązki, które mogą być wykonane przez inną osobę, zostały uznane przez ustawy za obowiązki osobiste³⁶.

Niedopuszczalność egzekucji lub brak upomnienia

●Artykuł 59 par. 1 pkt 7 u.p.e.a. obejmuje trzy różne przyczyny umorzenia. Pierwsza z nich zachodzi w sytuacji, gdy egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna. Może to nastąpić z różnych przyczyn. Mogą to być zarówno przyczyny przedmiotowe, jak i podmiotowe. Niedopuszczalność egzekucji ze względów przedmiotowych występuje wtedy, gdy dany obowiązek jest wykonywany w trybie egzekucji sądowej, gdy obowiązek wynika z decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym lub gdy jego podstawą jest decyzja nieostateczna. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej zachodzi wtedy, gdy wykonanie tytułu wykonawczego nie należy do administracyjnych organów egzekucyjnych. Ma to miejsce w sytuacji, gdy tytuł ten został wydany w innym postępowaniu, a jego wykonanie, na mocy przepisów szczególnych, nie zostało przekazane na drogę egzekucji administracyjnej. Ograniczenia w dopuszczalności egzekucji ze względu na jej przedmiot mają miejsce także w sytuacji, gdy egzekucja została skierowana do przedmiotu albo prawa, które nie podlegają egzekucji na podstawie u.p.e.a. (art. 8, 8a, 9, 10) oraz na podstawie przepisów szczególnych. Jeżeli organ egzekucyjny na podstawie art. 13 u.p.e.a. zwolni z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, to prowadzenie egzekucji z tych rzeczy jest niedopuszczalne. Nie jest także dopuszczalna egzekucja administracyjna wtedy, gdy wniosek o wszczęcie egzekucji z nieruchomości zostanie zgłoszony przed upływem 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu egzekucji z tej nieruchomości (art. 11lk u.p.e.a.). Podmiotowe ograniczenia w dopuszczalności egzekucji oznaczają zakaz prowadzenia egzekucji w stosunku do określonych osób. Niedopuszczalność egzekucji ze względu na osobę zobowiązanego zachodzi w stosunku do osób korzystających z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych, które nie podlegają orzecznictwu polskich organów administrujących³⁷.

●Z zastosowaniem niedopuszczalnego środka egzekucyjnego mamy do czynienia zarówno w przypadku wykorzystania środka nieprzewidzianego w u.p.e.a., jak i w przypadku użycia środka przewidzianego co prawda w niej, lecz w odniesieniu do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Niedoręczenie zobowiązanemu upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu, skutkuje naruszeniem zasady zagrożenia (upomnienia). Upomnienie wiąże się z tzw. miękką windykacją, sprowadzającą się do przypomnienia o zaległości i przypomnienia, że w przypadku jej nieuregulowania zostanie wszczęta egzekucja administracyjna. Nieskuteczne doręczenie pisma zawierającego upomnienie jest równoznaczne z brakiem wykonania tej czynności przez organ egzekucyjny. Wszczęcie egzekucji administracyjnej bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku jest sprzeczne z art. 15 par. 1 u.p.e.a.³⁸.

●Więcej na temat tej przesłanki umorzenia - zobacz komentarz do art. 33 u.p.e.a.

Niepodjęcie zawieszonego postępowania

●Wierzyciel jest dysponentem postępowania egzekucyjnego. Na jego wniosek na podstawie art. 56 par. 1 pkt 4 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być w każdym czasie zawieszone. Jeżeli jednak postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostanie podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania, to spełniona jest przesłanka uzasadniająca umorzenie tego postępowania. Zaznaczyć jednak należy, że zawieszenie na wniosek wierzyciela postępowania egzekucyjnego, a następnie umorzenie tego postępowania nie świadczy o tym, że wcześniejsze jego wszczęcie i prowadzenie było nieuzasadnione. Powodem zawieszenia postępowania może być bowiem np. wniosek zobowiązanego o odroczenie terminu płatności zaległości podatkowej lub rozłożenie spłaty na raty. Pozytywna decyzja w tej sprawie może wykluczyć podjęcie postępowania egzekucyjnego³⁹.

Żądanie wierzyciela

●W każdym stadium postępowania egzekucyjnego wierzyciel może zgłosić wniosek o jego umorzenie, który jest dla organu egzekucyjnego wiążący. Wniosek ten musi być jednak uzasadniony, zgodnie z art. 6 par. 1 u.p.e.a. wierzyciel ma bowiem obowiązek podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku. Wierzyciel będzie żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego głównie wtedy, gdy prowadzenie egzekucji okaże się niecelowe (np. na skutek nieobecności zobowiązanego nie można realizować obowiązku, który musi wykonać on osobiście), a przede wszystkim w sytuacjach, gdy brak lub opóźnienie w zawiadomieniu organu egzekucyjnego o okolicznościach uzasadniających zaniechanie prowadzenia egzekucji prowadziłoby do odpowiedzialności pracowników lub samego wierzyciela. Zgodnie z art. 168b u.p.e.a. wierzyciel ponosi odpowiedzialność za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z prawem wszczęcia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego. Jeżeli w toku postępowania wierzyciel stwierdzi, że żądanie wszczęcia egzekucji było bezprawne, to wystąpi do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Żądanie wierzyciela jest przesłanką umorzenia takiego postępowania tylko w sytuacji, gdy nie jest on jednocześnie organem egzekucyjnym⁴⁰.

Inne przypadki przewidziane w ustawach

●Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić także w innych przypadkach przewidzianych zarówno w u.p.e.a., jak i w innych ustawach. Komentowany przepis w kwestiach regulowania instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego zastrzega wyraźnie akt rangi ustawowej. Obecnie w u.p.e.a. oprócz przesłanek zawartych w art. 59 jedynie art. 34 par. 4 u.p.e.a. przewiduje umorzenie postępowania egzekucyjnego (zobacz komentarz do art. 34 u.p.e.a.)⁴¹.

●Przykładem "innej ustawy" jest u.r.f.p.b., która w art. 34 ust. 2 mówi, że po uprawomocnieniu się ugody zawieszone postępowania układowe, upadłościowe i egzekucyjne, w odniesieniu do wierzytelności objętych ugodą, ulegają umorzeniu, a wydane w toku tych postępowań tytuły wykonawcze pozbawia się z mocy prawa wykonalności.

