Ustawa z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej

Uznając doniosłość konstytucyjnego obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w szczególności podatków i należności celnych, troszcząc się o bezpieczeństwo finansowe Rzeczypospolitej Polskiej oraz chroniąc bezpieczeństwo obszaru celnego Unii Europejskiej, w celu zapewnienia nowoczesnego i przyjaznego wykonywania obowiązków podatkowych i celnych, a także efektywnego poboru danin publicznych, uchwala się, co następuje:

DZIAŁ I Przepisy ogólne

1. Ustawa określa:

1) zadania, organy i organizację Krajowej Administracji Skarbowej, zwanej dalej "KAS";

2) formy realizacji niektórych zadań KAS i szczególne uprawnienia organów KAS oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, zwanych dalej "funkcjonariuszami";

3) warunki pracy i służby;

4) zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy.

2. KAS stanowi wyspecjalizowaną administrację rządową wykonującą zadania z zakresu realizacji dochodów z tytułu podatków, należności celnych, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych, ochrony interesów Skarbu Państwa oraz ochrony obszaru celnego Unii Europejskiej, a także zapewniającą obsługę i wsparcie podatnika i płatnika w prawidłowym wykonywaniu obowiązków podatkowych oraz obsługę i wsparcie przedsiębiorcy w prawidłowym wykonywaniu obowiązków celnych.

3. W ramach KAS wyodrębnia się Służbę Celno-Skarbową, będącą jednolitą i umundurowaną formacją, którą tworzą funkcjonariusze.

4. Ilekroć w ustawie jest mowa o "osobach zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych KAS", rozumie się przez to pracowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 2, 3, 6 i 7, oraz pracowników zatrudnionych w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych wykonujących zadania KAS w komórkach organizacyjnych tego urzędu.

●Dążąc do realizacji celów określonych preambułą ustawy, komentowany przepis określa jej zakres przedmiotowy. Najistotniejszym elementem jest utworzenie Krajowej Administracji Skarbowej w miejsce dotychczasowej mieszanej struktury organów podatkowych, w tym celnych, oraz podmiotów, które nie będąc organami podatkowymi, miały ich kompetencje (np. dyrektorzy urzędów kontroli skarbowej).

Posługiwanie się przez ustawodawcę przymiotnikiem "skarbowy" postrzegać można jako nawiązanie do okresu międzywojennego, gdzie ordynacja podatkowa z 1934 r. używała pojęcia władz skarbowych jako organów powołanych do zarządzania podatkami. Tendencja ta została odwrócona po II wojnie światowej, gdzie dekret o postępowaniu podatkowym z 1946 r. wprowadził pojęcie władzy podatkowej.

Mimo wprowadzenia nowej nazwy dla powołanych struktur, KAS wciąż pozostaje niezespoloną (samodzielną) strukturą administracji rządowej. Jej działania oparte są na zasadach właściwych dla struktur administracyjnych związanych z istnieniem podległości służbowej. Zachowano także personalizację (monokratyczność) organów KAS, które wykonują swoje zadania za pomocą jednostek organizacyjnych (por. art. 36 i nast. ustawy).

Jedną ze struktur KAS będzie umundurowana formacja, która obejmie dotychczasowych funkcjonariuszy służb celnych, a także częściowo pracowników obecnych organów kontroli skarbowej. Łącznie tworzyć oni będą służbę celno-skarbową, której charakter zbliżony jest do dotychczasowej Służby Celnej, aczkolwiek o poszerzonych kompetencjach związanych z zakresem prowadzonych kontroli.

Całość nowych rozwiązań wprowadzana jest odrębnym aktem prawnym - ustawą z 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. poz. 1948), która zawiera przepisy przejściowe oraz dokonuje zmian w wielu innych ustawach na potrzeby stosowania nowych rozwiązań.

1. Do zadań KAS należy:

1) realizacja dochodów z podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych, jak również innych należności, na podstawie odrębnych przepisów, z wyjątkiem podatków i należności budżetowych, w zakresie których właściwe są inne organy;

2) realizacja dochodów z należności celnych oraz innych opłat związanych z przywozem i wywozem towarów;

3) realizacja polityki celnej wynikającej z członkostwa w unii celnej Unii Europejskiej;

4) obejmowanie towarów procedurami celnymi i regulowanie sytuacji towarów związanych z przywozem i wywozem towarów;

5) zapewnienie obsługi i wsparcia podatnika i płatnika w prawidłowym wykonywaniu obowiązków podatkowych oraz obsługi i wsparcia przedsiębiorcy w prawidłowym wykonywaniu obowiązków celnych;

6) wykonywanie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz wykonywanie zabezpieczenia należności pieniężnych;

7) prowadzenie działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie przepisów prawa podatkowego i celnego;

8) wykonywanie audytu, czynności audytowych i urzędowego sprawdzenia;

9) kształcenie i doskonalenie zawodowe kadr KAS w zakresie zadań KAS;

10) prowadzenie działalności analitycznej, prognostycznej i badawczej dotyczącej zjawisk występujących we właściwości KAS oraz analizy ryzyka;

11) przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;

12) badanie przestrzegania przez rezydentów i nierezydentów ograniczeń i obowiązków określonych w przepisach prawa dewizowego oraz warunków udzielonych na ich podstawie zezwoleń dewizowych, a także warunków wykonywania działalności kantorowej;

13) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, zapobieganie tym przestępstwom i wykroczeniom oraz ściganie ich sprawców;

14) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw i wykroczeń związanych z naruszeniem przepisów dotyczących towarów, którymi obrót podlega zakazom lub ograniczeniom na mocy przepisów prawa polskiego, przepisów prawa Unii Europejskiej lub umów międzynarodowych, zapobieganie tym przestępstwom i wykroczeniom oraz ściganie ich sprawców, jeżeli zostały ujawnione przez Służbę Celno-Skarbową;

15) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw określonych w art. 258, art. 270, art. 271, art. 273 oraz w art. 286 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. z 2016 r. poz. 1137), zwanej dalej "Kodeksem karnym", w związku z którymi nastąpiło uszczuplenie lub narażenie na uszczuplenie należności publicznoprawnej, zapobieganie tym przestępstwom oraz ściganie ich sprawców, jeżeli zostały ujawnione przez KAS;

16) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw określonych w:

a) art. 228-231 Kodeksu karnego, popełnionych przez osoby zatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS albo funkcjonariuszy, w związku z wykonywaniem czynności służbowych,

b) art. 229 Kodeksu karnego, popełnionych przez osoby niezatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS albo niebędące funkcjonariuszami, w związku z wykonywaniem czynności służbowych przez osoby zatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS albo funkcjonariuszy,

c) art. 190, art. 222, art. 223 i art. 226 Kodeksu karnego, skierowanych przeciwko osobom zatrudnionym w jednostkach organizacyjnych KAS albo funkcjonariuszom podczas pełnienia obowiązków służbowych lub w związku z ich pełnieniem

- oraz zapobieganie tym przestępstwom i ściganie ich sprawców;

17) wykonywanie zadań wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej regulujących statystykę dotyczącą obrotu towarowego pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej (INTRASTAT) oraz obrotu towarowego państw członkowskich Unii Europejskiej z pozostałymi państwami (EXTRASTAT) oraz prowadzenie postępowań w zakresie INTRASTAT;

18) wykonywanie zadań wynikających z zakazów i ograniczeń w obrocie towarowym z zagranicą ustanowionych w szczególności ze względu na ochronę życia i zdrowia ludzi i zwierząt, roślin, środowiska, zdrowia i bezpieczeństwa publicznego, ochronę konsumentów, bezpieczeństwa międzynarodowego, dziedzictwa narodowego i środków polityki handlowej;

19) współdziałanie przy realizacji Wspólnej Polityki Rolnej;

20) współpraca z właściwymi organami innych państw oraz organizacjami międzynarodowymi i instytucjami międzynarodowymi;

21) wykonywanie innych zadań określonych w odrębnych przepisach.

2. Kontrolę celno-skarbową w zakresie, o którym mowa w art. 54 ust. 1 pkt 2, wykonywaną w oddziałach celnych urzędów celno-skarbowych, art. 54 ust. 2 pkt 1 i 6-8, art. 62 ust. 5 pkt 1 lit. a-c, e i f oraz w art. 64 ust. 2, czynności, o których mowa w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5 i art. 133, oraz:

1) wymiar należności celnych i podatkowych oraz innych opłat związanych z przywozem i wywozem towarów w oddziałach celnych urzędów celno-skarbowych,

2) obejmowanie towarów procedurami celnymi i regulowanie sytuacji towarów związanych z przywozem i wywozem towarów w oddziałach celnych urzędów celno-skarbowych,

3) zadania wynikające z zakazu obejmowania procedurą celną dopuszczenia do obrotu paliw stałych niespełniających wymagań określonych w ustawie z 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (Dz.U. z 2016 r. poz. 1928),

4) zadania określone w ust. 1 pkt 14-16 oraz w art. 14 ust. 1 pkt 19 i art. 33 ust. 1 pkt 15

- wykonują wyłącznie funkcjonariusze.

3. W zakresie zadań określonych w ust. 1 pkt 14-16 organy KAS prowadzą postępowania przygotowawcze zgodnie z przepisami ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 1749), zwanej dalej "Kodeksem postępowania karnego", albo ustawy z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 1713).

●Zakres czynności wykonywanych przez KAS został określony bardzo szeroko. Obejmuje on w szczególności kompilację uprawnień dotychczasowej Służby Celnej oraz dyrektorów urzędów kontroli skarbowej. W szczególności uwagę zwrócić należy na szerokie kompetencje związane z rozpoznawaniem, wykrywaniem i zwalczaniem przestępstw i wykroczeń skarbowych oraz przestępstw i wykroczeń karnych, w tym popełnionych przez pracowników i funkcjonariuszy KAS. Rozwiązanie takie może budzić wątpliwości co do prawidłowej oceny czynności podejmowanych przez pracowników lub funkcjonariuszy przez strukturę administracyjną, w której są zatrudnieni lub pełnią służbę.

Przepis ten wprowadza również zastrzeżenie, że określone procedury realizowane będą wyłącznie przez funkcjonariuszy będących formacją umundurowaną i wyposażoną w broń palną (ust. 2 komentowanego artykułu). Tym samym kontrole w ramach struktury KAS prowadzone będą zarówno przez pracowników, jak i przez funkcjonariuszy, niezależnie który organ takie czynności będzie podejmował. Jest to widoczne nawiązanie do umundurowanej formacji Służby Celnej, która będzie funkcjonowała z dotychczasowymi pracownikami urzędów kontroli skarbowej. A zatem ujednolicenie osobowej struktury na potrzeby kontroli nie zostało w pełni osiągnięte.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, wzory legitymacji służbowych osób zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych KAS i funkcjonariuszy, organy właściwe do ich wydawania, tryb wydawania, składania do depozytu, wymiany i zwrotu, mając na względzie potrzebę właściwej ich ochrony oraz zapewnienia możliwości identyfikacji wykonującego czynności służbowe.

●Podobnie jak dotychczas pracownicy i funkcjonariusze organów KAS przy wykonywaniu swoich obowiązków posługiwać się będą legitymacjami, których wzór i tryb wydania określi minister. Mając na uwadze liczbę osób w strukturach łączonych w ramach KAS, koszty stworzenia nowych legitymacji będą relatywnie wysokie i organizacyjnie nie byłoby możliwe ich przygotowanie do dnia wejścia w życie ustawy. Stąd też przepisy przejściowe wskazują, że dotychczasowe legitymacje służbowe zachowują ważność aż do czasu wydania nowych, nie dłużej jednak niż przez trzy lata od dnia wejścia w życie komentowanej ustawy (art. 185 przepisów wprowadzających ustawę o KAS).

1. Nazwa "Krajowa Administracja Skarbowa" oraz znak graficzny KAS przysługuje wyłącznie KAS.

2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych nadaje sztandar KAS oraz może nadawać sztandary izbom administracji skarbowej.

3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, wzór znaku graficznego KAS, mając na uwadze tradycje Służby Celnej, administracji podatkowej i kontroli skarbowej.

4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia:

1) wzór sztandaru KAS,

2) podstawowe elementy wzoru sztandaru nadawanego izbom administracji skarbowej, którym ten sztandar jest nadawany,

3) tryb nadawania sztandarów, o których mowa w ust. 2

- uwzględniając wizerunek orła białego ustalony dla godła państwowego oraz mając na uwadze tradycje Służby Celnej, administracji podatkowej i kontroli skarbowej.

●Komentowany artykuł wprowadza identyfikację graficzną KAS w formie znaku graficznego oraz zastrzega nazwę i znak jako wyłączne elementy słowno-graficzne, którymi może się posługiwać tworzona struktura.

Dotychczas tylko Służba Celna miała nadany sztandar rozporządzeniem z 27 stycznia 2010 r. w sprawie sztandaru Służby Celnej oraz sztandaru jednostek organizacyjnych Służby Celnej (Dz.U. poz. 107). Obecnie dotyczyć on będzie całej struktury KAS, obejmującej poza funkcjonariuszami również pracowników.

Dzień 21 września ustanawia się Dniem Krajowej Administracji Skarbowej.

●Nawiązanie do 21 września jest odniesieniem do dotychczasowych przepisów, które 21 września ustanawiały jako dzień Służby Celnej (art. 14 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1799 ze zm.). Podkreślenia wymaga, że pominięto 31 lipca ustanowiony jako Dzień Skarbowości na podstawie art. 6a ustawy z 28 września 1991 r. (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 720 ze zm.), który powtórzony został w art. 6 ustawy z 10 lipca 2015 r. o administracji podatkowej (Dz.U. poz. 1269 ze zm.).

1. W celu uhonorowania osób szczególnie zasłużonych dla KAS ustanawia się odznakę honorową "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej".

2. Odznaka "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej" dzieli się na stopnie:

1) I stopień - złota odznaka "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej";

2) II stopień - srebrna odznaka "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej";

3) III stopień - brązowa odznaka "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej".

3. Odznakę "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej" nadaje minister właściwy do spraw finansów publicznych.

4. Osoba, której nadano odznakę "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej", otrzymuje legitymację potwierdzającą jej nadanie.

5. Odznaka "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej" tego samego stopnia może być nadana tej samej osobie tylko raz.

6. Osobie wyróżnionej odznaką "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej" nie nadaje się tej odznaki w stopniu niższym od posiadanego.

7. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia:

1) tryb postępowania w sprawach o nadanie odznaki "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej", osoby uprawnione do występowania z wnioskiem o nadanie tej odznaki oraz termin rozpatrzenia wniosku,

2) wzór odznaki "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej", wzór wniosku o nadanie tej odznaki zawierający informację uzasadniającą jej nadanie oraz wzór legitymacji potwierdzającej nadanie odznaki,

3) sposób wręczania i noszenia odznaki "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej",

4) sposób ewidencjonowania informacji o osobach wyróżnionych odznaką "Zasłużony dla Krajowej Administracji Skarbowej"

- mając na uwadze konieczność zapewnienia sprawnego przeprowadzenia postępowania, ujednolicenia sposobu składania wniosków oraz zapewnienia przyznawania odznaki osobom szczególnie zasłużonym.

●Ustanowienie odznaki honorowej jest nawiązaniem do art. 15 ustawy o Służbie Celnej, która wprowadzała analogiczną, trójstopniową odznakę Zasłużony dla Służby Celnej. Obecnie to rozwiązanie zostało rozszerzone na osoby zasłużone dla Krajowej Administracji Skarbowej.

Odznaka jest formą uznania za wkład i działanie na rzecz KAS. Może być nadana zarówno funkcjonariuszom i pracownikom, jak też osobom spoza tego grona. Istotne znaczenie ma tu element przedmiotowy, tj. działanie skutkujące spełnieniem dyspozycji z ust. 1 tego artykułu.

1. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, w celu zapewnienia skutecznej i efektywnej realizacji zadań KAS oraz wysokiej jakości jej działania, określi, w drodze zarządzenia, czteroletnie kierunki działania i rozwoju KAS, wskazując w nich cele do osiągnięcia, wskaźniki ich pomiaru oraz zasady składania raportów z realizacji czteroletnich kierunków działania i rozwoju KAS.

2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze zarządzenia, określić podstawy do przygotowania przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej rocznych kierunków działania i rozwoju KAS oraz zasad składania raportów z realizacji rocznych kierunków działania i rozwoju KAS.

3. Szef Krajowej Administracji Skarbowej, w celu zapewnienia realizacji kierunków, o których mowa w ust. 1, corocznie określa kierunki działania i rozwoju KAS, wskazując w nich cele do osiągnięcia, wskaźniki ich pomiaru oraz zasady składania przez dyrektorów izb administracji skarbowej raportów z realizacji kierunków działania i rozwoju KAS.

4. Podstawą oceny pracy dyrektorów izb administracji skarbowej jest stopień realizacji kierunków, o których mowa w ust. 3, w kierowanych przez nich izbach administracji skarbowej.

●Komentowany przepis wprowadza istotne novum polegające na odejściu od rocznego ustalania perspektyw funkcjonowania organów podatkowych. W art. 4 ustawy o administracji podatkowej minister właściwy do spraw finansów mógł określić cele i kierunki działania i rozwoju administracji podatkowej. Obecne brzmienie komentowanego przepisu wprowadza takie zarządzenie jako obligatoryjny element stanowiący podstawę do planowania działań całej struktury KAS. Ważnym elementem jest również konieczność określenia wskaźników pomiaru realizacji założonych celów. Z kolei efekt realizowanych działań ma być publikowany w formie raportów, co stanowi ważną funkcję realizacji dostępu do informacji o działaniach organów publicznych, którymi będzie również struktura KAS.

Uszczegółowieniem zarządzeń ministra będą corocznie określane kierunki działania i rozwoju KAS przez szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Pomijając ust. 2 komentowanego artykułu, który ma charakter fakultatywny, obowiązek nałożony w ust. 3 na szefa KAS ma charakter obligatoryjny. Podobnie jak minister będzie on również określał wskaźniki pomiaru realizacji założonych działań.

●Ostatecznie zaplanowane kierunki działań i rozwoju w kontekście pomiaru ich realizacji będą podstawą do oceny pracy dyrektorów izb administracji skarbowej (organu będącego połączeniem dotychczasowych dyrektorów izb skarbowych i dyrektorów izb celnych).

