Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (cz. 2)
(t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.)
Uwaga
Przepisy zmienione w okresie od sierpnia 2015 r. do lutego 2016 r. zostały zaznaczone kolorem zielonym.
Przepis art. 53 § 5 Kodeksu pracy stosuje się odpowiednio do pracownika pobierającego świadczenie rehabilitacyjne, jeżeli zgłosi on swój powrót do pracodawcy niezwłocznie po wyczerpaniu tego świadczenia, choćby nastąpiło to po upływie 6 miesięcy od rozwiązania stosunku pracy.
●Pracodawca nie może rozwiązać z pracownikiem umowy o pracę za wypowiedzeniem w czasie korzystania przez pracownika ze świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze trzy miesiące od daty jego przyznania. Wypowiedzenia nie można bowiem dokonać w czasie urlopu pracownika oraz innej usprawiedliwionej jego nieobecności w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Okres korzystania ze świadczenia rehabilitacyjnego jest okresem usprawiedliwionej nieobecności w pracy, zatem pracodawca nie może w tym okresie wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, o ile nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Pracodawca może natomiast rozwiązać umowę o pracę w trybie natychmiastowym, jeżeli niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwała:
1) dłużej niż trzy miesiące, gdy pracownik był zatrudniony u tego pracodawcy mniej niż sześć miesięcy, lub
2) dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze trzy miesiące, gdy pracownik był zatrudniony u tego pracodawcy co najmniej sześć miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.
●Jeżeli zatem okres zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy przekroczył sześć miesięcy lub gdy niezdolność do pracy wynikała z choroby zawodowej lub wypadku przy pracy, pracodawca może rozwiązać z nim umowę o pracę wówczas, gdy okres niezdolności przekroczy łączny okres pobierania z tego powodu wynagrodzenia i zasiłku oraz świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze trzy miesiące. Tego okresu ochronnego pracodawca nie może skrócić. Natomiast nie wlicza się dalszego okresu korzystania ze świadczenia rehabilitacyjnego, który może trwać do 12 miesięcy. Oznacza to, że po upływie trzeciego miesiąca pobierania świadczenia rehabilitacyjnego pracownik nie korzysta już z ochrony przed rozwiązaniem umowy o pracę.
Ilekroć w przepisach o ubezpieczeniu społecznym, o ubezpieczeniu zdrowotnym, o emeryturach i rentach, a także w przepisach, które uzależniają uprawnienia od dochodu rodziny, jest mowa o zasiłku chorobowym, należy przez to rozumieć również świadczenie rehabilitacyjne.
●W zasadzie zasiłki nie stanowią przychodu w rozumieniu przepisów odrębnych poza niektórymi wyjątkami, do których zaliczyć można np. świadczenia rodzinne. Otóż art. 3 ust. 1c ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.) stanowi, że za przychód uwzględniany przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych uważa się m.in.:
1) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,
2) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym także zasiłki chorobowe określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
Do świadczenia rehabilitacyjnego stosuje się odpowiednio przepisy art. 11 ust. 4 i 5, art. 12, art. 13 ust. 1, art. 15 i 17.
●Do świadczenia rehabilitacyjnego stosuje się niektóre przepisy dotyczące zasiłku chorobowego. Oznacza to, że:
1) prawo do świadczenia rehabilitacyjnego przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy orzeczonej w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS (decyzji ZUS), nie wyłączając dni wolnych od pracy (art. 11 ust. 4 ustawy zasiłkowej),
2) gdy okres przyznanego świadczenia rehabilitacyjnego zostanie orzeczony w miesiącach, za miesiąc uważa się 30 dni, np. świadczenie przyznane od 4 lutego 2016 r. na trzy miesiące przysługuje do 3 maja 2016 r. (art. 11 ust. 5 ustawy zasiłkowej),
3) świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje za takie same okresy jak zasiłek chorobowy, zarówno w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i po jego ustaniu (art. 12 i art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej),
4) świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje, gdy zostanie stwierdzone, że ubezpieczony wykorzystuje je niezgodnie z jego celem albo że w czasie jego pobierania wykonuje pracę zarobkową oraz gdy niezdolność do pracy została spowodowana w wyniku umyślnego wykroczenia lub przestępstwa popełnionego przez ubezpieczonego.
Rozdział 4
Zasiłek wyrównawczy
1. Zasiłek wyrównawczy przysługuje ubezpieczonemu będącemu pracownikiem ze zmniejszoną sprawnością do pracy, wykonującemu pracę:
1) w zakładowym lub międzyzakładowym ośrodku rehabilitacji zawodowej,
2) u pracodawcy na wyodrębnionym stanowisku pracy, dostosowanym do potrzeb adaptacji lub przyuczenia do określonej pracy,
jeżeli jego miesięczne wynagrodzenie osiągane podczas rehabilitacji jest niższe od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ustalonego w myśl art. 36-42.
2. O potrzebie przeprowadzenia rehabilitacji zawodowej orzeka wojewódzki ośrodek medycyny pracy lub lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
3. Zasiłek wyrównawczy przysługuje przez okres rehabilitacji zawodowej w warunkach, o których mowa w ust. 1, z zastrzeżeniem ust. 4.
4. Prawo do zasiłku wyrównawczego ustaje:
1) z dniem zakończenia rehabilitacji zawodowej i przesunięcia do innej pracy, nie później jednak niż po 24 miesiącach od dnia, w którym ubezpieczony będący pracownikiem podjął rehabilitację;
2) jeżeli z uwagi na stan zdrowia ubezpieczonego będącego pracownikiem rehabilitacja zawodowa stała się niecelowa.
5. O okolicznościach, o których mowa w ust. 4 pkt 2, orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
6. Do orzeczeń lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, o których mowa w ust. 2 i 5, mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 18 ust. 4 i 5.
1. Zasiłek wyrównawczy stanowi różnicę między przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem ustalonym w myśl art. 36-42 a miesięcznym wynagrodzeniem osiągniętym za pracę w warunkach rehabilitacji zawodowej.
2. Jeżeli ubezpieczony będący pracownikiem przepracował tylko część miesiąca wskutek nieobecności w pracy z przyczyn usprawiedliwionych, zasiłek wyrównawczy za ten miesiąc przysługuje w wysokości różnicy między przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem ustalonym w myśl art. 36-42, zmniejszonym o jedną trzydziestą część za każdy dzień tej nieobecności, a wynagrodzeniem osiągniętym w tym miesiącu.
Zasiłek wyrównawczy nie przysługuje ubezpieczonemu będącemu pracownikiem, uprawnionemu do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
●Zasiłek wyrównawczy przysługuje tylko tym ubezpieczonym, którzy są pracownikami. Pozostałe osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu nie mają do niego prawa. Wynika to ze specyfiki tego świadczenia, które zależne jest od rodzaju i charakteru zatrudnienia. Chodzi tu o warunki, w jakich praca jest wykonywana - do otrzymywania świadczenia będzie uprawniona wyłącznie taka osoba, która wykonywała pracę narażającą na obniżenie jej sprawności, a w konsekwencji doprowadza do niezdolności do tej pracy. Zasiłek wyrównawczy ma zatem charakter prewencyjny. Do jego wypłaty dochodzi bowiem wówczas, gdy u pracownika zostanie stwierdzony stan zdrowia uniemożliwiający zatrudnienie na dotychczasowym stanowisku pracy, ale nie powodujący jeszcze absencji, skutkującej wypłatą wynagrodzenia za czas choroby/zasiłku chorobowego. Jeżeli przed powstaniem niezdolności do pracy skutkującej nieobecnością w pracy z powodu choroby, istnieje możliwość leczenia pracownika, która przywróci mu zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku, odsuwa się go od pracy na nim, proponując wykonywanie jej na innym, niezagrażającym jego zdrowiu. W takim przypadku zatrudniony ma jednocześnie możliwość leczenia i wykonywania pracy, nie korzystając w przerwy w zatrudnieniu spowodowanej chorobą. Gdy z powodu obniżenia sprawności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku, spowodowanej stanem zdrowia, istnieje konieczność przesunięcia pracownika do innej pracy, może być ona wykonywana:
1) w zakładowym lub międzyzakładowym ośrodku rehabilitacji zawodowej,
2) u pracodawcy na wyodrębnionym stanowisku pracy, dostosowanym do potrzeb adaptacji lub przyuczenia do określonej pracy.
Okres pracy na nowym stanowisku pracy jest nazywany okresem rehabilitacji zawodowej.
●W razie okoliczności uzasadnionych stanem zdrowia pracownika i w konsekwencji skutkujących przesunięciem go do pracy na inne stanowisko pracy, o których mowa wyżej, gdy miesięczne wynagrodzenie tego pracownika osiągane w ramach rehabilitacji zawodowej jest niższe od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ustalonego na zasadach określonych dla zasiłku chorobowego, przysługuje mu zasiłek wyrównawczy. [przykład 1]
●Jeżeli w którymkolwiek z miesięcy zatrudnienia pracownika w ramach rehabilitacji zawodowej przepracował on tylko część miesiąca ze względu na nieobecność w pracy z przyczyn usprawiedliwionych, zasiłek wyrównawczy za ten miesiąc przysługuje w wysokości różnicy między przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem, które pobierał w okresie 12 miesięcy przed powstaniem prawa do tego zasiłku, ustalonym na zasadach obowiązujących przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, zmniejszonym o jedną trzydziestą część za każdy dzień tej nieobecności, a wynagrodzeniem osiągniętym w tym miesiącu. [przykład 2]
PRZYKŁAD 1
Jaka kwota świadczenia
Lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że ze względu na stan zdrowia pracownica powinna odbywać rehabilitację zawodową przez okres jednego roku, począwszy od stycznia 2016 r. Pracownica odbywa ją w międzyzakładowym ośrodku rehabilitacji zawodowej. Jej przychód w okresie odbywania rehabilitacji określono na 2000 zł. Przed podjęciem pracy w ramach rehabilitacji osiągała ona stały miesięczny przychód w kwocie 2600 zł. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone jej za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym podjęła rehabilitację (styczeń-grudzień 2015 r.), obliczone według zasad określonych dla ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, wyniosło zatem 2243,54 zł.
Wynagrodzenie to ustalono w następujący sposób:
1) miesięczny przychód za okres od stycznia do grudnia 2015 r. w kwocie 2600 zł pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne, finansowane przez ubezpieczoną, w kwocie 356,46 zł (13,71 proc. z kwoty 2600 zł) = miesięczne wynagrodzenie pracownicy w tym okresie, tj. 2243,54 zł,
2) przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od stycznia do grudnia 2015 r. wynosiło 2243,54 zł (2243,54 zł x 12 miesięcy = 26 922,48 zł; 26 922,48 zł : 12 miesięcy = 2243,54 zł).
Wynagrodzenie pracownicy w okresie odbywania rehabilitacji zawodowej po odliczeniu składek wynosi 1725,80 zł (2000 zł - 274,20 zł [13,71 proc. z kwoty 2000 zł] = 1725,80 zł).
Zasiłek wyrównawczy przysługuje pracownicy zatem w kwocie 517,74 zł miesięcznie (2243,54 zł - 1725,80 zł).
PRZYKŁAD 2
W razie nieobecności w pracy
Decyzją lekarza orzecznika ZUS pracownik został skierowany na rehabilitację zawodową, którą będzie odbywał przez dwa lata w zakładzie pracy na specjalnie przystosowanym do tego stanowisku. Pracę w ramach rehabilitacji zawodowej zatrudniony podjął 1 lutego 2016 r. Wcześniej osiągał on przychód w stałej miesięcznej wysokości 2400 zł. Podczas rehabilitacji zawodowej jego przychód miesięczny wynosi 1800 zł. W związku z tym za luty 2016 r. pracownik otrzymał zasiłek wyrównawczy w kwocie 517,74 zł. Został on obliczony następująco:
1) Ustalono przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownika za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym rozpoczął rehabilitację zawodową:
● miesięczny przychód za okres od lutego 2015 r. do stycznia 2016 r. w kwocie 2400 zł pomniejszony o kwotę składek na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego, tj. 329,04 zł (13,71 proc. z 2400 zł) = miesięczne wynagrodzenie pracownika w tym okresie w kwocie 2070,96 zł,
● przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od lutego 2015 r. do stycznia 2016 r. wynosiło 2070,96 zł (2070,96 zł x 12 miesięcy = 24 851,52; 24851,52 zł : 12 miesięcy = 2070,96 zł).
2) Wynagrodzenie w ramach rehabilitacji zawodowej w lutym 2016 r. wynosi 1553,22 zł (1800 zł - 246,78 zł [13,71 proc. z kwoty 1800 zł] = 1553,22 zł).
3) Zasiłek wyrównawczy za luty 2016 r. wynosi zatem: 2070,96 zł - 1553,22 zł = 517,74 zł.
W marcu 2016 r. pracownik nie przepracował pełnego miesiąca w ramach rehabilitacji zawodowej, ponieważ przez 10 dni sprawował opiekę nad chorą żoną i otrzymał z tego tytułu zasiłek opiekuńczy. W związku z tym jego przychód za 14 dni pracy w ramach rehabilitacji zawodowej wyniósł 840 zł.
Zasiłek wyrównawczy za marzec 2016 r. to zatem kwota 595,82 zł. Została ona obliczona następująco:
1) Przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownika za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym rozpoczął pracę w ramach rehabilitacji zawodowej (tj. za okres od lutego 2016 r. do stycznia 2016 r.) wynoszące 2070,96 zł zostało pomniejszone o jedną trzydziestą część za każdy dzień nieobecności pracownika w pracy z powodu sprawowania opieki, tj. o kwotę 660,30 zł (2070,96 zł : 30 = 69,03 zł; 69,03 zł x 10 dni sprawowanej opieki = 690,30 zł) i wyniosło 1380,66 zł (2070,96 zł - 690,30 zł =1380,66 zł).
2) Wynagrodzenie w ramach rehabilitacji zawodowej wyniosło 724,84 zł (840 zł - 115,16 zł [13,71 proc. z kwoty 840 zł] = 724,84 zł).
3) Zasiłek wyrównawczy za marzec 2016 r. wynosi 655,82 zł (1380,66 zł - 724,84 zł = 655,82 zł).
●O potrzebie rehabilitacji zawodowej orzeka wojewódzki ośrodek medycyny pracy lub lekarz orzecznik ZUS.
●Prawo do zasiłku wyrównawczego przysługuje przez okres ustalony jako okres rehabilitacji zawodowej, nie dłużej jednak niż przez 24 miesiące.
●Prawo do zasiłku wyrównawczego ustaje:
1) z dniem zakończenia rehabilitacji zawodowej i przesunięcia do innej pracy, nie później jednak niż po 24 miesiącach od dnia, w którym pracownik podjął rehabilitację,
2) jeżeli z uwagi na stan zdrowia zatrudnionego rehabilitacja zawodowa stała się niecelowa.
Lekarz orzecznik ZUS orzeka o stanie zdrowia umożliwiającym zakończenie rehabilitacji zawodowej, określając jej końcową datę.
●W razie wydania przez lekarza orzecznika ZUS orzeczenia o konieczności przeprowadzenia rehabilitacji zawodowej albo takiego, z którego wynika, że z uwagi na stan zdrowia pracownika dalsza rehabilitacja zawodowa jest niecelowa, od orzeczenia tego przysługuje ubezpieczonemu sprzeciw do komisji lekarskiej w terminie i na zasadach przewidzianych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy dodać, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie wniesiono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej ZUS stanowi podstawę wydania decyzji w sprawie zasiłku wyrównawczego.
●Jeżeli pracownik ma prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, to zasiłek wyrównawczy mu nie przysługuje. Oznacza to, że osiąganie przychodów z tytułu tych świadczeń nie daje prawa do zasiłku wyrównawczego. Przykładowo osoba z ustalonym prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy podejmuje zatrudnienie i w czasie tego zatrudnienia zostaje stwierdzone, że nie powinna wykonywać dalej pracy na dotychczasowym stanowisku w związku z pogarszającym się stanem zdrowia, które może doprowadzić do czasowej niezdolności do pracy. Pracownik zostaje zatem przesunięty do pracy na innym stanowisku pracy, niezagrażającym jego zdrowiu i z tego tytułu otrzymuje niższe wynagrodzenie. W takim przypadku nie przysługuje mu jednak zasiłek wyrównawczy stanowiący różnicę między wynagrodzeniem uzyskiwanym na dotychczasowym i nowym stanowisku pracy.
(uchylony - z dniem 14 sierpnia 2015 r.)
Rozdział 5
(uchylony)
(uchylony)
(uchylony)
Rozdział 6
Zasiłek macierzyński
1. Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego:
1) urodziła dziecko;
2) przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia, i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia;
3) przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia.
2. Przepisy ust. 1 pkt 2 i 3 stosuje się odpowiednio do ubezpieczonego.
3. W przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną - matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego, po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do ubezpieczonych, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 2.
5. W przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną - matkę dziecka, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, z pobierania zasiłku macierzyńskiego, po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo ubezpieczonemu - innemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
6. Po wykorzystaniu przez ubezpieczoną - matkę dziecka zasiłku macierzyńskiego za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie, ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres, w którym ubezpieczona - matka dziecka przebywa w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Zasiłek macierzyński ubezpieczonej - matki dziecka przerywa się na okres, w którym z zasiłku tego korzysta ubezpieczony - ojciec dziecka albo inny ubezpieczony członek najbliższej rodziny.
7. W przypadku zgonu ubezpieczonej - matki dziecka albo porzucenia przez nią dziecka, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W przypadku porzucenia dziecka przez ubezpieczoną - matkę dziecka zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, za okres przypadający po dniu porzucenia dziecka przez ubezpieczoną - matkę dziecka, nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez nią 8 tygodni zasiłku macierzyńskiego po porodzie.
8. Przepisy ust. 3-7 stosuje się odpowiednio, w przypadku gdy matka albo ojciec dziecka korzysta z prawa do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego na podstawie przepisów odrębnych.
9. W przypadku:
1) zgonu matki dziecka nieobjętej ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, określonym w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, albo nieposiadającej tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,
2) porzucenia dziecka przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem, o którym mowa w pkt 1, albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,
3) niemożności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem, o którym mowa w pkt 1, albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji - zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka albo innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, za okres przypadający po dniu zaistnienia tych okoliczności.
10. W przypadku podjęcia przez matkę dziecka, nieposiadającą tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, określonym w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zatrudnienia w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, do wyczerpania wymiaru zasiłku, nie dłużej niż przez okres trwania zatrudnienia matki.
[zmiany weszły w życie 2 stycznia 2016 r.]
●Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej - matce dziecka, a w niektórych przypadkach także ubezpieczonemu - ojcu dziecka (np. gdy matka przebywa w szpitalu albo posiada orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji bądź o niepełnosprawności w stopniu znacznym). Należy przez to rozumieć, że zasiłek ten przysługuje przede wszystkim matce dziecka, która pozostaje w ubezpieczeniu chorobowym, niezależnie od tego, czy podlega temu ubezpieczeniu obowiązkowo, czy dobrowolnie, a ubezpieczonemu - ojcu dziecka lub innemu członkowi najbliższej rodziny tylko wtedy, gdy matka z określonych przyczyn nie może go otrzymać. Przyczyny te zostaną omówione w dalszej części komentarza.
