Ustawa z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni

ROZDZIAŁ 1

Przepisy ogólne

1. Ustawa określa zasady dotyczące ograniczenia handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w placówkach handlowych w niedziele i święta oraz w dniu 24 grudnia i w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy.

2. Przepisy ustawy stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2168, 2290 i 2486 oraz z 2018 r. poz. 107) wykonujących zarobkową działalność handlową.

● 1 marca 2018 r. weszła w życie ustawa z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (dalej: ustawa). Wprowadza ona bezwzględny zakaz handlu i pracy w handlu w święta oraz jednocześnie przewiduje stopniowe ograniczanie liczby niedziel, w które handel i wykonywanie pracy w handlu będzie dozwolone. Liczba niehandlowych niedziel będzie stopniowo ulegała zwiększeniu. Do końca bieżącego roku zakaz nie będzie obowiązywać w pierwszą i ostatnią niedzielę każdego miesiąca, a także w dwie kolejne niedziele poprzedzające Boże Narodzenie i w niedzielę poprzedzającą Wielkanoc. W 2019 r. zakaz nie będzie obowiązywać w ostatnią niedzielę każdego miesiąca, a także w dwie kolejne niedziele poprzedzające Boże Narodzenie i w niedzielę poprzedzającą Wielkanoc. Natomiast, począwszy od 2020 r., handel będzie mógł być prowadzony jedynie w ostatnią niedzielę stycznia, kwietnia, czerwca i sierpnia każdego kolejnego roku kalendarzowego, a także w dwie kolejne niedziele poprzedzające Boże Narodzenie i w niedzielę poprzedzającą Wielkanoc.

Jeżeli w którąkolwiek "potencjalnie" handlową niedzielę przypadnie święto, to handel oraz praca w handlu w takim dniu również będą zakazane.

● Przepisy ustawy stosuje się do przedsiębiorców, a zatem do osób fizycznych, osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonujących we własnym imieniu działalność gospodarczą, a także do wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

W zakresie nieuregulowanym w ustawie do wykonywania pracy przez pracowników w placówkach handlowych w niedziele i święta stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 108, 4, 138 i 305).

● W zakresie, w jakim ustawa nie reguluje pracy pracowników w placówkach handlowych w niedziele i święta, do ich pracy należy stosować przepisy kodeksu pracy. Oznacza to m.in., że do pracowników placówek handlowych pracujących w niedziele i święta zastosowanie znajdują m.in. przepisy o minimalnym, nieprzerwanym 11-godzinnym odpoczynku dobowym oraz nieprzerwanym 35-godzinnym odpoczynku tygodniowym obejmującym 11-godzinny odpoczynek dobowy oraz o rekompensowaniu pracy w niedziele dniem wolnym.

Ilekroć w ustawie jest mowa o:

1) placówce handlowej - należy przez to rozumieć obiekt, w którym jest prowadzony handel oraz są wykonywane czynności związane z handlem, w szczególności: sklep, stoisko, stragan, hurtownię, skład węgla, skład materiałów budowlanych, dom towarowy, dom wysyłkowy, biuro zbytu - jeżeli w takiej placówce praca jest wykonywana przez pracowników lub zatrudnionych;

2) handlu - należy przez to rozumieć proces sprzedaży polegający na wymianie towaru lub wyrobu na środki pieniężne;

3) wykonywaniu czynności związanych z handlem - należy przez to rozumieć wykonywanie w placówce handlowej czynności bezpośrednio związanych z handlem przez pracownika lub zatrudnionego, a także wykonywanie w takiej placówce przez pracownika lub zatrudnionego czynności związanych z magazynowaniem towarów lub ich inwentaryzacją;

4) pracowniku - należy przez to rozumieć osobę zatrudnioną w placówce handlowej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, a także osobę skierowaną do wykonywania w placówce handlowej pracy tymczasowej na podstawie umowy o pracę, zgodnie z przepisami o zatrudnianiu pracowników tymczasowych;

5) zatrudnionym - należy przez to rozumieć osobę fizyczną, wykonującą w placówce handlowej pracę na podstawie umów prawa cywilnego, a także osobę skierowaną do wykonywania w placówce handlowej pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego, zgodnie z przepisami o zatrudnianiu pracowników tymczasowych;

6) święcie - należy przez to rozumieć dni wymienione w art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 90);

7) wykonywaniu pracy w handlu oraz wykonywaniu czynności związanych z handlem w niedziele i święta w placówkach handlowych - należy przez to rozumieć wykonywanie takiej pracy lub takich czynności przez pracownika lub zatrudnionego w okresie 24 kolejnych godzin przypadających odpowiednio między godziną 24⁰⁰ w sobotę a godziną 24⁰⁰ w niedzielę, i między godziną 24⁰⁰ w dniu bezpośrednio poprzedzającym święto a godziną 24⁰⁰ w święto;

8) stacji paliw płynnych - należy przez to rozumieć obiekt budowlany, spełniający warunki przewidziane w obowiązujących przepisach dotyczących warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, w obrębie którego dokonywana jest sprzedaż produktów naftowych na podstawie ważnej koncesji udzielonej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2017 r. poz. 220, z późn. zm.).

● Zgodnie z ustawową definicją przez "placówkę handlową" należy rozumieć "obiekt, w którym jest prowadzony handel oraz są wykonywane czynności związane z handlem". Ustawodawca wskazał jedynie przykłady placówek handlowych, do których zaliczył: sklep, stoisko, stragan, hurtownię, skład węgla, skład materiałów budowlanych, dom towarowy, dom wysyłkowy, biuro zbytu. Problem w interpretacji sprowadza się do tego, jak rozumieć spójnik "oraz". Wydaje się, że należy go czytać jako odpowiednik "i". Z literalnego brzmienia wynika zatem, że za placówkę handlową można uznać wyłącznie taki obiekt, w którym zarówno prowadzony jest handel, jak i są wykonywane czynności związane z handlem. Literalnej wykładni przepisów nie podzieliły jednak Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Państwowa Inspekcja Pracy, uznając że "oraz" oznacza "lub". Urzędy stanęły na stanowisku, że w placówce handlowej nie muszą być równocześnie prowadzone handel oraz czynności związane z handlem. Oznacza to, że prowadzenie wyłącznie czynności związanych z handlem, bez prowadzenia "handlu" - rozumianego jako sprzedaż polegająca na wymianie towaru lub wyrobu na środki pieniężne - przesądza o zakazie pracy w takim obiekcie w święta i niehandlowe niedziele. W konsekwencji zakazem handlu mogą być objęte centra magazynowe, logistyczne i dystrybucyjne.