●Artykuł 59 par. 2 u.p.e.a. przewiduje fakultatywne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten wskazuje, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wynika z niego zatem, że nie prowadzi się egzekucji należności pieniężnej, gdy z góry wiadomo, że uzyskana kwota nie przewyższy kwoty wydatków egzekucyjnych, tzn. jeżeli w toku postępowania się okaże, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku ruchomego, wierzytelności pieniężnych czy też praw majątkowych, w stosunku do których możliwa byłaby egzekucja przy zastosowaniu środków egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Takie rozwiązanie chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych (pokrywa on je w przypadku, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego - art. 64c par. 4 u.p.e.a.) oraz chroni zobowiązanego przed zwiększeniem jego zobowiązań o koszty bezskutecznej egzekucji. Artykuł 59 par. 2 u.p.e.a. ma zastosowanie tylko w egzekucji należności pieniężnych, gdyż celem egzekucji obowiązków niepieniężnych nie jest uzyskanie żadnej kwoty pieniężnej⁴² . [przykład]

●W przypadku gdy z podaniem o umorzenie postępowania egzekucyjnego zwróciłby się do organu egzekucyjnego wierzyciel, organ powinien umorzyć postępowanie na podstawie art. 59 par. 1 pkt 9 u.p.e.a., nie badając relacji pomiędzy wydatkami egzekucyjnymi a kwotą możliwą do wyegzekwowania. Wydaje się jednak, że wierzyciel może jedynie przedstawić organowi egzekucyjnemu okoliczności przemawiające za umorzeniem postępowania w oparciu o art. 59 par. 2 u.p.e.a., nie formułując samego wniosku na podstawie art. 59 par. 1 pkt 9 u.p.e.a. W takim wypadku rozstrzygnięcie co do umorzenia pozostawione jest ocenie organu egzekucyjnego. Składając wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego bez zaistnienia ku temu jednoznacznej podstawy w postaci, przykładowo wykonania obowiązku, wierzyciel naraża się na zarzut naruszenia wynikającej z art. 6 par. 1 u.p.e.a. zasady obligatoryjnego wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Takie niebezpieczeństwo nie występuje w przypadku przedstawienia jedynie organowi egzekucyjnemu okoliczności przemawiających za umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 par. 2 u.p.e.a.⁴³.

●Jak wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z 28 stycznia 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 864/14, LEX nr 1623099), z art. 59 par 2 u.p.e.a. wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Prawodawca używa bowiem zwrotu "w przypadku stwierdzenia". Badanie to w świetle art. 59 par. 4 u.p.e.a. może się odbyć z urzędu lub na wniosek. Innymi słowy, umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 par. 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania. Zatem podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 par. 2 u.p.e.a., z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji. WSA w Gliwicach uznał, że odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego może zachodzić także w sytuacji, gdy nie stwierdzono fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednak i w tym przypadku, aby podjąć skutecznie takie rozstrzygniecie, niezbędne jest przeprowadzenie stosownego postępowania co do ustalenia istnienia przesłanki umorzenia z art. 59 par. 2 u.p.e.a.

●Zgodnie z art. 34 par. 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zatem do umorzenia postępowania może dojść w następstwie rozpatrzenia zarzutów. Podkreślić jednak należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 par. 4 u.p.e.a. może nastąpić, o ile zarzuty zostały zgłoszone w terminie 7 dni. Z kolei jeżeli chodzi o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a., może to nastąpić w toku trwającego postępowania egzekucyjnego, w tym także z urzędu. Relację pomiędzy art. 34 par. 4 oraz art. 59 par. 1 u.p.e.a. reguluje art. 59 par. 3 u.p.e.a. Konstrukcja tego przepisu oznacza pierwszeństwo zastosowania trybu z art. 34 par. 4 u.p.e.a., o ile został on zainicjowany przez zobowiązanego. Zainicjowanie przez zobowiązanego postępowania w przedmiocie zarzutów i ewentualne ich uwzględnienie, a przez to umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 par. 4 u.p.e.a., czynić będzie bezprzedmiotowym wydanie postanowienia w tym samym przedmiocie na podstawie art. 59 u.p.e.a. Odmowa uwzględnienia zarzutów jest zaś równoznaczna z odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego i w tym przypadku organ egzekucyjny nie wydaje odrębnego postanowienia na podstawie art. 59 u.p.e.a. Przykładowo zatem należy wskazać, że stwierdzenie niedopuszczalności egzekucji po jej wszczęciu obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego, jednak związanie wynikające z art. 34 par. 4 u.p.e.a. co do umorzenia postępowania w przypadku nieistnienia obowiązku ma pierwszeństwo przed art. 59 par. 1 pkt 7 u.p.e.a.⁴⁴.

●Organ egzekucyjny działa z urzędu, gdy podejmie wiadomość o zaistnieniu przyczyny umorzenia na innej drodze niż na wniosek zobowiązanego czy wierzyciela, gdy egzekucja dotyczy świadczeń niepieniężnych (par. 4). Zarówno na postanowienie o umorzeniu postępowania, jak i na negatywne załatwienie sprawy, i to wydane z urzędu lub na wniosek zobowiązanego czy wierzyciela, służy zażalenie (par. 5), a następnie skarga do sądu administracyjnego. [wzór 3] Uwzględnienie wniosku zobowiązanego w kwestii umorzenia czy umorzenie postępowania, będące następstwem wydania postanowienia z urzędu, prowadzą do korzystnej sytuacji zobowiązanego i w zasadzie nie ma on interesu, by składać zażalenie na postanowienie, chyba że wystąpią szczególne sytuacje (np. zobowiązany żądał umorzenia postępowania w całości, a organ uczynił to tylko częściowo, a więc np. w stosunku do części tytułów egzekucyjnych będących przedmiotem postępowania)⁴⁵.

●Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Nie można temu postanowieniu również przypisywać waloru cechy powagi rzeczy osądzonej, ponieważ organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, co wynika z art. 29 par. 1 u.p.e.a.⁴⁶.

§ 1. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności.

§ 2. Organ egzekucyjny wydaje w razie potrzeby postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego.

§ 3. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych lub odmowy uchylenia tych czynności służy zażalenie.

●Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest równoznaczne z uchyleniem czynności egzekucyjnych. Z niezrozumiałych przyczyn nie dotyczy to jednak przypadku, gdy egzekucja jest umarzana na wniosek wierzyciela. Ponadto nie wszystkie skutki prawne wywołane tymi czynnościami są jednak zawsze i bezwzględnie uchylane. W mocy pozostają bowiem prawa osób trzecich nabyte w wyniku tych czynności. Jeżeli więc uczestnik licytacji nabył prawo własności składników majątkowych należących do dłużnika, to nie traci tego prawa nawet wtedy, gdy egzekucja była wszczęta bezprawnie, np. przy nieistnieniu obowiązku. Dłużnikowi będzie w takim przypadku przysługiwało roszczenie do wierzyciela lub organu egzekucyjnego w związku z wyrządzoną mu szkodą. Skutkiem prawnym umorzenia postępowania jest zatem uchylenie z mocy prawa dokonanych czynności egzekucyjnych, z tym jedynie zastrzeżeniem, że pozostają w mocy prawa osób trzecich nabyte wskutek tych czynności. Uchylenie czynności w wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego następuje bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia. Zgodnie z art. 60 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje takie postanowienie tylko w razie potrzeby (służy na nie zażalenie i skarga do sądu administracyjnego). Ustawodawca w art. 60 par. 3 u.p.e.a. nie sprecyzował jednak, kto jest legitymowany do zaskarżenia takiego postanowienia. Należy więc przyjąć, że będzie to nie tylko zobowiązany i wierzyciel, lecz także każdy podmiot mający interes prawny w wydaniu postanowienia o uchyleniu dokonanych czynności. Środek ten będzie więc służył zobowiązanemu, wierzycielowi, a także i osobom trzecim⁴⁷.

W razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

●Umorzenie postępowania na podstawie art. 59 par. 2 u.p.e.a. nie stoi na przeszkodzie ponownemu jego wszczęciu wtedy, gdy zostaną ujawnione majątek lub źródła dochodu zobowiązanego, przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych, o czym wprost stanowi art. 61 u.p.e.a. W takiej sytuacji postępowanie egzekucyjne rozpoczyna się od samego początku z uwzględnieniem czynności warunkujących jego prawidłowe wszczęcie, w tym z doręczeniem zobowiązanemu przez wierzyciela pisemnego upomnienia, a następnie wystawieniem tytułu wykonawczego i skierowaniem go wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji do organu egzekucyjnego. Wydaje się, że tak samo będzie w przypadku umorzenia postępowania na podstawie art. 59 par. 1 pkt 9 u.p.e.a. Zważywszy na to, że postanowienie o umorzeniu postępowania nie korzysta z cechy powagi rzeczy osądzonej, dopuszczalne jest ponowne złożenie przez wierzyciela wniosku o jego wszczęcie⁴⁸.

Rozdział 5 Zbieg egzekucji

§ 1. W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie.

§ 2. W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo zagranicznego tytułu wykonawczego określonych w ustawie o wzajemnej pomocy i egzekucji sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego - egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie administracyjny organ egzekucyjny.

●Egzekucje administracyjne i sądowe świadczeń pieniężnych mogą być prowadzone takimi samymi sposobami (przy zastosowaniu tych samych środków egzekucyjnych). Do zbiegu egzekucji dochodzi tylko w egzekucji świadczeń pieniężnych i wtedy, gdy do tego samego składnika majątku dłużnika skierowane zostaną czynności różnych organów egzekucyjnych. Kolejną przesłanką wystąpienia zbiegu egzekucji jest tożsamość osoby dłużnika (zobowiązanego), przeciwko któremu prowadzone są postępowania egzekucyjne przez różne organy. Ze zbiegiem egzekucji mamy zatem do czynienia nie wtedy, gdy różne postępowania egzekucyjne mają być prowadzone takimi samymi sposobami (przy wykorzystaniu takich samych środków egzekucyjnych), ale wtedy, gdy różne organy egzekucyjne dokonają zajęć, które mają doprowadzić do zaspokojenia wierzycieli z tego samego składnika majątku dłużnika. Przepisy k.p.c. i u.p.e.a. nie znają instytucji zbiegu sposobów egzekucji, regulują natomiast sposób postępowania w razie skierowania egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego. Sposobem egzekucji stosowanym w egzekucji sądowej i administracyjnej jest np. egzekucja z ruchomości, jednak zbieg egzekucji nie wystąpi, jeżeli administracyjny organ egzekucyjny skieruje egzekucję do innych ruchomości wchodzących w skład majątku dłużnika, a komornik - do innych ruchomości⁴⁹.

●Od 8 września 2016 r. na mocy ustawy nowelizującej k.p.c. z 10 lipca 2015 r.⁵⁰ doszło do ustanowienia jednolitego ustawowego modelu rozstrzygania zbiegu egzekucji. Nie ma więc konieczności ingerencji sądu (powszechnego czy administracyjnego) w tok postępowania egzekucyjnego. Niezależnie od treści obowiązujących regulacji podkreślenia wymaga, że istnienie norm prawnych regulujących sposób wyznaczenia organu władnego do dalszego prowadzenia postępowania w przypadku zetknięcia się dwóch egzekucji jest kluczowe dla zagwarantowania prawidłowego ich biegu, jak również tego, by egzekucja prowadzona była skutecznie, ale z uwzględnieniem praw przysługujących stronom postępowania egzekucyjnego⁵¹.

●Uzasadnieniem wprowadzonych zmian w ocenie projektodawcy było to, że przepisy dotyczące rozstrzygania o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej były nadmiernie rozbudowane i rodziły wątpliwości interpretacyjne. Konieczność każdorazowego rozstrzygania o zbiegu przez sąd lub referendarza sądowego i dalsze czynności z tym związane znacznie opóźniały postępowania egzekucyjne i stanowiły istotne obciążenie dla sądów. Dodatkowym mankamentem dotychczasowych rozwiązań było to, że w chwili powstania zbiegu zachodziła konieczność wstrzymania czynności egzekucyjnych przez obydwa organy egzekucyjne. Przepisy skutkowały nadmiernym rozbudowaniem postępowania, a właściwie postępowań zbiegowych. W stosunku do tego samego dłużnika mogło być bowiem prowadzonych kilka, a nawet kilkanaście postępowań na podstawie art. 773 par. 1 k.p.c., w nich zaś rozstrzygnięcia, który z organów ma prowadzić łącznie zbiegające się egzekucje, mogły być od siebie odmienne.