●Zasiłek macierzyński przysługuje także ubezpieczonej - matce oraz ubezpieczonemu - ojcu dziecka, jeżeli przyjmą na wychowanie dziecko w wieku do 7. roku życia, albo przyjmą na wychowanie dziecko (bez względu na wiek) w ramach rodziny zastępczej. Jeśli wobec dziecka została podjęta decyzja o odroczeniu obowiązku szkolnego w związku z jego stanem zdrowia, zasiłek macierzyński w powyższych przypadkach przysługuje, gdy dziecko przyjęte na wychowanie nie ukończyło jeszcze 10. roku życia.
●Artykuł 29 ust. 3 jest odpowiednikiem art. 180 par. 4 i 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm., dalej: k.p.). Komentowany przepis przewiduje, że ubezpieczona - matka dziecka może zrezygnować z urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią co najmniej 14 tygodni tego urlopu, pod warunkiem, iż z jego dalszej części skorzysta ubezpieczony - ojciec dziecka. Tym samym zasiłek macierzyński przysługuje takiemu ojcu, gdy ubezpieczona - matka dziecka rezygnuje z jego pobierania po 14 tygodniach, przy czym ojciec, który jest pracownikiem, musi uzyskać prawo do urlopu macierzyńskiego za dalszy okres, a gdy nim nie jest -powinien przerwać działalność zarobkową w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Zasada ta ma zastosowanie także w przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie, w tym również w ramach rodziny zastępczej. W razie podjęcia decyzji o rezygnacji z urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu 14 tygodni tego urlopu, pracownica zgłasza pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego najpóźniej na 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Powinna do niego dołączyć zaświadczenie pracodawcy zatrudniającego pracownika - ojca wychowującego dziecko potwierdzające termin rozpoczęcia przez niego urlopu macierzyńskiego wskazany w jego wniosku o udzielenie urlopu, przypadający bezpośrednio po terminie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego przez matkę.
Uwaga! Taka sama zasada dotyczy sytuacji, gdy po rezygnacji ubezpieczonej - matki dziecka po 14 tygodniach pobierania przez nią zasiłku macierzyńskiego dalszą osobistą opiekę nad dzieckiem przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, będzie sprawował ubezpieczony - ojciec dziecka niebędący pracownikiem, który w tym celu przerwie działalność zarobkową.
●Począwszy od 2 stycznia 2016 r. wprowadzono regulacje dotyczące prawa do zasiłku macierzyńskiego dla ubezpieczonego - ojca dziecka lub innego ubezpieczonego członka rodziny w przypadku gdy matka dziecka uzyska orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji albo o niepełnosprawności w stopniu znacznym (ta druga przesłanka pojawia się w wyjaśnieniach ZUS) i stan zdrowia uniemożliwia jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Zmiany w tym zakresie do art. 29 ustawy zasiłkowej wprowadzono ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1268). Począwszy od 2 stycznia 2016 r., gdy ubezpieczona - matka dziecka uzyskała orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka lub innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego na warunkach macierzyńskiego albo rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej pieki nad dzieckiem.
Ojciec dziecka lub inny ubezpieczony członek najbliższej rodziny ma prawo do zasiłku macierzyńskiego w zależności od tego, kiedy matka dziecka uzyskała orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji/orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Jeżeli ubezpieczona - matka dziecka:
1) uzyska orzeczenie przed porodem albo po urodzeniu dziecka, ale przed upływem ośmiu tygodni po porodzie - po wykorzystaniu przez nią co najmniej ośmiu tygodni zasiłku macierzyńskiego,
2) uzyska orzeczenie po upływie ośmiu tygodni po porodzie - od dnia następnego (tak wynika z wyjaśnień ZUS) po dniu ustalonym jako dzień powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji do końca okresu odpowiadającego okresowi urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego.
●Zgodnie z art. 29 ust. 6 gdy ubezpieczona - matka dziecka przebywa w szpitalu, po okresie 8 tygodni pobierania zasiłku może go przerwać, o ile o zasiłek ten wystąpi ubezpieczony - ojciec dziecka lub inny ubezpieczony członek najbliższej rodziny. W takim przypadku ojcu przysługuje prawo do części zasiłku za okres pobytu matki dziecka w szpitalu. Odpowiednikiem tej regulacji jest art. 180 par. 10 i 11 k.p.
Istotne jest, aby łączny wymiar zasiłku macierzyńskiego wykorzystanego przez matkę i ojca dziecka nie przekraczał wymiaru wynikającego z kodeksu pracy. Należy dodać, że za okres pobytu w szpitalu ubezpieczona, która przerwie pobieranie zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu go co najmniej za 8 tygodni, ma prawo (na ogólnych zasadach) do wynagrodzenia za czas choroby na podstawie art. 92 k.p. albo do zasiłku chorobowego, gdy okres wypłaty wynagrodzenia za czas choroby został wykorzystany przez nią w okresie wcześniejszym. [przykład 3]
PRZYKŁAD 3
Pobyt matki w szpitalu
Pracownica urodziła dziecko 2 lutego 2016 r. Od tej daty korzysta z urlopu udzielonego do 20 czerwca 2016 r. i zasiłku macierzyńskiego za ten okres. Od 31 marca 2016 r. przebywa w szpitalu i w związku z tym wystąpiła do pracodawcy o przerwanie urlopu i pobierania zasiłku macierzyńskiego od 31 marca 2016 r. (a więc już po 8 tygodniach wykorzystania tego urlopu i zasiłku). Od tego dnia o urlop i zasiłek macierzyński wystąpił pracownik - ojciec dziecka. Pracownica przebywała w szpitalu do 31 maja 2016 r.
Ojciec dziecka ma prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego od 31 marca do 31 maja 2016 r. Matka w tym okresie ma prawo do wynagrodzenia za czas choroby od 1 kwietnia do 3 maja 2016 r. i zasiłku chorobowego od 4 do 31 maja 2016 r. Po pobycie w szpitalu, od 1 do 20 czerwca 2016 r. ma prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego.
●Art. 29 ust. 7 w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2016 r. reguluje sytuację zgonu ubezpieczonej - matki dziecka albo porzucenia przez nią dziecka. Odpowiednikiem tej regulacji jest art. 180 par. 12 i 13 k.p.
Z art. 180 par. 12 k.p. wynika, że w przypadku zgonu pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego albo ubezpieczonej - matki dziecka w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu, pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu zgonu pracownicy albo ubezpieczonej - matki dziecka.
Z kolei art. 180 par. 13 k.p. reguluje prawo do urlopu macierzyńskiego w przypadku porzucenia dziecka przez pracownicę w czasie urlopu macierzyńskiego albo ubezpieczoną - matkę dziecka w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu. Z przepisu tego wynika, że w takiej sytuacji pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu porzucenia dziecka, nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez:
1) pracownicę co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie,
2) ubezpieczoną - matkę dziecka zasiłku macierzyńskiego za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie.
Uwaga! Prawo do zasiłku macierzyńskiego w przypadku śmierci matki lub porzucenia przez nią dziecka przysługuje także wtedy, gdy nie podlegała ona ubezpieczeniu chorobowemu. Ubezpieczonemu - ojcu dziecka lub innemu członkowi najbliższej rodziny zasiłek macierzyński przysługuje wówczas pod warunkiem przerwania zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Zasiłek przysługuje w tej sytuacji za pozostały do wykorzystania okres przypadający od dnia następnego po dniu śmierci matki dziecka niepodlegającej ubezpieczeniu chorobowemu albo po dniu porzucenia przez nią dziecka do końca okresu, w którym z tych uprawnień korzystałaby matka dziecka, jeśli byłaby ubezpieczona.
●Od 22 lutego 2016 r. do kodeksu pracy (art. 182 k.p.) wprowadzono zmianę określającą, że matce dziecka nie przysługuje część urlopu macierzyńskiego przypadająca po dniu oddania dziecka w celu przysposobienia albo umieszczenia przez nią dziecka na podstawie orzeczenia sądu w pieczy zastępczej, w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, pielęgnacyjno-wychowawczym albo rehabilitacji leczniczej. Po porodzie przysługuje jej jednak urlop macierzyński w wymiarze nie krótszym niż 8 tygodni. Od 1 marca 2016 r. art. 182 k.p. ulegnie zmianie na mocy ustawy z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1268). W jego nowym brzmieniu dookreślono, że art. 182 k.p. dotyczy pracownicy porzucającej dziecko lub umieszczającej je na podstawie orzeczenia sądu w pieczy zastępczej, w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, pielęgnacyjno-opiekuńczym albo rehabilitacji leczniczej.
Prawo do części urlopu macierzyńskiego przysługuje nie wcześniej niż po wykorzystaniu przez pracownicę 8 tygodni urlopu macierzyńskiego. Za okres przypadający po dniu porzucenia dziecka przed upływem 8 tygodni po porodzie, pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje prawo do dodatkowego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 32a ustawy zasiłkowej.
Zasadę tę stosuje się odpowiednio do:
1) ubezpieczonych niebędących pracownikami,
2) osób pobierających zasiłek macierzyński w okresie urlopu wychowawczego,
3) osób pobierających zasiłek macierzyński po ustaniu tytułu ubezpieczenia.
●Odpowiednikiem art. 29 ust. 10 ustawy zasiłkowej jest art. 180 par. 17 k.p., który określa, że w przypadku gdy matka dziecka nieposiadająca tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa podejmie zatrudnienie w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko przysługuje w okresie trwania zatrudnienia matki dziecka prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej od dnia podjęcia zatrudnienia przez matkę dziecka aż do wyczerpania wymiaru urlopu, który przysługiwałby matce, gdyby była ubezpieczona. Za ten okres pracownikowi - ojcu dziecka przysługuje zasiłek macierzyński. Powinien on wystąpić z wnioskiem o udzielenie urlopu macierzyńskiego w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z części urlopu. Prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego istnieje także wtedy, gdy matka dziecka podejmie zatrudnienie w czasie urlopu rodzicielskiego. [przykład 4]
PRZYKŁAD 4
Podjęcie zatrudnienia przez matkę dziecka
Niepracująca matka dziecka niepodlegająca ubezpieczeniu chorobowemu także z innego tytułu urodziła dziecko 4 stycznia 2016 r. 14 marca 2016 r. została zatrudniona na 1 etatu. Pracownik - ojciec wychowujący dziecko wystąpił do swojego pracodawcy o urlop macierzyński i zasiłek macierzyński od 14 marca do 22 maja 2016 r. (okres pozostały do 140 dni, czyli 20 tygodni urlopu macierzyńskiego, licząc od 4 stycznia 2016 r.). Następnie wystąpił o urlop rodzicielski w pełnym wymiarze od 23 maja 2016 r. do 2 stycznia 2017 r. (32 tygodnie - 224 dni). Matka dziecka przerwała zatrudnienie 31 sierpnia 2016 r., zatem ojcu dziecka urlop rodzicielski i zasiłek macierzyński nie przysługują od 1 września 2016 r.
●Zgodnie z art. 29 ust. 10 ustawy zasiłkowej zasiłek przysługuje również ubezpieczonemu - ojcu dziecka, który przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, do wyczerpania wymiaru zasiłku, nie dłużej niż przez okres trwania zatrudnienia matki.
●Ustawa z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1268) od 2 stycznia 2016 r. wprowadziła w art. 1751 pkt 2 i 3 k.p. oraz w art. 29 ust. 3-10 ustawy zasiłkowej uregulowania dotyczące rozszerzenia sytuacji, w których rodzice dziecka mogą się dzielić uprawnieniami związanymi z rodzicielstwem. Dotyczy to także tych przypadków, gdy jeden z rodziców dziecka jest pracownikiem, a drugi jest osobą ubezpieczoną w systemie pozapracowniczym. Ponadto w przypadkach, o których mowa w art. 29 ust. 3-7 ustawy zasiłkowej, tj. w przypadkach rezygnacji przez ubezpieczoną - matkę dziecka z zasiłku macierzyńskiego po 14 tygodniach jego pobierania, rezygnacji z zasiłku macierzyńskiego przez matkę dziecka posiadającą orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji/o niepełnosprawności w stopniu znacznym, przerwania pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres pobytu w szpitalu, śmierci matki dziecka i porzucenia dziecka przez matkę, dzielenie się przez rodziców uprawnieniami rodzicielskimi dotyczy także sytuacji, gdy jeden z nich jest osobą ubezpieczoną, a drugi korzysta z prawa do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego na podstawie przepisów odrębnych, np. jako funkcjonariusz.
●Nowością wprowadzoną na mocy ustawy z 24 lipca 2015 r. od 2 stycznia 2016 r. jest zasada, zgodnie z którą dodatkowe zatrudnienie w czasie urlopu rodzicielskiego u pracodawcy udzielającego tego urlopu powoduje wydłużenie tej części urlopu rodzicielskiego, podczas której pracownik łączy korzystanie z urlopu z wykonywaniem pracy (art. 1821f k.p.). Przed nowelizacją przepisów pracownik mógł pracować w czasie korzystania z urlopu rodzicielskiego u pracodawcy, który mu tego urlopu udzielił w wymiarze nie wyższym niż połowa wymiaru czasu pracy, ale nie przekładało się to na okres trwania urlopu rodzicielskiego. Po 1 stycznia 2016 r., gdy pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który udzielił mu tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, wymiar urlopu rodzicielskiego ulega wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w czasie korzystania z urlopu lub jego części. W razie okoliczności uzasadniających wydłużenie okresu urlopu rodzicielskiego jego całkowity wymiar nie może przekroczyć:
1) 64 tygodni, gdy przy jednym porodzie urodziło się jedno dziecko albo gdy na wychowanie zostało przyjęte jedno dziecko,
2) 68 tygodni, gdy przy jednym porodzie urodziło się więcej niż jedno dziecko albo gdy na wychowanie zostało przyjęte więcej niż jedno dziecko.
Okres, o który urlop rodzicielski ulega wydłużeniu w związku z wykonywaniem dodatkowego zatrudnienia w czasie tego urlopu, stanowi iloczyn liczby tygodni, w których pracownik korzysta z urlopu rodzicielskiego i dodatkowo pracuje, i wymiaru czasu wykonywanej dodatkowo pracy. Zasiłek macierzyński w powyższym przypadku ulega pomniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. [przykład 5]
PRZYKŁAD 5
Obniżenie zasiłku
Matce dziecka zatrudnionej na 1 etatu przysługuje urlop rodzicielski w wymiarze 32 tygodni. Przez cały ten okres wykonuje pracę dodatkową w wymiarze 1 etatu. Urlop rodzicielski ulega wydłużeniu o 8 tygodni - 32 tygodnie x 1. Przez 32 tygodnie zasiłek macierzyński przysługuje w kwocie zmniejszonej o połowę [1/4 (obecny wymiar czasu pracy) : 1 (poprzedni wymiar) = 1, a przez okres wydłużony (8 tygodni) w pełnej miesięcznej kwocie, ponieważ w czasie wydłużonego urlopu nie wykonuje pracy.
Jeżeli część urlopu powstała w wyniku wydłużenia wymiaru tego urlopu nie odpowiada wielokrotności tygodnia, jest ona udzielana w dniach. Przy udzielaniu urlopu niepełny dzień należy pominąć. Dodatkowa praca w okresie wydłużonego już urlopu rodzicielskiego również powoduje wydłużenie tego urlopu. Jego wymiar oblicza się, dzieląc długość części urlopu powstałej w wyniku wydłużenia przez różnicę liczby jeden i wymiaru czasu pracy dodatkowej.
Obliczona wydłużona część urlopu rodzicielskiego wydłuża tę część urlopu, w czasie której jest wykonywana dodatkowa praca i nie stanowi odrębnej części tego urlopu.
1. Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego.
2. W przypadkach, o których mowa w art. 29 ust. 3-7, okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego zmniejsza się o okres wypłaty tego zasiłku ubezpieczonej - matce dziecka, a w przypadku, o którym mowa w art. 29 ust. 8, o okres, przez który matka dziecka korzystała, na podstawie przepisów odrębnych, z prawa do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego.
3. Z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać ubezpieczeni rodzice dziecka. W takim przypadku łączny okres zasiłku macierzyńskiego nie może przekraczać wymiaru urlopu rodzicielskiego określonego przepisami Kodeksu pracy.
4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy drugi z rodziców dziecka korzysta z prawa do urlopu rodzicielskiego na podstawie odrębnych przepisów.
[zmiany weszły w życie 2 stycznia 2016 r.]
●Okresy, za które przysługuje zasiłek macierzyński, są równoznaczne z okresami korzystania z urlopów: macierzyńskiego, na warunkach urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego. Wymiar tych urlopów określa Kodeks pracy.
● (art. 180 par. 1 k.p.) przysługuje w wymiarze:
- 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
- 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,
- 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,
- 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,
- 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.
Nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego może przypadać przed przewidywaną datą porodu. W takim przypadku po porodzie przysługuje urlop niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania okresu ustalonego zgodnie z liczbą dzieci urodzonych przy jednym porodzie. [przykład 6]
PRZYKŁAD 6
Urlop macierzyński przed porodem
Pracownica będąca w ciąży złożyła wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego przed porodem od 1 marca 2016 r. Do wniosku dołączyła zaświadczenie lekarskie stwierdzające przewidywaną datę porodu na 17 marca 2016 r. Ponieważ spełniła warunki do udzielenia urlopu macierzyńskiego (okres nieprzekraczający 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu), został on jej udzielony zgodnie z wnioskiem od 1 marca 2016 r. Pracownica urodziła dziecko 15 marca 2016 r. Korzysta z urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego do 18 lipca 2016 r. (20 tygodni, tj. 140 dni, licząc od 1 marca 2016 r.).
● w tym w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej (art. 180 par. 1 k.p.) przysługuje w wymiarze:
- 20 tygodni w przypadku przyjęcia jednego dziecka,
- 31 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci,
- 33 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci,
- 35 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga dzieci,
- 37 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga i więcej dzieci, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia.
W przypadku przyjęcia na wychowanie jednocześnie więcej niż jednego dziecka, przy ustalaniu okresu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i wypłaty zasiłku macierzyńskiego należy brać pod uwagę, czy każde z dzieci spełnia kryterium wiekowe. Jeżeli bowiem przyjmuje się na wychowanie np. dwoje dzieci, z których jedno ma trzy lata, a drugie pięć lat, wówczas okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i wypłaty zasiłku macierzyńskiego należy ustalić na 31 tygodni. Jeżeli natomiast jedno z dzieci ma pięć lat, a drugie 11, to okres ten powinien wynosić 20 tygodni, tak jak jest to określone dla przyjęcia na wychowanie jednego dziecka, ponieważ tylko jedno z dzieci spełnia kryterium wiekowe, na podstawie którego ustala się okres urlopu i wypłaty zasiłku.