Interpretacja ministerstwa i PIP wydaje się być niezgodna z zamysłem ustawodawcy. W obywatelskim projekcie ustawy z 2016 r. obok definicji placówki handlowej (gdzie jako przykłady obiektów będących placówką handlową wymienione były te same obiekty, co w ustawie) znajdowała się dodatkowo definicja podmiotu świadczącego usługi na rzecz handlu. Przykładami takich podmiotów były właśnie centra logistyczne, magazynowe oraz dystrybucyjne. Zgodnie z tym projektem praca w niedziele w ww. centrach miała być dozwolona za zgodą zatrudnionego. Rozszerzenie ograniczeń w handlu na podmioty świadczące usługi na rzecz handlu spotkało się jednak wówczas z krytyką ze strony Rady Ministrów. Jej zdaniem wprowadzenie tak szerokiego zakresu przedmiotowego ustawy mogłoby doprowadzić do paraliżu całego sektora Transport Spedycja Logistyka (TSL), a dodatkowo wykraczałoby poza zakres czynności powszechnie kojarzonych z handlem.

W uchwalonej ustawie nie ma jakiegokolwiek odniesienia do centrów logistycznych, magazynowych oraz dystrybucyjnych, co przed wydaniem ministerialnej interpretacji pozwalało twierdzić, że są one wyłączone spod zakresu jej stosowania. Oznaczałoby to, że w tych centrach praca w niedziele i święta jest dopuszczalna w przypadkach wymienionych w art. 151¹⁰ k.p., tj. m.in. wówczas, gdy jest tam organizowana praca: w ruchu ciągłym, zmianowa, przy niezbędnych remontach, w transporcie, przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność i codzienne potrzeby ludności lub w systemie pracy weekendowej. Problem polega na tym, że według interpretacji MRPiPS do uznania, że mamy do czynienia z placówką handlową, wystarczy, że są w niej wykonywane czynności związane z handlem, a te zostały zdefiniowane jako wykonywanie w placówce handlowej także czynności związanych z magazynowaniem towarów.

● Równie niejednoznaczna jest ustawowa definicja "wykonywania czynności związanych z handlem". Ustawodawca określił je jako czynności bezpośrednio związane z handlem oraz związane z magazynowaniem i inwentaryzacją. Częściowo wątpliwości w tym zakresie rozwiała interpretacja tej definicji dokonana przez ministerstwo i PIP. Według tych organów za czynności bezpośrednio związane z handlem należy uznać trzy grupy czynności:

1) czynności przygotowawcze do zawarcia transakcji sprzedaży (czyli handlu w rozumieniu ustawy), np. przyjmowanie zamówień i ich realizacja, ustawianie towarów, sprawdzanie ich przydatności, pakowanie towarów, przygotowanie kas;

2) czynności bezpośrednio związane z transakcją sprzedaży, np. obsługa kasy, doradzanie klientom, wydanie towaru;

3) czynności kończące handel w danym dniu, np. zamknięcie kas, uruchomienie alarmu, przeliczenie utargu, zamknięcie obiektu.

Jednocześnie zostało przesądzone, że do czynności bezpośrednio związanych z handlem nie można zaliczyć takich czynności, które wykraczają poza zakres czynności powszechnie kojarzonych z handlem, tj. sprzątanie, ochrona obiektu lub wykonywanie prac remontowych albo konserwatorskich. Oznacza to, że część osób zatrudnionych w placówkach handlowych nadal będzie zobowiązana do pracy w niedziele i święta. Będzie to mogło mieć miejsce oczywiście wyłącznie pod warunkiem spełnienia przesłanek dopuszczających taką pracę, które są określone w kodeksie pracy.

W stanowisku resortu i PIP jest w tym zakresie pewna niekonsekwencja. Według tych organów można bowiem wykonywać w niedziele czynności objęte zakazem handlu związane z ochroną obiektu, a jednocześnie nie jest możliwe uruchomienie alarmu i zamknięcie obiektu, ponieważ zostały one zaliczone przez organy do czynności kończących handel, a nie do tych związanych z ochroną. [przykłady 1-6]

PRZYKŁAD 1

Prowadzenie kantoru

Pracodawca, który prowadzi kantor, rozważa, czy organizować pracę w niedziele, czy też może uznać, że jego placówka objęta jest zakazem handlu w niedziele i święta. Handel według ustawy to proces sprzedaży polegający na wymianie towaru lub wyrobu na środki pieniężne. Te ostatnie są natomiast czymś innym niż towar lub wyrób. Z tego wynika, że ustawa przeciwstawia sobie te pojęcia. Jednocześnie nie obejmuje ona wymiany środków pieniężnych na inne środki pieniężne. Dodatkowo kod PKD dotyczący działalności kantorów 66.12.Z ("działalność maklerska związana z rynkiem papierów wartościowych i towarów giełdowych") znajduje się w sekcji "działalność finansowa i ubezpieczeniowa", a nie w sekcjach dotyczących handlu. Kody PKD dotyczące handlu są zupełnie inne - np. 47.2 ("sprzedaż detaliczna żywności, napojów i wyrobów tytoniowych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach"). Zatem działalność kantoru to w istocie nie handel, lecz usługa finansowa. A nawet gdyby przyjąć, że działalność kantoru stanowi rodzaj handlu, to ustawa nie zakazuje handlu wartościami dewizowymi (działalność kantorów polega na kupnie i sprzedaży wartości dewizowych oraz pośrednictwie w ich kupnie i sprzedaży) - zakładając, że nie jest to ani towar, ani wyrób.

PRZYKŁAD 2

Konfekcjonowanie towarów

Pracodawca prowadzi działalność konfekcjonowania towarów i chce wydać pracownikom polecenie wykonywania pracy w niedziele objęte zakazem handlu. Takie polecenie będzie sprzeczne z prawem, ponieważ organizowanie pracy konfekcjonowania towarów w niedziele niehandlowe jest niedopuszczalne. Czynności konfekcjonowania należy bowiem uznać za czynności bezpośrednio związane z procesem sprzedaży, gdyż klient, kupując określone towary, oczekuje dostać je w określonej formie, tj. poporcjowane oraz zapakowane.

PRZYKŁAD 3

Call center

Pracodawca organizuje pracę w niedzielę na liniach call center i zastanawia się, czy jest to prawnie dopuszczalne. Zakazane jest bowiem wykonywanie w niedziele i święta handlu i czynności związanych z handlem w placówkach handlowych, tj. w obiektach, w których prowadzony jest handel, w szczególności w sklepach, na stoiskach, straganach, w hurtowniach, w domach towarowych, w domach wysyłkowych i biurach zbytu. Zakaz handlu nie dotyczy sklepów internetowych i handlu dokonywanego na platformach internetowych. Według stanowiska MRPiPS oraz PIP z zakazu zwolniony jest ten handel, który jest dokonywany poprzez transakcje za pośrednictwem internetu - wtedy gdy nie ma bezpośredniego kontaktu z klientem. Wydaje się zatem, że jeżeli w wyniku funkcjonowania call center nie dochodzi do sprzedaży bezpośredniej, praca tam może być wykonywana w niedziele objęte zakazem handlu i w święta. Oczywiście muszą być spełnione inne przesłanki do jej organizowania w tych dniach (np. praca odbywa się w systemie zmianowym).