●Obecnie stosownie do brzmienia art. 773 par. 1 k.p.c. w przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzić będzie łącznie ten sądowy albo administracyjny organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ egzekucyjny, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Prowadzenie egzekucji po przejęciu postępowania przez organ wyznaczony według zasady określonej w art. 773 par. 1 k.p.c. i art. 62 par. 1 u.p.e.a. rodzi doniosłe konsekwencje procesowe. Po pierwsze organ, który traci kompetencję do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zobowiązany jest do dokonania szeregu czynności w związku z przekazaniem sprawy. W zależności od tego, który z organów egzekucyjnych będzie władny dalej łącznie prowadzić egzekucje, inna będzie podstawa prawna działań tego organu. Zasadniczo czynności te polegają na sporządzeniu i przekazaniu organowi właściwemu do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji odpisu tytułu wykonawczego i dokumentów niezbędnych do prowadzenia egzekucji (w tym odpisu zajęcia), rozliczeniu uiszczonej przez wierzyciela zaliczki i przekazaniu kwot uzyskanych w wyniku zajęcia rzeczy lub prawa, co do której zbieg nastąpił, oraz zawiadomieniu stron i uczestników postępowania o przekazaniu sprawy organowi właściwemu do dalszej egzekucji. Po drugie w wyniku rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji droga egzekucji dla dochodzenia należności danego rodzaju, w której niemożliwe było realizowanie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym, staje się prawnie dopuszczalna⁵².

●Wyjątek od rozstrzygania zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej na podstawie kryterium określonego na podstawie art. 62 par. 1 u.p.e.a. określony został w par. 2 komentowanego przepisu. Przepis ten jest odpowiednikiem obecnie obowiązującego art. 773 par. 2^1a k.p.c. Utrzymano więc zasadę pierwszeństwa egzekucji administracyjnej w przypadku, gdy administracyjny organ egzekucyjny prowadzi egzekucję na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo zagranicznego tytułu wykonawczego określonych w u.w.p. Zmiana wprowadzająca prymat egzekucji administracyjnej nad egzekucją sądową została wprowadzona na mocy u.w.p. i jest konsekwencją implementacji dyrektywy 2010/24/UE⁵³.

Zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych.

●Stosownie do art. 773 par. 3 k.p.c. i art. 62a u.p.e.a. zbieg egzekucji nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych. Jest to odejście od dotychczasowej reguły, zgodnie z którą wystąpienie zbiegu egzekucji zobowiązywało organy egzekucyjne do wstrzymania czynności egzekucyjnych i do przekazania sądowi akt postępowania egzekucyjnego. Jest to skutek przyjęcia ustawowego sposobu rozstrzygania zbiegu egzekucji administracyjnej oraz sądowej. Skoro rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji powinno nastąpić w zasadzie niezwłocznie (sam zbieg egzekucji jest przecież eliminowany z mocy prawa), nie ma konieczności wstrzymania czynności egzekucyjnych. Niewątpliwie jednak działania, jakie powinien podjąć organ egzekucyjny, który utracił kompetencję do dalszego prowadzenia egzekucji ze składnika majątku dłużnika objętego zbiegiem egzekucji, powinny zmierzać do możliwie jak najsprawniejszego przekazania egzekucji organowi zyskującemu uprawnienie do prowadzenia łącznie obu zbiegających się egzekucji⁵⁴.

§ 1. Jeżeli zgodnie z art. 62 prowadzenie łącznie egzekucji należy do sądowego organu egzekucyjnego, organ egzekucyjny:

1) sporządza i przekazuje sądowemu organowi egzekucyjnemu odpisy tytułu wykonawczego z oznaczeniem celu, któremu ma służyć, dokumentu zajęcia oraz innych dokumentów niezbędnych do prawidłowego przeprowadzenia egzekucji;

2) zwraca wierzycielowi niewykorzystaną zaliczkę;

3) przekazuje sądowemu organowi egzekucyjnemu kwoty uzyskane wskutek zajęcia rzeczy albo prawa majątkowego, do których nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, w przypadku gdy kwoty te nie zostały wypłacone wierzycielowi przed przekazaniem sądowemu organowi egzekucyjnemu odpisów, o których mowa w pkt 1;

4) zawiadamia zobowiązanego lub dłużnika zajętej wierzytelności o przekazaniu egzekucji sądowemu organowi egzekucyjnemu i umorzeniu opłaty za czynność egzekucyjną, dokonaną w egzekucji, w której wystąpił zbieg.

§ 2. Organ egzekucyjny opatruje odpis tytułu wykonawczego adnotacją o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym, w którym powstał zbieg, oraz zakresie, w jakim należność została zaspokojona.

●W przypadku przejęcia dalszego łącznego prowadzenia egzekucji przez sądowy organ egzekucyjny czynności związane z przekazaniem sprawy muszą zostać podjęte zasadniczo przez administracyjny organ egzekucyjny. Konieczne jest więc w pierwszej kolejności sporządzenie i przekazanie sądowemu organowi egzekucyjnemu odpisów tytułu wykonawczego z oznaczeniem celu, któremu ma służyć, dokumentu zajęcia oraz innych dokumentów niezbędnych do prawidłowego przeprowadzenia egzekucji (art. 62b par. 1 pkt 1 u.p.e.a.). Administracyjny organ egzekucyjny ma obowiązek opatrzyć odpis tytułu wykonawczego adnotacją o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym, w którym powstał zbieg, oraz zakresie, w jakim należność została zaspokojona (art. 62b par. 2 u.p.e.a.). Ponadto w przypadku utraty kompetencji do prowadzenia egzekucji z danej rzeczy lub prawa majątkowego przez administracyjny organ egzekucyjny wskutek wystąpienia zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej przewidziano obowiązek zwrotu wierzycielowi niewykorzystanej zaliczki (art. 62b par. 1 pkt 2 u.p.e.a.). Obowiązek ten nie powstaje w sytuacji, w której organ egzekucyjny i wierzyciel to ten sam podmiot. Konsekwencją wprowadzenia omawianej regulacji jest również konieczność wezwania o zaliczkę na poczet prowadzenia egzekucji na rzecz wierzyciela realizującego swe uprawnienia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym przez sądowy organ egzekucyjny. Taka potrzeba zaistnieje wyłącznie w sytuacji, gdy niezbędne będzie poniesienie konkretnych wydatków i żądanie tego rodzaju będzie miało swojej uzasadnienie w przepisach regulujących przebieg sądowego postępowania egzekucyjnego. W przypadku przekazania sądowemu organowi egzekucyjnemu po stronie administracyjnego organu egzekucyjnego powstaje obowiązek zawiadomienia wierzyciela, zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o przekazaniu egzekucji sądowemu organowi egzekucyjnemu. Ponadto zawiadomienie ma dotyczyć również informacji o umorzeniu opłaty za czynność egzekucyjną, dokonaną w egzekucji, w której wystąpił zbieg⁵⁵.

Organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela, zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o przekazaniu egzekucji sądowemu organowi egzekucyjnemu.

●Z art. 62c u.p.e.a. wynika ciążący na organie egzekucyjnym obowiązek zawiadomienia wierzyciela, zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o przekazaniu egzekucji sądowemu organowi egzekucyjnemu. Przekazanie takie może nastąpić zasadniczo w sytuacji określonej w art. 62 u.p.e.a. W przypadku, w którym administracyjny organ egzekucyjny utraci kompetencję do prowadzenia egzekucji ze składnika majątku zobowiązanego, do którego nastąpił zbieg, następuje przejęcie prowadzenia sprawy przez sądowy organ egzekucyjny. Poza obowiązkami wymienionymi w art. 62b u.p.e.a. organ egzekucyjny ma obowiązek zawiadomić podmioty wskazane w komentowanym przepisie⁵⁶.

§ 1. Organ egzekucyjny, który przejął prowadzenie łącznie egzekucji do rzeczy albo prawa majątkowego, do których nastąpił zbieg, prowadzi je w trybie egzekucji administracyjnej.

§ 2. Organ egzekucyjny, który przejął prowadzenie łącznie egzekucji do rzeczy albo prawa majątkowego, zawiadamia zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o wysokości opłaty obliczonej zgodnie z art. 64 par. 1a.

§ 3. Na żądanie sądowego organu egzekucyjnego organ egzekucyjny, który przejął prowadzenie łącznie egzekucji, informuje o jej przebiegu.

●Wyznaczenie organu właściwego do łącznego prowadzenia egzekucji z powodu zbiegu egzekucji skutkuje przejęciem prowadzenia egzekucji przez organ egzekucyjny, który do chwili rozstrzygnięcia wydanego przez sąd był niewłaściwy do realizacji obowiązków stwierdzonych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę egzekucji w postępowaniu prowadzonym dotychczas przez organ, który nie został wyznaczony do prowadzenia egzekucji. Można więc stwierdzić, że konsekwencją prawną rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji jest to, że droga sądowego postępowania egzekucyjnego może stać się dopuszczalna, a niedopuszczalna będzie droga administracyjnego postępowania egzekucyjnego, i odwrotnie. Po wydaniu postanowienia w przedmiocie rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej nie składa się wniosku o podjęcie postępowania. Wyznaczony organ sam przystępuje do łącznego prowadzenia egzekucji. Prowadzenie postępowania po wystąpieniu zbiegu egzekucji będzie więc następować w trybie właściwym dla postępowania wyznaczonego organu. Zasada ta obowiązuje w aktualnym stanie prawnym i jest naturalną konsekwencją wyodrębnienia dwóch dróg egzekucji (sądowej i administracyjnej). W wyniku wystąpienia zbiegu egzekucji dochodzi bowiem do zmiany właściwości drogi egzekucji, skutkiem czego konieczne jest ustalenie tego, w jakim trybie ma być egzekwowana należność stwierdzona tytułem wykonawczym⁵⁷.

W przypadku kolejnego zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucję sądową przejmuje organ egzekucyjny, który prowadzi łącznie egzekucje w wyniku pierwszego zbiegu egzekucji. Przepisy art. 62a-62d i art. 62f stosuje się odpowiednio.

●Artykuł 62e u.p.e.a. stanowi powtórzenie rozwiązania przyjętego w dotychczasowym stanie prawnym w art. 773 par. 3 k.p.c. Ewentualne ponowne wystąpienie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa skutkować będzie wyznaczeniem tego samego organu co przy rozstrzygnięciu pierwszego zbiegu egzekucji⁵⁸.

§ 1. Organ egzekucyjny prowadzący łącznie egzekucje kończy, w formie postanowienia, egzekucję sądową z rzeczy albo prawa majątkowego, przejętą od sądowego organu egzekucyjnego, jeżeli jej dalsze prowadzenie jest niemożliwe, niecelowe lub jeżeli jest oczywiste, że nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów tej egzekucji. W postanowieniu organ egzekucyjny uchyla również czynności egzekucyjne podjęte w ramach tej egzekucji. Postanowienie doręcza się wierzycielowi, zobowiązanemu, dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz sądowemu organowi egzekucyjnemu, od którego przejęto egzekucję.

§ 2. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, zażalenie przysługuje wierzycielowi niebędącemu organem egzekucyjnym oraz zobowiązanemu.

●Postanowienie o zakończeniu egzekucji doręcza się wierzycielowi, zobowiązanemu, dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz sądowemu organowi egzekucyjnemu, od którego przejęto egzekucję. Jest ono zaskarżalne zażaleniem, które może wnieść wierzyciel niebędący organem egzekucyjnym oraz zobowiązany. Takiego uprawnienia nie będzie miał natomiast sądowy organ egzekucyjny ani dłużnik zajętej wierzytelności⁵⁹.

§ 1. W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnych do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, prowadzonych przez organy egzekucyjne, przepisy art. 62-62c, art. 62d § 1 i 3, art. 62e oraz art. 62f stosuje się odpowiednio.

§ 2. Spór o właściwość między organami egzekucyjnymi rozstrzyga, na wniosek organu egzekucyjnego pozostającego w sporze, dyrektor izby administracji skarbowej właściwy ze względu na siedzibę organu egzekucyjnego, który pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - dyrektor izby administracji skarbowej właściwy ze względu na siedzibę organu egzekucyjnego, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie.

●Kryterium decydującym o tym, który z organów jest władny dalej łącznie prowadzić egzekucje administracyjne z rzeczy lub prawa objętego zbiegiem egzekucji, nie jest okoliczność posiadania uprawnienia do stosowania części lub wszystkich środków egzekucyjnych. Zbieg egzekucji administracyjnych jest rozstrzygany wyłącznie co do składnika majątku zobowiązanego objętego tym zbiegiem. Niezależnie od tego, jaki organ przejmie dalsze, łączne prowadzenie egzekucji (tj. czy będzie to naczelnik urzędu skarbowego, czyli organ o kompetencji generalnej, czy też którykolwiek z innych organów egzekucyjnych wymienionych w art. 19 par. 2-8 u.p.e.a.), oczywiste jest, że będzie on mógł prowadzić zbiegające się egzekucje, skoro uprzednio dokonał czynności zajęcia⁶⁰.