Dla osób przyjmujących dziecko na wychowanie art. 183 par. 2 k.p. gwarantuje minimalny okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze 9 tygodni. Gwarancja ta dotyczy przypadków, gdy w pierwszych 9 tygodniach od przyjęcia dziecka na wychowanie ukończy ono 7. lub odpowiednio 10. rok życia. [przykład 7]
PRZYKŁAD 7
Minimalny okres urlopu na warunkach macierzyńskiego
Pracownica przyjęła na wychowanie dziecko w wieku 6 lat i 11 miesięcy w ramach rodziny zastępczej i od 3 lutego 2016 r. korzysta z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, pobierając zasiłek macierzyński. Dziecko ukończy 7 lat 4 marca 2016 r., w związku z czym pracownica nabywa prawo do minimalnego okresu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze 9 tygodni (63 dni), od 3 lutego do 5 kwietnia 2016 r.
● (art. 1821a par. 1 k.p.) przysługuje w wymiarze do:
- 32 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka,
- 34 tygodni w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie lub równoczesnego przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka,
- 29 tygodni w przypadku przyjęcia na wychowanie dziecka, gdy pracownik ma prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze minimalnym (9 tygodni).
Urlop rodzicielski określony w wyżej podanych wymiarach obowiązuje od 2 stycznia 2016 r. na podstawie zmian w Kodeksie pracy wprowadzonych ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1268). Przed tą zmianą do 1 stycznia 2016 r. wymiar urlopu rodzicielskiego wynosił 26 tygodni. W wyniku nowelizacji jego wymiar został wydłużony wskutek wliczenia do okresu tego urlopu sprzed zmiany przepisów okresów dodatkowego urlopu macierzyńskiego, który przysługiwał przed tą nowelizacją i wynosił:
1) 6 tygodni w razie urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka,
2) 8 tygodni w razie urodzenia lub przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka,
3) 3 tygodnie w przypadku przyjęcia na wychowanie dziecka, gdy prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługiwało w wymiarze minimalnym (9 tygodni).
●Należy pamiętać, że od 2 stycznia 2016 r. dla ubezpieczonych będących pracownikami zmienił się termin na złożenie wniosku o udzielenie urlopu rodzicielskiego z dotychczasowych 14 dni na 21 dni przed dniem rozpoczęcia korzystania z tego urlopu. Termin ten nie zmienił się natomiast w stosunku do ubezpieczonych niebędących pracownikami, tj. dla osób pobierających zasiłek macierzyński w czasie urlopu wychowawczego oraz po ustaniu tytułu ubezpieczenia, które wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego powinny złożyć przed rozpoczęciem korzystania z zasiłku macierzyńskiego za ten okres.
●Zasadą jest, że urlop rodzicielski jest udzielany bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego/urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze podstawowym albo po okresie pobierania zasiłku za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego w wymiarze podstawowym przez ubezpieczonego niebędącego pracownikiem. Urlop rodzicielski może być wykorzystany najwyżej w czterech częściach (przed nowelizacją w trzech częściach) stanowiących wielokrotność tygodnia, przypadających bezpośrednio jedna po drugiej. Każda z tych części (także przed zmianą przepisów) nie może być krótsza niż 8 tygodni. Począwszy od 2 stycznia 2016 r. przepisy przewidują jednak, że część urlopu rodzicielskiego może być krótsza niż osiem tygodni w przypadku:
1) pierwszej części tego urlopu, która w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie nie może być krótsza niż sześć tygodni, a w razie przyjęcia dziecka na wychowanie - nie krótsza niż trzy tygodnie,
2) gdy pozostała do wykorzystania część urlopu (tj. ostatnia jego część) jest krótsza niż osiem tygodni.
Nowym rozwiązaniem w zakresie urlopu rodzicielskiego obowiązującym od 2 stycznia 2016 r. jest możliwość skorzystania z części tego urlopu wynoszącej 16 tygodni po przerwie, tj. w terminie nieprzypadającym bezpośrednio po poprzedniej części tego urlopu albo nieprzypadającym bezpośrednio po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części tego urlopu przez ubezpieczonego, który nie jest pracownikiem. Część urlopu rodzicielskiego w wymiarze 16 tygodni może zostać wykorzystana nie później niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Urlop ten może być wykorzystany maksymalnie w dwóch częściach. [przykład 8]
PRZYKŁAD 8
Pozostała część urlopu
Od 1 grudnia 2015 r. pracownica korzysta z urlopu macierzyńskiego z tytułu urodzenia w tym dniu jednego dziecka przez okres 20 tygodni (140 dni), tj. do 18 kwietnia 2016 r. Następnie występuje z wnioskiem o urlop rodzicielski na 16 tygodni (112 dni) od 19 kwietnia do 8 sierpnia 2016 r. Dziecko pracownicy ukończy sześć lat 1 grudnia 2021 r. Pracownica wystąpi o udzielenie jej tego urlopu od 6 listopada 2021 r. Urlop ten może być jej udzielony tylko do 31 grudnia 2021 r., zatem może ona skorzystać z niego jedynie przez 8 tygodni (z 16 tygodni pozostałych do wykorzystania do końca 2021 r.).
●Po nowelizacji przepisów kodeksu pracy od 2 stycznia 2016 r. pracownik w każdym czasie może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego, jednak za zgodą pracodawcy. Oznacza to, że nie musi już zachowywać zasady obowiązującej przed zmianą przepisów w tym zakresie, tj. że rezygnacja może nastąpić tylko z części urlopu rodzicielskiego wynoszącej minimalnie osiem tygodni.
W liczbie wykorzystanych części urlopu rodzicielskiego (maksymalnie cztery) uwzględnia się także liczbę wniosków o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego albo jego części w sytuacji, gdy drugi z rodziców dziecka nie jest ubezpieczony jako pracownik. [przykład 9]
PRZYKŁAD 9
Podział pomiędzy rodziców
Matka - pracownica korzysta z ośmiu tygodni urlopu rodzicielskiego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim do 30 czerwca 2016 r (pierwsza część). Następnie od 1 lipca 2016 r. przez osiem tygodni zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego pobiera jej mąż - ojciec dziecka podlegający ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (druga część). Rodzice dziecka mogą jeszcze dwa razy w ten sam sposób podzielić okres sprawowania opieki nad dzieckiem.
●Od 2 stycznia 2016 r. zmieniła się zasada dotycząca zasiłku macierzyńskiego za okres uznawany jako okres urlopu rodzicielskiego w przypadku gdy dziecko urodzi się w trakcie urlopu wychowawczego. Przed zmianą przepisów, gdy dziecko urodziło się w trakcie urlopu wychowawczego, wówczas prawo do zasiłku macierzyńskiego było uzależnione od tego, czy okres, na który został udzielony urlop wychowawczy, kończy się w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego. Jeżeli urlop wychowawczy kończył się w trakcie okresu odpowiadającego okresowi:
1) urlopu macierzyńskiego - pracownica od następnego dnia po zakończeniu urlopu wychowawczego nabywała prawo do urlopu macierzyńskiego do wyczerpania tego urlopu, a następnie do dodatkowego urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego oraz do zasiłku macierzyńskiego za te okresy,
2) dodatkowego urlopu macierzyńskiego - pracownica miała prawo do zasiłku macierzyńskiego tylko do ostatniego dnia urlopu wychowawczego,
3) urlopu rodzicielskiego - pracownica miała prawo do zasiłku macierzyńskiego tylko do ostatniego dnia urlopu wychowawczego. [przykład 10]
PRZYKŁAD 10
Na starych zasadach
Urlop wychowawczy został udzielony na okres od 10 marca 2013 r. do 31 sierpnia 2015 r. Pracownica urodziła dziecko 1 sierpnia 2015 r. i wystąpiła z wnioskiem o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu
macierzyńskiego w pełnym wymiarze (20 tygodni), dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze (6 tygodni) oraz urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze (26 tygodni). W związku z urodzeniem drugiego dziecka w czasie urlopu wychowawczego wykorzystywanego na pierwsze dziecko pracownica miała zatem prawo do:
1) zasiłku macierzyńskiego za część okresu odpowiadającego okresowi urlopu macierzyńskiego przypadającego w czasie trwania urlopu wychowawczego, tj. od 1 do 31 sierpnia 2015 r. (31 dni),
2) urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego za okres przypadający po urlopie wychowawczym, tj. od 1 września do 18 grudnia 2015 r. (109 dni),
3) dodatkowego urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego, tj. od 19 grudnia 2015 r. do 29 stycznia 2016 r. (6 tygodni - 42 dni),
4) urlopu rodzicielskiego i zasiłku macierzyńskiego od 30 stycznia do 29 lipca 2016 r. (26 tygodni - 182 dni).
●Od 2 stycznia 2016 r. nie ma już dodatkowego urlopu macierzyńskiego, a bezpośrednio po urlopie macierzyńskim przysługuje urlop rodzicielski. Jeżeli pracownica urodzi dziecko w czasie urlopu wychowawczego, zasiłek macierzyński przysługuje jej za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, nawet gdy ostatni dzień wypłacania tego zasiłku za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego przypada później niż ostatni dzień urlopu wychowawczego. Jeżeli zasiłek macierzyński przysługujący za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze wykracza poza udzielony urlop wychowawczy, za okres od następnego dnia po zakończeniu urlopu wychowawczego pracownica ma prawo do części urlopu rodzicielskiego w wymiarze różnicy między pełnym wymiarem tego urlopu a okresem wypłaconego zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu, przypadającym w czasie korzystania z urlopu wychowawczego. [przykład 11]
PRZYKŁAD 11
Nowe reguły przy urlopie wychowawczym
Pracownica korzysta z urlopu wychowawczego na pierwsze dziecko od 2 stycznia 2014 r. do 30 czerwca 2016 r. Drugie dziecko urodziła 6 stycznia 2016 r. i złożyła wniosek o zasiłek macierzyński za okres podstawowy i za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze.
Zasiłek macierzyński przysługuje za następujące okresy:
1) od 6 stycznia do 24 maja 2016 r. (140 dni) - za okres podstawowy,
2) od 25 maja do 30 czerwca 2016 r. (6 dni) - za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego,
3) od 1 lipca 2016 r. do 3 lutego 2017 r. (218 dni) - za okres udzielonego urlopu rodzicielskiego.
● jest samodzielnym uprawnieniem ubezpieczonego - ojca dziecka niezależnym od uprawnień matki dziecka oraz od jakichkolwiek przerw w ubezpieczeniu chorobowym i świadczeń z tytułu macierzyństwa albo ich braku. Ubezpieczony ojciec dziecka może zatem korzystać z urlopu ojcowskiego w tym samym czasie, gdy ubezpieczona matka dziecka:
1) korzysta z urlopu macierzyńskiego,
2) korzysta z urlopu rodzicielskiego.
Prawo do urlopu ojcowskiego przysługuje także, gdy matka:
1) zakończyła korzystanie z urlopu macierzyńskiego,
2) zrezygnowała z urlopu rodzicielskiego,
3) przerwała po 14 tygodniach urlop macierzyński i wróciła do pracy, a z jego dalszej części korzystał ojciec dziecka,
4) nie ma w ogóle uprawnień do urlopu macierzyńskiego (np. jest osobą bezrobotną).
●Należy podkreślić, że urlop ojcowski przysługuje pracownikowi, któremu urodziło się dziecko, oraz temu, który przysposobił dziecko.
●Urlop ojcowski przysługuje w wymiarze dwóch tygodni. Warunkiem jego udzielenia i wypłaty zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu jest nieukończenie przez dziecko 24 miesięcy życia (do 1 stycznia 2016 r. - do 12 miesiąca życia dziecka). W przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie urlop ojcowski przysługuje do upływu 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez nie 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia.
●Wymiar urlopu ojcowskiego i zasiłku macierzyńskiego w jego okresie jest zawsze taki sam bez względu na liczbę dzieci urodzonych przy jednym porodzie lub przyjętych jednocześnie na wychowanie. Oznacza to, że ubezpieczony - ojciec dziecka ma prawo do dwóch tygodni urlopu ojcowskiego i zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu niezależnie od tego, czy będzie występował o ten urlop w związku z urodzeniem (przyjęciem na wychowanie) jednego czy więcej dzieci.
●Do 1 stycznia 2016 r. urlop ojcowski przysługujący w wymiarze dwóch tygodni mógł być wykorzystany tylko jednorazowo. Począwszy od 2 stycznia 2016 r. okres ten może być wykorzystany albo jednorazowo, albo w dwóch tygodniowych częściach, z których kolejna nie musi przypadać bezpośrednio po poprzedniej.
●Urlopu ojcowskiego udziela pracodawca na pisemny wniosek pracownika - ojca wychowującego dziecko złożony w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Jeżeli termin ten nie zostanie dochowany, a pracodawca udzieli urlopu ojcowskiego, to zasiłek macierzyński za okres tego urlopu również przysługuje. [przykład 12]
PRZYKŁAD 12
Termin złożenia wniosku
Dziecko pracownika urodziło się 5 stycznia 2016 r. W związku z tym, że urlop ojcowski przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 24 miesięcy życia, pracownik, aby nie utracić prawa do tego urlopu i zasiłku macierzyńskiego, powinien wykorzystać ten urlop najpóźniej do 4 stycznia 2018 r. Ojciec dziecka powinien złożyć pisemny wniosek do pracodawcy o udzielnie mu tego urlopu najpóźniej 28 grudnia 2017 r. (7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu).
●Gdy o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu ojcowskiego występuje ubezpieczony niebędący pracownikiem i zostanie przekroczony okres na złożenie wniosku o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu ojcowskiego, wniosek ten nie stanowi podstawy do wypłaty zasiłku macierzyńskiego, chyba że niezłożenie go w terminie wynika z przyczyn niezależnych od osoby występującej o zasiłek. Należy dodać, że gdy ostatni dzień terminu na złożenie wniosku przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, wniosek złożony w pierwszym dniu roboczym po tym terminie uznaje się za złożony w terminie.
●Jeżeli pracownik jest zatrudniony jednocześnie u dwóch pracodawców, ma prawo do urlopu ojcowskiego u każdego z nich i nie musi wykorzystywać tego urlopu w tym samym terminie. Należy mieć na uwadze, że przepis art. 1823 k.p. nie łączy prawa pracownika - ojca wychowującego dziecko do urlopu ojcowskiego z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Oznacza to, że nie ma przeszkód prawnych, aby pracownik (ojciec) zatrudniony równolegle u kilku pracodawców korzystał z prawa do tego urlopu tylko u jednego z nich, świadcząc w tym samym czasie pracę u innego pracodawcy, bądź korzystał z tego prawa u wszystkich pracodawców, lecz w różnych terminach.
●W związku z tym, że dokumentem do ustalenia prawa i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony w kodeksie pracy jako okres urlopu ojcowskiego jest m.in. oświadczenie, iż zasiłek macierzyński nie został pobrany z innego tytułu, w przypadku zatrudnienia pracownika u więcej niż jednego pracodawcy nie należy odmawiać prawa do zasiłku macierzyńskiego, jeżeli z oświadczenia będzie wynikało, że zasiłek macierzyński został pobrany z innego trwającego równolegle zatrudnienia. [przykłady 13 i 14]
PRZYKŁAD 13
Dwa etaty kolejno po sobie
Pracownik był zatrudniony do 31 stycznia 2016 r. u pracodawcy A, a od 1 lutego 2016 r. jest zatrudniony u pracodawcy B. 20 września 2015 r. pracownikowi urodziło się dziecko i w okresie od 7 do 20 stycznia 2016 r. (14 dni) korzystał z urlopu ojcowskiego, za który pracodawca A wypłacił mu zasiłek macierzyński. Ponownie z wnioskiem o udzielenie urlopu ojcowskiego na okres od 9 do 22 marca 2016 r. (14 dni) pracownik wystąpił do pracodawcy B i złożył oświadcznie, że zasiłek został pobrany z innego tytułu, tj. u pracodawcy A, u którego był zatrudniony do 31 stycznia 2016 r. Uznając, że warunkiem wypłaty zasiłku macierzyńskiego jest niepobranie tego zasiłku z innego tytułu, pracodawca B odmówił udzielenia urlopu ojcowskiego i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres wskazany przez pracownika we wniosku. Postąpił prawidłowo, gdyż prawo pracownika do urlopu ojcowskiego i zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu przysługuje w tym przypadku tylko z tytułu zatrudnienia u pierwszego z pracodawców.
PRZYKŁAD 14
Równoległe zatrudnienie u dwóch pracodawców
Pracownik jest zatrudniony od 1 stycznia 2009 r. u pracodawcy A i dodatkowo od 1 stycznia 2016 r. u pracodawcy B. 8 lutego 2016 r. pracownikowi urodziło się dziecko i w związku z tym wystąpił do pracodawcy A o udzielenie urlopu ojcowskiego od 11 do 17 lutego 2016 r. (7 dni). Pracodawca udzielił takiego urlopu i za okres wskazany we wniosku wypłacił mu zasiłek macierzyński. Następnie o udzielenie urlopu ojcowskiego pracownik wystąpił do pracodawcy B na okres od 9 do 22 marca 2016 r. (14 dni). We wniosku o udzielenie urlopu pracownik oświadczył, że zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego został pobrany z innego trwającego równolegle zatrudnienia. Pracodawca B udzielił pracownikowi urlopu ojcowskiego i wypłacił zasiłek macierzyński za okres od 9 do 22 marca 2016 r. Pracownik może jeszcze skorzystać z urlopu ojcowskiego u pracodawcy A w wymiarze jednego tygodnia, do 7 lutego 2018 r., tj. do ukończenia przez dziecko drugiego roku życia.
Zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu ojcowskiego przysługuje także osobom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu niebędącym pracownikami.
1. Zasiłek macierzyński przysługuje również w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży:
1) wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;
2) z naruszeniem przepisów prawa, stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu.
2. (uchylony - z dniem 14 sierpnia 2015 r.).
3. Ubezpieczonej będącej pracownicą, z którą rozwiązano stosunek pracy w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy i której nie zapewniono innego zatrudnienia, przysługuje do dnia porodu zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.
4. Ubezpieczonej będącej pracownicą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na czas określony, z którą umowa o pracę na podstawie art. 177 § 3 Kodeksu pracy została przedłużona do dnia porodu - przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia.
[ust. 4 zmieniony od 22 lutego 2016 r.]
●Zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka przysługuje po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli rozwiązanie umowy o pracę w okresie ciąży nastąpiło w dwóch sytuacjach:
1) wskutek likwidacji lub ogłoszenia upadłości pracodawcy,
2) w wyniku naruszenia przepisów prawa potwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu.
●Zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka po ustaniu zatrudnienia przysługuje za pełny okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego. [przykład 15]
PRZYKŁAD 15
Zasiłek po ustaniu zatrudnienia
Z pracownicą będącą w ciąży 31 stycznia 2016 r. rozwiązano umowę o pracę z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy. 7 lutego 2016 r. urodziła ona dziecko i wystąpiła z wnioskiem o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze oraz urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze. Oddział ZUS ustalił prawo do zasiłku macierzyńskiego od 7 lutego do 25 czerwca 2016 r. (20 tygodni - 140 dni) za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego oraz od 26 czerwca 2016 r. do 4 lutego 2017 r. (32 tygodnie - 224 dni) za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego.