PRZYKŁAD 4

"Klipsowanie" alkoholi

Pracodawca zamierza zlecić pracownikom ochrony zabezpieczanie towarów, m.in. poprzez "klipsowanie" alkoholi. Zakładanie zabezpieczeń przeciw kradzieżom na butelki z alkoholem może być uznane za niezwiązane z handlem, ale tylko pod pewnymi warunkami. Jeżeli zgodnie z dotychczasową praktyką pracownicy ochrony zawsze zakładali zabezpieczenia na alkohole, to mogą to robić nadal - wówczas czynności te należy zakwalifikować jako czynności polegające na zabezpieczeniu mienia. Jednak, jeżeli czynności te do tej pory wykonywali tylko pracownicy hali lub zarówno pracownicy hali, jak i ochrona, to istnieje ryzyko, że taka czynność zostanie zakwalifikowana jako bezpośrednio związana z handlem (przygotowawcza w stosunku do samej transakcji sprzedaży), a nie czynność związana z zabezpieczeniem mienia.

PRZYKŁAD 5

System weekendowy

W placówce handlowej niektórzy pracownicy są zatrudnieni w systemie weekendowym, tj. świadczą pracę wyłącznie w piątki, soboty i niedziele. Pracodawca zastanawia się, czy musi renegocjować treść umów o pracę przewidujących taki system czasu pracy, czy też może nadal organizować prace w tym systemie.

Praca w systemie weekendowym, zgodnie z art. 151¹⁰ pkt 10 k.p., jest dopuszczalna wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta, jednak dotyczy wyłącznie pracy innej niż związana z handlem lub czynnościami związanymi z handlem. Przepisy ustawy, które wprowadzają zakaz/ograniczenie pracy w handlu w niedziele i święta, stanowią regulację szczególną w stosunku do całego art. 151¹⁰ k.p. Oznacza to, że art. 151¹⁰ k.p. nie znajduje w ogóle zastosowania w przypadku handlu lub czynności związanych z handlem. W związku z tym praca w handlu lub przy czynnościach związanych z handlem w niedziele i święta nie jest dopuszczalna nawet w systemie pracy weekendowej. Nawet jeśli pracownik i pracodawca umówili się w umowie o pracę na świadczenie pracy w tym systemie.

PRZYKŁAD 6

Testowanie systemu informatycznego

Pracodawca zamierza zorganizować w placówce handlowej testowanie systemu informatycznego. Według stanowiska MRPiPS oraz PIP do czynności bezpośrednio związanych z handlem nie zalicza się prac serwisowych związanych z obsługą sprzętu. Wydaje się zatem, że testowanie programów informatycznych, podobnie jak ich serwis, może odbywać się w niedziele objęte zakazem handlu. Nie zalicza się bowiem do czynności bezpośrednio związanych z handlem, bo nie prowadzi do transakcji. Skoro prace serwisowe są wyjęte spod zakazu, to prace testowe dotyczące sprzętu/oprogramowania, a zatem ich wdrożenia, powinny być również do takich zaliczone.

● Ustawa zakazuje handlu oraz pracy w handlu pracownikom oraz zatrudnionym. Ustawodawca wprowadził definicje legalne obu ww. pojęć. Przez "pracownika" należy rozumieć osobę zatrudnioną w placówce handlowej zgodnie z przepisami kodeksu pracy, a także osobę skierowaną do wykonywania w placówce handlowej pracy tymczasowej na podstawie umowy o pracę, zgodnie z przepisami o zatrudnianiu pracowników tymczasowych. Natomiast definiując "zatrudnionego", ustawodawca wskazał, że jest nim osoba fizyczna wykonująca w placówce handlowej pracę na podstawie umów prawa cywilnego, a także osoba skierowana do wykonywania w placówce handlowej pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego, zgodnie z przepisami o zatrudnianiu pracowników tymczasowych.

Ustawodawca nie definiuje zatem pracownika i zatrudnionego jako osoby świadczącej pracę na podstawie umowy zawartej bezpośrednio z placówką handlową - odpowiednio umowy prawa cywilnego (np. umowy: zlecenie, o dzieło, o świadczenie usług) lub umowy o pracę. Definicja obejmuje szerszy krąg osób świadczących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, co mogłoby sugerować, że niedozwolone jest korzystanie z firm zewnętrznych, angażujących poszczególne osoby na podstawie umów cywilnoprawnych, np. w celu wykonania czynności inwentaryzacji lub magazynowania w placówkach handlowych.

Jednocześnie w ustawie przesądzono, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który prowadzi handel we własnym imieniu i na własny rachunek, może prowadzić handel w niedziele i święta, pod warunkiem że będzie to czynił osobiście. [przykłady 7-8]

PRZYKŁAD 7

Franczyza

Pracodawca prowadzi swój sklep jako franczyzobiorca. Wobec tego będzie mógł go otworzyć w niehandlową niedzielę. Jednakże handel będzie mógł być wykonywany przez franczyzobiorcę wyłącznie osobiście, tj. bez zaangażowania pracowników lub zatrudnionych na innej podstawie prawnej (np. na zlecenie). Zostało to potwierdzone we wspólnej interpretacji przepisów ustawy dokonanej przez MRPiPS i PIP. Interpretacja ta opiera się na wykładni celowościowej. Literalne brzmienie ustawy mogłoby bowiem sugerować, że franczyzobiorca nie może w niedziele niehandlowe prowadzić handlu, gdyż może być on zakwalifikowany jako osoba zatrudniona w rozumieniu ustawy - umowa franczyzy jest bowiem nienazwaną umową cywilnoprawną. Stanowisko MRPiPS i PIP w tym zakresie zasługuje na aprobatę, gdyż wydaje się, że zakazanie franczyzobiorcom osobistego wykonywania pracy w handlu byłoby zbyt daleko idącym ograniczeniem.

PRZYKŁAD 8

Pomoc konkubenta

Przedsiębiorca będący osobą fizyczną, prowadzący handel osobiście we własnym imieniu i na własny rachunek, którego zakaz handlu nie obowiązuje, zamierza w niedziele i święta korzystać z pomocy swojej partnerki/partnera, tj. konkubiny/konkubenta, i zastanawia się, czy jest to prawnie dopuszczalne.