Z jednej strony działania o charakterze prospektywnym, takie jak planowanie i określanie kierunków działań należy uznać za pożądane w okresie dłuższym niż rok. Z drugiej jednak, ze względu na zakres zadań nałożony na KAS, tworzenie przeszacowanych prognoz wpływów podatkowych może ostatecznie działać dekonstruktywnie na funkcjonowanie całej struktury.

1. Szef Krajowej Administracji Skarbowej może, w drodze zarządzenia, tworzyć organy opiniodawczo-doradcze w sprawach należących do zadań KAS.

2. Szef Krajowej Administracji Skarbowej, tworząc organy opiniodawczo-doradcze, określa ich nazwę, skład, zakres działania, długość kadencji, na jaką zostały powołane, oraz tryb postępowania tych organów.

●Przepis ten stanowi nawiązanie do art.  16 ustawy o Służbie Celnej, który również dawał uprawnienia do powołania organów opiniodawczo-doradczych w sprawach należących do zadań Służby Celnej. Ostatnie zarządzenie nr 11 ministra  z  11 lutego 2015 r. (Dz.Urz. MF z 2015 r. poz. 11) powoływało Radę Konsultacyjną Służby Celnej o rocznej kadencji i obowiązku spotkań co najmniej dwa razy w roku.

1. Minister właściwy do spraw finansów publicznych upoważnia Szefa Krajowej Administracji Skarbowej do dysponowania w imieniu ministra właściwego do spraw finansów publicznych częścią budżetu państwa wyodrębnioną w celu finansowania działalności KAS.

2. Szef Krajowej Administracji Skarbowej może upoważnić do wykonywania określonych czynności z zakresu dysponowania wyodrębnioną częścią budżetu, o której mowa w ust. 1, osoby zatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS lub funkcjonariuszy.

●Zgodnie z art. 8 ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. nr 141, poz. 943 ze zm.) minister właściwy do spraw finansów publicznych odpowiada na zasadach, w trybie i w granicach określonych odrębnymi przepisami, w szczególności za:

1) realizację dochodów z podatków bezpośrednich, pośrednich oraz opłat;

2) realizację przepisów dotyczących ceł;

3) dochodzenie należności Skarbu Państwa;

4) kontrolę skarbową oraz nadzór nad organami kontroli skarbowej.

Na potrzeby realizacji tych zadań minister dysponuje stosownymi środkami finansowymi, zaplanowanymi w ramach ustawy budżetowej.

Przesunięcie dysponowania tymi środkami jest konsekwencją przenoszenia większości obowiązków z ministra na szefa KAS w zakresie całościowego zarządzania strukturami KAS. W konsekwencji uprawnienia szefa KAS, o których mowa poniżej, będą powiązane z możliwościami finansowymi ich realizacji.

Działalność duszpasterska w KAS jest prowadzona na podstawie porozumienia Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z przedstawicielami kościoła lub związku wyznaniowego.

●Działalność duszpasterska funkcjonowała wyłącznie w obszarze Służby Celnej (art. 13 ustawy o Służbie Celnej). Przy czym porozumienia dotychczasowe były obowiązkowo publikowane w dzienniku urzędowym. Nowe regulacje nie wskazują wprost na konieczność takiej publikacji.

DZIAŁ II Organy Krajowej Administracji Skarbowej

1. Organami KAS są:

1) minister właściwy do spraw finansów publicznych;

2) Szef Krajowej Administracji Skarbowej;

3) dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej;

4) dyrektor izby administracji skarbowej;

5) naczelnik urzędu skarbowego;

6) naczelnik urzędu celno-skarbowego.

2. Niektóre zadania organów KAS mogą być wykonywane przez inne organy KAS.

3. Zadania, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2, w zakresie poboru podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych, jak również innych należności, na podstawie odrębnych przepisów, z wyjątkiem podatków i należności budżetowych, w zakresie których właściwe są inne organy, a także w zakresie poboru należności celnych oraz innych opłat, związanych z przywozem i wywozem towarów, mogą być wykonywane przy użyciu wspólnego rachunku bankowego, w odniesieniu do określonego rodzaju należności.

4. W odniesieniu do niektórych kategorii podatników i płatników o istotnym znaczeniu gospodarczym lub społecznym, w szczególności wykonujących określony rodzaj działalności gospodarczej lub osiągających określoną wysokość przychodu netto w rozumieniu przepisów o rachunkowości, zadania mogą być wykonywane przez naczelnika urzędu skarbowego innego niż właściwy miejscowo.

5. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, określi, w drodze rozporządzenia, terytorialny zasięg działania oraz siedziby dyrektorów izb administracji skarbowej, naczelników urzędów skarbowych, naczelników urzędów celno-skarbowych, a także siedzibę dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, uwzględniając potrzebę właściwej organizacji wykonywania zadań.

6. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może określić, w drodze rozporządzenia:

1) kategorie podatników i płatników, o których mowa w ust. 4,

2) warunki zaliczania podatników i płatników, o których mowa w ust. 4, do odpowiedniej kategorii,

3) naczelników urzędów skarbowych właściwych dla podatników i płatników, o których mowa w ust. 4, terytorialny zasięg ich działania i siedzibę,

4) tryb zawiadamiania o zmianie właściwości naczelnika urzędu skarbowego

- mając na względzie gospodarcze lub społeczne potrzeby podatników i płatników obsługiwanych przez KAS.

7. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może wyznaczyć, w drodze rozporządzenia, organ KAS do wykonywania niektórych zadań KAS oraz określić terytorialny zasięg jego działania, mając na względzie sprawne i efektywne wykonywanie zadań KAS.

8. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może wyznaczyć, w drodze rozporządzenia, naczelnika urzędu skarbowego do dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, o którym mowa w ust. 3, oraz określić rodzaj należności pieniężnych, które będą obsługiwane przy użyciu tego rachunku, mając na względzie przygotowanie techniczne i organizacyjne urzędu obsługującego tego naczelnika.

●Komentowany przepis wymienia organy KAS. Niezależnie od jego treści, przepisy wprowadzające ustawę o KAS znowelizowały art. 13 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 201), który wprowadza wyliczenie organów podatkowych. Wciąż ustawodawca nie zdecydował się na zdefiniowanie pojęcia organu podatkowego, jak również organu KAS, pozostając przy ich enumeratywnym wyliczeniu. Jest to niewątpliwie wyraz niekonsekwencji ustawodawcy, gdyż otwarta pozostaje relacja pojęć: organ podatkowy - organ Krajowej Administracji Skarbowej. Porównanie komentowanego przepisu i art. 13 ordynacji podatkowej uzasadnia twierdzenie, że pojęcia te mogą być używane zamiennie. W tym kontekście aktualna pozostaje uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 1998 r., sygn. akt OPK 3/98, gdzie stwierdzono, że status określonego podmiotu jako organu podatkowego nie jest związany z formalnym uznaniem go za taki organ, ale z faktu przyznania mu kompetencji do sprawowania w określonych sprawach orzecznictwa administracyjnego.

●Komentowany przepis odnosi się do właściwości rzeczowej i miejscowej, podczas gdy art. 11 ordynacji podatkowej wprowadza regulacje w obszarze właściwości instancyjnej.

Właściwość rzeczowa dotyczy materii, którą ma obowiązek zająć się określony organ. Właściwość ta jest determinowana zakresem przyznanych kompetencji, o których mówią art. 14 i nast. komentowanej ustawy.

Właściwość miejscową regulują przepisy ordynacji podatkowej (art. 15 i nast.), wyznaczając obszar działania organów podatkowych. Najczęściej powiązana jest ona z miejscem zamieszkania lub siedzibą podatnika. W ostatnich latach widoczne jest jednak odchodzenie od tak rozumianej właściwości na rzecz możliwości swobodnego działania organów na terenie całego kraju. Wyrazem tego jest np. art. 18c ordynacji podatkowej, gdzie dotychczas to minister właściwy do spraw finansów publicznych, a od 1 marca br. szef KAS będzie uprawniony do wyznaczenia dyrektora izby administracji skarbowej lub naczelnika urzędu skarbowego do przeprowadzenia kontroli lub postępowań poza zakresem swojej właściwości miejscowej. Nowością w komentowanej ustawie jest art. 61, gdzie wskazano, że naczelnik urzędu celno-skarbowego może wykonywać kontrolę celno-skarbową na terenie całego kraju. Pozostaje on zatem poza zakresem zdeterminowanej terytorialne właściwości miejscowej.

Komentowany przepis pozostawia w ust. 4 możliwość powoływania organów podatkowych do obsługi szczególnego rodzaju podatników. Dotychczas byli to naczelnicy urzędów skarbowych obsługujący dużych podatników.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych koordynuje i współdziała w kształtowaniu polityki państwa w zakresie zadań KAS.

●Nowa koncepcja, leżąca u podstaw tworzenia KAS, zmierza do odsunięcia ministra właściwego do spraw finansów publicznych od bezpośredniego zarządzania strukturą organów podatkowych. Na potrzeby takich działań powołany został szef KAS, który przejął część dotychczasowych jego funkcji. Niemniej jednak pozostaje on zarówno organem podatkowym, jak również sprawował będzie ogólny nadzór na funkcjonowaniem KAS, przede wszystkim w obszarze dążenia do spójności działań KAS przy realizacji zadań państwa.

Niezależnie od węższego zakresu kompetencji ministra w obszarze wpływu na organizację i funkcjonowanie KAS zachował on prawo do wydawania interpretacji  ogólnych (znowelizowany art. 13 par. 2b oraz art. 14a par. 1 ordynacji podatkowej).

1. Szef Krajowej Administracji Skarbowej podlega ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych.

2. Szefa Krajowej Administracji Skarbowej - sekretarza stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych - powołuje Prezes Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

●Szef KAS jest nowym organem podatkowym (organem KAS), który pozostaje w podległości służbowej względem ministra właściwego do spraw finansów publicznych, ale otrzymuje samodzielne uprawnienia związane z bieżącym wpływem na strukturę KAS.

Przyjęty przez ustawodawcę model powoływania szefa KAS przez Prezesa Rady Ministrów ma na celu jego formalnoprawne umocowanie jako organu odrębnego od ministra.

Organ ten stworzono na wzór dotychczasowego szefa Administracji Podatkowej (por. art. 8 ust. 1 ustawy o administracji podatkowej), który jednak nie był samodzielnym organem podatkowym ani też nie miał tak szerokiego zakresu kompetencji jak obecny szef KAS.

1. Do zadań Szefa Krajowej Administracji Skarbowej należy:

1) nadzór nad działalnością dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, dyrektorów izb administracji skarbowej, naczelników urzędów skarbowych, naczelników urzędów celno-skarbowych, dyrektora Krajowej Szkoły Skarbowości, zwanej dalej "Szkołą", dyrektora Centrum Informatyki KAS, zwanego dalej "Centrum", oraz dyrektorów właściwych w sprawach KAS komórek organizacyjnych w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych, zwanych dalej "komórkami organizacyjnymi urzędu obsługującego ministra";

2) kształtowanie polityki kadrowej i szkoleniowej w jednostkach organizacyjnych KAS;

3) realizacja budżetu państwa w zakresie ustalonym dla KAS;

4) nadzorowanie, koordynowanie i wykonywanie czynności, o których mowa w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5 i art. 133;

5) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, zapobieganie tym przestępstwom i wykroczeniom oraz ściganie ich sprawców, w zakresie określonym w ustawie z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2013  r. poz. 186, z późn. zm.), zwanej dalej "Kodeksem karnym skarbowym";

6) realizacja zadań, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 15 i 16;

7) wykonywanie kontroli celno-skarbowej w zakresie prawidłowości i prawdziwości składanych oświadczeń o stanie majątkowym przez osoby zatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS oraz funkcjonariuszy;

8) przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;

9) koordynowanie kontroli celno-skarbowych wykonywanych przez naczelników urzędów celno-skarbowych;

10) audyt gospodarowania środkami pochodzącymi z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegającymi zwrotowi środkami z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA);

11) współpraca z właściwymi organami innych państw oraz organizacjami międzynarodowymi i instytucjami międzynarodowymi;

12) wykonywanie zadań centralnej jednostki koordynującej w rozumieniu Konwencji sporządzonej na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie wzajemnej pomocy i współpracy między administracjami celnymi, sporządzonej w Brukseli 18 grudnia 1997 r. (Dz.U. z 2008 r. poz. 31);

13) wykonywanie funkcji specjalnej jednostki w rozumieniu art. 85 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549), zwanego dalej "rozporządzeniem (UE) nr 1306/2013";

14) wykonywanie funkcji instytucji audytowej w rozumieniu art. 123 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 320), art. 31 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 223/2014 z 11 marca 2014 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (Dz. Urz. UE L 72 z 12.03.2014, str. 1), art. 25 ust. 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 514/2014 z 16 kwietnia 2014 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz instrumentu na rzecz wsparcia finansowego współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego (Dz. Urz. UE L 150 z 20.05.2014, str. 112) oraz art. 20 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 897/2014 z 18 sierpnia 2014 r. ustanawiającego przepisy szczegółowe dotyczące wdrażania programów współpracy transgranicznej finansowanych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 232/2014 ustanawiającego Europejski Instrument Sąsiedztwa (Dz. Urz. UE L 244 z 19.08.2014, str. 12);

15) wykonywanie funkcji jednostki certyfikującej w rozumieniu art. 9 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013;

16) wykonywanie zadań wynikających z rozporządzenia Rady (WE) nr 2173/2005 z 20 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia systemu zezwoleń na przywóz drewna do Wspólnoty Europejskiej FLEGT (Dz. Urz. UE L 347 z 30.12.2005, str. 1);

17) wykonywanie zadań, o których mowa w art. 6 ust. 1 lit. a rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 1850/2015 z 13 października 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1007/2009 w sprawie handlu produktami z fok (Dz. Urz. UE L 271 z 16.10.2015, str. 1);

18) wykonywanie zadań wynikających z art. 3 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013 z 11 września 2013 r. dotyczącego dochodzeń prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1073/1999 Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzenie Rady (Euratom) nr 1074/1999 (Dz. Urz. UE L 248/1 z 18.09.2013, str. 1);

19) zapewnianie ochrony fizycznej i technicznej osobom zatrudnionym w jednostkach organizacyjnych KAS oraz funkcjonariuszom, a w uzasadnionych przypadkach także innym osobom, organom i instytucjom państwowym;

20) prowadzenie działalności analitycznej, prognostycznej i badawczej dotyczącej zjawisk występujących we właściwości KAS oraz analizy ryzyka;

21) wykonywanie innych zadań określonych w odrębnych przepisach.

2. Szef Krajowej Administracji Skarbowej jest organem wyższego stopnia w stosunku do dyrektorów izb administracji skarbowej.

3. Szef Krajowej Administracji Skarbowej, w celu zapewnienia sprawnego i efektywnego wykonywania zadań, w szczególności nadzoru nad działalnością dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, dyrektorów izb administracji skarbowej, naczelników urzędów skarbowych, naczelników urzędów celno-skarbowych, dyrektora Szkoły, dyrektora Centrum oraz dyrektorów komórek organizacyjnych urzędu obsługującego ministra oraz kształtowania polityki kadrowej i szkoleniowej w KAS, może wydawać zarządzenia.

●Szef KAS, w świetle nałożonych zadań, łączy dotychczasowe kompetencje szefa Służby Celnej i generalnego inspektora kontroli skarbowej, gdyż organy te ulegają zniesieniu. Będzie on również wykonywał dotychczasowe zadania generalnego inspektora informacji finansowej oraz przejmuje obowiązki ministra właściwego do spraw finansów publicznych w zakresie nadzoru nad administracją podatkową. W konsekwencji będzie on miał bezpośredni nadzór nad organami KAS, możliwość kształtowania polityki kadrowej i szkoleniowej oraz możliwość realizowania budżetu przeznaczonego dla KAS. Uprawnienia związane z rozpoznawaniem, wykrywaniem, zapobieganiem i zwalczaniem przestępstw i wykroczeń skarbowych oraz ściganiem ich sprawców w zakresie określonym w ustawie z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2137 ze zm.) czyni z niego finansowy organ postępowania przygotowawczego w tych sprawach.

●Nowością jest nałożenie na szefa KAS obowiązku rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw określonych w ustawie z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1137 ze zm.) oraz ścigania ich sprawców, jeżeli zostały ujawnione przez KAS. Dotyczy to również przestępstw korupcyjnych pracowników oraz funkcjonariuszy KAS.

●Szef KAS przejmuje od 1 marca prowadzenie następujących rejestrów (art. 198 przepisów wprowadzających ustawę o KAS):

1) Centralnego Rejestru Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników, o którym mowa w art. 14 ust. 1 ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 476);

2) Centralnego Rejestru Pełnomocnictw Ogólnych, o którym mowa w art. 138d par. 4 ordynacji podatkowej;

3) Centralnego Rejestru Danych Podatkowych, o którym mowa w art. 15 ustawy o administracji podatkowej;

4) Centralnego Rejestru Zastawów Skarbowych, o którym mowa w art. 43 par. 2 ordynacji podatkowej;

5) wykazu podmiotów dokonujących dostawy towarów, które złożyły kaucję gwarancyjną, o którym mowa w art. 105c ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 710 ze zm.);

6) bazy danych Systemu Wymiany Informacji dotyczących Podatku Akcyzowego (SEED), o którym mowa w art. 18 ust. 3 ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 43);

7) pośredniczących podmiotów tytoniowych, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy o podatku akcyzowym.

Szef KAS sprawuje również ogólny nadzór w sprawach podatkowych (art. 14 par. 1 ordynacji podatkowej). W ramach tego nadzoru, w celu wykonywania ustawowych zadań, w szczególności zadań analityczno-sprawozdawczych, może przetwarzać dane wynikające z deklaracji podatkowych składanych do naczelników urzędów skarbowych oraz naczelników urzędów celno-skarbowych.

Szef KAS przejmuje również kompetencje w zakresie uprzednich porozumień cenowych (APA, advanced pricing agreements - art. 20a i nast. ordynacji podatkowej), w ramach których uprawniony będzie do wydawania decyzji zatwierdzających porozumienia.

1. Szef Krajowej Administracji Skarbowej prowadzi w systemie teleinformatycznym listę naczelników urzędów skarbowych oraz zastępców naczelników urzędów skarbowych, zawierającą imię i nazwisko, numer PESEL, stanowisko, oznaczenie właściwego urzędu skarbowego, datę powołania odpowiednio naczelnika urzędu skarbowego albo zastępcy naczelnika urzędu skarbowego, datę odwołania odpowiednio naczelnika urzędu skarbowego albo zastępcy naczelnika urzędu skarbowego, informację o zawieszeniu stosunku pracy oraz datę wygaśnięcia stosunku pracy.