●Pracownicy, z którą rozwiązano umowę o pracę z powodu ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy i nie zapewniono jej innego zatrudnienia, do dnia porodu przysługuje zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego. [przykład 16]
PRZYKŁAD 16
Świadczenie do dnia porodu
Z pracownicą będącą w ciąży rozwiązano umowę o pracę 31 stycznia 2016 r. z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy. 1 lutego 2016 r. zgłosiła się ona do urzędu pracy, deklarując gotowość do podjęcia zatrudnienia, jednak żadnej pracy jej nie zaproponowano. Wystąpiła zatem z wnioskiem do ZUS właściwego według miejsca zamieszkania o wypłatę zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Do wniosku dołączyła zaświadczenie lekarskie stwierdzające ciążę, świadectwo pracy i oświadczenie, że nie zapewniono jej innego zatrudnienia. Poród nastąpił 30 marca 2016 r. Od 1 lutego do 29 marca 2016 r. osobie tej ZUS wypłacał zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Następnie po złożeniu stosownego wniosku przez zainteresowaną będzie jej przysługiwał zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze (20 tygodni, licząc od dnia porodu, tj. od 30 marca do 16 sierpnia 2016 r.) oraz za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze (32 tygodnie od 17 sierpnia 2016 r. do 28 marca 2017 r.).
●Zasada ta obowiązuje również, gdy rozwiązanie umowy o pracę z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy nastąpi w czasie urlopu wychowawczego, a pracownicy nie zostanie zapewnione inne zatrudnienie.
●Zgodnie z art. 177 par. 3 k.p. w brzmieniu nadanym ustawą z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1220), umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. W związku z tym nowe brzmienie uzyskał także pkt 4 art. 30 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia przysługuje także ubezpieczonej będącej pracownicą, zatrudnionej na podstawie umowy o pracę na czas określony, z którą umowa o pracę na podstawie art. 177 par. 3 k.p. została przedłużona do dnia porodu. Przed zmianą prawo to przysługiwało także pracownicy zatrudnionej na czas wykonywania określonej pracy.
1. Ubezpieczona - matka dziecka, nie później niż 21 dni po porodzie, może złożyć pisemny wniosek o wypłacenie jej zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze.
2. Ubezpieczony, nie później niż 21 dni po przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka albo po przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, może złożyć pisemny wniosek o wypłacenie mu zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze.
3. W przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, ubezpieczona - matka dziecka może dzielić się z ubezpieczonym - ojcem dziecka korzystaniem z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego albo jego części.
4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do wniosku, o którym mowa w ust. 2.
[przepis wszedł w życie 2 stycznia 2016 r.]
●Od 2 stycznia 2016 r. obowiązuje termin 21 dni po porodzie na złożenie wniosku o zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego i okres urlopu rodzicielskiego, co uprawnia ubezpieczoną do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za te okresy w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru (szerzej: patrz komentarz do art. 31). Przed zmianą termin ten wynosił 14 dni i dotyczył okresu urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego.
●Jeżeli pracownica dzieli się z pracownikiem - ojcem dziecka korzystaniem z urlopu rodzicielskiego albo pobieraniem zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu lub jego części, wniosek dotyczący rezygnacji z korzystania z urlopu rodzicielskiego w całości lub jego części powinien zostać złożony w terminie nie krótszym niż 21 dni przed przystąpieniem do pracy.
●Terminy, o których mowa wyżej, dotyczą odpowiednio ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż umowa o pracę oraz osób pobierających zasiłek macierzyński w okresie z urlopu wychowawczego, a także za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, z tym zastrzeżeniem, że wniosek dotyczący rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego lub jego części powinien być złożony przed dniem, od którego następuje rezygnacja z pobierania zasiłku.
1. Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz okres urlopu ojcowskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku.
2. Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego wynosi:
1) 100% podstawy wymiaru zasiłku - za okres do:
a) 6 tygodni urlopu rodzicielskiego, w przypadku, o którym mowa w art. 1821a § 1 pkt 1 i art. 183 § 4 pkt 1 Kodeksu pracy,
b) 8 tygodni urlopu rodzicielskiego, w przypadkach, o których mowa w art. 1821a § 1 pkt 2 i art. 183 § 4 pkt 2 Kodeksu pracy,
c) 3 tygodni urlopu rodzicielskiego, w przypadku, o którym mowa w art. 183 § 4 pkt 3 Kodeksu pracy;
2) 60% podstawy wymiaru zasiłku - za okres urlopu rodzicielskiego przypadający po okresach, o których mowa w pkt 1.
3. Miesięczny zasiłek macierzyński w przypadku:
1) ubezpieczonej będącej pracownicą, która złożyła wniosek o udzielenie jej, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, o którym mowa w art. 1791 Kodeksu pracy,
2) ubezpieczonej niebędącej pracownicą, która złożyła wniosek, o którym mowa w art. 30a ust. 1,
3) ubezpieczonego będącego pracownikiem, który złożył wniosek, o którym mowa w art. 1824 Kodeksu pracy,
4) ubezpieczonego niebędącego pracownikiem, który złożył wniosek, o którym mowa w art. 30a ust. 2
- wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku za cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego.
3a. W przypadku gdy miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, obliczonego zgodnie z ust. 1-3, jest niższa niż kwota świadczenia rodzicielskiego, określonego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114, z późn. zm.), kwotę zasiłku macierzyńskiego pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych podwyższa się do wysokości świadczenia rodzicielskiego.
3b. Podwyższenie, o którym mowa w ust. 3a, podlega finansowaniu z budżetu państwa w ramach dotacji do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o którym mowa w art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
3c. W przypadku gdy zasiłek macierzyński przysługuje za część miesiąca, podwyższenie, o którym mowa w ust. 3a, ustala się proporcjonalnie do okresu, za który jest wypłacany zasiłek macierzyński.
3d. W przypadku gdy oboje rodzice dziecka mają prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, od tego samego dnia, okres pobierania tego zasiłku dzieli się proporcjonalnie między rodziców, z zachowaniem podstawy wymiaru zasiłku określonej w tym przepisie.
3e. W przypadku gdy o zasiłek, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, wystąpią oboje rodzice dziecka, zasiłek ten przysługuje temu z rodziców, który rozpoczął pobieranie tego zasiłku jako pierwszy.
4. W przypadku rezygnacji z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze albo rezygnacji z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w wymiarze, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, przysługuje jednorazowe wyrównanie pobranego zasiłku macierzyńskiego do 100% podstawy wymiaru zasiłku, pod warunkiem niepobrania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w wymiarze, o którym mowa w ust. 2 pkt 2. Przepis art. 64 stosuje się odpowiednio.
4a. Wysokość zasiłku macierzyńskiego zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu.
5. Do zasiłku macierzyńskiego stosuje się odpowiednio przepisy art. 11 ust. 4 oraz art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 3.
[ust. 3a-3c weszły w życie 1 stycznia 2016 r., a ust. 1-3 i 3d-5 od 2 stycznia 2016 r.]
●Miesięczna wysokość zasiłku macierzyńskiego określona w pkt 1 komentowanego artykułu, tj. 100 proc. za okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz okres urlopu ojcowskiego odnosi się do stanu prawnego obowiązującego od 2 stycznia 2016 r. Przed zmianą przepisów, do 1 stycznia 2016 r. przepis ten dotyczył także dodatkowego urlopu macierzyńskiego, który wynosił odpowiednio:
1) 6 tygodni - w przypadku urodzenia przy jednym porodzie lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka,
2) 8 tygodni - w przypadku urodzenia przy jednym porodzie lub jednoczesnego przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka,
3) 3 tygodnie - w przypadku przyjęcia na wychowanie dziecka, gdy zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego był wypłacany przez okres zagwarantowanych 9 tygodni.
W związku z tym, że od 2 stycznia 2016 r. nie przysługuje już dodatkowy urlop macierzyński, a o okresy tego urlopu został zwiększony wymiar urlopu rodzicielskiego, nastąpiła zmiana wysokości zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego, uwzględniająca zlikwidowany urlop dodatkowy.
●Zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego do 1 stycznia 2016 r. przysługiwał w wysokości 60 proc. podstawy wymiaru, chyba że w terminie do 14 dni po porodzie pracownica zadeklarowała, iż będzie korzystała ze wszystkich urlopów związanych z urodzeniem dziecka bezpośrednio po sobie, tj. z urlopu macierzyńskiego podstawowego, dodatkowego i rodzicielskiego. W takim przypadku za wszystkie te okresy zasiłek macierzyński przysługiwał w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru. Po zmianie przepisów od 2 stycznia 2016 r. zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego także wynosi 60 proc. podstawy wymiaru, jednak z wyjątkiem okresów, za które przed zmianą przysługiwał urlop dodatkowy - w ich przypadku zasiłek przysługuje w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Innymi słowy, świadczenie to za okres urlopu rodzicielskiego przysługuje w wysokości 100 proc. za okresy, o które wydłużono ten urlop w związku z likwidacją dodatkowego urlopu macierzyńskiego, tj. odpowiednio za 3, 6 lub 8 tygodni. [przykład 17]
PRZYKŁAD 17
Zasiłek po likwidacji dodatkowego urlopu macierzyńskiego
Załóżmy, że pracownica urodziła dziecko 15 maja 2016 r. i korzysta z urlopu macierzyńskiego do 1 października 2016 r. (20 tygodni, czyli 140 dni). Następnie korzysta z urlopu rodzicielskiego przez 8 tygodni (w tym samym czasie nie korzysta z niego ojciec dziecka). Pracownica ma prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres podstawowy od 15 maja do 1 października (140 dni) oraz za 6 tygodni urlopu rodzicielskiego od 2 października do 12 listopada (42 dni) w wysokości 100 proc., a za okres urlopu rodzicielskiego w wymiarze 2 tygodni (14 dni) w wysokości 60 proc.
Następnie z 8 tygodni urlopu rodzicielskiego korzysta ojciec dziecka, tj. od 27 listopada 2016 r. do 21 stycznia 2017 r. - zasiłek macierzyński przysługuje mu w wysokości 60 proc. podstawy wymiaru.
●Gdy oboje rodzice mają prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego od tego samego dnia, okres pobierania zasiłku w wysokości 100 proc. dzieli się między nich proporcjonalnie. [przykład 18]
PRZYKŁAD 18
Podział proporcjonalny
Pracownica miała urlop macierzyński podstawowy od 18 sierpnia 2015 r. do 4 stycznia 2016 r. (20 tygodni) i zasiłek 100 proc., a następnie urlop rodzicielski od 5 stycznia do 15 lutego 2016 r. (6 tygodni). Od 5 stycznia do 29 lutego 2016 r. (8 tygodni) z urlopu rodzicielskiego korzysta ojciec. Każdemu z rodziców przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100 proc. za okres pierwszych 3 tygodni urlopu rodzicielskiego, tj. od 5 do 25 stycznia 2016 r. i w wysokości 60 proc. za pozostałe okresy - matce od 26 stycznia do 15 lutego, ojcu - od 26 stycznia do 29 lutego 2016 r.
●Jeżeli oboje rodzice korzystają z urlopu rodzicielskiego, ale nie od tego samego dnia, zasiłek w wysokości 100 proc. przysługuje temu z rodziców, który rozpoczął pobieranie zasiłku jako pierwszy. [przykład 19]
PRZYKŁAD 19
Pierwszy korzystający
Pracownica miała urlop macierzyński podstawowy od 18 sierpnia 2015 r. do 4 stycznia 2016 r. (20 tygodni) i zasiłek 100 proc. Jej urlop rodzicielski trwa od 5 stycznia do 6 czerwca 2016 r. (22 tygodnie). Przysługuje jej zasiłek macierzyński w wysokości: od 5 stycznia do 15 lutego 2016 r. (6 tygodni) - 100 proc., a od 16 lutego do 6 czerwca 2016 r. (16 tygodni) - 60 proc. podstawy wymiaru. Od 12 stycznia do 21 marca 2016 r. (10 tygodni) z urlopu rodzicielskiego korzysta ojciec - przysługuje mu 60-proc. zasiłek macierzyński za cały okres.
●Zasiłek macierzyński za okres wydłużenia urlopu rodzicielskiego w związku z pracą na część etatu u pracodawcy udzielającego tego urlopu przysługuje w takiej samej wysokości, w jakiej zasiłek był wypłacany w okresie wykonywania pracy i otrzymywania zasiłku macierzyńskiego w kwocie obniżonej. [przykład 20]
PRZYKŁAD 20
Za okres wydłużenia
Pracownica w terminie do 21 dni po porodzie wystąpiła o urlop podstawowy i rodzicielski w pełnym wymiarze. Przez cały okres urlopu rodzicielskiego pracuje dodatkowo na 1 etatu i będzie pracowała także w okresie wydłużonego urlopu. Urlop rodzicielski ulega wydłużeniu o 32 tygodnie, zatem będzie trwał łącznie 64 tygodnie [32 + (32 x 1) : (1 - 1) = 64]. Przez cały okres zasiłek macierzyński przysługuje w wysokości 80 proc. w kwocie zmniejszonej o połowę (1/2 : 1).
●W razie rezygnacji z urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze albo z jego części za okres, w którym zasiłek przysługuje w wysokości 60 proc. lub 80 proc. tj. co najmniej 26 tygodni (20 tygodni urlopu macierzyńskiego i pierwsze 6 tygodni rodzicielskiego), przysługuje jednorazowe wyrównanie pobranego zasiłku do 100 proc. [przykład 21]
PRZYKŁAD 21
Jednorazowe wyrównanie
Pracownica urodziła dziecko 2 marca 2016 r. i korzysta z urlopu macierzyńskiego (20 tygodni - od 2 marca do 19 lipca 2016 roku). 10 marca 2016 r. złożyła wniosek o urlop rodzicielski na 32 tygodnie (od 20 lipca 2016 r. do 28 lutego 2017 r.). Zasiłek za urlop macierzyński (20 tygodni) i urlop rodzicielski za powyższe okresy przysługuje jej w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru. 28 czerwca 2016 r. rezygnuje ona z całości urlopu rodzicielskiego na rzecz ojca dziecka, który składa wniosek o jego udzielenie od 20 lipca 2016 r. do 28 lutego 2017 r. (32 tygodnie). Zasiłek dla ojca wynosi 80 proc. podstawy wymiaru, tak jak dla matki dziecka.
19 sierpnia 2016 r. ojciec rezygnuje z urlopu od 31 sierpnia i dalej nie korzysta z niego także matka dziecka. Ojciec ma prawo do wyrównania zasiłku za pierwsze po 6 tygodni uropu rodzicielskiego. Otrzyma je za okres od 20 do 31 lipca (wyrównanie za część z 6 tygodni, bo rezygnacja nastąpiła po terminie wypłaty zasiłku). Zasiłek od 1 do 30 sierpnia przysługuje mu już w wysokości 100 proc. (będzie to już bieżąca wypłata, a nie wyrównanie). Matka ma prawo do wyrównania zasiłku do 100 proc. za cały okres urlopu macierzyńskiego, tj. od 2 marca do 19 lipca 2016 r.
●Jeżeli nie później niż 21 dni (przed zmianą przepisów 14 dni) po porodzie lub przyjęciu dziecka/dzieci na wychowanie zostanie złożony wniosek o udzielenie bezpośrednio po urlopie macierzyńskim (albo na warunkach macierzyńskiego), urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, wówczas zasiłek za wszystkie te okresy przysługuje w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru.
●Ustawa z 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), znowelizowana ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1217) wprowadziła nowy rodzaj świadczenia rodzinnego - świadczenie rodzicielskie. Jego wysokość określono na 1000 zł i nie jest objęte podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Świadczenie to przysługuje następującym osobom niepodlegającym ubezpieczeniu chorobowemu:
1) matce albo ojcu dziecka,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) rodzinie zastępczej,
4) osobie przysposabiającej dziecko.
●Ojcu dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje, gdy matka:
1) skróci okres pobierania świadczenia po jego wykorzystaniu za okres co najmniej 14 tygodni od urodzenia dziecka,
2) umrze,
3) porzuci dziecko.
●Świadczenie rodzicielskie przysługuje przez okres:
1) 52 tygodni - gdy przy jednym porodzie urodzi się jedno dziecko,
2) 65 tygodni - gdy przy jednym porodzie urodzi się dwoje dzieci,
3) 67 tygodni - gdy przy jednym porodzie urodzi się troje dzieci,
4) 69 tygodni - gdy przy jednym porodzie urodzi się czworo dzieci,
5) 71 tygodni - gdy przy jednym porodzie urodzi się pięcioro i więcej dzieci.
Zasada ta obowiązuje również w razie przyjęcia dziecka/dzieci na wychowanie.
●Świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, gdy istnieje prawo do zasiłku macierzyńskiego.
Jeżeli miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych jest niższa niż kwota świadczenia rodzicielskiego, zasiłek macierzyński należy podnieść do wysokości świadczenia rodzicielskiego, tj. do 1000 zł.
●Osoby uprawnione do podwyższenia zasiłku macierzyńskiego to osoby, które mają prawo do tego zasiłku w związku z urodzeniem dziecka lub przyjęciem dziecka na wychowanie - w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i po jego ustaniu oraz w razie jego nabycia w okresie urlopu wychowawczego.
●Podwyższenie zasiłku macierzyńskiego do 1000 zł przysługuje za okresy jego pobierania - zarówno gdy ma to miejsce nieprzerwanie, jak i z przerwami np. w związku z pobytem dziecka w szpitalu albo gdy ubezpieczona/ubezpieczony część urlopu rodzicielskiego w wymiarze nie dłuższym niż 16 tygodni wykorzystują po przerwie (nie bezpośrednio po poprzedniej części tego urlopu), do ukończenia przez dziecko 6. roku życia. [przykład 22]
PRZYKŁAD 22
Podwyższenie zasiłku do 1000 zł
Pracownica pracuje na 1 etatu. 1 stycznia 2016 r. urodziła dziecko. Urlop macierzyński (20 tygodni) trwa od 1 stycznia do 19 maja, a urlop rodzicielski (16 tygodni) - od 20 maja do 8 września 2016 r. Za okres urlopu macierzyńskiego i za pierwsze 6 tygodni urlopu rodzicielskiego zasiłek macierzyński przysługuje w wysokości 100 proc., a za pozostały okres - od 1 lipca do 8 września - 60 proc. Podstawa wymiaru wynosi 510 zł. Miesięczne kwoty zasiłku po pomniejszeniu o zaliczkę na podatek dochodowy są niższe od 1000 zł, należy więc podwyższyć zasiłek do tej kwoty. Kolejna część urlopu rodzicielskiego (16 tygodni) trwa od 1 grudnia 2016 r. do 22 marca 2017 r. Podstawy jego wymiaru nie ustala się ponownie (przerwa jest bowiem krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe) - nadal jest to 510 zł i kwotę tę należy podwyższyć do 1000 zł.
Podwyższenie zasiłku macierzyńskiego do kwoty świadczenia rodzicielskiego nie przysługuje:
1) ubezpieczonemu pobierającemu zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego,
2) osobie pobierającej zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.