§ 1. Doręczenia pomiędzy organami egzekucyjnymi oraz pomiędzy organem egzekucyjnym a komornikiem sądowym dokonuje się z użyciem środków komunikacji elektronicznej. Jeżeli doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest niemożliwe z przyczyn technicznych, w czasie niezbędnym do przywrócenia ich funkcjonowania doręczenia dokonuje się w postaci papierowej.

§ 2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości oraz ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, sposób sporządzania i dokonywania doręczeń z użyciem środków komunikacji elektronicznej odpisów dokumentów w przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji, mając na względzie bezpieczeństwo posługiwania się dokumentami w postaci elektronicznej oraz sprawność i skuteczność egzekucji.

●Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w tym przepisie zostało wydane rozporządzenie ministra finansów z 5 września 2016 r. w sprawie sposobu sporządzania i dokonywania doręczeń z użyciem środków komunikacji elektronicznej odpisów dokumentów w przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji (Dz.U. z 2016 r. poz. 1416). Akt ten ma również wpływ na tok sądowego postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 759² k.p.c. komornik dokonuje doręczeń administracyjnym organom egzekucyjnym oraz organom podatkowym wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej, w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 63a par. 2 u.p.e.a.⁶¹.

Wzór 1. Postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego

Turzęcin, 2 czerwca 2017 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Turzęcinie

ul. Brzechwy 7

02-350 Turzęcin

Nr sprawy 33/XXX/2017

Pani Teresa Kowalik-Nowak

ul. Piękna 4

02-350 Turzęcin

Na podstawie art. 56 par. 1 pkt 1 i par. 3 i 4 w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) oraz art. 124 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.),

zawiesić postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do pani Teresy Kowalik-Nowak.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Turzęcinie 12 lutego 2017 r. wystawił na panią Teresę Kowalik-Nowak tytuł wykonawczy nr 234/XVI/TW/ obejmujący zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od września do grudnia 2016 r., które następnie skierował do naczelnika Urzędu Skarbowego w Turzęcinie w celu realizacji w trybie egzekucji administracyjnej. Zawiadomieniem z 23 kwietnia 2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym - ZUS II Oddział w Turzęcinie.

Wymienione zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych zobowiązana odebrała 7 maja 2017 r., dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczone zaś zostało 28 kwietnia 2017 r.

Do naczelnika Urzędu Skarbowego w Turzęcinie 15 kwietnia 2017 r. wpłynęło pismo ZUS II Oddział w Turzęcinie informujące o odroczeniu 10 kwietnia 2017 r. terminu płatności należności z tytułu składek na podstawie art. 29 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.).

Ponieważ zgodnie z art. 56 par. 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku, należało orzec jak na wstępie.

Na niniejsze postanowienie przysługuje zażalenie. Zażalenie należy wnieść do dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Turzęcinie za pośrednictwem naczelnika Urzędu Skarbowego w Turzęcinie w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego postanowienia.

Arnold Kowalski

Naczelnik Urzędu Skarbowego

Wzór 2. Postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego

Zeleniów, 31 maja 2017 r.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego

w Zeleniowie

ul. Tuwima 7

72-350 Zeleniów

Nr sprawy 33/XXX/2017

Pan Jan Kowalski

ul. Chrobrego 8

72-350 Zeleniów

Na podstawie art. 56 par. 1 pkt 1 i par. 3 i 4 w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) oraz art. 124 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.),

odmówić zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do pana Jana Kowalskiego.

Powiatowy inspektor nadzoru budowlanego w Zeleniowie decyzją z 18 listopada 2014 r. znak 23/XIX/2014 nakazał inwestorowi panu Janowi Kowalskiemu rozbiórkę budynku mieszkalnego jednorodzinnego składającego się z trzech prostokątów o wymiarach 5,75 m x 7,70 m; 7,95 m x 10,20 m; 2,0 m x 7,70 m, wybudowanego na działce nr ewid. (...), (...) obr. (...) w Zeleniowie bez wymaganego pozwolenia na budowę. Decyzja ta stała się ostateczna 6 grudnia 2014 r. Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny upomnieniem z 19 grudnia 2014 r. wezwał zobowiązanego do wykonania ciążącego na nich obowiązku z pouczeniem, że jeżeli ten nie zostanie wykonany, sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego. Organ 22 lutego 2015 r. wystawił tytuł wykonawczy nr 34/XVI/TW/2015 wszczynający przymusową egzekucję obowiązku rozbiórki. Następnie postanowieniem z 26 lutego 2015 r. nałożył na zobowiązanego grzywnę w celu przymuszenia. Dolnośląski wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego we Wrocławiu postanowieniem nr 34/2015 z 26 kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy skarżone postanowienie.

Do organu egzekucyjnego 15 maja 2016 r. wpłynął wniosek zobowiązanego pana Jana Kowalskiego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, w którym wskazał, że "przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu toczy się postępowanie, w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 980/16. W przypadku gdy WSA uwzględni skargę, zobowiązany będzie w stanie zakwestionować zasadność i legalność decyzji z 18 listopada 2014 r.".

W związku z powyższym stwierdza się, co następuje:

Organ egzekucyjny jest zobowiązany do zawieszenia postępowania w przypadku wystąpienia którejkolwiek z podstaw wymienionych w art. 56 par. 1 pkt 1-5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ocena istnienia tych podstaw jest dokonywana z uwzględnieniem stanu rzeczy istniejącego w chwili rozpatrywania wniosku przez organ egzekucyjny. W przedmiotowej sprawie przesłanką powołaną przez zobowiązanego we wniosku o zawieszenie postępowania jest złożenie do sądu skargi, której ewentualne uwzględnienie pozwoli zobowiązanemu kwestionować zasadność decyzji z 18 listopada 2016 r. W ocenie organu złożenie skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, z której wynika egzekwowany obowiązek, nie powoduje wstrzymania wykonania obowiązku, czyli nie mieści się w podstawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z art. 56 par. 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nadmienić należy, że organowi egzekucyjnemu wiadomo z urzędu, iż 22 sierpnia 2016 r. zapadł wyrok w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 980/15 oddalający skargę Jana Kowalskiego na postanowienie dolnośląskiego wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego we Wrocławiu nr 456/2015 z 2 kwietnia 2015 r., którym to postanowieniem odmówiono przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania od decyzji powiatowego inspektora nadzoru budowlanego w Zeleniowie z 18 listopada 2014 r., znak 23/XIX/2014. Zobowiązany nie wykazał innych okoliczności wyrażonych w art. 56 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które uzasadniałyby zawieszenie tego postępowania. Organ egzekucyjny nie stwierdził innych przesłanek stanowiących obligatoryjną podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe argumenty, orzeczono jak w sentencji.