2. Szef Krajowej Administracji Skarbowej zapewnia sądom prowadzącym księgi wieczyste dostęp do listy, o której mowa w ust. 1, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w celu automatycznej weryfikacji naczelników urzędów skarbowych oraz zastępców naczelników urzędów skarbowych.

●Szef KAS prowadzić będzie listę naczelników urzędów skarbowych i ich zastępców w systemie elektronicznym na potrzeby przekazywania ich danych sądom prowadzącym księgi wieczyste. Jest to rozwiązanie mające na celu weryfikację uprawnień osób do składania pism procesowych w elektronicznym postępowaniu wieczystoksięgowym.

Przepis ten jest powieleniem art. 13 ustawy o administracji podatkowej.

1. W celu realizacji zadania określonego w art. 14 ust. 1 pkt 13 Szef Krajowej Administracji Skarbowej jest uprawniony do:

1) żądania od organów administracji publicznej oraz państwowych jednostek organizacyjnych i osób prawnych wszelkich niezbędnych informacji;

2) zlecania wykonania określonych czynności organom administracji publicznej oraz państwowym jednostkom organizacyjnym i osobom prawnym uprawnionym do kontroli dokumentów, które mają znaczenie dla realizacji zadań określonych w tytule V rozdziale III rozporządzenia (UE) nr 1306/2013.

2. Pisemne wystąpienie o dostarczenie informacji lub wykonanie określonych czynności powinno w szczególności zawierać oznaczenie treści żądania lub zlecenia oraz termin dostarczenia informacji lub wykonania określonej czynności. W przypadku podmiotów innych niż przeprowadzające kontrole zgodnie z przepisami tytułu V rozdziału III rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 wystąpienie powinno zawierać ponadto wskazanie okoliczności będących podstawą tego wystąpienia.

3. W czynnościach zleconych na podstawie ust. 1 pkt 2 mogą uczestniczyć:

1) osoby zatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS lub funkcjonariusze, upoważnieni przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej;

2) przedstawiciele organów Unii Europejskiej lub państw członkowskich Unii Europejskiej.

4. Organy administracji publicznej oraz państwowe jednostki organizacyjne przeprowadzające kontrole zgodnie z przepisami rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 są obowiązane do przekazywania Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej projektu propozycji zastosowania analizy ryzyka, o którym mowa w art. 42 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 908/2014 z 6 sierpnia 2014 r. ustanawiającego zasady dotyczące stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, przepisów dotyczących kontroli, zabezpieczeń i przejrzystości (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 59), oraz projektów programów kontroli, o których mowa w art. 84 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, i sprawozdań z ich realizacji, o których mowa w art. 86 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, najpóźniej na 21 dni przed terminami określonymi w tych rozporządzeniach, w celu ich weryfikacji i przekazania Komisji Europejskiej.

●Każde państwo członkowskie, na podstawie art. 85 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17  grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.Urz. UE z 2013 r. L 347, s. 549) zobowiązane jest do ustanowienia specjalnych jednostek, które mają na celu monitorowanie wykonywania kontroli transakcji środków w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji (EFRG).

Szef Krajowej Administracji Skarbowej wykonuje zadania na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

●Ze względu na charakter powierzonych zadań, zakres właściwości miejscowej szefa KAS został ustanowiony na całym obszarze kraju. Jest to konsekwencją istnienia jednego organu o takich kompetencjach. Podkreślenia wymaga, że komentowana ustawa wprowadziła również nieograniczony zasięg działania dla naczelników urzędów celno-skarbowych (por. art. 61), których jest 16. O konsekwencjach takiego rozwiązania więcej w komentarzu do wskazanego artykułu.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej wykonuje zadania przy pomocy zastępców szefa Krajowej Administracji Skarbowej, dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, dyrektorów izb administracji skarbowej, naczelników urzędów skarbowych, naczelników urzędów celno-skarbowych, dyrektora Szkoły, dyrektora Centrum oraz dyrektorów komórek organizacyjnych urzędu obsługującego ministra.

●Dotychczasowa administracja podatkowa funkcjonowała w ramach podległości ministrowi finansów, który swoje zadania realizował przez następujące organy: generalnego inspektora kontroli skarbowej, szefa Służby Celnej, dyrektorów izb skarbowych oraz izb celnych, dyrektorów urzędów kontroli skarbowej, naczelników urzędów celnych i urzędów skarbowych. Każdy z tych organów zadania swoje realizował za pomocą jednostek organizacyjnych.

Struktura terenowa jednostek organizacyjnych obejmowała administrację podatkową złożoną z 16 izb skarbowych i 400 urzędów skarbowych, służbę celną składającą się z 16 izb celnych, 45 urzędów celnych wraz ze 141 oddziałami oraz pion kontroli skarbowej obejmujący 16 urzędów kontroli skarbowej.

●Obecna struktura opiera się na idei centralizacji organów podatkowych i celnych w jednolitą strukturę organów administracji skarbowej. W konsekwencji dotychczasowe izby skarbowa i celna zostaną połączone w izbę administracji skarbowej (IAS). Dodatkowo łączą się one z dotychczasowymi urzędami kontroli skarbowej (art. 160 ust. 4 przepisów wprowadzających ustawę o KAS). Natomiast urzędy celne wraz z podległymi im oddziałami znosi się, a zadania w zakresie organizacji urzędu celno-skarbowego wykonuje dyrektor właściwej miejscowo izby skarbowej (według stanu prawnego do końca lutego 2017 r.).

Jak wskazuje powyższe zestawienie, nowa  struktura opierała się będzie na jednostkach dotychczasowych, które podlegają łączeniu. Będzie to również miało swoje konsekwencje w sferze zatrudniania dotychczasowych pracowników w nowych jednostkach organizacyjnych. Wprawdzie przepisy przejściowe mówią o kontynuacji zatrudnienia (por. art. 165 i nast. przepisów wprowadzających ustawę o KAS), jednak z zastrzeżeniem brzmienia art. 170 tej ustawy. Wskazuje on na wygaśnięcie stosunków służbowych i pracowniczych, jeżeli osoby nie dostaną propozycji pracy i stanowiska w nowej strukturze. Tym samym oznacza to dla wszystkich osób niepewność co do ich dalszego zatrudnienia.

Zastępców Szefa Krajowej Administracji Skarbowej - podsekretarzy stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych - powołuje, w liczbie nie większej niż trzech, Prezes Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

●Tryb powołania zastępców szefa KAS jest tożsamy z powołaniem samego szefa KAS. Analogicznie zastępcy pozostają w randze podsekretarzy stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

1. Szefa Krajowej Administracji Skarbowej zastępuje wyznaczony przez niego Zastępca Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.

2. Zakres czynności Zastępcy Szefa Krajowej Administracji Skarbowej określa Szef Krajowej Administracji Skarbowej w drodze zarządzenia.

●Możliwość powołania kilku zastępców pozwala szefowi KAS na różnicowanie zakresu ich uprawnień i kompetencji. Służy temu zarządzenie będące aktem wewnętrznym. Działanie takie może być uzasadnione szerokim zakresem zadań, jakie ustawodawca powierzył szefowi KAS.

1. Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej powołuje minister właściwy do spraw finansów publicznych na wniosek Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.

2. Stanowisko dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej może zajmować osoba:

1) będąca obywatelem polskim;

2) korzystająca z pełni praw publicznych;

3) która nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

4) wobec której nie orzeczono prawomocnie zakazu zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi;

5) posiadająca kwalifikacje drugiego stopnia w zakresie prawa, administracji, ekonomii, zarządzania lub w innym zakresie uzupełnione studiami podyplomowymi w zakresie prawa, administracji, ekonomii lub zarządzania;

6) mająca co najmniej pięcioletni staż pracy lub służby;

7) posiadająca kompetencje kierownicze;

8) ciesząca się nieposzlakowaną opinią.

3. Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej odwołuje minister właściwy do spraw finansów publicznych.

4. Powołanie albo odwołanie następuje odpowiednio z dniem wskazanym w akcie powołania lub odwołania.

5. Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej można być nie dłużej niż 5 lat.

6. Minister właściwy do spraw finansów publicznych na wniosek Szefa Krajowej Administracji Skarbowej może przedłużyć termin, o którym mowa w ust. 5, nie dłużej jednak niż o kolejne 5 lat.

7. Osoba odwołana ze stanowiska dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia przez okres 3 miesięcy, jeżeli jest ono wyższe od przysługującego na nowym stanowisku pracy albo służby w KAS.

●Przepis ten wprowadza zasady powoływania i odwoływania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS). Formalne powołanie takiej osoby przez ministra nie zmienia faktu, że decyzja personalna pozostawiona została w tym zakresie szefowi KAS. Natomiast odwołanie następuje przez ministra, przy braku formalnego udziału szefa KAS.

W odróżnieniu od proponowanej regulacji w ustawie o administracji podatkowej dyrektor KIS nie jest powoływany w drodze konkursu (por. art. 30 ustawy o administracji podatkowej).

Nowością jest kadencyjność pełnienia funkcji dyrektora KIS przez maksymalny czas dwóch pięcioletnich okresów. W ustawie z 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 578 ze zm.) oraz w ustawie o administracji podatkowej dyrektor Biura Krajowej Informacji Podatkowej zatrudniany był na czas nieokreślony lub przenoszony na stanowisko jako członek korpusu służby cywilnej. W komentowanej ustawie status członka korpusu służby cywilnej nie został uwzględniony na potrzeby powoływania organów podatkowych (organów KAS).

1. Do zadań dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej należy:

1) zapewnianie jednolitej i powszechnie dostępnej informacji podatkowej i celnej, w tym jej przetwarzanie i udostępnianie;

2) prowadzenie spraw dotyczących interpretacji indywidualnych przepisów prawa podatkowego;

3) prowadzenie działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie przepisów prawa podatkowego i celnego;

4) realizacja polityki kadrowej i szkoleniowej w Krajowej Informacji Skarbowej;

5) identyfikowanie obszarów zagrożeń mogących mieć wpływ na prawidłowość wykonywania obowiązków podatkowych i celnych;

6) wykonywanie innych zadań określonych w odrębnych przepisach.

2. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wykonuje zadania na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przy pomocy Krajowej Informacji Skarbowej.

●Funkcja dyrektora KIS ma istotne znaczenie dla podatników, gdyż związana jest z udostępnianiem informacji o stosowaniu przepisów prawa podatkowego. Dotychczas zakres wymienionych w tym artykule kompetencji miał przysługiwać dyrektorowi Biura Krajowej Informacji Podatkowej (por. art. 10 ustawy o administracji podatkowej). Miały być one realizowane za pomocą Biura Krajowej Informacji Podatkowej. Obecnie będzie to Krajowa Informacja Skarbowa.

Poza wymienionymi w komentowanym artykule kompetencjami, dyrektor KIS przejmuje z 1 marca wydawanie indywidualnych interpretacji podatkowych. Zgodnie bowiem ze nowelizowanym art. 14b par. 1 ordynacji podatkowej dyrektor KIS na wniosek zainteresowanego wydaje w jego indywidualnej sprawie interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną).

●W odniesieniu do postępowań dotyczących wydawania interpretacji indywidualnych, które nie zostały wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie komentowanej ustawy, dyrektor KIS przejmuje je do dalszego prowadzenia (art. 223 przepisów wprowadzających ustawę o KAS). Jednak w przypadku postępowań sądowych związanych z wydaniem indywidualnych interpretacji podatkowych, których dotychczas stroną był minister właściwy do spraw finansów publicznych, prawa i obowiązki przejmuje szef KAS (art. 206 przepisów wprowadzających ustawę o KAS).

1. Zastępcę dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej powołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej na wniosek dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.

2. Zastępcę dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej odwołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

3. Przepisy art. 21 ust. 2, 4 i 7 stosuje się odpowiednio.

●Podobnie jak przy powołaniu zastępców szefa KAS, również dyrektor KIS wnioskuje o powołanie jego zastępcy. Liczba pojedyncza zastosowana w tym przepisie wskazuje na możliwość powołania tylko jednego zastępcy, w odróżnieniu od maksymalnie trzech zastępców szefa KAS.

Powołanie i odwołanie następuje przez szefa KAS.

1. Dyrektora izby administracji skarbowej powołuje minister właściwy do spraw finansów publicznych na wniosek Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.

2. Stanowisko dyrektora izby administracji skarbowej może zajmować osoba:

1) będąca obywatelem polskim;

2) korzystająca z pełni praw publicznych;

3) która nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

4) wobec której nie orzeczono prawomocnie zakazu zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi;

5) posiadająca kwalifikacje drugiego stopnia w zakresie prawa, administracji, ekonomii, zarządzania lub w innym zakresie uzupełnione studiami podyplomowymi w zakresie prawa, administracji, ekonomii lub zarządzania;

6) mająca co najmniej pięcioletni staż pracy lub służby;

7) posiadająca kompetencje kierownicze;

8) ciesząca się nieposzlakowaną opinią.

3. Dyrektora izby administracji skarbowej odwołuje minister właściwy do spraw finansów publicznych.

4. Powołanie albo odwołanie następuje odpowiednio z dniem wskazanym w akcie powołania lub odwołania.

5. Dyrektorem izby administracji skarbowej w tej samej jednostce organizacyjnej można być nie dłużej niż 5 lat.

6. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, na wniosek Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, może przedłużyć termin, o którym mowa w ust. 5, nie dłużej jednak niż o kolejne 5 lat.

7. Osoba odwołana ze stanowiska dyrektora izby administracji skarbowej zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia albo uposażenia przez okres 3 miesięcy, jeżeli jest ono wyższe od przysługującego na nowym stanowisku pracy albo służby w KAS.

●Dyrektor izby administracji skarbowej (IAS), w odróżnieniu od dyrektora izby skarbowej, nie jest wyłaniany w drodze konkursu (art. 5 ust. 5a ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz projektowany art. 30 ust. 1 ustawy o administracji podatkowej). Z kolei dyrektora Izby Celnej dotychczasowa ustawa o Służbie Celnej nakazywała powoływać w drodze rekrutacji, gdzie wyłaniano trzech kandydatów, a jeden z nich powoływany był do pełnienia funkcji (art. 28 ustawy o Służbie Celnej).

Zmiana trybu wyłaniania dyrektora oznacza dużą swobodę w jego wyborze po stronie szefa KAS, który taką osobę wskazuje.

Podobnie jak przy dyrektorze KIS wprowadzono kadencyjność dyrektorów IAS. Obejmuje ona maksymalnie dwa pięcioletnie okresy.

1. Do zadań dyrektora izby administracji skarbowej należy:

1) nadzór nad działalnością naczelników urzędów skarbowych i naczelników urzędów celno-skarbowych, z wyłączeniem zastrzeżonego dla Szefa Krajowej Administracji Skarbowej nadzoru nad czynnościami, o których mowa w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1, 2 i 5 i art. 133;

2) rozstrzyganie w drugiej instancji w sprawach należących w pierwszej instancji do naczelników urzędów skarbowych lub naczelników urzędów celno-skarbowych, z wyjątkiem spraw, o których mowa w art. 83 ust. 1;

3) rozstrzyganie w pierwszej instancji w sprawach określonych w odrębnych przepisach;

4) wykonywanie czynności audytowych;

5) wykonywanie audytu, o którym mowa w art. 95 ust. 1 pkt 2-6;

6) ustalanie i udzielanie dotacji przedmiotowych dla przedsiębiorców oraz analizowanie prawidłowości ich wykorzystywania w zakresie określonym przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych;

7) prowadzenie działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie przepisów prawa podatkowego i celnego, w tym zapobiegającej nieprawidłowemu wypełnianiu obowiązków podatkowych i celnych;

8) wykonywanie zadań wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej regulujących INTRASTAT oraz EXTRASTAT, a także prowadzenie postępowań w zakresie INTRASTAT;

9) realizacja polityki kadrowej i szkoleniowej w izbie administracji skarbowej;

10) prowadzenie działalności analitycznej, prognostycznej i badawczej dotyczącej zjawisk występujących we właściwości KAS oraz analizy ryzyka;

11) wykonywanie innych zadań określonych w odrębnych przepisach.

2. Dyrektor izby administracji skarbowej wykonuje swoje zadania przy pomocy izby administracji skarbowej.

3. Dyrektor izby administracji skarbowej jest organem wyższego stopnia w stosunku do naczelnika urzędu skarbowego i naczelnika urzędu celno-skarbowego.

●Dyrektor IAS jest organem, który w ramach realizowanej centralizacji organów podatkowych łączy kompetencje dotychczasowych dyrektorów izb skarbowych i izb celnych. Sprawuje on funkcje nadzorcze nad naczelnikami urzędów skarbowych i urzędów celno-skarbowych z wyjątkiem enumeratywnie wymienionych kompetencji przysługujących szefowi KAS.

Jest on organem odwoławczym w ramach realizowanej właściwości instancyjnej od orzeczeń (decyzji i postanowień) wydawanych przez organy podległe. Wyjątkiem jest wprowadzona w art. 83 ust. 1 komentowanej ustawy kontrola decyzji wydanych przez naczelników urzędów celno-skarbowych w ramach postępowań podatkowych powstałych z przekształcenia prowadzonej przez te podmioty kontroli. Ograniczoną właściwość instancyjną rozpoznawania spraw rozstrzyganych przez organy celno-skarbowe potwierdza wprowadzony do ordynacji podatkowej z 1 marca 2017 r. w art. 13 par. 1 nowy pkt 1a, zgodnie z którym organ ten jest organem odwoławczym od wydanych przez siebie decyzji, o których mowa w art. 83 ust. 4 i 5 komentowanej ustawy.

Personalizacja struktur organów KAS (organów podatkowych) skutkuje istnieniem jednostek, za pomocą których dyrektor IAS wykonuje swoje obowiązki. Jest to powielanie dotychczasowych relacji pomiędzy dyrektorem Izby Skarbowej lub Izby Celnej a izbą skarbową lub izbą celną.