●Jeżeli oboje rodzice korzystają w tym samym czasie z urlopu rodzicielskiego i przysługująca każdemu z nich miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego pomniejszona o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, jest niższa od kwoty świadczenia rodzicielskiego, wówczas podwyższenie zasiłku przysługuje odrębnie każdemu z rodziców.
●Podwyższenie zasiłku macierzyńskiego ustala się jako różnicę między kwotą 1000 zł a miesięczną kwotą zasiłku, pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych.
●Gdy zasiłek przysługuje za część miesiąca, kwotę podwyższenia ustala się w stosunku do pomniejszonej proporcjonalnie kwoty świadczenia rodzicielskiego. Kwotę świadczenia rodzicielskiego za część miesiąca oblicza się, dzieląc miesięczną kwotę tego świadczenia przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca, za który przysługuje zasiłek macierzyński (zaokrąglając wynik do 1 grosza), oraz mnożąc przez liczbę dni, za które przysługuje zasiłek macierzyński (zaokrąglając wynik do 10 groszy w górę). [przykład 23]
PRZYKŁAD 23
Proporcjonalne zwiększenie za część miesiąca
W związku z porodem 4 stycznia 2016 r. pracownica korzysta z urlopu macierzyńskiego z zasiłkiem w wysokości 100 proc. (podstawa wymiaru - 1020 zł).
Za styczeń 2016 r. zasiłek przysługuje w kwocie 952 zł (1020 zł : 30* = 34 zł; 34 zł x 28 dni stycznia = 952 zł). [*Ustalając dzienną kwotę zasiłku podstawę wymiaru dzielimy przez 30, bo za jeden dzień przysługuje 1/30 wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku - art. 36 ust. 3 ustawy zasiłkowej].
Zaliczka na podatek dochodowy - 171 zł (952 zł x 18 proc.).
Kwota zasiłku pomniejszonego o podatek - 781 zł (952 zł - 171 zł).
Kwota podwyższenia wynosi 122,30 zł i została obliczona następująco:
1) kwota świadczenia rodzicielskiego za okres od 4 do 31 stycznia, do której zasiłek ulega podwyższeniu, wynosi 903,30 zł (1000 zł : 31 dni = 32,26 zł; 32,26 zł x 28 dni),
2) podwyższenie zasiłku wynosi 122,30 zł (903,30 zł - 781 zł).
●Gdy zasiłek macierzyński przysługuje z więcej niż jednego tytułu, a łączna kwota zasiłku pomniejszona o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych jest niższa od kwoty świadczenia rodzicielskiego, kwota podwyższenia zasiłku jest obliczana jako różnica między kwotą świadczenia rodzicielskiego a łączną kwotą zasiłku pomniejszonego o zaliczkę na podatek ze wszystkich tytułów. [przykład 24]
PRZYKŁAD 24
Zasiłek z dwóch tytułów
Kobieta, która ma umowę-zlecenie u dwóch płatników A i B i z obydwu podlega ubezpieczeniu chorobowemu, urodziła dziecko 1 kwietnia 2016 r. Złożyła wniosek o wypłacenie jej zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze u obu płatników w wysokości 80 proc.
Podstawa wymiaru zasiłku - u płatnika A 300 zł, u płatnika B 600 zł.
Zasiłek za kwiecień u płatnika A - 240 zł (300 zł : 30 = 10 zł; 10 zł x 80 proc. = 8 zł; 8 zł x 30 dni).
Zaliczka na podatek za kwiecień u płatnika A - 43 zł (240 zł x 18 proc.).
Kwota zasiłku po pomniejszeniu o podatek - 197 zł (240 zł - 43 zł).
Zasiłek za kwiecień u płatnika B - 480 zł (600 zł : 30 = 20 zł; 20 zł x 80 proc. = 16 zł; 16 zł x 30 dni).
Zaliczka na podatek za kwiecień u płatnika B - 86 zł (480 zł x 18 proc.).
Kwota zasiłku po pomniejszeniu o podatek - 394 zł (480 zł - 86 zł).
Kwota podwyższenia - 409 zł (197 zł + 394 zł = 591 zł; 1000 zł - 591 zł = 409 zł).
● Jeżeli pracownica/pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, wówczas wysokość zasiłku macierzyńskiego zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym wykonuje pracę w czasie korzystania z urlopu. [przykład 25]
PRZYKŁAD 25
Zmniejszenie ze względu na pracę
Pracownica zatrudniona w połowie wymiaru czasu pracy urodziła dziecko 12 grudnia 2015 r. i od tego dnia do 9 maja 2016 r. korzysta z urlopu macierzyńskiego (20 tygodni), a od 10 maja do 29 sierpnia 2016 r. (16 tygodni) z urlopu rodzicielskiego. Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego wynosi 3106,44 zł. Przez cały okres urlopu rodzicielskiego pracownica dodatkowo pracuje u swojego pracodawcy w wymiarze 1 etatu. Zasiłek macierzyński za ten okres przysługuje jej w wysokości proporcjonalnie pomniejszonej do wymiaru czasu pracy wykonywanej w czasie urlopu rodzicielskiego, tj. o 0,5 (0,25 : 0,5). Za ten okres pracownica otrzyma zasiłek za 112 dni obliczony następująco:
1) 3106,44 zł : 30 = 103,55 zł,
2) 103,55 zł x 80 proc. = 82,84 zł (jest to pełna dzienna kwota zasiłku w wysokości 80 proc.),
3) 82,84 zł x 0,5 = 41,42 zł,
4) 82,84 zł - 41,42 zł = 41,42 zł,
5) 41,42 zł x 112 dni = 4639,04 zł - jest to kwota zasiłku za cały okres udzielonego urlopu rodzicielskiego. Ponieważ zasiłku nie wypłaca się za cały okres z góry, należy go podzielić na okresy miesięczne. Sposób tego podziału zależy od pracodawcy, który dokonuje wypłaty zasiłku (może go podzielić np. na okresy wynikające z okresu rozliczeniowego) w zależności od tego, kiedy wypłaca wynagrodzenie i tym samym zasiłki. Przykładowo:
1) zasiłek od 12 grudnia 2015 r. do 9 maja 2016 r. podzieli na okresy: od 12 do 31 grudnia 2015 r., od 1 do 31 stycznia 2016 r., od 1 do 29 lutego 2016 r., od 1 do 31 marca 2016 r., od 1 do 30 kwietnia 2016 r. i od 1 do 9 maja 2016 r., albo
2) powyższy zasiłek podzieli na okresy, za które dokonuje wypłaty, gdy termin wypłaty jest w miesiącu następnym, np. za okres od 12 grudnia 2015 r. do 10 stycznia 2016 r. (21 dni), od 11 stycznia do 10 lutego 2016 r. (31 dni), od 11 lutego do 10 marca 2016 r. (29 dni), od 11 do 31 marca 2016 r. (21 dni).
●Do zasiłku macierzyńskiego stosuje się odpowiednio przepisy art. 11 ust. 4 oraz art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy zasiłkowej, co oznacza, że:
1) zasiłek przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy,
2) zasiłek nie przysługuje za okresy, w których na podstawie przepisów o wynagradzaniu uprawniony zachowuje prawo do wynagrodzenia,
3) zasiłek nie przysługuje za okresy przypadające w czasie urlopu bezpłatnego oraz tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem przypadków gdy prawo do zasiłku wynika z ubezpieczenia chorobowego osób wykonujących odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania.
Rozdział 7
Zasiłek opiekuńczy
1. Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad:
1) dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat w przypadku:
a) nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza, a także w przypadku choroby niani, z którą rodzice mają zawartą umowę uaktywniającą, o której mowa w art. 50 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. z 2013 r. poz. 1457), lub dziennego opiekuna sprawujących opiekę nad dzieckiem,
b) porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu małżonkowi lub rodzicowi sprawowanie opieki,
c) pobytu małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem, w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne;
2) chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat;
3) innym chorym członkiem rodziny.
2. Za członków rodziny, o których mowa w ust. 1 pkt 3, uważa się małżonka, rodziców, rodzica dziecka, ojczyma, macochę, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku powyżej 14 lat - jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym w okresie sprawowania opieki.
3. Za dzieci w rozumieniu ust. 1 i 2 uważa się dzieci własne ubezpieczonego lub jego małżonka oraz dzieci przysposobione, a także dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie.
[ust. 1 pkt b i c oraz ust. 2 i 3 zmienione od 14 sierpnia 2015 r.]
●Prawo do zasiłku opiekuńczego przysługuje bez względu na okres, w którym ubezpieczony podlega ubezpieczeniu chorobowemu, od pierwszego dnia sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Oznacza to, że nie obowiązuje w tym przypadku wymóg uprzedniego 30-dniowego okresu trwania ubezpieczenia chorobowego, tak jak w przypadku zasiłku chorobowego.
●Zasiłek opiekuńczy przysługuje wszystkim ubezpieczonym podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu - obowiązkowo i dobrowolnie - na jednakowych zasadach.
●Zasiłek opiekuńczy przysługuje z tytułu konieczności osobistego sprawowania opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do 8 lat w przypadku:
1) nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza albo choroby niani lub opiekuna dziennego,
2) porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekującego się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu małżonkowi lub rodzicowi sprawowanie opieki,
3) pobytu małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka stale opiekującego się dzieckiem, w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne.
Nieprzewidziane zamknięcie przedszkola, żłobka, klubu dziecięcego lub szkoły to taka sytuacja, gdy o zamknięciu tych placówek rodzice dowiadują się w terminie krótszym niż 7 dni przed dniem, od którego placówki te będą nieczynne. Wówczas uważa się, że rodzice mają zbyt mało czasu, aby zapewnić dziecku opiekę w inny sposób, co uprawnia ich do sprawowania jej osobiście.
●Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu z tytułu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem, przy czym za dziecko uważa się nie tylko dziecko własne ubezpieczonego, lecz także dziecko jego małżonka, przysposobione albo przyjęte na wychowanie i utrzymanie. Prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad dzieckiem zdrowym w wieku do lat 8, jak i dzieckiem chorym w niektórych przypadkach mają zatem nie tylko biologiczni rodzice dziecka. Przykładowo, przy ustalaniu prawa do tego zasiłku z tytułu opieki nad zdrowym dzieckiem na takich samych zasadach traktuje się rodziców będących w związku małżeńskim, jak i niebędących w formalnym związku, ale pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. [przykład 26]
PRZYKŁAD 26
Wspólne gospodarstwo domowe
Pracownik pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką swojego dziecka, z którą nie zwarł związku małżeńskiego. Dziecko ma 4 lata i na co dzień jest pod opieką niepracującej matki. W marcu 2016 r. matka przebywała przez dwa tygodnie w szpitalu z powodu choroby. W tym czasie dzieckiem opiekował się pracownik i za okres pobytu partnerki w szpitalu otrzymał zasiłek opiekuńczy.
●Zasiłek opiekuńczy otrzyma np. ubezpieczony niebędący biologicznym rodzicem dziecka, które jest dzieckiem jego małżonka. [przykład 27]
PRZYKŁAD 27
Zasiłek dla małżonka
Pracownica ma dziesięcioletnią córkę. W styczniu 2015 r. wyszła za mąż za pracownika, który ma ośmioletniego syna. W marcu 2016 r. urodziło się ich wspólne dziecko. W tym przypadku oboje mają prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad każdym z tych dzieci - zarówno nad pochodzącym ze związku sprzed zawarcia ich małżeństwa, jak i nad tym, dla którego oboje są rodzicami.
●Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje jednak z tytułu opieki nad dzieckiem drugiego z rodziców, jeżeli z tym rodzicem ubezpieczony nie zawarł związku małżeńskiego. [przykład 28]
PRZYKŁAD 28
Ograniczenia w konkubinacie
Pracownik ma sześcioletnią córkę, a jego partnerka, z którą pozostaje w konkubinacie, czteroletniego syna. Mają także wspólne dziecko. W tym przypadku zasiłek opiekuńczy będzie przysługiwał każdemu z rodziców nad dzieckiem własnym i nad dzieckiem wspólnym. Zasiłku nie otrzymają jednak w razie sprawowania opieki nad dzieckiem partnera/partnerki.
●Prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem przysługuje na równi matce i ojcu dziecka. Zasiłek ten wypłaca się jednak tylko jednemu z rodziców, tj. temu, który wystąpi z wnioskiem o jego wypłatę za dany okres. Ponadto nie otrzymają go rodzice, którzy będą sprawować opiekę nad dzieckiem w tym samym czasie.
●Jeżeli dziecko przebywa w szpitalu, prawo do zasiłku opiekuńczego przysługuje, pod warunkiem że konieczność pobytu pracownicy/pracownika w tej placówce wraz z dzieckiem zostanie potwierdzona zaświadczeniem lekarskim. Należy podkreślić, że konieczność pobytu ubezpieczonej w szpitalu w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem powinna zostać potwierdzona przez lekarza, który leczy dziecko. Jeżeli zaświadczenie z tytułu opieki nad dzieckiem zostało wystawione przez szpital, wówczas jest to równoznaczne ze stwierdzeniem konieczności opieki. Jeśli natomiast wystawi je np. lekarz rodzinny, wówczas konieczne jest dodatkowe zaświadczenie od lekarza leczącego dziecko w szpitalu.
●Pracownica, aby uzyskać zasiłek z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie jego pobytu w szpitalu, musi spełnić także pozostałe warunki do jego otrzymania, czyli m.in.:
1) nie może być wyczerpany roczny limit dni, za które zasiłek przysługuje (60 dni w roku kalendarzowym),
2) inny członek rodziny nie może sprawować opieki.
●Zasiłek opiekuńczy przysługuje także z tytułu opieki nad innym chorym członkiem rodziny, za którego uważa się:
1) małżonka,
2) rodziców,
3) rodzica dziecka,
4) ojczyma,
5) macochę,
6) teściów,
7) dziadków,
8) wnuki,
9) rodzeństwo,
10) dzieci w wieku ponad 14 lat.
Rodzice dziecka, ojczym i macocha to członkowie rodziny, nad którymi opieka uprawnia do zasiłku opiekuńczego, począwszy od 14 sierpnia 2015 r. Od tej daty, na mocy ustawy z 15 maja 2015 r. (Dz.U. poz. 1066), o osoby te został rozszerzony krąg członków rodziny, których choroba i opieka nad nimi daje prawo do zasiłku opiekuńczego.
●Należy wyjaśnić, że za rodzica dziecka - członka rodziny, którego choroba uprawnia drugiego rodzica do zasiłku opiekuńczego, uważa się rodzica, który nie zawarł związku małżeńskiego z drugim rodzicem, ale pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Prawa do zasiłku opiekuńczego wzajemnie względem siebie nie mają nadal osoby niepozostające w formalnym związku małżeńskim i nieposiadające dzieci (konkubent, konkubina), mimo że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.
●Aby otrzymać zasiłek opiekuńczy nad członkami rodziny, musi być spełniony warunek pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym w okresie sprawowania opieki.
Warunek ten uważa się za spełniony także wówczas, gdy pracownik pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z chorym tylko przez okres choroby. [przykład 29]
PRZYKŁAD 29
Przyjęcie chorego do domu
Pracownik mieszka i pracuje w Warszawie. W okresie od 12 do 23 lutego 2016 r. (12 dni) sprawował opiekę nad chorym ojcem, który mieszka w Poznaniu. W celu wypłaty zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki pracownik przedłożył pracodawcy zaświadczenie lekarskie i wniosek o wypłatę zasiłku opiekuńczego (dawniej druk ZUS Z-15), w którym oświadczył, że nie było innych członków rodziny, którzy mogliby się zaopiekować ojcem w czasie jego choroby w okresie od 12 do 23 lutego 2016 r. Dodatkowo pracownik złożył oświadczenie, że w okresie sprawowanej opieki prowadził z ojcem wspólne gospodarstwo domowe. Ponieważ zostały spełnione pozostałe warunki do przyznania prawa do zasiłku opiekuńczego, pracodawca dokonał jego wypłaty.
●Szczególne uregulowania obowiązują w sytuacji, gdy rodzice dziecka w wieku do lat ośmiu są zatrudnieni przy pracy zmianowej. Jeżeli oboje rodzice są zatrudnieni w takim systemie pracy na różnych zmianach, to każdego z nich uważa się za osobę stale opiekującą się dzieckiem i w razie choroby, porodu lub pobytu jednego z rodziców w zamkniętym zakładzie opieki zdrowotnej, drugiemu z nich przysługuje zasiłek opiekuńczy nad zdrowym dzieckiem. [przykład 30]
PRZYKŁAD 30
Praca zmianowa
Rodzice dziecka w wieku czterech lat są zatrudnieni w systemie pracy zmianowej. Ponieważ nie ma innych członków rodziny, którzy mogliby się zaopiekować dzieckiem, pracują na różnych zmianach. W okresie od 8 do 26 lutego 2016 r. matka dziecka przebywała w szpitalu, ponieważ urodziła kolejne dziecko. Za okres jej pobytu w szpitalu ojciec dziecka ma prawo do zasiłku opiekuńczego nad zdrowym czterolatkiem, którego mama - stała opiekunka - przebywa w szpitalu.
●Jeżeli oboje rodzice są zatrudnieni w systemie pracy zmianowej albo jedno z nich pracuje w takim trybie, zasiłek opiekuńczy przysługuje tylko za dni, w które dziecko w wieku do lat 8 pozostawałoby bez opieki z powodu porodu, choroby lub pobytu drugiego z rodziców w zamkniętym zakładzie opieki zdrowotnej. [przykład 31]
PRZYKŁAD 31
Zasiłek za konkretne dni
Dziecko w wieku sześciu lat uczęszcza do przedszkola. Jego matka jest zatrudniona w godzinach od 8.00 do 16.00, a ojciec w systemie pracy zmianowej (na dwie zmiany). Od 16 do 25 lutego 2016 r. matka była niezdolna do pracy z powodu choroby i nie mogła sprawować opieki nad dzieckiem. Zasiłek opiekuńczy będzie przysługiwał ojcu tylko za te dni z okresu od 16 do 25 lutego 2016 r., w których miał pracować na drugiej zmianie, ponieważ w tych dniach dziecko pozostawałoby bez opieki.
●W przypadku chorego dziecka zasiłek opiekuńczy przysługuje rodzicom, gdy pracują na tych samych zmianach. Jeżeli natomiast oboje rodzice pracują w systemie pracy zmianowej bądź tylko jedno z nich pracuje na zmiany, to zasiłek przysługuje za te dni sprawowania opieki, w których oboje rodzice pracują na tych samych zmianach bądź jeśli pracują na różnych zmianach, w których chore dziecko pozostawałoby bez opieki w wyniku częściowego pokrywania się godzin pracy lub wskutek dojazdu (dojścia) do pracy i z pracy. [przykład 32]
PRZYKŁAD 32
Pokrywanie się godzin pracy i czas dojazdu
Dziecko w wieku 11 lat było chore w okresie od 7 do 16 marca 2016 r. Jego rodzice są zatrudnieni w systemie pracy zmianowej w godzinach od 6.00 do 14.00, od 14.00 do 22.00 i od 22.00 do 6.00. Dojazd do i z pracy zajmuje im ponad godzinę dziennie. W okresie choroby dziecka zasiłek opiekuńczy będzie przysługiwał jednemu z rodziców za dni, w których pracuje na tej samej zmianie co współmałżonek, a także za dni, w których pracuje na innej zmianie, lecz w związku z czasem niezbędnym na dojazd chore dziecko pozostawałoby bez opieki.