Na chwilę obecną MRPiPS i PIP rozstrzygnęło jedynie, że korzystanie z okazjonalnej i nieodpłatnej pomocy członków rodziny przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną, który prowadzi handel we własnym imieniu i na własny rachunek, nie narusza przepisów ustawy. Jednak pomoc taka nie może przybrać stałej praktyki i w rezultacie stanowić nieodpłatnego świadczenia pracy. Stanowisko resortu oraz inspekcji należy uznać za słuszne, choć nie wynika ono z literalnego brzmienia przepisów. Ustawodawca wprost zapisał bowiem jedynie to, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną i prowadzący handel we własnym imieniu i na własny rachunek będzie mógł prowadzić handel w niedzielę i święta jedynie osobiście. W przypadku zaangażowania członków rodziny nie będziemy mieli natomiast do czynienia z prowadzeniem handlu osobiście, lecz przez osoby trzecie.

Ministerstwo i PIP nie przesądziły natomiast o tym, jakie osoby można uznać za członków rodziny, tak aby ich sporadyczna praca była legalna. Wydaje się, że rozwiązaniem najbezpieczniejszym byłoby odwołanie się do definicji osoby współpracującej z ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.). Oznaczałoby to, że za członka rodziny, z którego pomocy może korzystać przedsiębiorca, można by uznać wyłącznie: małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności. W związku z tym korzystanie ze sporadycznej pomocy partnera przy prowadzeniu działalności należałoby uznać za sprzeczne z prawem.

● Zgodnie z ustawą przez "wykonywanie pracy w handlu oraz wykonywanie czynności związanych z handlem w niedziele i święta w placówkach handlowych" należy rozumieć wykonywanie takiej pracy lub takich czynności w okresie 24 kolejnych godzin, przypadających odpowiednio między godz. 24.00 w sobotę a godz. 24.00 w niedzielę i między godz. 24.00 w dniu bezpośrednio poprzedzających święto a godz. 24.00 w święto. Oznacza to, że praca w handlu wykonywana w nocy z niedzieli na poniedziałek po godz. 24.00 będzie już pracą w poniedziałek i nie będzie objęta zakazem. Powyższe rozumienie pracy w niedziele i święta nie dotyczy pracowników wykonujących pracę inną niż w handlu lub polegającą na wykonywaniu czynności innych niż związane z handlem. W stosunku do takich pracowników praca w niedziele lub święta będzie dopuszczalna w sytuacjach wymienionych w art. 151¹⁰ k.p. W odniesieniu do tych pracowników za pracę w niedziele i święta uważa się pracę wykonywaną między godz. 6.00 w niedzielę/święto a godz. 6.00 w dniu następnym, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina (np. w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie pracy). Znowelizowanie brzmienie art. 151⁹ par. 2 k.p. wprost wskazuje, że określona tam definicja niedzieli i świąt (od godz. 6.00 do godz. 6.00) dotyczy wyłącznie przypadków, w których praca w niedziele i święta jest dopuszczalna z uwagi na spełnienie którejś z przesłanek określonych w art. 151¹⁰ k.p.

W konsekwencji u pracodawców, którzy chociażby częściowo zajmują się handlem, będą obowiązywać dwie definicje wykonywania pracy w niedziele i święta - tj. jedna dla pracowników związanych z handlem, a druga dla tych realizujących czynności, które z handlem nie mają nic wspólnego. [przykłady 9-14]

PRZYKŁAD 9

Dotychczasowe zasady

Pracodawca w regulaminie pracy wprowadził definicję pracy w niedziele i święta, zapisując, że praca w te dni trwa od godz. 5.00 w niedziele lub święto do godz. 5.00 dnia następnego. Do pracowników, których praca nie jest związana z handlem, pracodawca będzie mógł w dalszym ciągu stosować tę regulaminową definicję pracy w niedziele i święta, tj. od godz. 5.00 do godz. 5.00 dnia następnego.

PRZYKŁAD 10

Zaraz po północy

Pracodawca tworzy harmonogramy pracy. Kierownik zastanawia się, czy po niedzieli objętej zakazem handlu może pracownikom hali w supermarkecie zapewnić pracę od godz. 24.01 w nocy z niedzieli na poniedziałek.

Tak. Zgodnie bowiem z ustawą przez wykonywanie pracy w handlu oraz wykonywanie czynności związanych z handlem w niedziele i święta w placówkach handlowych powinno się rozumieć wykonywanie takich czynności w okresie 24 kolejnych godzin przypadających odpowiednio między godz. 24.00 w sobotę a godz. 24.00 w niedzielę oraz pomiędzy godz. 24.00 w dniu bezpośrednio poprzedzającym święto a godz. 24.00 w święto. Oznacza to, że praca w handlu wykonywana w nocy z niedzieli na poniedziałek po godz. 24.00 będzie już pracą w poniedziałek i nie będzie objęta zakazem.

PRZYKŁAD 11

Dodatek za pracę w nocy

Pracownikowi z hali sprzedaży zaplanowano pracę w ten sposób, że miałby wykładać towar od godz. 2.00 w nocy z niedzieli na poniedziałek do godz. 10.00 w poniedziałek.

Jest to dopuszczalne. Zakaz pracy w handlu przestaje bowiem obowiązywać o godz. 24.00 w niedzielę, a zatem pracownik hali może przyjść do pracy o godz. 2.00 w nocy z niedzieli na poniedziałek. Dla takiego zatrudnionego praca w godzinach 2.00-10.00 będzie w całości pracą w poniedziałek. Pracodawca nie ma więc obowiązku rekompensowania jej jako pracy niedzielnej. Musi natomiast pamiętać, że w takim przypadku pracownikowi należy zapłacić dodatek za pracę w nocy. Warto przy tym przypomnieć, że każdy z pracodawców może w sposób indywidualny określić porę nocną. Obejmuje ona 8 kolejnych godzin między godz. 21.00 a 7.00. Dodatkowo, gdyby okazało się, że w omawianym przypadku tego dnia zaszła konieczność pracy w godzinach nadliczbowych (tj. pracownik musiałby zostać w pracy po godz. 10.00), pracodawca będzie musiał zapłacić oprócz dodatku za pracę w nocy także dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych.

PRZYKŁAD 12

Dzień wolny

Pracownik związany z handlem, który będzie pracował od 2.00 w nocy z niedzieli na poniedziałek do 10.00 w poniedziałek, oczekuje w zamian za to dnia wolnego. Tymczasem pracodawca odpowiedział, że mu takiego dnia nie udzieli.

Pracodawca postępuje prawidłowo. Nie ma bowiem obowiązku udzielenia dnia wolnego za pracę w niedzielę, gdyż dla pracownika zatrudnionego w handlu praca od 2.00 do 10.00 nie będzie pracą w niedzielę, a pracą w poniedziałek. Ustawodawca wyraźnie wskazał bowiem, że definicja pracy niedzieli i święta (od godz. 6.00 tego dnia do godz. 6.00 dnia następnego) dotyczy wyłącznie tych przypadków pracy w niedziele i święta, które zostały wymienione w art. 151¹⁰ k.p., a zatem nie dotyczy organizowania pracy w placówkach handlowych, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy.