●Ostatni akapit komentowanego artykułu statuuje dyrektora IAS jako organ wyższego stopnia w stosunku do wymienionych w tym przepisie naczelnika urzędu skarbowego i naczelnika urzędu celno-skarbowego. Przepis ten koresponduje z art. 13 par. 3 ordynacji podatkowej, który stwierdza, że organami podatkowymi wyższego stopnia są organy odwoławcze. Mając na uwadze szczególny sposób uregulowania właściwości instancyjnej przy dyrektorze IAS, o czym była mowa powyżej, status organu wyższego stopnia sprowadza się głównie do sprawowania zwierzchności organizacyjnej nad wymienionymi organami podatkowymi (organami KAS). Aczkolwiek podkreślenia wymaga, że wciąż niektóre przepisy ordynacji podatkowej powołują się na organy wyższego stopnia. Jako przykład wskazać można art. 248 par. 2 pkt 1 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia. Mając jednak na uwadze kolejne punkty tego przepisu, dyrektor IAS został jednoznacznie przyporządkowany do tych procedur, w których jest właściwy. Stąd też to ogólne stwierdzenie nie będzie podstawą do ewentualnego wszczęcia postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji podatkowej.

●Zgodnie z art. 208 przepisów wprowadzających ustawę o KAS dyrektor IAS przejmuje również, z dniem wejścia w życie komentowanej ustawy, postępowania podatkowe wszczęte, a niezakończone przez dyrektora izby skarbowej lub izby celnej. Przy czym postępowania te prowadzi na podstawie dotychczasowych przepisów. Powstać zatem może dualizm procedur w zależności od tego, kiedy określone postępowanie zostało wszczęte.

1. Zastępcę dyrektora izby administracji skarbowej powołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej na wniosek dyrektora izby administracji skarbowej.

2. Zastępcę dyrektora izby administracji skarbowej odwołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

3. Przepisy art. 24 ust. 2, 4 i 7 stosuje się odpowiednio.

●Podobnie jak przy powoływaniu zastępcy dyrektora KIS zastępców dyrektora IAS powołuje szef KAS na wniosek dyrektora IAS, a odwołuje bezpośrednio szef KAS. Mając na uwadze, że wnioskuje dyrektor IAS, to on ma swobodę we wskazaniu swojego zastępcy.

1. Naczelnika urzędu skarbowego powołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej na wniosek dyrektora izby administracji skarbowej.

2. Naczelnika urzędu skarbowego odwołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

3. Przepisy art. 24 ust. 2 i 4-7 stosuje się odpowiednio.

●W związku z prowadzeniem polityki kadrowej w KAS także naczelnik urzędu skarbowego powoływany jest przez szefa KAS. Następuje to jednak na wniosek dyrektora IAS, który w tym zakresie ma możliwość kształtowania struktury kadrowej tych organów I instancji. Odwołuje go natomiast bezpośrednio szef KAS.

Podobnie jak przy dyrektorach IAS, również wyłonienie naczelnika urzędu skarbowego w świetle obecnych przepisów nie następuje w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru (por. art. 30 ustawy o administracji skarbowej). Naczelnik urzędu skarbowego nie jest organem kadencyjnym.

●W tym miejscu warto wskazać, że żaden z dotychczasowych organów nie był wybierany w drodze konkursu. Analogicznie będzie przy naczelniku UCS, który jednak nie ma wprost odpowiednika w dotychczasowych przepisach. Mając na uwadze to, że każdorazowo powołuje te organy szef KAS, uzasadnione będzie twierdzenie, iż ma on pełną dowolność w kształtowaniu składu osób, które piastują funkcję organów KAS.

Z kolei niewątpliwie zagrożeniem jest bezpośrednia możliwość odwoływania takich osób. Nie jest ona objęta żadnymi przesłankami, a wspomniane wcześniej nieuwzględnianie regulacji związanych ze służbą cywilną przy obsadzaniu omawianych stanowisk powoduje, że dyrektora IAS lub naczelnika US będzie można odwołać w każdej chwili. Za każdym razem podmiotem uprawnionym będzie szef KAS.

1. Do zadań naczelnika urzędu skarbowego należy:

1) ustalanie, określanie, pobór podatków, opłat i niepodatkowych należności budżetowych oraz innych należności na podstawie odrębnych przepisów;

2) pobór należności celnych oraz innych opłat, związanych z przywozem i wywozem towarów;

3) wykonywanie zadań wierzyciela należności pieniężnych;

4) wykonywanie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz wykonywanie zabezpieczenia należności pieniężnych;

5) zapewnienie obsługi i wsparcia podatnika i płatnika w prawidłowym wykonywaniu obowiązków podatkowych;

6) prowadzenie ewidencji podatników i płatników;

7) wykonywanie kontroli podatkowej oraz czynności sprawdzających;

8) współpraca w zakresie wymiany informacji podatkowych i finansowych z państwami członkowskimi Unii Europejskiej oraz z państwami trzecimi określonych przepisami prawa międzynarodowego;

9) realizacja zadań związanych z udzielaniem pomocy państwom członkowskim Unii Europejskiej oraz państwom trzecim przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych oraz korzystaniem z pomocy tych państw;

10) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, zapobieganie tym przestępstwom i wykroczeniom oraz ściganie ich sprawców, w zakresie określonym w Kodeksie karnym skarbowym;

11) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw określonych w ustawie z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2016 r., poz. 1047), zapobieganie tym przestępstwom oraz ściganie ich sprawców;

12) wykonywanie kar i środków karnych oraz wykonywanie zabezpieczania kar i środków karnych, w zakresie określonym w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. poz. 557, z późn. zm.) oraz w Kodeksie karnym skarbowym;

13) wykonywanie innych zadań określonych w odrębnych przepisach.

2. Naczelnik urzędu skarbowego dysponuje środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych obsługującego go urzędu.

3. Przez obsługę i wsparcie, o których mowa w ust. 1 pkt 5, należy rozumieć działania polegające na udzielaniu pomocy w samodzielnym, prawidłowym i dobrowolnym wypełnianiu obowiązków podatkowych, realizowane w szczególności przez centrum obsługi.

4. Naczelnik urzędu skarbowego wykonuje swoje zadania przy pomocy urzędu skarbowego.

●Naczelnik urzędu skarbowego w ramach struktur KAS otrzymał szerszy zakres kompetencji, niż było to proponowane w art. 11 ustawy o administracji podatkowej i obowiązywało w art. 5 ust. 6 ustawy o urzędach i izbach skarbowych. W szczególności uwagę zwrócić należy na obowiązek poboru należności celnych oraz innych opłat związanych z przywozem i wywozem towarów. Dotychczas było to zarezerwowane dla Służby Celnej (por. art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej).

Podobnie jak dotychczas naczelnik urzędu skarbowego jako organ podatkowy wykonuje swoje zadania przy wykorzystaniu urzędu skarbowego.

Ze względu na pełnione funkcje naczelnik US przejmie od 1 marca 2017 r. postępowania kontrolne i podatkowe. Przy czym, podobnie jak przy dyrektorze IAS, prowadzone będą one na podstawie dotychczasowych przepisów.

1. Obsługa i wsparcie realizowane w centrum obsługi polegają na:

1) przyjmowaniu podań i deklaracji, wydawaniu zaświadczeń oraz udzielaniu wyjaśnień w zakresie przepisów prawa podatkowego, w tym także podmiotom, które zamierzają podjąć działalność gospodarczą;

2) udzielaniu informacji w zakresie sposobu wypełniania zeznań i deklaracji podatkowych;

3) zapewnieniu stanowiska komputerowego z dostępem do portalu podatkowego;

4) informowaniu o danych kontaktowych właściwych organów wraz ze wskazaniem zakresu ich kompetencji.

2. Zadania polegające na przyjmowaniu podań i deklaracji, wydawaniu zaświadczeń oraz udzielaniu wyjaśnień w zakresie przepisów prawa podatkowego są wykonywane w każdym centrum obsługi, niezależnie od terytorialnego zasięgu działania naczelnika urzędu skarbowego.

3. Obsługa i wsparcie realizowane w centrum obsługi nie obejmują sporządzania pism, opinii, zeznań oraz deklaracji podatkowych.

●Centra obsługi podatników powołane zostały przepisami ustawy o administracji podatkowej (art. 18 i nast.). Obejmowały one zarówno przyjmowanie deklaracji, jak też udzielanie informacji oraz zapewnienie pomocy w formie asystenta podatnika (art. 19 ustawy o administracji podatkowej). Przesłanką do tworzenia takich centrów były badania podjęte przez Ministerstwo Finansów w drugiej połowie 2014 r. Wynikała z nich konieczność przemodelowania dotychczasowej formy kontaktów organów podatkowych z podatnikami, z biernego przyjmowania dokumentów w kierunku aktywnej pomocy przy wypełnianiu obowiązków podatkowych. Ostatecznie raport opublikowany w marcu 2015 r. był podstawą do wdrożenia centrów obsługi podatnika zajmujących się przyjmowaniem dokumentów, w tym deklaracji podatkowych, jak też do zapewnienia stanowiska komputerowego z dostępem do portalu podatkowego oraz informowaniem o danych kontaktowych organów podatkowych. Dodatkowo powołany asystent dla mikroprzedsiębiorców miał ich informować w indywidualnych sprawach podatników związanych z wypełnianiem obowiązków podatkowych, jak też zobowiązany był do udzielania informacji o rodzajach spraw załatwianych przez organy podatkowe oraz ZUS.

Obecna zmiana zakresu działań centrów obsługi koncentruje się na przyjmowaniu dokumentów, udzielaniu informacji związanych z wypełnieniem deklaracji, zapewniony ma być dostęp do stanowiska komputerowego i pracownicy centrum mają obowiązek informować o danych kontaktowych poszczególnych organów administracji podatkowej (KAS). Oznacza to, że funkcja asystenta podatnika nie jest kontynuowana.

Ważną dla podatników regulacją jest obsługa podatników niezależnie od właściwości miejscowej danego organu podatkowego. W szczególności dotyczy to wydawania zaświadczeń, które mogą być wydawane przez jakikolwiek organ podatkowy.

PRZYKŁAD 1

Zaświadczenia wydawane w całym kraju

Podatnik prowadzi działalność we Wrocławiu, ale ze względu na realizowane inwestycje przebywa w Gdańsku. Tam też startuje w przetargu, do którego potrzebne jest zaświadczenie o niezaleganiu w płatnościach podatkowych. Mimo posiadania siedziby we Wrocławiu podatnik ten może złożyć stosowny wniosek w jakimkolwiek organie podatkowym w Gdańsku o wydanie tego zaświadczenia. Nie jest konieczne jego składanie w organie właściwym miejscowo ze względu na siedzibę podatnika.

1. Naczelnik urzędu skarbowego może powierzyć prowadzenie, w jego imieniu, niektórych spraw należących do właściwości tego organu, jednostce samorządu terytorialnego lub związkowi takich jednostek, jeżeli odrębne przepisy tak stanowią.

2. Powierzenie prowadzenia spraw następuje na podstawie porozumienia naczelnika urzędu skarbowego z jednostką samorządu terytorialnego lub związkiem takich jednostek.

3. Do porozumienia stosuje się odpowiednio przepisy art. 8 ust. 2b-5 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2016 r., poz. 446 i 1579).

4. Porozumienie może stanowić, że powierzenie prowadzenia spraw następuje bez przekazania środków finansowych na ich realizację.

●Rozwiązanie to jest nawiązaniem do art. 5 ustawy o administracji podatkowej. Umożliwia ono współpracę organów administracji centralnej reprezentowanej przez naczelnika urzędu skarbowego poprzez zawarcie porozumienia z jednostką samorządu terytorialnego. Dotyczyć ono może wyłącznie przekazania spraw będących w kompetencji naczelnika jednostkom samorządu terytorialnego lub ich związkom. W praktyce rozwiązanie to może być zastosowane w odniesieniu do tych podatków, których wierzycielem jest jednostka samorządu terytorialnego, a naczelnik dokonuje wyłącznie ich poboru. Porozumienie może dotyczyć np. stosowania ulg w spłatach takich podatków, gdzie zarówno decyzja o przyznaniu takiej ulgi, jak i jej pobór pozostanie w gestii jednostki samorządu terytorialnego (czyli np. karty podatkowej).

1. Zastępcę naczelnika urzędu skarbowego powołuje dyrektor izby administracji skarbowej na wniosek naczelnika urzędu skarbowego.

2. Zastępcę naczelnika urzędu skarbowego odwołuje dyrektor izby administracji skarbowej.

3. Przepisy art. 24 ust. 2, 4 i 7 stosuje się odpowiednio.

●Podobnie jak dyrektor IAS, naczelnik urzędu skarbowego może mieć jednego zastępcę. Powołuje go i odwołuje dyrektor IAS. Przy powołaniu to po stronie naczelnika US pozostaje decyzja o wskazaniu takiej osoby. Odwołanie może jednak nastąpić bez udziału naczelnika US.

1. Naczelnika urzędu celno-skarbowego powołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej na wniosek dyrektora izby administracji skarbowej.

2. Naczelnika urzędu celno-skarbowego odwołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

3. Przepisy art. 24 ust. 2 i 4-7 stosuje się odpowiednio.

●Analogiczny tryb powołania naczelnika urzędu celno-skarbowego (UCS), jak również naczelnika US (por. art. 27 komentowanej ustawy) wskazuje na zbieżność tych organów jako organów I instancji w strukturze KAS. Zarówno przy obsadzeniu naczelnika USC, jak i naczelnika US decydujące zdanie ma dyrektor IAS, który zachowuje w tym zakresie możliwość kształtowania kadr podległych sobie organów. Mając na uwadze zakres kompetencji naczelnika USC, jest to w porównaniu do dotychczasowego stanu prawnego istotne wzmocnienie roli dyrektora IAS w porównaniu do dyrektora izby skarbowej lub celnej.

Podobnie jak przy naczelniku US, szef KAS może samodzielnie odwołać taką osobę. Stąd też komentarze poczynione przy powoływaniu naczelnika US są aktualne również w tym wypadku.

1. Do zadań naczelnika urzędu celno-skarbowego należy:

1) wykonywanie kontroli celno-skarbowej, z wyłączeniem kontroli, o której mowa w art. 54 ust. 2 pkt 9;

2) ustalanie i określanie podatków, opłat i niepodatkowych należności budżetowych oraz innych należności na podstawie odrębnych przepisów;

3) rozstrzyganie w drugiej instancji w sprawach, o których mowa w art. 83 ust. 1;

4) prowadzenie urzędowego sprawdzenia;

5) obejmowanie towarów procedurami celnymi oraz wykonywanie innych czynności przewidzianych przepisami prawa celnego;

6) wymiar należności celnych i podatkowych oraz innych opłat, związanych z przywozem i wywozem towarów;

7) prowadzenie w pierwszej instancji postępowań w sprawach celnych przewidzianych przepisami prawa celnego oraz w sprawach podatkowych związanych z przywozem lub wywozem towarów;

8) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, zapobieganie tym przestępstwom i wykroczeniom oraz ściganie ich sprawców, w zakresie określonym w Kodeksie karnym skarbowym;

9) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw określonych w ustawie z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, zapobieganie tym przestępstwom oraz ściganie ich sprawców;

10) rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw i wykroczeń określonych w:

a) art. 53 ustawy z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2016 r. poz. 1506),

b) art. 116-118 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 666 i 1333),

c) art. 183 § 2 i 4-6, w przypadku czynów, o których mowa w art. 183 § 2, 4 i 5 Kodeksu karnego,

d) art. 244 Kodeksu karnego, w zakresie niestosowania się do zakazu wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych,

e) art. 305 ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2013 r. poz. 1410 oraz z 2015 r. poz. 1266, 1505 i 1615),

f) art. 33 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (Dz.U. z 2013 r. poz. 194 oraz z 2016 r. poz. 1228),

g) art. 12a, art. 13 i art. 14 ustawy z 2 marca 2001 r. o wyrobie alkoholu etylowego oraz wytwarzaniu wyrobów tytoniowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 103 i 1893),

h) art. 109 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2014 r. poz. 1446, z 2015 r. poz. 397, 774 i 1505 oraz z 2016 r. poz. 1330 i 1887),

i) art. 128, art. 131 pkt 4 w zakresie, o którym mowa w art. 73 ust. 1 pkt 2, oraz art. 131 pkt 10 i 14 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2015 r. poz. 1651, 1688 i 1936 oraz z 2016 r. poz. 422),

j) art. 55, art. 57, art. 61 i art. 66 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. z 2016 r. poz. 224 i 437),

k) art. 41, art. 43 i art. 44 ustawy z 18 października 2006 r. o wyrobie napojów spirytusowych oraz o rejestracji i ochronie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 822),

l) art. 12 ustawy z 13 kwietnia 2016 r. o bezpieczeństwie obrotu prekursorami materiałów wybuchowych (Dz.U. poz. 669)

- oraz zapobieganie tym przestępstwom i wykroczeniom, a także ściganie ich sprawców, jeżeli zostały ujawnione przez Służbę Celno-Skarbową;

11) realizacja zadań, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 15;

12) wykonywanie czynności, o których mowa w art. 113-117, art. 118 ust. 1-17, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 2 i 5 i art. 133;

13) współpraca w zakresie wymiany informacji podatkowych, celnych i finansowych z państwami członkowskimi Unii Europejskiej oraz z państwami trzecimi określonych przepisami prawa międzynarodowego;

14) prowadzenie działalności analitycznej, prognostycznej i badawczej oraz analizy ryzyka dotyczącej zjawisk występujących w obszarze jego właściwości;

15) zapewnianie ochrony fizycznej i technicznej osobom zatrudnionym w jednostkach organizacyjnych KAS oraz funkcjonariuszom, a w uzasadnionych przypadkach także innym osobom, organom i instytucjom państwowym;

16) wykonywanie innych zadań określonych w odrębnych przepisach.

2. Naczelnik urzędu celno-skarbowego wykonuje swoje zadania przy pomocy urzędu celno-skarbowego.

●Nowo utworzony organ, jakim jest naczelnik urzędu celno-skarbowego (UCS), łączy kompetencje dotychczasowych naczelników urzędów celnych oraz dyrektorów urzędów kontroli skarbowej. Mimo że jak wskazano wcześniej, pracowników i majątek dotychczasowych urzędów kontroli skarbowej przejęły izby administracji skarbowej. Oznacza to przede wszystkim prowadzenie kontroli należności publicznoprawnych w ramach kontroli celno-skarbowej (por. art. 54 komentowanej ustawy), jak również rozpoznawanie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw, także pełnienie funkcji oskarżyciela publicznego. Katalog podstaw do podejmowania wskazanych działań z obszaru prawa karnego i karnego skarbowego został określony relatywnie szeroko. Taki zakres w połączeniu z realizacją tych czynności przez funkcjonariuszy oznacza w praktyce stworzenie swoistej policji skarbowej, która pozostaje formacją umundurowaną i wyposażoną w broń palną.