●Prawo do zasiłku opiekuńczego przysługuje ubezpieczonemu tylko w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. [przykład 33]
PRZYKŁAD 33
Bez prawa do świadczenia
Pracownica była zatrudniona do 29 lutego 2016 r. Od 24 lutego do 4 marca 2016 r. sprawowała opiekę nad chorym dzieckiem. Pracodawca wypłacił jej zasiłek opiekuńczy za okres od 24 do 29 lutego 2016 r., tj. za okres opieki sprawowanej nad chorym dzieckiem przypadający w czasie trwania zatrudnienia. Za okres po ustaniu zatrudnienia - od 1 do 4 marca 2016 r. - zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.
Przepisy kodeksu pracy nie przewidują możliwości przesunięcia urlopu wypoczynkowego (lub jego wykorzystania w terminie późniejszym) w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wypoczynkowego.
1. W przypadku gdy ubezpieczona matka dziecka przed upływem 8 tygodni po porodzie:
1) przebywa w szpitalu albo w innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem albo
2) legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo
3) porzuciła dziecko
- ubezpieczonemu - ojcu dziecka przysługuje dodatkowo, niezależnie od zasiłku określonego w art. 32, zasiłek opiekuńczy w wymiarze do 8 tygodni, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do innego ubezpieczonego członka najbliższej rodziny.
[ust. 1 zmieniony od 2 stycznia 2016 r.]
●Gdy ubezpieczona - matka dziecka w pierwszych ośmiu tygodniach po porodzie przebywa w szpitalu, wówczas ubezpieczonemu - ojcu dziecka lub innemu ubezpieczonemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje zasiłek opiekuńczy w wymiarze do 56 dni niezależnie od zasiłku opiekuńczego, który jest limitowany w roku kalendarzowym (60/14 dni - patrz art. 33 ustawy zasiłkowej). Należy dodać, że pobyt matki dziecka w szpitalu nie musi trwać bezpośrednio po porodzie ani mieć związku z przebytym porodem. [przykład 34]
PRZYKŁAD 34
Zasiłek opiekunczy dla ojca dziecka podczas choroby matki
8 marca 2016 r. pracownica urodziła drugie dziecko i korzysta z urlopu i zasiłku macierzyńskiego do 25 lipca 2016 r. (20 tygodni - 140 dni). Ze względu na stan zdrowia od 4 do 22 kwietnia 2016 r. (19 dni) przebywa w szpitalu. Ponieważ nie może się opiekować nowo narodzonym dzieckiem, zajmuje się nim ojciec dziecka. W 2016 r. pracownica i jej mąż pobrali zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad starszym dzieckiem za łączny okres 42 dni. Pracownik - ojciec dziecka ma prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad młodszym dzieckiem za cały okres pobytu matki dziecka w szpitalu. Nie ma przy tym znaczenia, że wcześniej zasiłek ten był już pobierany, ponieważ pobyt matki w szpitalu w pierwszych ośmiu tygodniach po porodzie jest okolicznością uprawniającą do zasiłku opiekuńczego w odrębnym wymiarze 56 dni, poza 60 dniami zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny.
●W wyniku nowelizacji ustawy zasiłkowej dokonanej ustawą z 15 maja 2015 r. (Dz.U. poz. 1066) począwszy od 14 sierpnia 2015 r. ubezpieczony - ojciec dziecka lub inny ubezpieczony członek najbliższej rodziny ma prawo do zasiłku opiekuńczego w wymiarze do 56 dni w okresie pobierania przez ubezpieczoną - matkę dziecka zasiłku macierzyńskiego przez pierwsze osiem tygodni po porodzie, jeżeli posiada ona orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji bądź o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
Niezdolność matki dziecka do samodzielnej egzystencji lub o niepełnosprawności w stopniu znacznym potwierdza stosowne orzeczenie wydane przez:
1) lekarza orzecznika ZUS,
2) komisję lekarską ZUS,
3) lekarza rzeczoznawcę KRUS,
4) komisję lekarską KRUS,
5) zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności.
●Ustawa z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1268) od 1 marca 2016 r. wprowadza regulację, zgodnie z którą w przypadku porzucenia dziecka przez pracownicę korzystającą z urlopu i zasiłku macierzyńskiego, prawo do części tego urlopu i zasiłku przysługuje pracownikowi - ojcu dziecka albo pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny, nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez matkę co najmniej ośmiu tygodni urlopu macierzyńskiego.
Za okres przypadający po dniu porzucenia dziecka, a przed upływem ośmiu tygodni po porodzie, pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko lub pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje zasiłek opiekuńczy w dodatkowym wymiarze (poza 60 dniami) do 8 tygodni. [przykład 35]
PRZYKŁAD 35
Dodatkowy zasiłek opiekuńczy
Pracownica urodziła dziecko 14 marca 2016 r. i porzuciła je 23 marca 2016 r. Za okres pierwszych ośmiu tygodni po porodzie ma ona prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego (8 tygodni - 56 dni), tj. od 14 marca do 8 maja 2016 r. Pracownik - ojciec dziecka wystąpił o zasiłek opiekuńczy od dnia następnego po porzuceniu dziecka przez matkę, tj. od 24 marca do 8 maja 2016 r. Następnie złożył wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego od 9 maja do 31 lipca 2016 r. (84 dni - łącznie z urlopem matki 140 dni) oraz urlopu rodzicielskiego od 1 sierpnia 2016 r. do 12 marca 2017 r. (32 tygodnie - 224 dni) i zasiłku macierzyńskiego za te okresy.
1. Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez okres zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki, nie dłużej jednak niż przez okres:
1) 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad dziećmi, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2;
2) 14 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad innymi członkami rodziny, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 3.
2. Zasiłek opiekuńczy przysługuje łącznie na opiekę nad dziećmi i innymi członkami rodziny za okres nie dłuższy niż 60 dni w roku kalendarzowym.
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się niezależnie od liczby osób uprawnionych do zasiłku opiekuńczego oraz bez względu na liczbę dzieci i innych członków rodziny wymagających opieki.
[ust. 3 zmieniony od 14 sierpnia 2015 r.]
●Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez okres zwolnienia od wykonywania pracy w związku z koniecznością osobistego sprawowania opieki, jednak nie dłużej niż przez okres:
1) 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad dzieckiem w wieku do lat ośmiu (zdrowym) oraz nad dzieckiem chorym w wieku do 14 lat,
2) 14 dni w roku kalendarzowym, gdy opieka sprawowana jest nad chorym dzieckiem powyżej 14 lat lub innym dorosłym członkiem rodziny.
●Łączny okres wypłaty zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad dziećmi i innymi członkami rodziny, niezależnie od liczby uprawnionych do tego zasiłku oraz bez względu na liczbę dzieci i innych członków rodziny wymagających opieki, nie może przekroczyć w roku kalendarzowym 60 dni, w tym 14 dni z tytułu opieki nad dziećmi w wieku powyżej 14 lat oraz innymi członkami rodziny. Zatem łączny okres wypłaty zasiłku z tytułu opieki nad dziećmi i chorymi członkami rodziny nie wynosi 74 dni w roku kalendarzowym, lecz 60. Oznacza to, że gdy np. z tytułu opieki nad chorym mężem pracownica otrzyma zasiłek za 14 dni, to z tytułu opieki nad dziećmi będzie mogła go pobrać za okres uzupełniający do 60 dni, tj. za 46 dni.
Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, mogący zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny. Nie dotyczy to jednak opieki sprawowanej nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.
●Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, w przypadku gdy poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym mogący zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny. Za członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym mogącego zapewnić opiekę nie uważa się jednak:
1) osoby całkowicie niezdolnej do pracy,
2) osoby chorej,
3) osoby, która ze względu na wiek jest niesprawna fizycznie lub psychicznie,
4) osoby prowadzącej gospodarstwo rolne,
5) osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, która nie może regulować swojego czasu pracy w sposób dowolny (ma ustalone godziny pracy),
6) pracownika odpoczywającego po pracy na nocnej zmianie,
7) osoby niezobowiązanej do sprawowania opieki na podstawie ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2082), jeżeli odmawia ona sprawowania opieki (np. babcia dziecka).
W przypadku sprawowania opieki nad chorym dzieckiem do lat dwóch ubezpieczony ma prawo do zasiłku opiekuńczego, nawet jeżeli są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym mogący zapewnić opiekę dziecku.
1. Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku.
2. Do zasiłku opiekuńczego stosuje się odpowiednio przepisy art. 11 ust. 4 oraz art. 12 i 17.
●Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80 proc. podstawy jego wymiaru. Świadczenie to przysługuje za każdy dzień sprawowania opieki, nie wyłączając dni wolnych od pracy bez względu na to, czy przypadają one na dni ustawowo wolne od pracy, czy też wynikają z indywidualnego harmonogramu pracy pracownika. Oznacza to, że jeżeli nie ma członka rodziny mogącego zapewnić opiekę nad chorym dzieckiem, ubezpieczony jest uprawniony do zasiłku opiekuńczego za okres określony w zaświadczeniu lekarskim, w tym również za dni wolne od pracy. Nie bada się przy tym, czy w sobotę, niedzielę bądź święto są w domu członkowie rodziny mogący zapewnić dziecku opiekę.
●Do zasiłku opiekuńczego stosuje się zasady dotyczące obniżenia zasiłku o 25 proc. w przypadku nieterminowego złożenia zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego konieczność sprawowania opieki. Zagadnienie to zostanie omówione szczegółowo w komentarzu do art. 62.
●Do zasiłku opiekuńczego stosuje się również zasady dotyczące zasiłku chorobowego (patrz komentarz do art. 12 - DGP nr 18/2016), z których wynika, że zasiłek opiekuńczy nie przysługuje za okresy sprawowania opieki, w których ubezpieczony na podstawie przepisów o wynagradzaniu zachowuje prawo do wynagrodzenia, a także w czasie:
1) urlopu bezpłatnego,
2) urlopu wychowawczego,
3) tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności.
●Prawa do zasiłku opiekuńczego nie ma również ubezpieczony, jeśli w okresie, w którym powinien sprawować opiekę, wykonuje pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie od pracy udzielone w celu sprawowania opieki niezgodnie z jego celem. Okoliczności te są ustalane w trakcie kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich na podstawie art. 68 ustawy zasiłkowej (patrz komentarz do art. 17 - DGP nr 18/2016).
Rozdział 8
Zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłków przysługujących ubezpieczonym będącym pracownikami
1. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu będącemu pracownikiem stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.
2. Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem okresu, o którym mowa w ust. 1, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.
3. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego za jeden dzień niezdolności do pracy stanowi jedna trzydziesta część wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku.
4. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego u płatnika składek w okresie nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, w trakcie którego powstała niezdolność do pracy.
●Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się z uwzględnieniem przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi za okres 12 miesięcy poprzedzających niezdolność do pracy, bez względu na datę wypłaty tego wynagrodzenia (do końca danego miesiąca kalendarzowego albo np. do 10. dnia następnego miesiąca kalendarzowego). Oznacza to, że nie ma znaczenia, kiedy wynagrodzenie za pracę za dany miesiąc zostało wypłacone, lecz za jaki miesiąc przysługuje.
Zasady dotyczące ustalania prawa do zasiłku chorobowego stosuje się również do wynagrodzenia za czas choroby przysługującego na podstawie art. 92 k.p. [przykład 36 i 37]
PRZYKŁAD 36
Wynagrodzenie chorobowe
Pracownica jest niezdolna do pracy z powodu choroby w marcu 2016 r. Ponieważ jest to jej pierwsza niezdolność do pracy w 2016 r., ma ona prawo do wynagrodzenia za czas choroby na podstawie art. 92 k.p. Podstawę wymiaru przysługującego jej wynagrodzenia za czas choroby stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od marca 2015 r. do lutego 2016 r. Pracodawca wypłaca pracownicy wynagrodzenie za każdy przepracowany miesiąc do końca danego miesiąca. W okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby w marcu 2016 r., wynagrodzenie było wypłacane zawsze 28. dnia danego miesiąca i należy je uwzględnić w podstawie wymiaru, tj. wynagrodzenie wypłacone 28 marca 2015 r. za marzec 2015 r., wypłacone 28 kwietnia 2015 r. za kwiecień 2015 r. itd.
PRZYKŁAD 37
Wypłata w kolejnym miesiącu
Pracownica jest niezdolna do pracy z powodu choroby w czerwcu 2016 r. W styczniu i lutym 2016 r. zostało jej wypłacone wynagrodzenie za czas choroby za pełny limit w 2016 r. - 33 dni. Podstawę wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od czerwca 2015 r. do maja 2016 r. Wynagrodzenie za pracę pracodawca wypłaca za dany miesiąc do 10. dnia następnego miesiąca. W tym przypadku do podstawy wymiaru należy przyjąć wynagrodzenie za czerwiec 2015 r. wypłacone 10 lipca 2015 r., za lipiec 2015 r. wypłacone 10 sierpnia 2015 r., za sierpień 2015 r. wypłacone 10 września 2015 r. itd.
●Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego pracownika stanowi jego wynagrodzenie. Zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy zasiłkowej za wynagrodzenie pracownika uważa się jego przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych ze środków pracownika. Pracownik pokrywa ze swojego przychodu część składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz w całości składkę na ubezpieczenie chorobowe. Razem płatnik składek potrąca pracownikowi z przysługującego mu przychodu składkę w wysokości 13,71 proc. Tak jest w większości przypadków, jednak należy pamiętać, że powinna to być kwota faktycznie potrąconych temu pracownikowi składek. Trzeba bowiem mieć na względzie fakt, że roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników w danym roku kalendarzowym nie może być wyższa od trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy określonego w ustawie budżetowej, ustawie o prowizorium budżetowym lub ich projektach, jeżeli odpowiednie ustawy nie zostały uchwalone. Od nadwyżki ponad kwotę trzydziestokrotności, o której mowa wyżej, nie pobiera się składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wynika to z art. 19 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.) i oznacza, że składka na te ubezpieczenia jest pobierana tylko do miesiąca, w którym pracownik osiągnął ten limit. Za kolejne miesiące z jego przychodu potrącana jest już tylko składka na ubezpieczenie chorobowe, ponieważ do niej nie stosuje się ograniczenia do trzydziestokrotności wymienionego wyżej wynagrodzenia. Ustalając podstawę wymiaru zasiłku w przypadkach przekroczenia trzydziestokrotności ustalonego limitu, wynagrodzenie pracownika należy pomniejszać jedynie o kwotę składki na ubezpieczenie chorobowe, tj. o 2,45 proc. [przykład 38]
PRZYKŁAD 38
Po przekroczeniu limitu
Pracownik otrzymujący stały miesięczny przychód w kwocie 11 000 zł chorował w październiku 2015 r. W listopadzie 2014 r., z którego wynagrodzenie uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi w październiku 2015 r., nastąpiło przekroczenie 30-krotności, tj. kwoty 112 380 zł określonej dla 2014 r. Podstawę wymiaru stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od października 2014 r. do września 2015 r.
Od stycznia do października 2014 r. pracownik otrzymał łączny przychód w kwocie 110 000 zł.
Przychód za listopad 2014 r. należy przyjąć do podstawy wymiaru po pomniejszeniu o składki obliczone w następujący sposób:
● składka na ubezpieczenie chorobowe wynosząca 2,45 proc. od kwoty 11 000 zł - 269,50 zł,
● składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynosząca 11,26 proc. od kwoty
2380 zł (112 380 zł - 110 000 zł = 2380 zł) - 268 zł,
● łączna składka wynosi 537,50 zł (269,50 zł + 268 zł).
Wynagrodzenie przyjęte do podstawy wymiaru za listopad 2014 r. wynosi zatem 10 462,50 zł (przychód 11 000 zł - składki 537,50 zł).
Wynagrodzenie za grudzień 2014 r. wliczone do podstawy wymiaru wynosi 10 730,50 zł (przychód 11 000 zł - 2,45 proc. składki na chorobowe, czyli 269,50 zł).
W podstawie wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników przychodu pracownika wyłączonych z podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne na podstawie rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2236).
●Do podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się wynagrodzenie uzyskane w okresie ubezpieczenia chorobowego, z tytułu którego przysługuje zasiłek. Oznacza to, że nie przyjmuje się wynagrodzenia, które pracownik uzyskiwał u poprzedniego pracodawcy, bez względu na to, czy w przypadku zatrudnienia u jednego i drugiego pracodawcy istnieje przerwa i ile ona wynosi. [przykład 39]
PRZYKŁAD 39
Tylko jeden tytuł ubezpieczenia
Pracownik był zatrudniony do 31 stycznia 2016 r. u pracodawcy A, a od 1 marca 2016 r. jest zatrudniony u pracodawcy B. W okresie od 14 do 18 marca 2016 r. pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby. Podstawę wymiaru przysługującego mu wynagrodzenia za czas choroby stanowi wyłącznie przychód uzyskany z tytułu zatrudnienia u pracodawcy B.
●Jeżeli pracownik jest zatrudniony bez przerwy u tego samego pracodawcy na podstawie kolejno następujących po sobie umów o pracę, wówczas przy ustalaniu podstawy wymiaru przysługującego mu zasiłku chorobowego sumuje się wynagrodzenie wypłacone z tytułu tych umów. Należy pamiętać, że jako przerwy w ubezpieczeniu nie traktuje się przerwy przypadającej na dzień ustawowo wolny od pracy. [przykład 40]
PRZYKŁAD 40
Łączny okres zatrudnienia
Pracownica jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas określony od 1 lutego do 30 kwietnia 2016 r., a następnie na czas nieokreślony od 1 maja 2016 r. W lipcu 2016 r. pracownica jest niezdolna do pracy z powodu choroby i zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas choroby na podstawie art. 92 k.p. Podstawę jego wymiaru stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone jej za okres trwania ubezpieczenia chorobowego od lutego do czerwca 2016 r.
●Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się również wynagrodzenie osoby wykonującej pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Jeżeli np. pracodawca zawarł z pracownikiem dodatkowo umowę-zlecenie, wówczas przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wynagrodzenie z tytułu umowy-zlecenia sumuje się z wynagrodzeniem uzyskiwanym ze stosunku pracy (szczegółowe omówienie - patrz komentarz do art. 41 - ukaże się 24 marca 2016 r.).
●Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy kalendarzowych zatrudnienia, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się, przyjmując przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe tego zatrudnienia. [przykład 41]
PRZYKŁAD 41
Na etacie krócej niż rok
Pracownik zatrudniony od 11 stycznia 2016 r. stał się niezdolny do pracy z powodu choroby 16 maja tego roku. Od pierwszego dnia niezdolności do pracy ma prawo do zasiłku chorobowego. Do ustalenia podstawy jego wymiaru przyjmuje się przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe zatrudnienia, tj. za luty, marzec i kwiecień 2016 r.