PRZYKŁAD 13

Dwie definicje

Pracodawca zastanawia się, czy prawdą jest, że w wyniku wejścia w życie ustawy w jego firmie zatrudnione są teraz dwie kategorie pracowników - w kontekście definicji pracy w niedziele i święta.

Tak. Definicja wykonywania pracy w handlu w niedziele i święta określona w ustawie (od godz. 24.00 do 24.00) powinna być stosowana w każdym przypadku do pracowników, których praca jest związana z handlem. W stosunku zaś do pozostałych pracowników, którzy wykonują dozwoloną pracę w niedzielę lub święto zgodnie z art. 151¹⁰ k.p., co do zasady należy stosować definicję niedzieli i święta wynikającą z kodeksu pracy (od godz. 6.00 do godz. 6.00 następnego dnia), chyba że u danego pracodawcy zostały ustalone inne ramy czasowe. Oznacza to, że nie ma przeszkód do tego, aby pracodawca wprowadził stosowne zmiany do układu zbiorowego lub regulaminu pracy, określając, że pracowników obowiązuje definicja niedzieli i święta, które trwają od godz. 24.00 do godz. 24.00 następnego dnia. A zatem pracodawca wprowadzając odpowiednie zmiany do przepisów wewnątrzzakładowych, może ujednolicić definicję niedzieli i święta. W ten sposób spowoduje, że ich ramy czasowe będą takie same dla wszystkich pracowników. Takie rozwiązanie z pewnością ułatwiłoby pracodawcy rozliczanie czasu pracy zatrudnionych. Należy przy tym pamiętać, że w przypadku gdy u pracodawcy działają związki zawodowe, wszelkie zmiany do układu zbiorowego lub regulaminu pracy muszą być z nimi uzgodnione.

PRZYKŁAD 14

Zmiany w przepisach wewnątrzzakładowych

Przedstawiciele pracowników uważają, że w związku z wejściem w życie ustawy pracodawca powinien wprowadzić zmiany do układu zbiorowego/regulaminu pracy w celu określenia, do których pracowników ma zastosowanie definicja wykonywania pracy w niedziele i święta określona w ustawie, a dla których ta wskazana w kodeksie pracy lub będąca jego pochodną w drodze ustaleń regulaminowych.

Wprowadzenie takich zmian jest rekomendowane z tego względu, że pozwoli uniknąć wątpliwości, na których stanowiskach lub w obrębie których kategorii pracowników wykonywana jest praca związana z handlem. Tym samym pracownicy - a także PIP w razie kontroli - nie będą mieli wątpliwości, czy do danej kategorii pracowników powinna być stosowana definicja pracy w niedziele i święta określona w ustawie lub w kodeksie pracy (ewentualnie w układzie lub regulaminie pracy). Dotyczy to zwłaszcza pracodawców o rozbudowanych strukturach organizacyjnych i licznych stanowiskach pracy.

Jeżeli jednak pracodawca nie zdecyduje się na wprowadzenie takich zmian lub zostanie to uniemożliwione przez związki zawodowe (wszelkie zmiany do układu zbiorowego/regulaminu pracy muszą być z nimi uzgodnione), to definicja wykonywania pracy w handlu oraz czynności związanych z handlem w niedziele i święta i tak - z mocy prawa - będzie miała zastosowanie do pracowników wykonujących pracę w handlu lub czynności związane z handlem. Pracodawca nie może bowiem modyfikować ram czasowych i określić innej, obowiązującej u niego, definicji wykonywania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem, co zostało potwierdzone przez ministerstwo i PIP.

Powierzanie wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem nieodpłatnie w placówkach handlowych w niedziele i święta, a także w dniu 24 grudnia i w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy - jest zakazane.

● Ustawa zakazuje nie tylko odpłatnej pracy w niedziele i święta w handlu, ale również organizowania takiej pracy nieodpłatnie. Oznacza to, że niezależnie od podstawy prawnej świadczenie pracy, która nie byłaby wynagradzana, np. na zasadzie wolontariatu, nie jest prawnie dopuszczalne w niehandlowe niedziele oraz w święta.

ROZDZIAŁ 2

Ograniczenia handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedziele i święta

W niedziele i święta w placówkach handlowych:

1) handel oraz wykonywanie czynności związanych z handlem,

2) powierzanie pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania pracy w handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem

- są zakazane.

● Zakazane jest podejmowanie w placówkach handlowych handlu oraz wykonywanie czynności handlowych, a także powierzanie wykonywania pracy w handlu oraz czynności związanych z handlem w niedziele i święta.

Przez święta należy tu rozumieć dni wymienione w art. 1 pkt 1 ustawy z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 90). Oznacza to, że świętami, w które handel oraz praca w handlu są zakazane, są wyłącznie:

a) 1 stycznia - Nowy Rok;

b) 6 stycznia - święto Trzech Króli;

c) pierwszy dzień Wielkiej Nocy;

d) drugi dzień Wielkiej Nocy;

e) 1 maja - święto państwowe;

f) 3 maja - Święto Narodowe Trzeciego Maja;

g) pierwszy dzień Zielonych Świątek;

h) dzień Bożego Ciała;

i) 15 sierpnia - Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny;

j) 1 listopada - Wszystkich Świętych;

k) 11 listopada - Narodowe Święto Niepodległości;

l) 25 grudnia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia;

m) 26 grudnia - drugi dzień Bożego Narodzenia.

A zatem praca w handlu w inne święta niż wymienione powyżej jest dozwolona. [przykład 15]

PRZYKŁAD 15

Dzień Handlowca

Pracownicy sieci hipermarketów oczekują dnia wolnego w Dzień Handlowca, który przypada 2 lutego. Będą mieli ten dzień wolny jedynie wówczas, gdy tak zdecyduje pracodawca, a jeśli w firmie działają związki zawodowe - gdy zgodzą się one wprowadzić taką zmianę wraz z pracodawcą do regulaminu pracy. Ustawa odwołuje się bowiem wyłącznie do zamkniętego katalogu świąt wymienionych w ustawie z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy. Oznacza to, że np. w 2019 roku, gdy święto handlowca przypadnie w sobotę, handel i praca w handlu będą dozwolone, oczywiście pod warunkiem że w danej placówce handlowej dzień ten nie zostanie uznany za dodatkowy dzień wolny od pracy na mocy przepisów wewnątrzzakładowych (układu zbiorowego, regulaminu pracy). W takim przypadku nie będzie to jednak ustawowy zakaz handlu.