●Wachlarz zadań wskazany w komentowanym przepisie, podobnie jak dotychczasowe obowiązki dyrektorów urzędów kontroli skarbowej i naczelników urzędów skarbowych, pokrywa się z obecnymi zadaniami naczelników urzędów skarbowych. Prowadzi to w praktyce do dwoistości struktur kontroli podatników, jak to miało miejsce dotychczas. Z jednej bowiem strony naczelnik US może wykonywać kontrolę podatkową, z drugiej strony, naczelnik UCS prowadził będzie kontrolę celno-skarbową. Mając na uwadze, że tworzenie KAS miało doprowadzić do centralizacji dotychczasowych, szeroko rozumianych organów podatkowych, w tym zakresie przesłanka ta nie została spełniona.

Co więcej, możliwe będzie zaistnienie obu tych kontroli łącznie u podatnika. Przepisy wprowadzające ustawę o KAS zmieniają brzmienie art. 84a pkt 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1829), wyłączając z ograniczenia ustanowionego art. 82 tej ustawy możliwości prowadzenia więcej niż jednej kontroli w tym samym czasie (art. 90 przepisów wprowadzających ustawę o KAS).

PRZYKŁAD 2

Dwie kontrole

U podatnika rozpoczęła się kontrola podatkowa zgodnie z przepisami ordynacji podatkowej. W trakcie jej trwania wszczął kontrolę naczelnik urzędu celno-skarbowego. Podatnik w takim wypadku nie może kwestionować jego działań. Jeżeli jednak toczyłaby się już kontrola prowadzona przez UCS, a naczelnik UC chciałby wszcząć kontrolę podatkową, wówczas podatnikowi przysługuje sprzeciw na podstawie art. 84c ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Istotne jest również, że orzeczenia wydawane przez naczelników UCS zostały wyłączone spod weryfikacji instancyjnej przez dyrektorów IAS. Szerzej będzie o tym mowa w komentarzu do art. 83 ustawy.

1. Zastępcę naczelnika urzędu celno-skarbowego powołuje dyrektor izby administracji skarbowej na wniosek naczelnika urzędu celno-skarbowego.

2. Zastępcę naczelnika urzędu celno-skarbowego odwołuje dyrektor izby administracji skarbowej.

3. Przepisy art. 24 ust. 2, 4 i 7 stosuje się odpowiednio.

●Podobnie jak zastępca naczelnika US, zastępca naczelnika UCS jest powoływany i odwoływany przez dyrektora IAS. Przy czym zastępcę wskazuje naczelnik UCS. Odwołanie zastępcy może nastąpić bezpośrednio przez dyrektora IAS.

1. Organy KAS wykonują swoje zadania w szczególności przy wykorzystaniu Centralnego Rejestru Danych Podatkowych, prowadzonego w systemie teleinformatycznym, zwanego dalej "CRDP".

2. Administratorem danych zawartych w CRDP jest Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

3. CRDP służy do:

1) gromadzenia oraz przetwarzania danych wynikających z:

a) deklaracji składanych przez podatników, płatników i ich następców prawnych,

b) decyzji, postanowień oraz innych dokumentów związanych z obowiązkami wynikającymi z przepisów prawa podatkowego i celnego,

c) tytułów wykonawczych i innych dokumentów przekazanych naczelnikowi urzędu skarbowego w celu realizacji jego zadań, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 4,

d) innych dokumentów przekazanych organom KAS w celu realizacji zadań ustawowych;

2) przetwarzania danych zgromadzonych w Centralnym Rejestrze Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników.

4. Szef Krajowej Administracji Skarbowej, dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, dyrektor izby administracji skarbowej, naczelnik urzędu skarbowego oraz naczelnik urzędu celno-skarbowego wprowadzają do CRDP dane zawarte w dokumentach, o których mowa w ust. 3 pkt 1.

●Przepis ten jest nawiązaniem do art. 15 ustawy o administracji podatkowej. Wprowadza on scentralizowaną bazę danych o podatnikach i ich rozliczeniach, prowadzoną w formie elektronicznej. Centralny Rejestr Danych Podatkowych (dalej: CRDP) jest bazą podstawową, co nie oznacza, że organy podatkowe nie pozyskują innych danych od podatników. Jako przykład wskazać można jednolity plik kontrolny (JPK), który w zakresie rejestrów podatku VAT jest od stycznia 2017 r. przesyłany elektronicznie przez wszystkich podatników, z wyjątkiem mikroprzedsiębiorców.

Centralizacja gromadzenia danych w formacie elektronicznym ma umożliwiać realizację zapytań podatników na terytorium całego kraju (por. przykład związany z wydawaniem zaświadczeń), ale także wspomagać organy podatkowe w zakresie przeciwdziałania działaniom podatników niezgodnych z prawem.

CRDP pozostaje w gestii szefa KAS, który przejął ten system od ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

DZIAŁ III Jednostki organizacyjne Krajowej Administracji Skarbowej

Rozdział 1 Przepisy ogólne

1. Jednostkami organizacyjnymi KAS są:

1) komórki organizacyjne urzędu obsługującego ministra;

2) Krajowa Informacja Skarbowa;

3) izby administracji skarbowej;

4) urzędy skarbowe;

5) urzędy celno-skarbowe wraz z podległymi oddziałami celnymi;

6) Szkoła;

7) Centrum.

2. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze zarządzenia, tworzyć delegatury jednostek organizacyjnych KAS, określając terytorialny zasięg ich działania oraz siedzibę, mając na względzie sprawne i efektywne wykonywanie zadań KAS.

● Jednostki organizacyjne nie są organami KAS (organami podatkowymi), ale służą do wykonywania zadań przez te organy. Odpowiadają one poszczególnym organom, a dodatkowo jednostkami są Krajowa Szkoła Skarbowości (Szkoła) oraz Centrum Informatyki Krajowej Administracji Skarbowej (Centrum). Regulacje tworzące centrum (art. 43-44 ustawy) wchodzą w życie dopiero 1 stycznia 2018 r. 

Jednostki organizacyjne w świetle ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm.) są jednostkami budżetowymi, które prowadzą rozliczenie brutto, w połączeniu z budżetem, z którym są związane.

W związku z wejściem w życie ustawy o KAS, ustawodawca w art. 160 i nast. przepisów wprowadzających ustawę o KAS doprecyzował zasady przenoszenia majątku pomiędzy jednostkami obsługującymi dotychczasowe organy podatkowe. Jak już wspomniano wcześniej, izba administracji skarbowej łączy się z mającymi siedzibę w tym samym województwie izbą celną i urzędem kontroli skarbowej. Przy czym izba ta wstępuje we wszelkie prawa i obowiązki łączonych jednostek, bez względu na charakter stosunku prawnego, z którego te prawa i obowiązki wynikają. Należności i zobowiązania izby celnej oraz urzędu kontroli skarbowej stają się należnościami i zobowiązaniami izby administracji skarbowej, a bilanse zamknięcia sporządzone przez izbę administracji skarbowej, izbę celną oraz urząd kontroli skarbowej na 28 lutego 2017 r. stają się bilansem otwarcia sporządzonym przez izbę administracji skarbowej na 1 marca 2017 r.

Ponadto izba administracji skarbowej wstępuje we wszelkie prawa i obowiązki urzędów celnych mających siedzibę w tym samym województwie, bez względu na charakter stosunku prawnego, z którego te prawa wynikają. Należności i zobowiązania tych urzędów celnych mających siedzibę w tym samym województwie co izba administracji skarbowej stają się należnościami i zobowiązaniami tej izby administracji skarbowej.

W sprawach organizacyjno-finansowych izba administracji skarbowej wraz z podległymi urzędami skarbowymi oraz urzędami celno-skarbowymi stanowi jednostkę organizacyjną, której kierownikiem jest dyrektor izby administracji skarbowej.

●Rozwiązanie to już obowiązuje od 1 kwietnia 2015 r. i zostało wprowadzone do ustawy o urzędach i izbach skarbowych przez ustawę z 15 stycznia 2015 r. o zmianie ustawy o Służbie Celnej, ustawy o Urzędach i Izbach Skarbowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 211).

Obecnie dyrektor IAS będzie pracodawcą zarówno dla pracowników urzędów skarbowych i izby administracji skarbowej, jak i funkcjonariuszy urzędów celno-skarbowych. Scalenie to będzie dotyczyło jednostek organizacyjnych podległych określonemu dyrektorowi IAS ze względu na jego właściwość miejscową.

W praktyce oznacza to, że dyrektor IAS będzie stroną umów o pracę wymienionych pracowników, a także będzie stroną stosunku służbowego dla funkcjonariuszy. Zarządzał będzie również budżetem wynagrodzeń i prowadził obsługę administracyjną i kadrową wymienionych jednostek.

Rozwiązanie to miało zmniejszyć wskazane koszty administracyjne, aby nie powielać tych samych struktur administracji w wielu jednostkach.

Jednostki organizacyjne KAS podlegają Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej.

●Przepis ten wprowadza podległość administracyjną jednostek KAS szefowi KAS. Podległość ta skutkuje przede wszystkim możliwością wydawania wiążących poleceń pracownikom wszystkich jednostek organizacyjnych KAS przez szefa KAS. W praktyce oznacza to możliwość bezpośredniego kierowania przez szefa KAS pracą podległych mu służbowo osób, w tym również funkcjonariuszy KAS.

Z kolei podległość organów KAS wyraża się we wspomnianej wcześniej możliwości swobodnego odwołania osób piastujących te stanowiska przez szefa KAS.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych, w drodze zarządzenia, określa organizację Krajowej Informacji Skarbowej, izby administracji skarbowej, urzędu skarbowego, urzędu celno-skarbowego, Szkoły i Centrum oraz nadaje im statuty.

●W związku z pozostawieniem po stronie ministra właściwego do spraw finansów ogólnego nadzoru nad funkcjonowaniem KAS, uprawniony jest on do określenia wewnętrznej struktury organizacyjnej poszczególnych jednostek organizacyjnych KAS. Dokonuje tego w formie zarządzenia, jako aktu prawa wewnętrznego.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze zarządzenia, tworzyć w ramach jednostek organizacyjnych KAS laboratoria oraz określać ich organizację i zakres działania, w celu prawidłowej realizacji zadań KAS.

●Również w tym wypadku uprawnionym do tworzenia laboratoriów i zarządzania nimi na potrzeby KAS jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Wykorzystanie laboratoriów związane jest przede wszystkim z zakresem zadań powierzonych naczelnikom UCS oraz dyrektorom IAS.

Rozdział 2 Krajowa Szkoła Skarbowości

1. Zadaniem Szkoły jest kształcenie i doskonalenie zawodowe kadr KAS oraz kadr innych jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych lub przez niego nadzorowanych, w tym urzędu obsługującego tego ministra.

2. Do zadań Szkoły należy w szczególności:

1) realizacja polityki szkoleniowej Szefa Krajowej Administracji Skarbowej;

2) koordynowanie działalności szkoleniowej w KAS;

3) tworzenie i rozwój systemu szkoleń.

3. W celu realizacji zadań Szkoła może współpracować z krajowymi i zagranicznymi organizacjami i instytucjami, szkołami i placówkami naukowo-badawczymi.

●Powołanie jednostki organizacyjnej w postaci Krajowej Szkoły Skarbowości (dalej: KSS) związane jest z powierzeniem szefowi KAS zadań m.in. w zakresie kształtowania polityki kadrowej oraz szkoleniowej podległych mu służb. Szkoła jako jednostka organizacyjna ma na celu bieżące kształcenie kadr struktur KAS. W odróżnieniu od sądów i prokuratur, przepisy nie wprowadzają obowiązku ukończenia takiej szkoły jako podstawy do ubiegania się o przyjęcie do KAS.

Rozwiązanie to należy uznać za właściwy kierunek rozwoju kompetencji pracowników i funkcjonariuszy KAS. Dotychczas prowadzenie szkoleń następowało w ramach wewnętrznych struktur organów podatkowych. Rozmowy z pracownikami organów podatkowych wskazują na wysokie zapotrzebowanie na stałe szkolenia, co wynika chociażby z ciągłej zmienności regulacji podatkowych. Wyodrębnienie tego obszaru do nowej jednostki szkoleniowej powinno ułatwić organizację ciągłego podnoszenia kwalifikacji dla pracowników i funkcjonariuszy KAS.

1. Działalnością Szkoły kieruje dyrektor.

2. Dyrektora Szkoły powołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

3. Zastępcę dyrektora Szkoły powołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej na wniosek dyrektora Szkoły.

4. Dyrektora Szkoły oraz zastępcę dyrektora Szkoły odwołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

5. Przepisy art. 24 ust. 2, 4 i 7 stosuje się odpowiednio.

●Przepis ten określa zasady powoływania dyrektora KSS, która to kompetencja pozostaje w gestii szefa KAS. Powołanie zastępcy następuje również przez szefa KAS, ale na wniosek dyrektora KSS. Odwołanie obu osób następuje bezpośrednio przez szefa KAS.

Rozdział 3 Centrum Informatyki Krajowej Administracji Skarbowej

Zadaniem Centrum jest dostarczanie usług informatycznych jednostkom organizacyjnym KAS.

●Ze względu na postępującą w ostatnich latach informatyzację systemu podatkowego, centrum takie wydaje się niezbędną jednostką na potrzeby funkcjonowania organów podatkowych. Dotychczas działania informatyczne skupiały się w Ministerstwie Finansów, które zamierzało wykorzystywać w tym celu podmioty celowe, w tym również we współpracy z przedsiębiorcami komercyjnymi.

Powołanie centrum w ramach struktury KAS wydaje się rozwiązaniem prawidłowym, gdyż docelowo będzie ono miało istotny wpływ na rozwiązania związane zarówno z przekazywaniem informacji podatkowych, jak i, co najważniejsze, z ich bezpieczeństwem.

Trudno się jednak zgodzić z tym, że powstanie centrum zostało odroczone aż do 1 stycznia 2018 r., gdyż podatnicy już są zobowiązani do przekazywania danych w systemie informatycznym (JPK), a przedstawiciel ministra właściwego do spraw finansów na jednej z konferencji w grudniu 2016 r. stwierdził, iż brak jest jeszcze programu do analizowania otrzymanych od podatników danych. Stawia to w dalece niezręcznej sytuacji organy podatkowe, które oczekują od podatników spełnienia obowiązków ustawowych w zakresie dostosowania swoich programów do oczekiwań ustawodawcy, podczas gdy same nie są w stanie efektywnie tych danych wykorzystać.

●Z obecnych rozwiązań informatycznych, które związane są z rozliczaniem podatków, obok wspomnianych plików JPK warto również wskazać na Portal Podatkowy umieszczony obecnie na stronie Ministerstwa Finansów. Jego funkcjonalności są ograniczone do wysyłania deklaracji związanych z kartą podatkową, podatkiem od czynności cywilnoprawnych i podatkiem od spadków i darowizn. Wprowadzenie w lipcu 2016 r. możliwości składania pełnomocnictw ogólnych (druk PPO-1) uaktywniło ten portal. Obecnie złożenie takiego pełnomocnictwa możliwe jest bowiem wyłącznie za pomocą Portalu Podatkowego. W uzupełnieniu można dodać, że na potrzeby kontaktu z organami podatkowymi wykorzystywane jest również rozwiązanie oparte na portalu ePUAP, które nie jest jednak bezpośrednio związane z systemem podatkowym.

1. Działalnością Centrum kieruje dyrektor.

2. Dyrektora Centrum powołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

3. Zastępcę dyrektora Centrum powołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej na wniosek dyrektora Centrum.

4. Stanowisko dyrektora Centrum oraz jego zastępcy może zajmować osoba:

1) będąca obywatelem polskim;

2) korzystająca z pełni praw publicznych;

3) która nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

4) wobec której nie orzeczono prawomocnie zakazu zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi;

5) posiadająca wykształcenie wyższe;

6) mająca co najmniej pięcioletni staż pracy lub służby;

7) posiadająca kompetencje kierow

nicze;

8) ciesząca się nieposzlakowaną opinią.

5. Dyrektora Centrum oraz zastępcę dyrektora Centrum odwołuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.

6. Przepisy art. 24 ust. 4 i 7 stosuje się odpowiednio.

●Podobnie jak przy powoływaniu osób pełniących funkcję organów KAS, tak również dyrektor centrum zostaje powołany przez szefa KAS bez procedury konkursowej. Przesłanki określające kompetencje takiej osoby, poza wymogiem pięcioletniego stażu lub służby, nie wprowadzają innych okoliczności szczególnie predestynujących taką osobę do pełnienia tej funkcji (np. doświadczenie związane z informatyką, telekomunikacją itp.).

DZIAŁ IV Pomoc i informacje

1. Organy KAS, w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6 i 8, mogą zbierać i wykorzystywać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość zobowiązania podatkowego lub należności celnych, oraz przetwarzać je w rozumieniu ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 922), a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe, także bez wiedzy i zgody osoby, której dane te dotyczą.

2. Organ KAS nie może żądać dokumentów i informacji, do których ma dostęp.

3. Informacje i dokumenty, o których mowa w ust. 1, są udostępniane nieodpłatnie na podstawie postanowienia organu KAS, w terminie i formie określonych przez ten organ. Termin ten powinien uwzględniać zakres żądanych informacji oraz stopień ich skomplikowania. W uzasadnieniu postanowienia należy wskazać okoliczności, z których wynika konieczność pozyskania żądanych informacji.

4. Naczelnicy urzędów celno-skarbowych mogą wykonywać czynności, o których mowa w ust. 1, także poza terytorialnym zasięgiem ich działania.

5. Obowiązek udostępnienia dokumentów i informacji, o którym mowa w ust. 1, dotyczy również dokumentów elektronicznych, o których mowa w art. 3 pkt 2 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2014 r. poz. 1114 oraz z 2016 r. poz. 352 i 1579).

6. Na postanowienie, o którym mowa w ust. 3, przysługuje zażalenie. W zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.), zwanej dalej "Ordynacją podatkową".