W ten sam sposób ustala się podstawę wymiaru zasiłku, jeżeli zatrudnienie pracownika ustało w trakcie miesiąca, a niezdolność do pracy powstała w miesiącu następnym, jednak przed upływem 12 miesięcy kalendarzowych zatrudnienia. [przykład 42]
PRZYKŁAD 42
Po kilku miesiącach
Pracownik był zatrudniony od 19 marca do 28 sierpnia 2015 r. 4 września 2015 r. zachorował i niezdolność do pracy orzeczona została do 16 października 2015 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie ustalone z uwzględnieniem wynagrodzenia wypłaconego od kwietnia do lipca 2015 r.
Powyższej zasady nie stosuje się natomiast, jeżeli zatrudnienie ustało po upływie 12 miesięcy kalendarzowych (tj. do podstawy wymiary bierze się wówczas także niepełne miesiące kalendarzowe zatrudnienia). [przykład 43]
PRZYKŁAD 43
Po roku pracy
Pracownik był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony od 1 marca 2014 r. do 21 września 2015 r. 2 października 2015 r. zachorował i niezdolność do pracy została orzeczona do 15 grudnia 2015 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od października 2014 r. do września 2015 r.
●Ustalając dzienną kwotę zasiłku, należy zawsze ustaloną miesięczną podstawę wymiaru podzielić przez 30, ponieważ za jeden dzień niezdolności do pracy przysługuje 1/30 część wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku. [przykład 44]
PRZYKŁAD 44
Dzienna kwota zasiłku
Pracownik otrzymujący stały miesięczny przychód w kwoce 4000 zł jest niezdolny do pracy z powodu choroby przez pięć dni w marcu 2016 r. Podstawę wymiaru przysługującego mu wynagrodzenia za czas choroby stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od marca 2015 r. do lutego 2016 r. w kwocie 3451,60 zł (4000 zł x 13,71 proc. = 548,40 zł; 4000 zł - 548,40 zł = 3451,60 zł). Stawka dzienna zasiłku wynosi 115,06 zł (3451,60 zł : 30). Kwota zasiłku za pięć dni marca wynosi 460,24 zł (115,06 zł x 5 dni orzeczonej niezdolności do pracy x 80 proc.).
●Wynagrodzenie z tytułu umowy-zlecenia zawartej z własnym pracodawcą:
1) uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku w kwocie faktycznie wypłaconej, bez uzupełniania,
2) jeżeli zostało wypłacone za okres, z którego wynagrodzenie przyjmowane jest do podstawy wymiaru zasiłku przysługującego z tytułu zatrudnienia, powinno być uwzględniane w tej podstawie tylko w czasie trwania takiej umowy. Oznacza to, że należy je wyłączyć z podstawy wymiaru zasiłku przysługującego za okres po terminie, do którego umowa była zawarta. [przykłady 45, 46 i 47]
PRZYKŁAD 45
Pracownik na zleceniu
Pracownik otrzymuje zmienne wynagrodzenie. Dodatkowo pracodawca zawarł z nim umowę-zlecenie od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. W okresie od 6 do 14 sierpnia 2016 r. pracownik choruje i ma prawo do zasiłku chorobowego. Do podstawy wymiaru świadczenia należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę wypłacone za okres od sierpnia 2015 r. do lipca 2016 r. Do podstawy wymiaru przyjęto także wynagrodzenie z tytułu umowy-zlecenia wypłacone za okres od stycznia do lipca 2016 r. w kwocie faktycznie wypłaconej w każdym z tych miesięcy.
PRZYKŁAD 46
Po rozwiązaniu umów
Z pracownikiem zawarto umowę-zlecenie na okres od 6 do 24 lutego 2016 r., od 12 do 23 marca 2016 r. oraz od 7 do 25 maja 2016 r. Pracownik stał się niezdolny do pracy we wrześniu 2016 r. Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego należy przyjąć jedynie przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone na podstawie umowy o pracę za okres od września 2015 r. do sierpnia 2016 r. W podstawie wymiaru nie uwzględnia się wynagrodzenia z tytułu umowy-zlecenia wykonywanej w lutym, marcu i maju 2016 r., ponieważ nie trwały one w czasie niezdolności pracownika do pracy z powodu choroby (zostały zakończone przed zachorowaniem).
PRZYKŁAD 47
Dwukrotne ustalenie podstawy
Pracownica jest niezdolna do pracy z powodu choroby od 27 sierpnia do 7 września 2016 r. Pracodawca zawarł z nią dodatkowo umowę-zlecenia od 1 marca do 31 sierpnia 2016 r. Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od sierpnia 2015 r. do lipca 2016 r. W podstawie tej za okres od 27 do 31 sierpnia 2016 r. powinno zostać uwzględnione również wynagrodzenie z tytułu umowy-zlecenia wypłacone pracownicy za okres od marca do lipca 2016 r. Podstawę wymiaru zasiłku za okres od 1 do 7 września 2016 r. należy ustalić ponownie, wyłączając z tej podstawy wynagrodzenie z umowy-zlecenia.
●Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się także wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, które, tak jak w przypadku wynagrodzenia z tytułu umowy-zlecenia, uwzględnia się w kwocie faktycznie wypłaconej, bez uzupełniania. [przykład 48]
PRZYKŁAD 48
Przy nadgodzinach
Pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby od 27 do 31 sierpnia 2016 r. W podstawie wymiaru zasiłku chorobowego należy zatem uwzględnić jego przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od sierpnia 2015 r. do lipca 2016 r. We wrześniu 2015 r., z którego wynagrodzenie podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego, pracownik miał obowiązek przepracować 22 dni robocze:
● przepracował 17 dni, w tym przez cztery dni wykonywał dodatkowo pracę w godzinach nadliczbowych, po trzy godziny dziennie,
● przez pięć dni sprawował opiekę nad chorym dzieckiem.
Przychód pracownika za pracę w obowiązującym czasie pracy (8 godzin dziennie) wyniósł 1630 zł, a za pracę w godzinach nadliczbowych 400 zł. Wynagrodzenie za wrzesień 2015 r. należy uzupełnić i wynosi ono 1820,28 zł (1630 zł - 223,48 zł = 1406,54 zł; 1406,52 zł : 17 dni x 22 dni). Kwota 223,48 zł stanowi kwotę składek na ubezpieczenia społeczne, o którą pomniejsza się przychód (13,71proc. z kwoty 1630 zł). Wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych nie podlega uzupełnieniu i należy uwzględnić je w podstawie wymiaru zasiłku w kwocie faktycznie wypłaconej, tj. 345,16 zł (przychód 400 zł pomniejszony o kwotę potrąconych składek wynoszącą 54,84 zł - 13,71 proc. z kwoty 400 zł). Wynagrodzenie za wrzesień 2015 r. uwzględnione w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego wynosi zatem 2165,44 zł (1820,28 zł + 345,16 zł).
1. Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie, które ubezpieczony będący pracownikiem osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi:
1) wynagrodzenie miesięczne określone w umowie o pracę lub w innym akcie, na podstawie którego powstał stosunek pracy, jeżeli wynagrodzenie przysługuje w stałej miesięcznej wysokości;
2) wynagrodzenie miesięczne obliczone przez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego za przepracowane dni robocze przez liczbę dni przepracowanych i pomnożenie przez liczbę dni, które ubezpieczony będący pracownikiem był obowiązany przepracować w tym miesiącu, jeżeli przepracował choćby 1 dzień;
3) kwota zmiennych składników wynagrodzenia w przeciętnej miesięcznej wysokości, wypłacona za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku pracy u pracodawcy, u którego przysługuje zasiłek chorobowy, jeżeli ubezpieczony będący pracownikiem nie osiągnął żadnego wynagrodzenia.
●W przypadku gdy pracownik zachorował przed upływem pierwszego kalendarzowego miesiąca zatrudnienia, podstawę wymiaru stanowi wynagrodzenie za ten miesiąc uzupełnione do kwoty, którą pracownik osiągnąłby, gdyby przepracował pełny miesiąc kalendarzowy.
●Gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem pierwszego kalendarzowego miesiąca zatrudnienia, a pracownik otrzymuje wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości określonej w umowie o pracę, to stanowi ono podstawę wymiaru zasiłku chorobowego/wynagrodzenia za czas choroby, mimo że w tym miesiącu pracownik nie przepracował wszystkich obowiązujących go dni pracy. Uważa się, że wynagrodzenie to zostało przyjęte do podstawy wymiaru po uzupełnieniu. [przykład 49]
PRZYKŁAD 49
Po niepełnym miesiącu
Pracownica zatrudniona od 1 marca 2016 r. jest niezdolna do pracy z powodu choroby od 21 do 25 marca 2016 r. Umowa o pracę gwarantuje jej stały miesięczny przychód w kwocie 4000 zł. Podstawę wymiaru przysługującego wynagrodzenia za czas choroby za okres od 21 do 25 marca 2016 r. stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy za marzec 2016 r., tj. 3451,60 zł (4000 zł x 13,71 proc. = 548,40 zł; 4000 zł - 548,40 zł = 3451,60 zł).
●Jeżeli pracownik zachorował przed upływem pierwszego miesiąca kalendarzowego zatrudnienia, a jego wynagrodzenie jest zmienne (np. akordowe), wówczas wynagrodzenie to należy uzupełnić do wynagrodzenia, które pracownik otrzymałby, gdyby przepracował cały miesiąc, pod warunkiem że w tym miesiącu przepracował choćby jeden dzień. [przykład 50]
PRZYKŁAD 50
Uzupełnienie wynagrodzenia
Pracownik otrzymujący zmienne wynagrodzenie zatrudniony od 1 marca 2016 r. choruje od 21 do 25 marca 2016 r. i ma z tego tytułu prawo do wynagrodzenia za czas choroby. W marcu 2016 r. powinien przepracować 22 dni robocze, a w związku z absencją chorobową przepracował tylko 17 dni roboczych. Za ten okres uzyskał przychód w kwocie 3400 zł. Uzupełnione wynagrodzenie, które należy uwzględnić w podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas choroby za okres od 21 do 25 marca 2016 r., wynosi 3797,20 zł (3400 zł x 13,71 proc. = 466,20 zł; 3400 zł - 466,20 zł = 2933,80 zł; 2933,80 zł : 17 dni x 22 dni = 3797,20 zł).
●Jeżeli pracownik otrzymujący wynagrodzenie w zmiennej wysokości zachorował przed upływem pierwszego kalendarzowego miesiąca zatrudnienia i nie otrzymał jeszcze żadnego wynagrodzenia (nawet za jeden dzień), wówczas podstawę wymiaru przysługującego mu świadczenia z tytułu choroby stanowi wynagrodzenie w przeciętnej miesięcznej wysokości wypłacone za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku pracy.
●Gdy pracownik został zatrudniony w trakcie miesiąca, a zachorował w miesiącu następnym, podstawę wymiaru ustala się z uwzględnieniem drugiego kalendarzowego miesiąca zatrudnienia, tj. za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. [przykład 51]
PRZYKŁAD 51
Podstawa z drugiego miesiąca
Pracownik został zatrudniony od 11 stycznia 2016 r. W okresie od 9 do 15 lutego 2016 r. chorował i ma prawo do wynagrodzenia za ten czas. Podstawę wymiaru zasiłku stanowi wynagrodzenie za luty 2016 r.
●Jeżeli w pierwszym miesiącu zatrudnienia pracownik przepracował wszystkie dni robocze z uwagi na podjęcie pracy pierwszego dnia roboczego w tym miesiącu, to wynagrodzenie za ten miesiąc wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku, do którego prawo powstało w kolejnych miesiącach ubezpieczenia. [przykład 52]
PRZYKŁAD 52
Od pierwszego dnia roboczego
Pracownik został zatrudniony od 2 maja 2016 r. Od 3 do 24 sierpnia 2016 r. jest niezdolny do pracy z powodu choroby i z tego tytułu przysługuje mu zasiłek chorobowy. Do podstawy jego wymiaru należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za maj, czerwiec i lipiec 2016 r. Wynagrodzenie za maj 2016 r. jest uwzględniane w podstawie wymiaru, ponieważ stanowi on pełny miesiąc zatrudnienia pracownika (dzień 1 maja 2016 r. jest dniem ustawowo wolnym od pracy).
1. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie stanowiące podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się przez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego przez ubezpieczonego będącego pracownikiem za okres, o którym mowa w art. 36 ust. 1 i 2, przez liczbę miesięcy, w których wynagrodzenie to zostało osiągnięte.
2. Jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1, ubezpieczony będący pracownikiem nie osiągnął wynagrodzenia wskutek nieobecności w pracy z przyczyn usprawiedliwionych, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego:
1) wyłącza się wynagrodzenie za miesiące, w których przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy;
2) przyjmuje się, po uzupełnieniu według zasad określonych w art. 37 ust. 2, wynagrodzenie z miesięcy, w których ubezpieczony będący pracownikiem przepracował co najmniej połowę obowiązującego go czasu pracy.
3. Jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1, ubezpieczony będący pracownikiem w każdym miesiącu z przyczyn usprawiedliwionych wykonywał pracę przez mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy, przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się wynagrodzenie za wszystkie miesiące po uzupełnieniu według zasad określonych w art. 37 ust. 2.
●Ustalenie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku chorobowego polega na zsumowaniu wynagrodzenia wypłaconego za okres, z którego wynagrodzenie to należy uwzględnić w podstawie wymiaru, i podzieleniu go przez liczbę miesięcy uwzględnianych w podstawie wymiaru. [przykłady 53, 54 i 55]
PRZYKŁAD 53
Podstawa wymiaru
Pracownik zatrudniony od pięciu lat jest niezdolny do pracy z powodu choroby w marcu 2016 r. i przysługuje mu z tego tytułu wynagrodzenie za czas choroby. Do podstawy wymiaru tego wynagrodzenia należy przyjąć zsumowane kwoty wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi za okres od marca 2015 r. do lutego 2016 r. i otrzymaną kwotę podzielić przez 12.
PRZYKŁAD 54
Mniej niż rok
Pracownica zatrudniona od 1 września 2015 r. choruje w kwietniu 2016 r. Do podstawy wymiaru należy przyjąć zsumowane kwoty wynagrodzenia wypłaconego pracownicy za okres od września 2015 r. do marca 2016 r. i otrzymaną kwotę podzielić przez 7.
PRZYKŁAD 55
Bez niepełnego miesiąca
Pracownik został zatrudniony 8 stycznia 2016 r. W czerwcu 2016 r. jest niezdolny do pracy z powodu choroby. Podstawę wymiaru przysługującego mu świadczenia z tytułu choroby stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za luty, marzec, kwiecień i maj 2016 r., tj. suma wynagrodzenia wypłaconego za te miesiące podzielona przez liczbę tych miesięcy, czyli cztery. Wynagrodzenia za styczeń 2016 r. nie należy brać pod uwagę, ponieważ jest to pierwszy niepełny miesiąc zatrudnienia pracownika.
●Jeżeli w okresie, za który wynagrodzenie uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego, pracownik nie osiągnął pełnego wynagrodzenia wskutek nieprzepracowania części miesiąca z przyczyn usprawiedliwionych, przy obliczaniu podstawy wymiaru:
1) wyłącza się wynagrodzenie za miesiące, w których przepracował mniej niż połowę obowiązującego go w danym miesiącu czasu pracy,
2) przyjmuje się po uzupełnieniu wynagrodzenie za miesiące, w których przepracował co najmniej połowę obowiązującego go w danym miesiącu czasu pracy.
●Zasadę tę stosuje się zarówno wtedy, gdy do podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się wynagrodzenie za dwanaście miesięcy kalendarzowych zatrudnienia, jak i za okres krótszy. [przykład 56]
PRZYKŁAD 56
Okres dłuższej choroby
Pracownik w wieku 53 lat zatrudniony od 7 marca 2016 r. jest niezdolny do pracy z powodu choroby od 2 do 20 sierpnia 2016 r. (19 dni). Także w kwietniu 2016 r. przez 19 dni pracownik jest chory i zachowuje w tym czasie prawo do wynagrodzenia za czas choroby (14 dni) i zasiłku chorobowego (5 dni). Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku za okres od 2 do 20 sierpnia 2016 r. przyjmuje się wynagrodzenie za maj, czerwiec i lipiec 2016 r. W podstawie wymiaru nie uwzględnia się wynagrodzenia za marzec 2016 r., ponieważ jest to pierwszy niepełny miesiąc zatrudnienia, oraz za kwiecień 2016 r., ponieważ pracownik w tym miesiącu przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy.
●Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego uwzględnia się przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres dwunastu miesięcy kalendarzowych, nawet jeżeli w tych okresach nastąpiła zmiana wysokości wynagrodzenia na skutek zmiany stanowiska pracy lub zmiany warunków wynagradzania ustalonych w umowie o pracę lub w innym akcie nawiązania stosunku pracy. [przykład 57]
PRZYKŁAD 57
Podstawa wymiaru po podwyżce wynagrodzenia
Pracownik choruje od 5 do 13 lipca 2016 r. i ma prawo do wynagrodzenia za czas choroby. Do 31 stycznia 2016 r. osiągał przychód w stałej miesięcznej wysokości 3600 zł, a od 1 lutego 2016 r. otrzymał podwyżkę i od tej daty jego przychód wynosi 4200 zł.
Wynagrodzenie pracownika za okres od lipca 2015 r. do stycznia 2016 r. wynosi łącznie 21 745,08 zł [3600 zł - 493,56 zł (składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe ze środków pracownika) = 3106,44 zł x 7 miesięcy].
Wynagrodzenie za okres od lutego do czerwca 2016 r. wynosi łącznie 18 120,90 zł (4200 zł - 575,82 zł = 3624,18 zł x 5 miesięcy).
Łącznie wynagrodzenie za okres od lipca 2015 r. do czerwca 2016 r. wynosi 39 865,98 zł (21745,08 zł + 18120,90 zł).
Przeciętne miesięczne wynagrodzenie wynosi 3322,17 zł (39 865,98 zł : 12 miesięcy).
Podstawa wymiaru wynagrodzenia za czas choroby wynosi 3322,17 zł.
●Jeżeli w danym miesiącu pracownik jest nieobecny w pracy z przyczyn usprawiedliwionych, np. z powodu choroby, sprawowania opieki nad dzieckiem albo innym chorym członkiem rodziny, wówczas za ten miesiąc nie osiąga pełnego wynagrodzenia Jeśli wynagrodzenie za taki miesiąc przyjmuje się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, wówczas należy je uzupełnić. Przez pojęcie "uzupełnienie wynagrodzenia" należy rozumieć przyjęcie do podstawy wymiaru zasiłku takiego wynagrodzenia, jakie pracownik otrzymałby w danym miesiącu, gdyby przepracował pełny miesiąc.
●Zasady uzupełniania wynagrodzenia przyjmowanego do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego różnią się w zależności od tego, czy pracownik otrzymuje je w stałej miesięcznej wysokości, czy o charakterze zmiennym.