1. Zakaz, o którym mowa w art. 5, nie obowiązuje:

1) na stacjach paliw płynnych;

2) w placówkach handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu kwiatami;

3) w aptekach i punktach aptecznych;

4) w zakładach leczniczych dla zwierząt;

5) w placówkach handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu pamiątkami lub dewocjonaliami;

6) w placówkach handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu prasą, biletami komunikacji miejskiej, wyrobami tytoniowymi, kuponami gier losowych i zakładów wzajemnych;

7) w placówkach pocztowych w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 1481 oraz z 2018 r. poz. 106 i 138);

8) w placówkach handlowych w obiektach infrastruktury krytycznej, o której mowa w ustawie z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 209 i 1566);

9) w placówkach handlowych w zakładach hotelarskich;

10) w placówkach handlowych w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku;

11) w placówkach handlowych organizowanych wyłącznie na potrzeby festynów, jarmarków i innych imprez okolicznościowych, tematycznych lub sportowo-rekreacyjnych, także gdy są one zlokalizowane w halach targowych;

12) w placówkach handlowych w zakładach leczniczych podmiotów leczniczych i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych;

13) w placówkach handlowych na dworcach w rozumieniu ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2136 i 2371), w portach i przystaniach morskich w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1933) oraz w portach i przystaniach w rozumieniu ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2128) - w zakresie związanym z bezpośrednią obsługą podróżnych;

14) w centrach pierwszej sprzedaży ryb, w przypadku sprzedaży ryb z burty, w gospodarstwach rybackich, placówkach handlowych zajmujących się odbiorem produktów rybołówstwa i akwakultury oraz handlem takimi produktami;

15) w placówkach handlowych w portach lotniczych w rozumieniu ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz. U. z 2017 r. poz. 959 i 1089 oraz z 2018 r. poz. 138);

16) w strefach wolnocłowych;

17) w środkach transportu, na statkach, a także na morskich statkach handlowych, statkach powietrznych, platformach wiertniczych i innych morskich budowlach hydrotechnicznych;

18) na terenie jednostek penitencjarnych;

19) w placówkach handlowych na terenie jednostek wojskowych;

20) w sklepach internetowych i na platformach internetowych;

21) w przypadku handlu towarami z automatów;

22) w przypadku rolniczego handlu detalicznego w rozumieniu ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2017 r. poz. 149 i 60);

23) w hurtowniach farmaceutycznych;

24) w okresie od dnia 1 czerwca do dnia 30 września każdego roku kalendarzowego - w placówkach handlowych prowadzących handel wyłącznie maszynami rolniczymi i częściami zamiennymi do tych maszyn;

25) w przypadku handlu kwiatami, wiązankami, wieńcami i zniczami przy cmentarzach;

26) w zakładach pogrzebowych;

27) w placówkach handlowych, w których handel jest prowadzony przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną wyłącznie osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek;

28) w piekarniach, cukierniach i lodziarniach, w których przeważająca działalność polega na handlu wyrobami piekarniczymi i cukierniczymi;

29) w placówkach handlowych, w których przeważającą działalnością jest działalność gastronomiczna;

30) na terenie rolno-spożywczych rynków hurtowych prowadzonych przez spółki prawa handlowego, których przeważająca działalność polega na wynajmie i zarządzaniu nieruchomościami na użytek handlu hurtowego artykułami rolno-spożywczymi;

31) w placówkach handlowych prowadzonych przez podmioty nabywające towary na terenie rolno-spożywczych rynków hurtowych, o których mowa w pkt 30, w zakresie czynności związanych z handlem oraz powierzania pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania tych czynności;

32) w placówkach handlowych, w których jest prowadzony wyłącznie skup zbóż, buraków cukrowych, owoców, warzyw lub mleka surowego.

2. Przeważająca działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, 5, 6, 28, 29 i 30, oznacza rodzaj przeważającej działalności wskazany we wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, o którym mowa w ustawie z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1068 oraz z 2017 r. poz. 60).

● Ustawa wprowadza wiele wyjątków od nakładanych nią ograniczeń - wskazując aż 32 przypadki, w których handel oraz wykonywanie czynności związanych z handlem w niedziele i święta będzie dozwolone. Oznacza to, że w przypadku gdy prowadzona działalność albo rodzaj placówki handlowej mieszczą się w którymkolwiek punkcie wymienionym w art. 6 ust. 1 ustawy, to wówczas praca w handlu będzie dozwolona w każdą niedzielę. Zakaz handlu w niedziele i święta nie będzie obowiązywał przykładowo na stacjach paliw, w kwiaciarniach czy w aptekach, a także w placówkach handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu pamiątkami lub dewocjonaliami. Nie obejmie też placówek handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu prasą, biletami komunikacji miejskiej, wyrobami tytoniowymi, kuponami gier losowych i zakładów wzajemnych. Wolne od zakazu będą również placówki handlowe mieszczące się w zakładach hotelarskich albo w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku, a także te znajdujące się na dworcach i w portach lotniczych. Ponadto handel nie będzie zakazany w środkach transportu, w sklepach internetowych oraz na platformach internetowych. To tylko część wyjątków, w przypadku których ustawodawca zezwolił na prowadzenie handlu w niedziele i święta. Problem polega na tym, że wyjątki te zostały sformułowane w sposób bardzo nieprecyzyjny, nasuwając tym samym wiele wątpliwości przy interpretacji poszczególnych pojęć. W związku z tym wielu pracodawców pomimo zakazu handlu, będzie mogło handlować w święta i niedziele objęte zakazem handlu. [przykłady 16-20]

PRZYKŁAD 16

Stacje paliw

W święta i niehandlowe niedziele mogą być otwarte działające przy hipermarketach stacje paliw wraz ze znajdującymi się w nich sklepami. Stacje paliw zostały wprawdzie uznane za placówki handlowe, jednak ustawodawca postanowił je wyłączyć spod zakazu. Oznacza to, że w te dni handel w sklepach stanowiących część stacji paliw jest dopuszczalny. Nie jest jednak dopuszczalne prowadzenie handlu w sklepach, które znajdują się obok stacji paliw.

PRZYKŁAD 17

Utarg dla kasjera hipermarketu

Pracodawca zatrudnia kasjerów, którzy wykonują pracę w kasie na terenie hipermarketu, a nie stacji. Zastanawia się, czy mogą oni wydawać kasjerom na stacjach paliw pieniądze lub zbierać utarg w niedziele objęte zakazem handlu.

Nie. Kasjerzy wydający pieniądze kasjerom na stacjach paliw lub zbierający utarg w niedziele objęte zakazem handlu, wykonywaliby czynności związane z handlem, które miałyby miejsce na terenie hali hipermarketu, czyli w placówce handlowej, a ta nie jest zwolniona z zakazu handlu. Wobec tego praca tych kasjerów nie korzysta ze zwolnienia, a tym samym jest objęta zakazem handlu. Ma to miejsce niezależnie od tego, że czynności te miałyby być wykonywane na rzecz stacji paliw, a nie hipermarketów. Zakaz handlu nie obowiązuje bowiem na stacjach paliw, a nie przy wykonywaniu czynności na rzecz stacji paliw w innych miejscach.