7. Organ KAS może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną w wysokości do 10 000 zł na podmiot, który, pomimo prawidłowego wezwania, w wyznaczonym terminie nie udostępnił dokumentów lub nie udzielił informacji, o których mowa w ust. 1 i 5, lub udzielił ich w niepełnym zakresie. W zakresie nieuregulowanym przepisy działu IV rozdziału 22 Ordynacji podatkowej stosuje się odpowiednio.

●Przepis ten wprowadza szeroki zakres kompetencji do pozyskiwania danych od wskazanych podmiotów w zakresie realizacji zadań związanych przede wszystkim z poborem i egzekucją należności publicznoprawnych. Co ważne, kompetencje te mają wszystkie organy KAS, a nie jak miało to miejsce dotychczas, dyrektorzy urzędów kontroli skarbowej (por. art. 7c ustawy o kontroli skarbowej). Częściowo również kompetencje podobne posiadały organy celne (por. art. 7 ustawy o Służbie Celnej).

Co istotne, komentowany przepis, powielając art. 7c ustawy o kontroli skarbowej, wyłącza z grona osób zobowiązanych do przedstawienia danych osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej. Oznacza to, że organy KAS nie mogą od takich podmiotów żądać przedstawienia informacji lub danych, a odmowa nie będzie skutkowała nałożeniem kary pieniężnej określonej w ust. 7 tego artykułu.

PRZYKŁAD 3

Możliwa odmowa przekazania danych o konsumentach

Podatnik prowadzi działalność w zakresie obrotu nieruchomościami. Jego kontrahentami są zarówno firmy, jak i osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej (konsumenci). W trakcie kontroli zakwestionowano u podatnika koszty związane z realizacją zleceń. O ile organy podatkowe mogą żądać danych i informacji od firm, z którymi podatnik współpracował, o tyle nie mogą tego zrobić w stosunku do konsumentów. Stwarza to dla podatnika ryzyko nieudowodnienia wydatków poniesionych na realizację zleceń na rzecz konsumentów.

●Dla podatników ważne jest również stwierdzenie, że organy KAS nie mają prawa żądać danych, które są już w ich posiadaniu. Stanowi to potwierdzenie regulacji art. 187 par. 3 ordynacji podatkowej, która jednak dotyczy postępowania podatkowego. Niniejszy artykuł obejmuje wszelkie czynności organów KAS.

Przepis ten wprowadza karę finansową, nie określając jej jednak jako kary porządkowej. Odesłanie do przepisów działu IV rozdziału 22 ordynacji podatkowej uzasadnia takie jej traktowanie. Karę taką nakłada się w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 262 par. 5 ordynacji podatkowej). W płaszczyźnie finansowej dla podatników skutkuje to jednak trzykrotnym wzrostem górnej jej kwoty w odniesieniu do obecnie obowiązujących przepisów ordynacji podatkowej.

1. Organy administracji rządowej i samorządowej, państwowe osoby prawne oraz państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne są obowiązane współdziałać z organami KAS, nieodpłatnie udostępniać organom KAS informacje w sprawach indywidualnych oraz udzielać im pomocy, w tym pomocy technicznej, przy wykonywaniu ich zadań.

2. Przy wykonywaniu zadań organy KAS są uprawnione do nieodpłatnego korzystania z informacji zgromadzonych w aktach spraw, zbiorach danych, ewidencjach i rejestrach przez organy administracji rządowej i samorządowej, sądy, prokuraturę, państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne oraz państwowe osoby prawne, w tym również z informacji zapisanych w postaci elektronicznej, z zastrzeżeniem odrębnych przepisów.

3. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposoby, warunki i zakres:

1) współdziałania organów KAS z organami i jednostkami, o których mowa w ust. 1,

2) udzielania organom KAS pomocy technicznej,

3) udostępniania organom KAS informacji zgromadzonych przez organy i jednostki, o których mowa w ust. 2

- uwzględniając konieczność zapewnienia sprawnego i skutecznego wykonywania zadań organów KAS i podmiotów współdziałających.

●Przepis ten powiela obowiązujące w dotychczasowych przepisach prawo organów podatkowych (organów KAS) do otrzymywania i nieodpłatnego dostępu do danych pozostających w zbiorach innych organów państwowych, jak też samorządowych.

W tym zakresie rozporządzenie Rady Ministrów, a nie ministra właściwego do spraw finansów publicznych, będzie regulowało zasady tej współpracy. Ważne jest udzielenie delegacji Radzie Ministrów jako konstytucyjnemu organowi sprawującemu zwierzchność nad wszystkimi wymienionymi w tym przepisie organami, poza jednostkami samorządu terytorialnego.

1. Organy KAS, w związku z:

1) realizacją zadań z zakresu bezpieczeństwa publicznego, ważnego interesu ekonomicznego lub finansowego Rzeczypospolitej Polskiej lub Unii Europejskiej,

2) prowadzonymi postępowaniami w sprawach o przestępstwa lub wykroczenia, o których mowa w:

a) ustawie z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach,

b) ustawie z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych,

c) ustawie z 29 września 1994 r. o rachunkowości,

d) Kodeksie karnym w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 15 i 16, a także w zakresie zadań określonych w art. 33 ust. 1 pkt 10 lit. c i d,

e) ustawie z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej,

f) ustawie z 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa,

g) ustawie z 2 marca 2001 r. o wyrobie alkoholu etylowego oraz wytwarzaniu wyrobów tytoniowych,

h) ustawie z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami,

i) ustawie z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody,

j) ustawie z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii,

k) ustawie z 18 października 2006 r. o wyrobie napojów spirytusowych oraz o rejestracji i ochronie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych,

l) ustawie z 13 kwietnia 2016 r. o bezpieczeństwie obrotu prekursorami materiałów wybuchowych,

3) prowadzonymi postępowaniami w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, o których mowa w Kodeksie karnym skarbowym

- mogą zbierać i wykorzystywać niezbędne informacje zawierające dane osobowe oraz przetwarzać je w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, także bez wiedzy i zgody osoby, której dane dotyczą.

2. Dane, o których mowa w art. 27 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, mogą być zbierane i wykorzystywane oraz przetwarzane przez organy KAS wyłącznie, gdy jest to niezbędne ze względu na zakres lub charakter prowadzonego postępowania lub przeprowadzanych czynności.

3. Administrator danych jest obowiązany nieodpłatnie udostępnić dane na podstawie pisemnego żądania organu KAS albo imiennego upoważnienia organu KAS, okazanego wraz z legitymacją służbową przez kontrolującego jednostki organizacyjnej KAS. Informacja o udostępnieniu danych podlega ochronie zgodnie z przepisami o ochronie informacji niejawnych.

4. Organy KAS mogą również zbierać i wykorzystywać oraz przetwarzać informacje dostarczane tym organom na podstawie przepisów odrębnych.

5. Uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, dotyczy w szczególności danych dotyczących podróżnych w rozumieniu art. 1 pkt 40 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/2446 z 28 lipca 2015 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczegółowych zasad dotyczących niektórych przepisów unijnego kodeksu celnego (Dz. Urz. UE L 343 z 29.12.2015, str. 1), osób dokonujących przemieszczania towarów, o którym mowa w art. 5 ustawy z 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1880), oraz danych zawartych w rejestrach publicznych, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, w tym również danych w formie dokumentu elektronicznego. Dane w formie dokumentu elektronicznego przekazuje się na informatycznym nośniku danych lub przy użyciu systemów teleinformatycznych, o których mowa w art. 2 pkt 3 ustawy z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. z 2016 r. poz. 1030 i 1579).

6. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 4, organy władzy publicznej oraz podmioty prowadzące rejestry, o których mowa w ust. 5, mogą wyrazić zgodę na udostępnianie za pomocą środków komunikacji elektronicznej informacji zgromadzonych w tych rejestrach organom KAS, bez konieczności składania pisemnych wniosków, jeżeli jest to uzasadnione rodzajem lub zakresem wykonywanych zadań albo prowadzonej działalności oraz jeżeli organy KAS posiadają:

1) urządzenia umożliwiające odnotowanie w systemie, kto, kiedy, w jakim celu oraz jakie dane lub informacje uzyskał, oraz

2) zabezpieczenia techniczne i organizacyjne uniemożliwiające wykorzystanie danych lub informacji niezgodnie z celem ich uzyskania.

7. Wyrażenie zgody na udostępnienie informacji zgodnie z ust. 6 może nastąpić po złożeniu przez organ KAS oświadczenia o posiadaniu urządzeń oraz zabezpieczeń, o których mowa w ust. 6.

8. Organy KAS, w zakresie zbierania i wykorzystywania informacji, o których mowa w ust. 1 i 4, są uprawnione do korzystania z informacji gromadzonych w systemach teleinformatycznych przez inne organy podatkowe oraz organy Straży Granicznej. Organy podatkowe oraz organy Straży Granicznej umożliwiają organom KAS dostęp do gromadzonych przez siebie informacji za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej lub oprogramowania interfejsowego, o którym mowa w art. 3 pkt 11 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.

9. Udostępnianie informacji, o których mowa w ust. 1, w sposób określony w ust. 8, następuje na wniosek organu KAS zawierający:

1) wskazanie systemu, z którego informacje będą udostępniane;

2) zakres informacji udostępnianych w związku z realizacją zadań ustawowych;

3) dane osób uprawnionych oraz zakres informacji, które te osoby mogą uzyskiwać;

4) wskazanie celu dostępu do informacji.

●Podobnie jak dotychczas organy podatkowe, tak również teraz organy KAS uprawnione są do przetwarzania danych osobowych bez konieczności uzyskiwania zgody osób fizycznych, których dane są przetwarzane. Regulacja ta jest zgodna zarówno z krajowymi, jak i unijnymi przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i zasad przetwarzania danych osobowych. Potwierdzają to również orzeczenia generalnego inspektora danych osobowych (por. decyzja GIODO z 19 kwietnia 2012 r., nr DOLiS/DEC-335/12/25333).

Wątpliwości budzi jednak stwierdzenie zawarte w ustępie drugim komentowanego artykułu. Dane pozyskane przez organy KAS mogą być przetwarzane tylko wówczas, gdy jest to niezbędne ze względu na zakres lub charakter prowadzonego postępowania lub przeprowadzanych czynności. Osoby fizyczne, których dane podlegają przetwarzaniu, nie mają żadnej możliwości weryfikacji, czy w określonym przypadku przetwarzanie związane jest z zaistnieniem wskazanych przesłanek. Weryfikacja taka nastąpić może tylko w ramach struktury KAS, na którą właściciel przetwarzanych danych osobowych nie ma wpływu.

1. Na pisemne żądanie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej lub naczelnika urzędu celno-skarbowego, wydane w związku z wszczętym postępowaniem przygotowawczym w sprawie o przestępstwa lub wykroczenia oraz przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, bank jest obowiązany do sporządzania i przekazywania informacji dotyczących podejrzanego lub osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej w przypadku, gdy postępowanie przygotowawcze prowadzone jest w związku z czynami popełnionymi w zakresie działalności osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, w zakresie:

1) posiadanych lub współposiadanych rachunków bankowych lub posiadanych pełnomocnictw do dysponowania rachunkami bankowymi, liczby tych rachunków lub pełnomocnictw, obrotów i stanów tych rachunków, z podaniem wpływów, obciążeń rachunków i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców;

2) posiadanych lub współposiadanych rachunków pieniężnych, rachunków papierów wartościowych lub posiadanych pełnomocnictw do dysponowania takimi rachunkami, liczby tych rachunków, a także obrotów, stanów tych rachunków oraz ich historii;

3) zawartych umów kredytowych lub umów pożyczki, z podaniem wysokości zobowiązań wynikających z tych kredytów lub pożyczek, celów, na jakie zostały udzielone, i sposobu zabezpieczenia ich spłaty, a także umów depozytowych, umów udostępniania skrytek sejfowych oraz ich historii;

4) nabytych za pośrednictwem banków akcji Skarbu Państwa lub obligacji emitowanych przez Skarb Państwa, a także obrotu tymi papierami wartościowymi;

5) obrotu wydawanymi przez banki certyfikatami depozytowymi lub innymi papierami wartościowymi.

2. Przepisy ust. 1 pkt 1 i 3 stosuje się odpowiednio do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych.

3. Przepisy ust. 1 pkt 2 i 4 stosuje się odpowiednio do innych niż banki podmiotów prowadzących działalność maklerską.

4. Towarzystwo funduszy inwestycyjnych, na pisemne żądanie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej lub naczelnika urzędu celno-skarbowego, jest obowiązane do sporządzania i przekazywania informacji o dacie nabycia, liczbie, cenie i wartości nabytych jednostek uczestnictwa i certyfikatów inwestycyjnych oraz o dacie odkupienia, liczbie i wartości odkupionych jednostek uczestnictwa i certyfikatów inwestycyjnych, kwocie wypłaconej uczestnikowi funduszu za odkupione jednostki uczestnictwa, a także o dacie i kwocie dochodów funduszu wypłaconych uczestnikowi. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio.

5. Zakład ubezpieczeń, osoby i podmioty, przy pomocy których zakład ubezpieczeń wykonuje czynności ubezpieczeniowe, oraz towarzystwo emerytalne, na pisemne żądanie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej lub naczelnika urzędu celno-skarbowego, są obowiązane do sporządzenia i przekazania informacji o stronie umowy ubezpieczeniowej lub o osobie będącej członkiem otwartego funduszu emerytalnego oraz o wpłaconych i wypłaconych kwotach w związku z zawartymi umowami ubezpieczeniowymi oraz o wpłaconych składkach i środkach wypłaconych, jak również przekazanych na fundusz emerytalny Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z członkostwem w otwartym funduszu emerytalnym. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio.

6. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do dostawców usług płatniczych.

7. Udzielenie informacji, o których mowa w ust. 1-6, następuje nieodpłatnie.

8. W żądaniach, o których mowa w ust. 1-6, Szef Krajowej Administracji Skarbowej lub naczelnik urzędu celno-skarbowego określa zakres informacji oraz termin ich przekazania. Termin ten powinien uwzględniać zakres żądanych informacji oraz stopień ich skomplikowania.

9. Przekazanie żądań, o których mowa w ust. 1-6, następuje w trybie przewidzianym dla dokumentów zawierających informacje niejawne o klauzuli "zastrzeżone" w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych.

10. Informacje, o których mowa w ust. 1-6, mogą być przekazane za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub na informatycznym nośniku danych w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, zapisanych w edytowalnej formie elektronicznej.

11. Szef Krajowej Administracji Skarbowej lub naczelnik urzędu celno-skarbowego może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną w wysokości do 10 000 zł na podmiot, który pomimo prawidłowego wezwania w wyznaczonym terminie nie udzielił informacji, o których mowa w ust. 1-6, lub udzielił ich w niepełnym zakresie. W zakresie nieuregulowanym przepisy działu IV rozdziału 22 Ordynacji podatkowej stosuje się odpowiednio.

●Przepis ten jest nawiązaniem do dotychczasowego brzmienia art. 75 ustawy o Służbie Celnej, która mogła żądać powyższych informacji w związku z prowadzonym postępowaniem w zakresie przestępstw skarbowych. Wciąż pozostaje wiążący art. 182 ordynacji podatkowej, który upoważnia organy podatkowe, takie jak naczelnicy US oraz dyrektorzy IAS, do żądania informacji od banków na potrzeby prowadzonych postępowań podatkowych lub kontrolnych. Poza postępowaniem podatkowym przekazywania informacji dotyczą znowelizowane przepisy art. 82 ordynacji podatkowej, które uprawniają szefa KAS do wystąpienia z takim żądaniem.

Podobnie jak przy odmowie przekazania danych przez jednostki wymienione w art. 45 ust. 1 komentowanej ustawy, również w tym wypadku na bank lub inną jednostkę sektora finansowego może być nałożona kara finansowa o wartości trzykrotnie przekraczającej dotychczasową karę porządkową w rozumieniu art. 261 i nast. ordynacji podatkowej.

Podmioty, o których mowa w art. 48 ust. 1-6, są obowiązane, na pisemne żądanie naczelnika urzędu celno-skarbowego, w związku z wszczętą kontrolą celno-skarbową w zakresie, o którym mowa w art. 54 ust. 1 pkt 1-3, lub prowadzonym postępowaniem podatkowym, do sporządzenia i przekazania posiadanych informacji dotyczących kontrolowanego, o których mowa w art. 48 ust. 1-6. Przepisy art. 48 ust. 7-11 stosuje się odpowiednio.

●Artykuł 182 ordynacji podatkowej dotyczy wyłącznie uprawnienia naczelników US oraz dyrektorów IAS do żądania od wskazanych podmiotów sektora finansowego danych na potrzeby prowadzonych postępowań podatkowych. Z kolei art. 82 ordynacji podatkowej dotyczy uprawnień szefa KAS. Kontrola celno-skarbowa jest nową procedurą postępowania prowadzoną przez naczelników UCS, a tym samym komentowany przepis uzupełnia lukę w zakresie organów i postępowań, które uprawniają do żądania informacji od podmiotów sektora finansowego.

1. Dane uzyskane w wyniku wykonywania zadań, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 17, mogą być udostępnione odbiorcom innym niż uprawnieni na podstawie odrębnych przepisów, o ile ich udostępnienie nie będzie stanowiło naruszenia przepisów prawa lub prawnie chronionych interesów podmiotów i osób, których informacje te dotyczą. Udostępnianie danych powinno nastąpić z zachowaniem zasad wynikających z art. 38 ustawy z 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1068).

2. Za przetwarzanie danych, o których mowa w ust. 1, w zakresie niezbędnym dla ich udostępnienia, mogą być pobierane opłaty, w wysokości nie niższej niż wysokość kosztów poniesionych na ich wygenerowanie i przetworzenie.

3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia:

1) tryb udostępniania danych, o których mowa w ust. 1, uwzględniając konieczność zapewnienia sprawnego i skutecznego sposobu ich przekazywania;

2) wysokość opłat, o których mowa w ust. 2, uwzględniając konieczność zapewnienia pokrycia kosztów przetwarzania informacji.

●Przepis ten dotyczy przekazywania danych związanych z towarowym obrotem międzynarodowym zarówno na obszarze Unii Europejskiej (INTRASTAT), jak i poza jej terytorium (EXTRASTAT), które są pozyskiwane przez organy KAS w związku z rozliczaniem eksportu oraz importu towarów. Dotychczas statystyka ta była prowadzona przez dyrektorów izb skarbowych (art. 19 ust. 1 pkt 11 ustawy o Służbie Celnej).