Na niniejsze postanowienie przysługuje zażalenie. Zażalenie należy wnieść do dolnośląskiego wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego we Wrocławiu za pośrednictwem powiatowego inspektora nadzoru budowlanego w Zeleniowie w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego postanowienia.

Wiesław Kociszewski

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Zeleniowie

PRZYKŁAD

Fakultatywne umorzenie egzekucji

Naczelnik urzędu skarbowego postanowieniem na podstawie art. 59 par. 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki. Dotyczyło ono niezapłaconych przez zobowiązaną należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób prawnych.

Organ egzekucyjny dla stwierdzenia przesłanki określonej w art. 59 par. 2 u.p.e.a. przeprowadził postępowanie w sposób wyczerpujący. W drodze korespondencji z właściwymi podmiotami publicznymi ustalono m.in., że spółka nie posiada nieruchomości (nie figuruje w rejestrze ksiąg wieczystych). Nie figuruje także w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel pojazdów. Ponadto spółka nie wykazuje żadnych wartości w podatku od towarów i usług.

Podjęto także próby ustalenia składników majątkowych w siedzibie zobowiązanej, ujawnionej w Krajowym Rejestrze Sądowym i podanej we właściwym dla niej organie podatkowym. Jak się jednak okazało podczas czynności terenowych (potwierdzone raportami poborcy skarbowego), podjęcie owych działań okazało się nieskuteczne. Poborca skarbowy ustalił, że ujawniona w stosownych rejestrach siedziba spółki mieści się w domu o konstrukcji bliźniaczej, gdzie nikogo nie zastano, a sąsiad uchylił się od podania jakichkolwiek informacji. Stwierdzono jednocześnie brak szyldu wskazującego, że pod tym adresem zobowiązana ma siedzibę.

Postępowanie egzekucyjne objęło również zajęcie rachunków bankowych zobowiązanej w dwóch bankach, co jednak nie przyniosło nawet częściowego zaspokojenia należności podatkowych objętych tytułami wykonawczymi, na prowadzonych tam rachunkach brak bowiem było środków pieniężnych. W toku postępowania egzekucyjnego skierowano zapytania do wielu innych banków (ponad 20) o podanie informacji, czy skarżąca posiada tam rachunki bankowe.

Te czynności i podjęte na ich podstawie ustalenia w ramach postępowania egzekucyjnego, pozwalały na stwierdzenie, że zobowiązana nie posiada składników majątkowych nawet na pokrycie wydatków egzekucyjnych (na podstawie wyroku WSA we Wrocławiu z 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 2188/14, LEX nr 1628673).

Wzór 3. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego

Wąsowo, 2 czerwca 2017 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Wąsowie

ul. Brzechwy 7

02-350 Wąsowo

Nr sprawy 33/XXX/2017

Pan Witold Matusiak

ul. Czysta 1

02-350 Wąsowo

Na podstawie art. 59 par. 1 pkt 1 i art. 59 par. 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) oraz art. 124 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.)

umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko panu Witoldowi Matusiakowi na podstawie wystawionego przez burmistrza Wąsowa tytułu wykonawczego nr 345/VI/TW/2017 z 10 maja 2017 r.

Wierzyciel - burmistrz Wąsowa - na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego nr 345/VI/TW/2017 z 5 maja 2017 r. wniósł o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko panu Witoldowi Matusiakowi.

Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte 15 maja 2017 r. Pan Witold Matusiak wnioskiem z 25 maja 2017 r. wniósł o umorzenie ww. postępowania egzekucyjnego, podnosząc, że egzekwowany obowiązek z tytułu podatku od nieruchomości został wykonany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

W toku postępowania dowodowego w sprawie ustalono, że 4 maja 2017 r. pan Witold Matusiak wpłacił na rachunek gminy egzekwowaną należność. Wykonał tym samym obowiązek przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co stanowi ziszczenie się przesłanki określonej w art. 59 par. 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Mając na uwadze powyższe argumenty, orzeczono jak w sentencji.

Na niniejsze postanowienie służy prawo wniesienia zażalenia do dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krzemieńcu za pośrednictwem naczelnika Urzędu Skarbowego w Wąsowie, w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.

Jerzy Kot

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Wąsowie

Przypisy

[1] R. Suwaj [w:] J. Dempczyńska, P. Pietrasz, K. Sobieralski, R. Suwaj, "Praktyka administracyjnego postępowania egzekucyjnego", Wrocław 2008, s. 181. Zdaniem P.M. Przybysza zobowiązanemu nie przysługuje prawo zgłaszania wniosku o zawieszenie postępowania. Należy przyjąć, że zobowiązany, wnosząc o zawieszenie postępowania, jest zobligowany do wskazania istnienia jednej z okoliczności, o których mowa w art. 56 par. 1 pkt 1-3 i 5 u.p.e.a. Wniosek zobowiązanego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stanowi oświadczenia woli składanego w celu doprowadzenia do czasowego przerwania stosowania środków egzekucyjnych, ale oświadczenie wiedzy dotyczące istnienia podstaw do zawieszenia postępowania. Oświadczenie to jest podstawą do podjęcia przez organ egzekucyjny działań z urzędu. Organ egzekucyjny przeprowadza postępowanie wyjaśniające i w przypadku stwierdzenia jednej z podstaw do zawieszenia postępowania wydaje postanowienie o jego zawieszeniu. P.M. Przybysz uważa, że brak natomiast podstaw do wydania postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania (P.M. Przybysz, "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", LEX 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 56 u.p.e.a., teza 1). Poglądowi temu przeczy jednak orzecznictwo (por. wyroki: WSA w Krakowie z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 256/15, WSA w Szczecinie z 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 1298/15, WSA w Warszawie z 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1604/15).

[2] P. Pietrasz [w:] D.R. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", LEX 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 56 u.p.e.a., teza 2.3.

[3] R. Hauser, Z. Leoński [w:] R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Z. Leoński, W. Sawczyn, W. Piątek, J. Olszanowski, "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Legalis 2016, wersja elektroniczna, komentarz do art. 56 u.p.e.a., teza 4.

[4] Więcej na ten temat zob.: M. Król, "Zawieszenie postępowania egzekucyjnego - praktyczny punkt widzenia", Przegląd podatkowy 2014, nr 7, s. 42-51.