PRZYKŁAD 18

Przygotowanie do wysyłki

Pracownicy sklepu internetowego otrzymali polecenie, by w święta i niedziele objęte zakazem handlu przygotowywać do wysyłki zamówienia złożone w sklepie internetowym. Odmówili ich wykonania. Pracodawca może wyciągnąć wobec nich konsekwencje - z wypowiedzeniem umowy o pracę włącznie - ponieważ czynności np. pakowania towarów zamówionych w sklepie internetowym należy uznać za bezpośrednio związane z obsługą sklepu internetowego. Oznacza to, że ich wykonywanie także w niedziele objęte zakazem handlu jest prawnie dopuszczalne.

PRZYKŁAD 19

Telefon i faks

Pracownicy sklepu internetowego przyjmują zamówienia drogą telefoniczną lub faksem w niehandlowe niedziele.

Takie postępowanie nie jest zgodne z prawem. Specyfika i natura sklepu internetowego wymaga, aby składanie i przyjmowanie zamówień obywało się internetowo. Tak więc internet musi być zatem podstawowym sposobem komunikacji z klientami, aby dopuszczalne prawnie było wykonywanie pracy w niedziele objęte zakazem handlu. Inne metody komunikacji są możliwe wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, np. na wypadek awarii łącza internetowego.

PRZYKŁAD 20

Wydanie towaru i faktury

W niedziele objęte zakazem handlu w sklepie internetowym wydawany jest zamówiony towar i wystawiane faktury.

Jest to prawnie dozwolone. Czynności polegające na wydaniu towaru i wystawieniu faktury należy bowiem uznać za czynności bezpośrednio związane z obsługą sklepu internetowego, a więc są dopuszczalne także w święta i niehandlowe niedziele. Podobne stanowisko zajęły ministerstwo i PIP. Organy te we wspólnej interpretacji uznały, że sprzedaż ze swojej istoty kończy się wydaniem towaru kupującemu, w związku z czym należy dopuścić funkcjonowanie w niedziele i święta punktów odbioru osobistego towarów sprzedanych przez internet, jak również ich dostarczenie klientowi przez pracownika sklepu internetowego.

● Ustawodawca określając placówki handlowe, w których handel w niedziele i święta będzie dozwolony, kilkukrotnie odwołuje się do stwierdzenia "przeważającą działalność". Przykładowo spod zakazu handlu w niedziele i święta są zwolnione placówki handlowe, w których przeważająca działalność polega na handlu pamiątkami lub dewocjonaliami, lub placówki handlowe, w których przeważająca działalność polega na handlu prasą, biletami komunikacji miejskiej, wyrobami tytoniowymi, kuponami gier losowych i zakładów wzajemnych. W praktyce powstaje więc pytanie, jak rozumieć ten zwrot.

Zgodnie z ustawą przeważającą działalnością jest działalność wskazana we wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON). Inspektor pracy oceniając rodzaj przeważającej działalności, powinien zatem opierać się na informacji z rejestru. Ustawodawca nie powiązał pojęcia przeważającej działalności z faktycznym jej wykonywaniem w placówce handlowej. I choć dane w rejestrze powinny odpowiadać rzeczywistości, to oczywiście takie rozwiązanie rodzi duże pole do nadużyć. PIP nie została jednak wyposażona w kompetencje do kwestionowania wpisów w rejestrze i ustalania rodzaju przeważającej działalności gospodarczej wbrew danym w nim zawartych. [przykład 21]

PRZYKŁAD 21

Teren dworca

Zakaz handlu w niedziele i święta nie obowiązuje w placówkach handlowych na dworcach. Jak w takim razie rozumieć teren dworca, na którym handel w niedziele i święta jest dozwolony?

Określając ten teren, należy odnieść się do definicji dworca z ustawy z 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2136 ze zm.). Zgodnie z tą definicją przez dworzec należy rozumieć miejsce przeznaczone do odprawy pasażerów, w którym znajdują się w szczególności: przystanki komunikacyjne, punkt sprzedaży biletów oraz punkt informacji dla podróżnych. Ustawowa definicja dworca wymienia jedynie przykłady obiektów, które stanowią integralną część dworca. Oznacza to, że w przypadku sklepów lub galerii handlowych, które są konstrukcyjnie powiązane z dworcem, nie można wykluczyć, że handel na ich terenie jest dopuszczalny. Tym bardziej że asortyment sklepów znajdujących się na terenie galerii handlowych może służyć bezpośredniej obsłudze podróżnych. Każdorazowo jednak należy oceniać indywidualnie dany przypadek.

1. Zakaz, o którym mowa w art. 5, nie obowiązuje w:

1) kolejne dwie niedziele poprzedzające pierwszy dzień Bożego Narodzenia;

2) niedzielę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy;

3) ostatnią niedzielę przypadającą w styczniu, kwietniu, czerwcu i sierpniu.

2. Jeżeli w niedzielę, o której mowa w ust. 1 pkt 3, przypada święto, przepis art. 5 stosuje się.

● Przepis wskazuje niedziele, w których handel jest prawnie dopuszczalny. Jeśli jednak w taką niedzielę przypada święto, pracy w handlu oraz przy czynnościach związanych z handlem nie można wówczas organizować. [przykład 22]

PRZYKŁAD 22

Niedziela wielkanocna

1 kwietnia br. (w pierwszą niedzielę miesiąca) handel nie będzie dozwolony, ponieważ w tej dacie przypada pierwszy dzień Wielkiej Nocy, a więc święto, w które handel i praca w handlu są bezwzględnie zakazane. W takim przypadku przepisy ustawy dopuszczające handel i pracę w handlu w niektóre niedziele nie mają zastosowania. Niedziela przypadająca 1 kwietnia br. będzie zatem niedzielą niehandlową, a tym samym w kwietniu br. handel będzie dopuszczalny tylko w jedną niedzielę, tj. 29 kwietnia.

ROZDZIAŁ 3

Ograniczenia handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w dniu 24 grudnia i w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy

1. W dniu 24 grudnia i w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy w placówkach handlowych:

1) handel oraz wykonywanie czynności związanych z handlem,

2) powierzanie pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania pracy w handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem

- po godzinie 14⁰⁰ są zakazane, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 6.

2. Jeżeli dzień 24 grudnia przypada w niedzielę przepis ust. 1 stosuje się.

● Przepisy ustawy nie tylko zakazują pracy w handlu w niedziele, ale także ograniczają godziny pracy w niektóre dni, tj. w wigilię Bożego Narodzenia oraz w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy. W te dni handel, a także wykonywanie czynności związanych z handlem oraz powierzanie wykonywania takiej pracy będzie możliwe jedynie do godz. 14.00.

1. Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem wymiaru jego czasu pracy z powodu wykonywania pracy w dniu 24 grudnia lub w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy do godziny 14⁰⁰.

2. Wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 1, oblicza się stosując zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego.

● Pracownik, którego wymiar czasu pracy ulegnie odpowiedniemu zmniejszeniu, ponieważ 24 grudnia oraz w sobotę przed Wielkanocą będzie pracował krócej, zachowa prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany. W takim przypadku jego wynagrodzenie powinno być obliczone z zastosowaniem zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego. [przykład 23]

PRZYKŁAD 23

Jak za urlop

Pracownik zgodnie z indywidualnym rozkładem pracy powinien pracować w Wigilię od godz. 9.00 do godz. 17.00. Zgodnie z przepisami ustawy będzie mógł wykonywać pracę tylko do 14.00. Nie otrzyma jednak za pracę w takim dniu niższego wynagrodzenia. Zachowa prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany, czyli w tym przypadku za trzy godziny. Wynagrodzenie za ten czas zostanie obliczone zgodnie z zasadami właściwymi przy ustalaniu wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, a zatem będzie uwzględniało zmienne składniki wynagrodzenia z ostatnich trzech, a w razie ich znacznych wahań - nawet z ostatnich 12 miesięcy.

ROZDZIAŁ 4

Przepisy karne

1. Kto, wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedziele lub święta, powierza wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu, podlega karze grzywny w wysokości od 1000 do 100 000 zł.

2. Tej samej karze podlega, kto wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem po godzinie 14⁰⁰ w dniu 24 grudnia lub w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy, powierza wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu.

● Prowadzenie handlu lub wykonywanie zakazanych przez ustawę czynności związanych z handlem nie pozostanie bez konsekwencji. Przepisy karne ustawy wprowadzają odpowiedzialność wykroczeniową za nieprzestrzeganie jej przepisów. Zgodnie z ich dyspozycją ten, kto wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedziele i święta powierza wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu, podlega karze grzywny w wysokości od 1000 do 100 000 zł. Tej samej karze podlega ten, kto nie przestrzega zakazu handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem po godz. 14.00 w wigilię Bożego Narodzenia oraz w sobotę poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy. Dla udowodnienia popełnienia takiego wykroczenia nie jest konieczne wykazanie złośliwości ani uporczywości, a zatem teoretycznie nawet jednorazowe naruszenie jest wystarczające dla ukarania.

W praktyce oznacza to, że w przypadku kontroli PIP inspekcja najprawdopodobniej w pierwszej kolejności wyda upomnienie zakazujące dalszego handlu w święta i niedziele objęte zakazem. Za organizowanie pracy w niedziele objęte zakazem handlu PIP może również nałożyć na osobę odpowiedzialną (a nie na spółkę) mandat w wysokości do 2000 zł. W przypadku gdy dana osoba została już dwukrotnie ukarana za tego typu naruszenie, a w ciągu dwóch lat od ostatniego ukarania znów popełni wykroczenie dotyczące ograniczeń organizowania pracy w handlu w niedziele i święta, PIP może nałożyć mandat w wyższej wysokości, tj. do 5000 zł. Możliwe jest także, że inspekcja uzna taką karę za zbyt niską i skieruje wniosek o ukaranie do sądu - wówczas sąd będzie mógł wymierzyć karę grzywny we wskazanej powyżej wysokości (od 1000 do 100 000 zł). Warto przy tym podkreślić, że PIP nie nakłada mandatu na firmę (spółkę), ale na konkretną osobę, która organizując pracę, dopuściła się wykroczenia. W przypadku powtarzającego się nieprzestrzegania przepisów pracodawca nie może wykluczyć tego, że PIP zawiadomi o sprawie prokuraturę, która może wszcząć postępowanie karne o naruszenie przepisów o zakazie handlu w niedziele i święta. Przestępstwo to podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolności do lat 2.

Należy przy tym pamiętać, że ustawa wprowadziła także zmiany do regulacji dotyczących Państwowej Inspekcji Pracy, o czym będzie mowa dalej.

Orzekanie w sprawach o czyny, o których mowa w art. 10, następuje w trybie przepisów ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 1713, z późn. zm.).

● Przepis reguluje tryb postępowania w sprawach dotyczących prowadzania handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem w niedziele i święta. Postępowanie odbywa się w trybie kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (zob. też komentarz do zmian w tym kodeksie w dalszej części).

ROZDZIAŁ 5

Zmiany w przepisach obowiązujących i przepis końcowy

1. W okresie od dnia 1 marca do dnia 31 grudnia 2018 r. zakaz, o którym mowa w art. 5, nie obowiązuje w pierwszą i ostatnią niedzielę każdego miesiąca kalendarzowego.

2. Jeżeli w pierwszą lub w ostatnią niedzielę miesiąca kalendarzowego przypada święto, przepis art. 5 stosuje się.

● Zakaz pracy w handlu będzie wchodził w życie stopniowo. Do końca br. zakaz nie będzie obowiązywać w pierwszą i ostatnią niedzielę każdego miesiąca, a także w dwie kolejne niedziele poprzedzające Boże Narodzenie i w niedzielę poprzedzającą Wielkanoc.

1. W okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2019 r. zakaz, o którym mowa w art. 5, nie obowiązuje w ostatnią niedzielę każdego miesiąca kalendarzowego.

2. Jeżeli w ostatnią niedzielę miesiąca kalendarzowego przypada święto, przepis art. 5 stosuje się.

● W 2019 roku zakaz nie będzie obowiązywać w ostatnią niedzielę każdego miesiąca, a także w dwie kolejne niedziele poprzedzające Boże Narodzenie i w niedzielę poprzedzającą Wielkanoc. Zakaz będzie obowiązywał, gdy w ostatnią niedzielę każdego miesiąca w 2019 roku przypadnie święto. Natomiast począwszy od 2020 roku handel będzie mógł być prowadzony jedynie w ostatnią niedzielę stycznia, kwietnia, czerwca i sierpnia każdego kolejnego roku kalendarzowego, a także w dwie kolejne niedziele poprzedzające Boże Narodzenie i w niedzielę poprzedzającą Wielkanoc.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 marca 2018 r.

● Ustawa weszła w życie 1 marca 2018 r., ale jej skutki odczujemy stopniowo. Ograniczenie zakazu pracy w handlu zostało bowiem rozłożone na raty - tak, by w 2020 roku zakaz pracy w handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem objął prawie wszystkie niedziele. Handel będzie dopuszczalny jedynie w ostatnią niedzielę stycznia, kwietnia, czerwca i sierpnia każdego kolejnego roku kalendarzowego, a także w dwie kolejne niedziele poprzedzające Boże Narodzenie i w niedzielę poprzedzającą Wielkanoc.