1. Dostęp do informacji uzyskanych w trybie, o którym mowa w art. 49, przysługuje funkcjonariuszowi lub osobie zatrudnionej w jednostce organizacyjnej KAS wykonującym kontrolę celno-skarbową, załatwiającym sprawę, ich przełożonemu, naczelnikowi urzędu celno-skarbowego, a także Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej oraz ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych.

2. Informacje uzyskane w trybie, o którym mowa w art. 49, należy przechowywać zgodnie z przepisami o ochronie informacji niejawnych zawierających informacje o klauzuli "zastrzeżone".

●W odniesieniu do danych pozyskanych od podmiotów sektora finansowego przez naczelników US i dyrektorów IAS obowiązuje tajemnica skarbowa określona przepisami ordynacji podatkowej. Z kolei w odniesieniu do Służby Celnej obowiązywał art. 8 ustawy o tej służbie, który określał zasady tajemnicy celnej w odniesieniu do danych przez tę służbę pozyskanych.

Ze względu na specyfikę kontroli celno-skarbowej przepis ten ogranicza dostęp do danych zgromadzonych w takim postępowaniu. Ograniczenie to jednak ma charakter wewnętrzny i ewentualne jego naruszenia związane są z postępowaniem dyscyplinarnym w ramach struktur KAS. Dopiero udostępnienie zebranych danych poza KAS będzie naruszeniem tajemnicy skarbowej, co wskazano w art. 53 ustawy.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej, w celu wykonywania ustawowych zadań przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie opracowywania aktuarialnych analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz weryfikacji danych własnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zmierzającej do skutecznego poboru należności z tytułu składek, udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na jego żądanie:

1) następujące dane dotyczące podatników lub płatników:

a) numer identyfikacji podatkowej (NIP), numer powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (PESEL), numer identyfikacyjny w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON), numer w Krajowym Rejestrze Sądowym,

b) adres zamieszkania albo adres siedziby, adres do korespondencji, adresy miejsca prowadzenia działalności, wraz z datą ich aktualizacji,

c) imiona i nazwiska oraz dane, o których mowa w lit. a i b, wspólników spółek,

d) informacje o współmałżonkach w zakresie, o którym mowa w lit. a, b, g, h, k, l,

e) kwoty nadpłaty,

f) liczbę osób, za które płatnik przekazuje zaliczki,

g) informacje o okresach, za które zostały złożone deklaracje podatkowe,

h) kwoty przychodów w podziale na źródła przychodów, koszty ich uzyskania oraz dochody,

i) wysokość podstawy opodatkowania,

j) kwoty podatku należnego i podatku do zapłaty,

k) kwoty składek na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne wykazanych w deklaracjach podatkowych,

l) identyfikator miejscowości według krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju (TERYT) adresu zamieszkania - do najniższego posiadanego poziomu,

m) wybór formy lub sposobu opodatkowania,

n) kwoty przysługujących odliczeń według ich rodzajów,

o) kwoty ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych obliczone po odliczeniach od przychodów w podziale na stawki ryczałtu;

2) informacje o emeryturach oraz innych świadczeniach przysługujących podatnikom w sytuacji, gdy organem rentowym nie jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

●5 listopada 2016 r. weszła w życie ustawa z 6 października 2016 r. o zmianie ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. poz. 1810), która wprowadziła analogiczny przepis. Regulacja ta jest zatem kontynuacją obowiązujących już przepisów.

Pozwala ona na wymianę danych pomiędzy organami podatkowymi (organami KAS) i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to przy tym wymiana automatyczna, tylko na żądanie. Poza wskazaną regulacją art. 82 par. 2a ordynacji podatkowej uprawnia naczelnika US oraz naczelnika UCS do żądania informacji o składkach płatnika i ubezpieczonego.

Uzasadnieniem wprowadzenia tej regulacji była możliwość współdziałania organów podatkowych i ZUS przy wymianie informacji na potrzeby realizacji powierzonych tym organom zadań.

W zakresie nieuregulowanym do spraw, o których mowa w niniejszym dziale, stosuje się odpowiednio przepisy działu VII Ordynacji podatkowej.

●Dział VII ordynacji podatkowej określa zasady dostępu do danych podatników zgromadzonych przez KAS. Treść art. 298 i 299 ordynacji wymienia wiele organów i instytucji, które mogą otrzymywać takie dane. Istotny jest art. 299b ordynacji podatkowej, zgodnie z którym szef KAS może wyrazić zgodę na ujawnienie informacji objętych tajemnica skarbową.

Nieprzestrzeganie tej tajemnicy zagrożone jest karą do 5 lat pozbawienia wolności (art. 306 ordynacji podatkowej). Przy czym ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, gdy poszkodowanym nie jest Skarb Państwa. Samo zakończenie procedury karnej nie oznacza jeszcze rekompensaty materialnej szkody wynikłej z naruszenia tajemnicy skarbowej. Niezbędne do tego jest odrębne powództwo na drodze cywilnej lub wszczęcie w ramach procesu karnego postępowania adhezyjnego.

DZIAŁ V Kontrola celno-skarbowa, audyt, czynności audytowe, urzędowe sprawdzenie oraz szczególne uprawnienia organów Krajowej Administracji Skarbowej oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej

Rozdział 1 Kontrola celno-skarbowa

1. Kontroli celno-skarbowej podlega przestrzeganie przepisów:

1) prawa podatkowego w rozumieniu art. 3 pkt 2 Ordynacji podatkowej;

2) prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem i wywozem towarów w obrocie między obszarem celnym Unii Europejskiej a państwami trzecimi, w szczególności przepisów dotyczących towarów objętych ograniczeniami lub zakazami;

3) regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 471), a także zgodność tej działalności ze zgłoszeniem, udzieloną koncesją lub zezwoleniem oraz zatwierdzonym regulaminem;

3a) w zakresie posiadania automatów do gier hazardowych;

Uwaga! Art. 54 ust. 1 pkt 3a został dodany przez art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 88).

4) prawa dewizowego w zakresie ograniczeń i obowiązków określonych dla rezydentów i nierezydentów oraz warunków udzielonych na ich podstawie zezwoleń dewizowych, a także warunków wykonywania działalności kantorowej.

2. Kontroli celno-skarbowej podlega również:

1) rodzaj paliwa w zbiorniku środka przewozowego;

1a) produkcja i obrót automatami do gier hazardowych;

Uwaga! Art. 54 ust. 2 pkt 1a dodany przez art. 3 pkt 1 lit. b ustawy z 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 88).

2) przystosowanie zakładów produkcyjnych do rejestrowania i stosowania receptur zarejestrowanych we właściwej agencji płatniczej ustanowionej zgodnie z art. 3 ustawy z 30 lipca 2003 r. o uruchamianiu środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. poz. 1611 oraz z 2004 r. poz. 386 i 890);

3) stosowanie receptur, o których mowa w pkt 2, oraz prawidłowość deklaracji dotyczących surowców wykorzystywanych przy produkcji towarów wywożonych z refundacją wywozową;

4) działalność zakładów produkcyjnych i przetwórczych w zakresie prawidłowości deklaracji dotyczących surowców wykorzystywanych przy produkcji towarów wywożonych z wnioskiem o refundację wywozową;

5) prawidłowość wypłaty refundacji wywozowych przyznawanych w przypadku wywozu produktów rolnych do państw trzecich, realizowanych w ramach finansowania wspólnej polityki rolnej, zgodnie z przepisami rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i na zasadach określonych w tytule V rozdziale III tego rozporządzenia;

6) ruch drogowy w trybie i przypadkach określonych w ustawie z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r. poz. 1137, z późn. zm.);

7) transport drogowy na zasadach określonych w przepisach odrębnych;

8) przestrzeganie przepisów z zakresu ochrony zdrowia zwierząt oraz bezpieczeństwa produktów pochodzenia zwierzęcego, ochrony roślin, środków ochrony roślin oraz jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, w zakresie należącym do właściwości Inspekcji Weterynaryjnej, Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, określonym w przepisach wydanych na podstawie ust. 4;

9) prawidłowość i prawdziwość oświadczeń o stanie majątkowym składanych przez osoby zatrudnione w jednostkach organizacyjnych KAS oraz funkcjonariuszy;

10) przesyłka pocztowa w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 1113, 1250 i 1823);

11) wywóz i przywóz na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej towarów podlegających ograniczeniom lub zakazom;

12) spełnianie obowiązków, o których mowa w art. 23r ust. 3 i 4 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U. z 2012 r. poz. 1059, z późn. zm.), w zakresie paliw ciekłych;

13) wykonywanie innych obowiązków wynikających z przepisów odrębnych, których kontrola przestrzegania należy do zadań KAS.

3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej i ministrem właściwym do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób i warunki wykonywania kontroli celno-skarbowej, o której mowa w ust. 1 pkt 2, w odniesieniu do okrętów wojennych i wojskowych statków powietrznych oraz wyposażenia i sprzętu jednostek wojskowych, a także wyposażenia i sprzętu jednostek organizacyjnych służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych lub przez niego nadzorowanych, mając na uwadze uproszczenie czynności kontrolnych podejmowanych wobec tego rodzaju towarów oraz zapewnienie skuteczności kontroli.

4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rolnictwa i ministrem właściwym do spraw rynków rolnych może określić, w drodze rozporządzenia:

1) zakres kontroli celno-skarbowej, o której mowa w ust. 2 pkt 8, uwzględniając możliwości techniczne KAS i zakres wiedzy specjalistycznej funkcjonariuszy, a także potrzebę wykonywania sprawnej i efektywnej kontroli przy zapewnieniu płynności ruchu na przejściach granicznych dla ochrony bezpieczeństwa obszaru celnego Unii Europejskiej;

2) sposób i warunki wykonywania kontroli celno-skarbowej, o której mowa w ust. 2 pkt 8, uwzględniając specyfikę danego rodzaju kontroli oraz możliwości techniczne.

●Przepis ten otwiera kolejny dział ustawy wprowadzający przepisy proceduralne związane z kontrolą, audytem, czynnościami audytowymi, urzędowym sprawdzeniem i szczególnymi uprawnieniami pracowników KAS i funkcjonariuszy służby celno-skarbowej. Ze względu na połączenie w ramach organu, jakim jest naczelnik UCS, funkcji dotychczasowych dyrektorów urzędów kontroli skarbowej oraz naczelników urzędów celnych, procedury określone tym przepisem z istoty swojej powielają zapisy art. 2 ustawy o kontroli skarbowej oraz art. 30 ustawy o Służbie Celnej.

●Zawężając się do procedur kontrolnych, od wejścia w życie komentowanej ustawy organy podatkowe (organy KAS) będą prowadziły następujące postępowania:

- kontrolę celno-skarbową, prowadzoną przez naczelników UCS;

- kontrolę podatkową, prowadzoną przez naczelników US oraz dyrektorów IAS;

- czynności sprawdzające prowadzone przez naczelników US.

Postępowanie podatkowe natomiast będzie mogło być prowadzone przez wszystkie organy I instancji i dyrektorów IAS, przy czym w odniesieniu do naczelników UCS będzie ono efektem przeprowadzonej kontroli celno-skarbowej (por. art. 83 komentowanej ustawy).

Oznacza to, że od dnia wejścia w życie ustawy o KAS znika postępowanie kontrolne prowadzone dotychczas przez dyrektorów urzędów kontroli skarbowej, a wraz z nim spory i niejasności związane z relacją postępowania kontrolnego i kontroli. W praktyce jednak procedura kontroli celno-skarbowej będzie miała swoją odmienną specyfikę w stosunku do kontroli podatkowej, zbliżoną do dotychczasowego postępowania kontrolnego.

1. Kontrola celno-skarbowa w zakresie przestrzegania przepisów:

1) prawa podatkowego w zakresie produkcji, przemieszczania i zużycia wyrobów akcyzowych, w szczególności ich wytwarzania, uszlachetniania, przerabiania, skażania, rozlewu, przyjmowania, magazynowania, wydawania, przewozu i niszczenia, oraz w zakresie stosowania znaków akcyzy i oznaczania znakami akcyzy tych wyrobów,

2) regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, o których mowa w ustawie z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, a także zgodności tej działalności ze zgłoszeniem, udzieloną koncesją lub zezwoleniem oraz zatwierdzonym regulaminem

- może być wykonywana jako kontrola stała polegająca na wykonywaniu czynności kontrolnych w sposób ciągły.

2. Kontrola celno-skarbowa w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, trwa do czasu uiszczenia należnego podatku akcyzowego od wyrobów akcyzowych. Ograniczenia tego nie stosuje się w przypadku kontroli celno-skarbowej w zakresie dotyczącym wyrobów akcyzowych korzystających ze zwolnienia od podatku akcyzowego albo wyrobów opodatkowanych ze względu na przeznaczenie stawką podatku akcyzowego niższą od stawki maksymalnej dla danej grupy wyrobów oraz czynności dokonywanych przez podmioty dokonujące obrotu wyrobami akcyzowymi.

●Treść tego przepisu jest powieleniem dotychczasowych uprawnień funkcjonariuszy Służby Celnej, którzy wykonywali kontrolę stałą na potrzeby weryfikacji prawidłowości rozliczeń podatku akcyzowego. Polega ona na stałym przebywaniu funkcjonariusza u podatnika lub płatnika tego podatku, co nie wyłącza jednak możliwości przeprowadzenia doraźnej kontroli prowadzonych rozliczeń. Jest to niewątpliwie wyraz niekonsekwencji ustawodawcy, który z jednej strony przewiduje możliwość przebywania funkcjonariuszy celno-skarbowych na terenie siedziby podatnika lub płatnika, a z drugiej strony nie zabezpiecza prawidłowości rozliczeń podatkowych poddanych takiej kontroli.

1. Kontroli celno-skarbowej nie podlegają wyroby akcyzowe, które zostały przeznaczone na cele specjalne w jednostkach podległych Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowanych, Policji, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej, oraz w jednostkach organizacyjnych Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biura Ochrony Rządu oraz Centralnego Biura Antykorupcyjnego.

2. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, cele specjalne, o których mowa w ust. 1, organy uprawnione do przeprowadzania kontroli i tryb tej kontroli, uwzględniając charakter zadań realizowanych przez organy i jednostki, o których mowa w ust. 1.

●Jest to typowe wyłączenie wyrobów akcyzowych, które przeznaczone zostały na cele specjalne w organach administracji rządowej, wymienionej enumeratywnie w tym przepisie. Analogiczny przepis obowiązywał w ustawie o Służbie Celnej (art. 30 ust. 4).

Kontroli celno-skarbowej podlegają podmioty obowiązane do przestrzegania przepisów prawa w zakresie, o którym mowa w art. 54 ust. 1 i 2, zwane dalej "kontrolowanymi".

●Przepis ten w sposób bardzo szeroki określa podmioty, które mogą być kontrolowane przez organy celno-skarbowe. Kwalifikacja ta ma charakter przedmiotowy, dotyczy bowiem prowadzonych rozliczeń podatkowych lub celnych, a nie statusu podmiotowego (importer, podatnik itp.). Oznacza to, że samo spełnienie przesłanki związanej z istnieniem obowiązku podatkowego wynikającego z przepisów skutkować będzie możliwością przeprowadzenia kontroli przez funkcjonariuszy służby celno-skarbowej.

1. Kontrole celno-skarbowe, inne niż kontrole losowe lub wynikające z przepisów prawa, powinny uwzględniać ryzyko wystąpienia nieprawidłowości oraz ustalenie i ocenę środków niezbędnych do jego ograniczania.

2. Ryzyko, o którym mowa w ust. 1, oznacza prawdopodobieństwo i skutki wystąpienia naruszenia przepisów prawa.

●Zmiany w obszarze kontroli wprowadzane przez ustawodawcę w okresie ostatnich lat, zmierzają do podniesienia jej efektywności rozumianej jako zwiększenie zarówno wykrywalności naruszeń przepisów prawa, jak też zwiększenia ich ściągalności. Służyć ma temu analiza ryzyka, która była przewidziana przepisami ustawy o Służbie Celnej (por. art. 3 ustawy o Służbie Celnej), jak również w ustawie o urzędach i izbach skarbowych (art. 5 ust. 6b), ale tylko w zakresie działań naczelników urzędów skarbowych. Następnie rozwiązanie to powielono w art. 11 ust. 3 ustawy o administracji podatkowej z tym samym ograniczeniem do naczelników urzędów skarbowych.

Dotychczas Ministerstwo Finansów publikowało w ramach Krajowego Planu Działań Administracji Podatkowej obszary ryzyka, będące jego załącznikiem.

1. Czynności kontrolne mogą być wykonywane w urzędzie celno-skarbowym, w siedzibie kontrolowanego, w miejscu prowadzenia lub przechowywania ksiąg podatkowych oraz w każdym innym miejscu związanym z prowadzoną przez kontrolowanego działalnością, w tym w lokalu mieszkalnym lub w miejscach, w których mogą się znajdować urządzenia, towary lub dokumenty dotyczące tych urządzeń, towarów lub czynności podlegających kontroli. Czynności kontrolne mogą być również wykonywane w innych urzędach obsługujących organy KAS.

2. Czynności kontrolne w zakresie określonym w art. 54 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 i 11 oraz w zakresie przemieszczania i obrotu wyrobami akcyzowymi mogą być wykonywane w każdym miejscu znajdującym się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub - jeżeli ratyfikowane umowy międzynarodowe tak stanowią - poza nim. W tym zakresie funkcjonariusze mogą w szczególności podejmować czynności kontrolne wobec towaru znajdującego się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu ustalenia, czy towar został wprowadzony na obszar celny Unii Europejskiej zgodnie z przepisami prawa.

3. Kontrole celno-skarbowe, o których mowa w art. 54 ust. 2 pkt 8, wykonywane są na przejściach granicznych oraz w oddziałach celnych urzędów celno-skarbowych.

●Obszar prowadzenia kontroli jest zbieżny z dotychczasowymi uregulowaniami kontroli prowadzonej przez funkcjonariuszy celnych. Niemniej jednak w nowym brzmieniu komentowanego artykułu uległ on istotnemu poszerzeniu. Obecnie kontrola może być prowadzona wszędzie, na terytorium kraju, a także w określonych przypadkach poza nim.

Przepis ten daje bardzo szerokie możliwości, które ze względu na brzmienie przepisu powinny być ograniczone wyłącznie do czynności podejmowanych przez funkcjonariuszy urzędów celno-skarbowych.