[5] W. Grześkiewicz, "Egzekucja administracyjna - teoria i praktyka", Warszawa 2006, s. 158.

[6] M. Staniszewski, "Egzekucja obowiązków podatkowych", Warszawa 2010, s. 111.

[7] M. Król, op. cit., s. 48.

[8] G. Łaszczyca, "Zawieszenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego" [w:] J. Niczyporuk (red.), S. Fundowicz, J. Radwanowicz, "System egzekucji administracyjnej", Warszawa 2004, s. 267 i 268.

[9] Więcej na ten temat zob.: M. Staniszewski, op. cit., s. 117-121.

[10] W. Grześkiewicz, op. cit., s. 159 i 160.

[11] P. Pietrasz, op. cit., tezy 3.4.1, 3.4.4. i 3.4.5.

[12] J. Wyporska-Frankiewicz [w:] J. P. Tarno (red.), E. Cisowska-Sakrajda, K. Defecińska-Tomczak, M. Sieniuć, A. Suławko-Karetko, J. Wyporska-Frankiewicz, "Doradca podatkowy w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych", LEX 2012, wersja elektroniczna.

[13] G. Łaszczyca, op. cit., s. 270.

[14] P.M. Przybysz, op. cit., teza 8.

[15] Porównaj: P. Pietrasz, op. cit., teza 5.2.

[16] G. Łaszczyca, op. cit., s. 274.

[17] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 57 u.p.e.a., teza 1.

[18] R. Hauser, Z. Leoński, op. cit., komentarz do art. 57 u.p.e.a., teza 2.

[19] J. Wyporska-Frankiewicz, op. cit.

[20] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 58 u.p.e.a., teza 3.

[21] M. Król, op. cit., s. 49 i 50.

[22] M. Staniszewski, op. cit., s. 128.

[23] R. Hauser, Z. Leoński, op. cit., komentarz do art. 58 u.p.e.a., teza 3.

[24] R. Suwaj, op. cit., s. 184 i 185.

[25] M. Staniszewski, op. cit., s. 286.

[26] L. Klat-Wertelecka, "Umorzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego" [w:] "System egzekucji administracyjnej", op. cit., s. 277.

[27] P.M. Przybysz, op. cit., komentarz do art. 59 u.p.e.a., teza 4.

[28] P. Pietrasz, op. cit., komentarz do art. 59 u.p.e.a., teza 3.3.2.

[29] L. Klat-Wertelecka, op. cit., s. 278.

[30] M. Staniszewski, op. cit., s. 288 i 289.

[31] P. Pietrasz, op. cit., komentarz do art. 59 u.p.e.a., teza 3.3.3.

[32] L. Klat-Wertelecka, op. cit., s. 278 i 279.

[33] P. Pietrasz, op. cit., teza 3.4.1.

[34] L. Klat-Wertelecka, op. cit., s. 280 i 281.

[35] M. Staniszewski, op. cit., s. 290.

[36] P. M. Przybysz, op. cit., teza 8.

[37] L. Klat-Wertelecka, op. cit., s. 280 i 281.

[38] P. Pietrasz, op. cit., tezy 3.8.10. i 3.8.11.

[39] M. Staniszewski, op. cit., s. 295.

[40] L. Klat-Wertelecka, op. cit., s. 283 i 284.

[41] P. Pietrasz, op. cit., tezy 3.8.10. i 3.8.11.

[42] L. Klat-Wertelecka, op. cit., s. 286.

[43] W. Piątek, "Obowiązkowe a odpowiedzialne wszczęcie administracyjnego postępowania egzekucyjnego", Przegląd Podatkowy 2016, nr 9, s. 43.

[44] P. Pietrasz, op. cit., tezy 7.1., 7.2. i 7.3. Zdaniem E. Pierzchały tematyka przesłanek zarzutu wiąże się ściśle z problematyką umorzenia postępowania. Podstawa zarzutu określona w art. 33 u.p.e.a. w dużej mierze powielona jest w art. 59 par. 1 u.p.e.a. określającego podstawę umorzenia postępowania. Jak zauważa autorka, dualizm przesłanek nasuwa refleksję, że procedura rozpatrywania obu instytucji: zarzutu i wniosku o umorzenie postępowania, powinna być zbieżna. Po szczegółowej analizie tych dwóch rozwiązań E. Pierzchała zwraca uwagę, że proceduralnie między nimi jest duża różnica. Dlatego według niej istnienie dwóch różnych w istocie instytucji uregulowanych zgoła odmiennie, mogących wywołać te same skutki prawne, są niedopuszczalne w państwie prawa i wymagają rychłej eliminacji niektórych przepisów na rzecz spójności i przejrzystości procedury egzekucyjnej. Więcej na ten temat zob.: E. Pierzchała, "Środki prawne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji", Warszawa 2007, s. 39-42.

[45] R. Hauser, Z. Leoński, op. cit., komentarz do art. 59 u.p.e.a., teza 6.

[46] W. Piątek, "Zakończenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego", Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2016, nr 1, s. 151.

[47] M. Staniszewski, op. cit., s. 296 i 297.

[48] W. Piątek, "Obowiązkowe a odpowiedzialne wszczęcie...", op. cit., s. 43.

[49] M. Romańska, "Zbieg egzekucji oraz egzekucji i zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym" [w:] "System egzekucji administracyjnej", op. cit., s. 292 i 293.

[50] Chodzi o ustawę z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1311 ze zm.).

[51] J. Olszanowski, "Zbieg egzekucji w sądowym i administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym", Lex 2016, wersja elektroniczna.

[52] W. Piątek [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji...", op. cit., komentarz do art. 62 u.p.e.a., tezy 2 i 3.

[53] Ibidem, teza 4.

[54] J. Olszanowski, op. cit.

[55] Tenże [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji...", op. cit., komentarz do art. 62b u.p.e.a., tezy 2, 3 i 4.

[56] Ibidem, komentarz do art. 62c u.p.e.a., teza 2.

[57] Ibidem, komentarz do art. 62d u.p.e.a., teza 1 i 2.

[58] Ibidem, komentarz do art. 62e u.p.e.a., teza 1.

[59] Ibidem, komentarz do art. 62f u.p.e.a., teza 4.

[60] W. Piątek [w:] "Postępowanie egzekucyjne w administracji...", op. cit., komentarz do art. 63 u.p.e.a., teza 6.

[61] J. Olszanowski, op. cit., komentarz do art. 63a u.p.e.a., teza 3.