●Nie dotyczy to kontroli podatkowej regulowanej ordynacją podatkową. W jej przypadku art. 285a ordynacji wprowadza ograniczenia co do miejsc i godzin prowadzenia takiej kontroli. Zgodnie z jego brzmieniem czynności kontrolne prowadzone są w siedzibie kontrolowanego, w innym miejscu przechowywania dokumentacji oraz w miejscach związanych z prowadzoną przez niego działalnością i w godzinach jej prowadzenia, a w przypadku skrócenia w toku kontroli czasu prowadzenia działalności - czynności kontrolne mogą być prowadzone przez 8 godzin dziennie. W przypadku gdy księgi podatkowe są prowadzone lub przechowywane poza siedzibą kontrolowanego, kontrolowany na żądanie kontrolującego zobowiązany jest zapewnić dostęp do ksiąg w swojej siedzibie albo w miejscu ich prowadzenia lub przechowywania, jeżeli udostępnienie ich w siedzibie może w znacznym stopniu utrudnić prowadzenie przez kontrolowanego bieżącej działalności. Przepisy te stosuje się również, gdy kontrolowany prowadzi działalność w lokalu mieszkalnym.

Mając na uwadze fakt, że naczelnicy UCS łączą funkcję zarówno naczelników urzędów celnych, jak i dyrektorów urzędów kontroli skarbowej, w praktyce nowy zakres kompetencji stanowi rozszerzenie dotychczasowych możliwości kontrolnych z obszaru tego typu postępowań.

1. Naczelnik urzędu celno-skarbowego właściwy dla portu morskiego:

1) informuje organ upoważniony na podstawie przepisów odrębnych do przeprowadzania kontroli towarów przywożonych z państw trzecich o przywozie na obszar celny Unii Europejskiej towaru, który podlega obowiązkowi kontroli przeprowadzanej przez ten organ;

2) ustala termin, w tym godzinę, i miejsce kontroli towarów przywożonych z państw trzecich, w uzgodnieniu z operatorem portowym i dysponentem towaru, uwzględniając informację o planowanych kontrolach przekazaną przez organ, o którym mowa w pkt 1.

2. Z wyłączeniem przypadku, gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia badań laboratoryjnych lub poddania towaru kwarantannie lub - w przypadku żywych zwierząt - izolacji, czas trwania w portach morskich kontroli towarów przywożonych z państw trzecich, w tym kontroli wykonywanej przez organ, nie powinien przekraczać 24 godzin liczonych od chwili przedstawienia towaru do kontroli, złożenia kompletnego wniosku o dokonanie kontroli do właściwych organów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, oraz przekazania informacji, o której mowa w ust. 1 pkt 2, do zwolnienia towaru do procedury celnej. Termin ten ulega wydłużeniu do 48 godzin w przypadkach uzasadnionych w szczególności względami bezpieczeństwa publicznego, ochroną życia lub zdrowia ludzi lub zwierząt lub ochroną środowiska.

3. Terminy, o których mowa w ust. 2, nie biegną, jeżeli przeprowadzenie kontroli towarów przywożonych z państw trzecich jest niemożliwe z przyczyn niezależnych od organów, o których mowa w ust. 1 pkt 1.

4. Terminy, o których mowa w ust. 2, nie biegną w soboty i dni ustawowo wolne od pracy.

5. Przepisów ust. 2-4 nie stosuje się, jeżeli przepisy prawa Unii Europejskiej określają inne terminy dokonywania czynności kontroli towarów przywożonych z państw trzecich, w tym kontroli wykonywanej przez organ.

●Przepis ten jest powieleniem dotychczasowego art. 20a ustawy o Służbie Celnej. Wprowadza on szczególne zasady oraz ramy czasowe kontroli celno-skarbowej w przypadku przywożenia towarów poprzez porty morskie.

Naczelnik urzędu celno-skarbowego może wykonywać kontrolę celno-skarbową na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

●Jest to całkowicie nowe rozwiązanie, które niezależnie od właściwości miejscowej uprawnia naczelników UCS do prowadzenia kontroli na obszarze całego kraju. W kontekście ostatnich zmian w przepisach podatkowych widoczna była tendencja do wychodzenia poza właściwość miejscową przy prowadzeniu kontroli lub postępowań podatkowych. Wyrazem tego był art. 18c ordynacji podatkowej, który pozwalał na prowadzenie stosownych czynności przez organy podatkowe I instancji i dyrektorów izb skarbowych i celnych poza miejscem swojej właściwości. W wyniku nowelizacji ordynacji obecnie przepis ten umożliwia takie działanie naczelnikom US oraz dyrektorom IAS po wydaniu postanowienia przez szefa KAS. W przypadku natomiast naczelników UCS są oni niezależni w tym zakresie w swoich działaniach.

Tak szeroki zakres działania niewątpliwie uzasadniony jest dynamiką życia gospodarczego i związaną z tym łatwością przemieszczania się podatników. Niemniej jednak w praktyce widoczne były już sytuacje, gdy jeden podatnik miał kilka postępowań kontrolnych prowadzonych przez dwóch lub trzech dyrektorów urzędów kontroli skarbowej. O ile wydanie postanowienia przez szefa KAS powinno być poprzedzone analizą sytuacji takiego podatnika, o tyle w kontekście brzmienia komentowanego przepisu pojawia się pytanie o koordynację działań naczelników UCS w skali całego kraju. Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 9 komentowanej ustawy to szef KAS koordynuje kontrole prowadzone przez naczelników UCS. Przyjąć zatem należy, że kontrole te nie powinny się pokrywać ze sobą.

PRZYKŁAD 4

Kontrole równoległe

Spółka z siedzibą w Warszawie prowadzi sprzedaż elektroniki. W zakresie zakupu towarów od kontrahenta z siedzibą w Przemyślu naczelnik UCS w Rzeszowie wszczął kontrolę. Jednocześnie naczelnik UCS w Szczecinie wszczął u tego podatnika kontrolę w zakresie sprzedaży dysków twardych przedsiębiorcom z województwa zachodniopomorskiego. Obie te kontrole mogą się toczyć równolegle. Jeżeli jednak inny naczelnik UCS wszcząłby kontrolę w zakresie transakcji, które już są kontrolowane, podatnik może odmówić przekazania danych i informacji na podstawie art. 45 ust. 2 ustawy o KAS.

1. Wszczęcie kontroli celno-skarbowej następuje z urzędu, na podstawie upoważnienia do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej udzielonego kontrolującemu.

2. Datą wszczęcia kontroli celno-skarbowej jest dzień doręczenia upoważnienia do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej.

3. W przypadku podejrzenia, że nie są przestrzegane przepisy oraz okoliczności faktyczne uzasadniają niezwłoczne przeprowadzenie kontroli celno-skarbowej, jest ona wszczynana na podstawie okazywanej legitymacji służbowej.

4. W zakresie kontroli, o której mowa w art. 54 ust. 1 pkt 1, kontrolowanemu przysługuje w terminie 14 dni od dnia doręczenia upoważnienia do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej uprawnienie do skorygowania deklaracji w zakresie objętym tą kontrolą. Korekta deklaracji złożona po upływie tego terminu, a przed zakończeniem kontroli celno-skarbowej nie wywołuje skutków prawnych.

5. Kontrole:

1) na drogach publicznych lub drogach wewnętrznych, w morskich portach i przystaniach, na morskich wodach wewnętrznych, morzu terytorialnym, strefie przyległej lub wodach śródlądowych oraz w miejscach innych niż określone w art. 59, w przypadku kontroli:

a) przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem i wywozem towarów w obrocie między obszarem celnym Unii Europejskiej a państwami trzecimi, w szczególności przepisów dotyczących towarów objętych ograniczeniami lub zakazami,

b) przestrzegania przepisów prawa podatkowego w zakresie produkcji, przemieszczania i zużycia wyrobów akcyzowych, w szczególności ich wytwarzania, uszlachetniania, przerabiania, skażania, rozlewu, przyjmowania, magazynowania, wydawania, przewozu i niszczenia, oraz w zakresie stosowania i oznaczania tych wyrobów znakami akcyzy,

c) przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, a także zgodności tej działalności ze zgłoszeniem, udzieloną koncesją lub zezwoleniem oraz zatwierdzonym regulaminem,

d) przestrzegania przepisów prawa podatkowego w zakresie wydobycia urobku rudy miedzi, produkcji koncentratu, wydobycia gazu ziemnego lub ropy naftowej, o których mowa w ustawie z 2 marca 2012 r. o podatku od wydobycia niektórych kopalin (Dz.U. z 2016 r. poz. 1581),

e) rodzaju paliwa w zbiorniku środka przewozowego,

f) wywozu i przywozu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej towarów podlegających ograniczeniom lub zakazom,

2) dokonywane poza punktem stałej lokalizacji sprzedaży (sprzedaż obwoźna i obnośna na targowiskach w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych; Dz.U. z 2016 r. poz. 716, 1579 i 1923),

3) w podmiotach obowiązanych do ewidencjonowania obrotu za pomocą kas rejestrujących w zakresie prawidłowości realizacji obowiązku ewidencjonowania,

4) w podmiotach, w których przeprowadzono urzędowe sprawdzenie, o którym mowa w art. 106,

5) w podmiotach innych niż określone w pkt 4, dotyczące zgłoszenia lub informacji przekazanych zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 90 lub art. 91 oraz gdy obowiązek ich przeprowadzenia w określonym czasie wynika z przepisów prawa

- są wykonywane na podstawie okazywanych legitymacji służbowej oraz stałego upoważnienia do wykonywania kontroli.

6. Kontrole, o których mowa w ust. 5 pkt 1 lit. a, b, e i f, wykonuje umundurowany funkcjonariusz, a legitymacja służbowa i stałe upoważnienie są okazywane wówczas na żądanie kontrolowanego.

7. Do kontroli, o których mowa w ust. 5, przepisu ust. 2 nie stosuje się.

8. Upoważnienie do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej zawiera:

1) oznaczenie organu;

2) datę i miejsce wystawienia;

3) wskazanie kontrolujących przeprowadzających kontrolę celno-skarbową;

4) oznaczenie kontrolowanego;

5) wskazanie zakresu kontroli celno-skarbowej i przewidywany termin jej zakończenia;

6)podpis osoby udzielającej upoważnienia;

7) pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego.

9. Przepis ust. 8 stosuje się odpowiednio do stałych upoważnień, o których mowa w ust. 5.

10. W uzasadnionych przypadkach naczelnik urzędu celno-skarbowego może dokonać zmiany upoważnienia do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej.

11. W przypadkach innych niż określone w ust. 5 legitymację służbową okazuje się na żądanie kontrolowanego.

12. Na żądanie osoby, która dysponuje towarem, środkiem przewozowym lub dokumentami podlegającymi sprawdzeniu, w toku kontroli celno-skarbowej okazuje się upoważnienie do przeprowadzenia kontroli oraz legitymację służbową.

13. Czynności kontrolne wykonywane na przejściach granicznych, w oddziałach celnych urzędów celno-skarbowych lub w innych miejscach wyznaczonych lub uznanych przez właściwy organ KAS wykonuje umundurowany funkcjonariusz wyposażony w znaki identyfikacji osobistej.

14. W czynnościach kontrolnych mogą uczestniczyć osoby uprawnione na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii Europejskiej albo ratyfikowanych umów międzynarodowych, w tym przedstawiciele instytucji Unii Europejskiej, osoby uprawnione na podstawie porozumień zawartych przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych w zakresie przebywania upoważnionych przedstawicieli tej władzy w siedzibach naczelników urzędów celno-skarbowych oraz ich obecności w toku kontroli celno-skarbowej.

15. Przepisu ust. 3 nie stosuje się do kontroli, o której mowa w art. 54 ust. 2 pkt 9.

16. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, wzory upoważnień do wykonywania kontroli, o której mowa w ust. 1 i 5, uwzględniając elementy upoważnienia określone w ust. 8, a także miejsca wykonywania czynności kontrolnych i ich charakter.

●Kontrola prowadzona przez naczelnika UCS (kontrola celno-skarbowa) jest nowym rodzajem kontroli, który w wielu aspektach odróżnia się od dotychczasowych kontroli celnych, postępowań kontrolnych i również kontroli podatkowej. Należy zwrócić uwagę na trzy obszary tych zmian.

Przede wszystkim kontrola celno-skarbowa wszczynana jest na podstawie upoważnienia i dniem jej wszczęcia jest dzień doręczenia upoważnienia. Postępowanie kontrolne poprzedzone było zawiadomieniem o zamiarze jej wszczęcia (por. art. 13 ust. 1a ustawy o kontroli skarbowej). Podobnie jest obecnie przy postępowaniu kontrolnym prowadzonym przez naczelników US (art. 282b i art. 282c ordynacji podatkowej). Ten siedmiodniowy termin mógł być dotychczas wykorzystany przez podatników do złożenia korekty deklaracji, co ma szczególne znaczenie po zmianach w przepisach ustawy o VAT po 1 stycznia 2017 r. Zgodnie bowiem z art. 112b ust. 3 pkt 1 ustawy o VAT złożenie takiej korekty lub deklaracji przed wszczęciem kontroli wyłącza możliwość nałożenia na podatnika dodatkowej sankcji. Złożenie takiej korekty po wszczęciu kontroli zmniejszać będzie sankcję tylko do 20 proc. z podstawowej wielkości 30 proc. (art. 112b ust. 2 ustawy o VAT).

PRZYKŁAD 5

Korekta deklaracji

Podatnik otrzymał zawiadomienie o wszczęciu kontroli od naczelnika US. Przed dniem wszczęcia kontroli złożył korektę deklaracji za okres, który będzie kontrolowany, i wpłacił kwotę zaległości podatkowej wraz z odsetkami. W takim wypadku, jeżeli kontrola nie wykazała innych nieprawidłowości, nie będzie zobowiązany do uiszczenia żadnych dodatkowych płatności. Od 1 marca, jeżeli jednak kontrola będzie podjęta przez naczelnika UCS, złożenie korekty deklaracji po jej wszczęciu skutkować będzie dodatkową sankcją w wysokości 20 proc.

Jak wskazuje powyższy przykład, sytuacja prawna i finansowa podatnika różnicuje się ze względu na podmiot, który prowadzi kontrolę. Jeżeli u jednego z nich kontrola będzie prowadzona przez naczelnika US, a u innego przez naczelnika USC, wówczas to zróżnicowanie może być kwestionowane z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości wszystkich podmiotów.

●Drugim obszarem związanym ze zmianami jest moment złożenia deklaracji korygującej. Dotychczas deklaracja taka była składana po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, na podstawie informacji o nieprawidłowościach wykrytych przez organ prowadzący taką kontrolę (por. art. 24 ust. 4 ustawy o kontroli skarbowej). Obecnie dla zachowania skutków prawnych musi być ona złożona w terminie 14 dni od wszczęcia kontroli. Jednak art. 82 komentowanej ustawy pozostawia również możliwość złożenia deklaracji korygującej po zakończeniu kontroli celno-skarbowej. Tym samym analogicznie dochodzi do zróżnicowania sytuacji prawnej podatnika, gdyż przy kontroli celno-skarbowej możliwe jest złożenie korekty deklaracji zarówno po jej rozpoczęciu, jak i zakończeniu. W przypadku kontroli podatkowej będzie to miało miejsce tylko po jej zakończeniu. Również w tym miejscu należy odnieść się do nowej sankcji w ustawie o VAT. Zgodnie z art. 112b ust. 2 ustawy o VAT złożenie korekty deklaracji po zakończeniu kontroli podatkowej lub w trakcie kontroli celno-skarbowej skutkować będzie sankcją 20 proc. W odmiennym przypadku będzie to sankcja 30 proc. (art. 112b ust. 1 ustawy o VAT). Przy czym samo wszczęcie kontroli celno-skarbowej nie da jeszcze odpowiedzi, w jakiej kwocie podatnik ma nieprawidłowo rozliczone zobowiązania podatkowe. Tym samym, jeżeli podatnik sam nie wie, co nieprawidłowo rozliczył, uzyskanie efektu kontroli celno-skarbowej objęte będzie, nawet przy złożeniu deklaracji korygującej, sankcją 30 proc.

●Ostatni obszar objęty zmianami to osoby prowadzące kontrole. Mimo że w organie, jakim jest naczelnik UCS, służbę pełnią funkcjonariusze, to nie w każdym przypadku będą oni prowadzili kontrolę. Komentowany przepis w ust. 6 wskazuje, jakie kontrole prowadzić ma umundurowany funkcjonariusz. Oznacza to, że kontrole mogą być prowadzone przez pracowników urzędów celno-skarbowych niebędących funkcjonariuszami.

1. Kontrola celno-skarbowa powinna być zakończona bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia jej wszczęcia.

2. O każdym przypadku niezakończenia kontroli celno-skarbowej we właściwym terminie zawiadamia się pisemnie kontrolowanego, podając przyczyny przedłużenia terminu zakończenia kontroli celno-skarbowej i wskazując nowy termin jej zakończenia.

3. Przepis ust. 1 nie ma zastosowania w przypadku, gdy kontrola celno-skarbowa jest wykonywana na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii Europejskiej albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej.

4. Dokumenty zgromadzone po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie stanowią dowodu w kontroli celno-skarbowej, postępowaniu podatkowym, postępowaniu celnym lub postępowaniu karnym skarbowym, chyba że został wskazany nowy termin zakończenia kontroli.

●Dotychczas postępowanie kontrolne nie było objęte ograniczeniem czasowym z art. 83 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Kontrola podatkowa oraz kontrola prowadzona przez naczelników urzędów celnych ograniczeniu temu podlegała. Obecnie przepisy wprowadzające ustawę o KAS wyłączają stosowanie art. 83 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przy kontroli celno-skarbowej (art. 90 pkt 3 przepisów wprowadzających ustawę o KAS).

Tym samym zastosowanie znajdzie komentowany przepis, który wskazuje na okres trwania kontroli celno-skarbowej. Jest to jednak termin instrukcyjny, a konsekwencje jego przekroczenia określono w ust. 4 tego przepisu. Możliwe jest jednak przedłużenie wskazanych trzech miesięcy, jeżeli naczelnik UCS przed upływem tego terminu zawiadomi pisemnie kontrolowanego, podając przyczyny przedłużenia i wskazując nowy termin jej zakończenia. Oznacza to w praktyce możliwość nieograniczonego w czasie prowadzenia kontroli celno-skarbowej. ⒸⓅ