Jeżeli prawo do zasiłku chorobowego powstało przed upływem pierwszego miesiąca kalendarzowego zatrudnienia, do podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się wynagrodzenie miesięczne określone w umowie o pracę lub w innym akcie nawiązania stosunku pracy, jeżeli przysługuje ono w stałej miesięcznej wysokości. Uzupełnienie polega więc na przyjęciu pełnego miesięcznego przychodu pracownika pomniejszonego o pełną miesięczną składkę na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe (ze środków pracownika), która zostałaby mu potrącona, gdyby pracował cały miesiąc. [przykład 58]
Wynagrodzenie określone stawką godzinową traktuje się jak wynagrodzenie stałe. Należy zwrócić uwagę, że w tej sytuacji w różnych miesiącach kwoty tego wynagrodzenia mogą być różne ze względu na obowiązek przepracowania w poszczególnych miesiącach innej liczby godzin.
PRZYKŁAD 58
Przychód w stałej wysokości
Pracownik podjął pracę 1 sierpnia 2016 r. i w tym samym miesiącu przez osiem dni był niezdolny do pracy z powodu choroby. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się wynagrodzenie za sierpień 2016 r. po uzupełnieniu. Przychód pracownika za sierpień 2016 r. wyniósł 1600 zł. Potrącono z niego składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe w kwocie 219,36 zł (13,71 proc. z kwoty 1600 zł). W związku z tym, że przychód pracownika jest określony w stałej miesięcznej wysokości 3800 zł, do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku należy go pomniejszyć o pełną miesięczną składkę, którą pracodawca potrąciłby, gdyby pracownik przepracował pełny miesiąc, czyli o kwotę 520,98 zł (13,71 proc. z kwoty 3800 zł). Wynagrodzenie za sierpień 2016 r. należy uwzględnić w podstawie wymiaru zasiłku w kwocie 3279,02 zł (3800 zł - 520,98 zł = 3279,02 zł).
Jeżeli pracownik otrzymuje wynagrodzenie zmienne, to uzupełnienie tego wynagrodzenia zależy od tego, czy osiągnął w danym miesiącu jakiekolwiek wynagrodzenie, czy takiego wynagrodzenia w ogóle nie otrzymał.
Wynagrodzenie miesięczne zmienne, które pracownik osiągnąłby, gdyby przepracował cały miesiąc, ustala się:
1) poprzez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego za przepracowane dni robocze przez liczbę dni, w których wynagrodzenie to zostało osiągnięte i pomnożenie przez liczbę dni, które pracownik był zobowiązany przepracować w danym miesiącu - jeżeli przepracował choćby jeden dzień pracy,
2) przyjmując kwotę zmiennych składników wynagrodzenia w przeciętnej miesięcznej wysokości wypłaconej za ten miesiąc pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku w zakładzie pracy, którym przysługuje zasiłek chorobowy - jeżeli pracownik nie osiągnął w danym miesiącu żadnego wynagrodzenia. [przykład 59]
PRZYKŁAD 59
Przy zmiennej pensji
Pracownik zatrudniony 1 sierpnia 2016 r. jest niezdolny do pracy z powodu choroby w okresie od 23 do 31 sierpnia 2016 r. (9 dni). Ma prawo do świadczeń z tytułu choroby od pierwszego dnia niezdolności do pracy. Za okres pierwszych czterech dni niezdolności do pracy (od 23 do 26 sierpnia) zachowuje prawo do wynagrodzenia przysługującego na podstawie art. 92 k.p., a za pięć dni (od 27 do 31 sierpnia) ma prawo do zasiłku chorobowego. W tym miesiącu pracownik miał przepracować 22 dni robocze, a przepracował 16 dni ze względu na to, że w pozostałych dniach był nieobecny w pracy z powodu choroby. Jego przychód za ten miesiąc, tj. za okres od 1 do 22 sierpnia (16 dni roboczych), wyniósł 2200 zł. Wynagrodzenie, które pracownik ten osiągnąłby, gdyby pracował wszystkie dni robocze, wynosi 2610,26 zł (2200 zł - 301,62 zł = 1898,38 zł; 1898,38 zł : 16 dni x 22 dni) i stanowi podstawę wymiaru zasiłku. Kwota 301,62 zł stanowi kwotę potrąconych składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych ze środków pracownika (łącznie 13,71 proc. z kwoty 2200 zł).
●W razie nieuzyskania wynagrodzenia za część miesiąca z przyczyn nieusprawiedliwionych, do podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się wynagrodzenie osiągnięte w tym miesiącu bez uzupełniania jego wysokości za dni nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy. Przy ustalaniu wynagrodzenia za pełny miesiąc w liczbie dni, którą pracownik był zobowiązany przepracować, nie należy uwzględniać dni nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy. [przykład 60]
PRZYKŁAD 60
Nieusprawiedliwiona nieobecność
W marcu, z którego wynagrodzenie jest uwzględniane w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego, pracownik był niezdolny do pracy od 26 do 31 marca. Pracownik otrzymuje wynagrodzenie zmienne. Jego przychód za 16 dni pracy w marcu wyniósł 800 zł. W miesiącu tym pracownik był również przez dwa dni nieobecny w pracy z przyczyn nieusprawiedliwionych. W marcu był zobowiązany przepracować 22 dni robocze. Wynagrodzenie, które osiągnąłby, gdyby pracował we wszystkie dni robocze, wynosi po uzupełnieniu 862,90 zł (800 zł - 109,68 zł = 690,32 zł; 690,32 zł : 16 dni x 20 dni). Kwota 109,68 zł jest kwotą składek na ubezpieczenia społeczne potrąconą z przychodu pracownika (łącznie 13,71 proc. z kwoty 800 zł). Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego należy przyjąć
kwotę 862,90 zł.
●Jeżeli w okresie przyjmowanym do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku pracownik w każdym miesiącu przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy z przyczyn usprawiedliwionych, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się wynagrodzenie za wszystkie miesiące, po uzupełnieniu.
●W sytuacji gdy bezpośrednio przed powstaniem niezdolności do pracy pracownik przez cały okres, z którego jest ustalana podstawa wymiaru zasiłku, korzystał z urlopu bezpłatnego, podstawę wymiaru zasiłku stanowi wynagrodzenie za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku:
1) w stałej miesięcznej wysokości określonej w umowie o pracę lub
2) przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku pracy, jeżeli pracownik otrzymuje wynagrodzenie o charakterze zmiennym - za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.
●Należy podkreślić, że urlop bezpłatny stanowi przerwę w ubezpieczeniu chorobowym i za ten okres składki na to ubezpieczenie nie są opłacane. Jeżeli pracownik korzystający z takiego urlopu zachoruje, to nie ma prawa do wynagrodzenia za czas choroby lub zasiłku chorobowego za okres niezdolności do pracy przypadającej w czasie tego urlopu. Gdy jednak niezdolność do pracy, która powstała w czasie urlopu bezpłatnego trwa bez przerwy po jego zakończeniu, pracownik ma prawo do świadczeń z tytułu choroby za okres przypadający po zakończeniu urlopu. Przerwa w ubezpieczeniu chorobowym z powodu urlopu bezpłatnego jest w tym przypadku traktowana w sposób szczególny. Mimo że w okresie urlopu bezpłatnego nie opłaca się składek na ubezpieczenie chorobowe, to jednak powstanie niezdolności do pracy z powodu choroby w czasie tej przerwy w ubezpieczeniu traktuje się tak, jakby niezdolność ta powstała w czasie ubezpieczenia chorobowego. [przykład 61]
PRZYKŁAD 61
Urlop bezpłatny
Pracownik wystąpił z wnioskiem o udzielenie urlopu bezpłatnego od 1 kwietnia 2015 r. do 31 lipca 2016 r. 25 lipca 2016 r. przedłożył zwolnienie lekarskie z powodu choroby od 23 lipca do 14 sierpnia 2016 r. Pracownik nie otrzyma wynagrodzenia za czas choroby z tytułu niezdolności do pracy za okres od 23 do 31 lipca 2016 r., ponieważ niezdolność ta przypadała w czasie urlopu bezpłatnego. Otrzyma jednak wynagrodzenie za okres od 1 do 14 sierpnia 2016 r., tj. za okres choroby po zakończeniu urlopu bezpłatnego. Miesięczny przychód pracownika zgodnie z umową o pracę jest stały i wynosi 4600 zł. Podstawę wymiaru przysługującego mu wynagrodzenia za okres od 1 do 14 sierpnia 2016 r. stanowi wynagrodzenie w kwocie 3969,34 zł (4600 zł - 630,66 zł). Kwota 630,66 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne potrącona ze środków pracownika (13,71 proc.).
Powyższą zasadę stosuje się także do ubezpieczonego, który przez cały okres, z którego ustalana jest podstawa wymiaru zasiłku, korzystał z urlopu wychowawczego lub odbywał czynną służbę wojskową.
●Jeżeli pracownik otrzymuje wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości, a zmienne są inne składniki tego wynagrodzenia, np. premie, wówczas w podstawie wymiaru uwzględnia się wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości wynikające z umowy o pracę lub innego aktu nawiązania stosunku pracy, a składniki zmienne należy uzupełnić. [przykład 62]
PRZYKŁAD 62
Zmienne składniki wynagrodzenia
Pracownica otrzymująca wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości 4000 zł choruje w lipcu 2016 r. W marcu 2016 r., z którego wynagrodzenie przyjmuje się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, uzyskała przychód w kwocie 2800 zł i premię miesięczną w wysokości 400 zł, która zgodnie z regulaminem premiowania jest pomniejszana proporcjonalnie za każdy dzień pobierania zasiłków z tytułu choroby, opieki i macierzyństwa. W marcu 2016 r. pracownica miała obowiązek przepracować 22 dni robocze, a przepracowała 15 dni, ponieważ przez pozostałe dni sprawowała opiekę nad chorą córką. Wynagrodzenie za marzec 2016 r., które należy przyjąć do podstawy wymiaru zasiłku przysługującego pracownicy w lipcu 2016 r., wynosi 3451,60 zł (4000 zł - 548,40 zł). Kwota 548,40 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne (13,71 proc. z przychodu 4000 zł).
Premię za marzec przyjmuje się do podstawy wymiaru zasiłku w uzupełnionej wysokości tj. 506,23 zł. Obliczamy ją w następujący sposób: 400 zł - 54,84 zł = 345,16 zł; 345,16 zł : 15 dni x 22 dni = 506,23 zł. Kwota 54,84 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne (13,71 proc. z przychodu 400 zł).
Łącznie do podstawy wymiaru zasiłku przysługującego w lipcu 2016 r. wynagrodzenie i premia za marzec 2016 r. powinny być uwzględnione w kwocie 3957,83 zł (3451,60 zł + 506,23 zł).
●Dni, w których pracownik korzysta z urlopu wypoczynkowego, traktuje się tak samo jak dni, w których świadczy pracę. Tym samym wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy jest traktowane tak jak wynagrodzenie za pracę i uwzględnia się je w podstawie wymiaru zasiłku. Jeżeli wynagrodzenie zostało wypłacone pracownikowi za miesiąc, w którym pracownik przebywał na urlopie wypoczynkowym i poza nim przepracował wszystkie dni robocze (w związku z czym nie wymaga uzupełnienia), wynagrodzenie urlopowe sumuje się z wynagrodzeniem za dni, w których świadczył pracę i w łącznej kwocie uwzględnia w podstawie wymiaru zasiłku. [przykład 63]
PRZYKŁAD 63
Urlop wypoczynkowy
Pracownica choruje w sierpniu 2016 r. Podstawę wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od sierpnia 2015 r. do lipca 2016 r. W lipcu 2016 r. pracownica przez 10 dni korzystała z urlopu wypoczynkowego. Za świadczoną pracę jej przychód wyniósł 2160 zł, a za urlop wypoczynkowy 1560 zł. Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wynagrodzenie za lipiec 2016 r. należy przyjąć w kwocie 3209,01 zł (2160 zł + 1560 zł = 3720 zł; 3720 zł - 510,01 zł = 3209,99 zł). Kwota 510,01 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne finansowana przez ubezpieczonego (13,71 proc.) z przychodu 3720 zł.
Przy uzupełnianiu wynagrodzenia w liczbie dni przepracowanych uwzględnia się również dni urlopu bezpłatnego.
Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wypłacany zasiłek wyrównawczy traktuje się na równi z wynagrodzeniem.
●Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wypłacany zasiłek wyrównawczy traktuje się na równi z wynagrodzeniem. [przykład 64]
PRZYKŁAD 64
Zasiłek wyrównawczy
Pracownica choruje we wrześniu 2016 r. Podstawę wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od września 2015 r. do sierpnia 2016 r. W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. pracownica wykonywała pracę w ramach rehabilitacji zawodowej. Jej przychód w tym okresie stanowiło wynagrodzenie i zasiłek wyrównawczy. Ustalając podstawę wymiaru zasiłku przysługującego pracownicy we wrześniu 2016 r., należy przyjąć jej wynagrodzenie za okres od września do grudnia 2015 r. łącznie z dodatkiem wyrównawczym wypłacanym za każdy z tych miesięcy oraz wynagrodzenie za okres od stycznia do sierpnia 2016 r.
W razie zmiany umowy o pracę lub innego aktu, na podstawie którego powstał stosunek pracy, polegającej na zmianie wymiaru czasu pracy, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie ustalone dla nowego wymiaru czasu pracy, jeżeli zmiana ta nastąpiła w miesiącu, w którym powstała niezdolność do pracy, lub w miesiącach, o których mowa w art. 36.
●W razie zmiany umowy o pracę lub innego aktu nawiązania stosunku pracy polegającej na zmianie wymiaru czasu pracy (jego zwiększeniu lub zmniejszeniu) podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie ustalone dla nowego wymiaru czasu pracy, nawet jeżeli zmiana tego wymiaru nastąpiła w miesiącu, w którym powstało prawo do zasiłku albo w miesiącach poprzedzających. Jeżeli zmiana ta ma miejsce w trakcie miesiąca, przy ustalaniu podstawy wymiaru uwzględnia się wynagrodzenie za pełne kalendarzowe miesiące po zmianie wymiaru czasu pracy. [przykład 65 i 66]
PRZYKŁAD 65
Zwiększenie etatu
Pracownik choruje od 27 sierpnia 2016 r. Do 31 marca 2016 r. był zatrudniony w połowie wymiaru czasu pracy, a od 1 kwietnia 2016 r. na pełny etat. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się wynagrodzenie za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2016 r.
PRZYKŁAD 66
Nowy wymiar czasu pracy
Pracownica stała się niezdolna do pracy 3 września 2016 r. Do 31 sierpnia 2016 r. była zatrudniona w połowie wymiaru czasu pracy, a od 1 września 2016 r. na pełny etat. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się po uzupełnieniu wynagrodzenie za wrzesień 2016 r. przysługujące z tytułu pracy w nowym wymiarze czasu pracy.
Powyższą zasadę stosuje się również w sytuacji, gdy przerwa między okresami pobierania wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków trwa krócej niż trzy miesiące kalendarzowe, ale w okresie tej przerwy nastąpiła zmiana wymiaru czasu pracy. Nie ma zatem zastosowania przepis stanowiący, że podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się ponownie, jeżeli nie ma przerwy w jego pobieraniu i pobieraniu poprzedniego zasiłku wynoszącej trzy miesiące kalendarzowe (patrz komentarz do art. 43 - ukaże się 24 marca 2016 r.). [przykład 67]
PRZYKŁAD 67
Zmniejszenie etatu
Pracownik jest niezdolny do pracy w maju 2016 r. (24 dni). Podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby za ten okres stanowi wynagrodzenie wypłacone od maja 2015 r. do kwietnia 2016 r. Ponownie pracownik stał się niezdolny do pracy w sierpniu 2016 r. Do 31 maja 2016 r. był on zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, a od 1 czerwca 2016 r. w połowie tego wymiaru. Mimo że przerwa między okresami niezdolności do pracy trwa krócej niż trzy miesiące kalendarzowe, ze względu na zmianę wymiaru czasu pracy podstawa wymiaru wynagrodzenia za czas choroby i zasiłku chorobowego przysługującego w sierpniu 2016 r. powinna zostać ustalona ponownie, tj. z uwzględnieniem jedynie wynagrodzenia przysługującego po zmianie wymiaru czasu pracy - w tym przypadku za czerwiec i lipiec 2016 r.
●Jeżeli zmiana wymiaru czasu pracy miała miejsce w okresie czterech kwartałów poprzedzających powstanie niezdolności do pracy, to składnik kwartalny należy przyjąć do podstawy wymiaru zasiłku proporcjonalnie do liczby pełnych miesięcy kalendarzowych po zmianie wymiaru czasu pracy. [przykład 68]
PRZYKŁAD 68
Premie kwartalne
Do 30 kwietnia 2016 r. pracownica była zatrudniona na 1 etatu, a od 1 maja 2016 r. pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy. W sierpniu 2016 r. zachorowała. Oprócz wynagrodzenia miesięcznego pracownica otrzymuje także premie kwartalne, które są pomniejszane za okresy pobierania zasiłków. Do podstawy wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie po zmianie wymiaru czasu pracy, tj. za okres od maja do lipca 2016 r. Do tego wynagrodzenia należy dodać 1 premii kwartalnej otrzymanej po zmianie wymiaru czasu pracy za II kwartał 2016 r. (tj. za maj i czerwiec).
●Analogicznie, gdy zmiana wymiaru czasu pracy miała miejsce w okresie roku poprzedzającego powstanie niezdolności do pracy, to składnik roczny należy przyjąć do podstawy wymiaru zasiłku proporcjonalnie do liczby pełnych kalendarzowych miesięcy po zmianie wymiaru czasu pracy. [przykład 69]
PRZYKŁAD 69
Dodatkowe wynagrodzenie roczne
Do 31 lipca 2015 r. pracownica była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy, a od 1 sierpnia 2015 r. w wymiarze 3 etatu. W czerwcu 2016 r. pracownica choruje i ma prawo do zasiłku chorobowego. Podstawę jego wymiaru stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie przysługujące pracownicy po zmianie wymiaru czasu pracy, tj. za okres od sierpnia 2015 r. do maja 2016 r. Oprócz wynagrodzenia miesięcznego pracownica ma prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, które zgodnie z regulaminem wynagradzania jest uwzględniane w podstawie wymiaru zasiłków. Nagrodę tę należy doliczyć do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w wysokości 1/5 kwoty wypłaconej pracownicy za część roku po zmianie wymiaru czasu pracy, tj. za okres od sierpnia do grudnia 2015 r.
●Jeżeli zmiana wymiaru czasu pracy ma miejsce po upływie czterech kwartałów poprzedzających powstanie niezdolności do pracy lub po zakończeniu roku poprzedzającego tę niezdolność, to składnik kwartalny lub roczny uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku w kwocie przeliczonej odpowiednio do nowego wymiaru czasu pracy. [przykłady 70 i 71]
PRZYKŁAD 70
Składnik kwartalny w nowym wymiarze
Do 30 czerwca 2016 r. pracownik był zatrudniony na pełny etat, a od 1 lipca 2016 r. na pół etatu. Zachorował w sierpniu 2016 r. i ma prawo do zasiłku chorobowego. Podstawę wymiaru stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie po zmianie wymiaru czasu pracy, tj. za lipiec 2016 r. Oprócz wynagrodzenia miesięcznego pracownik ma także prawo do premii kwartalnej, do której nie zachowuje prawa w okresie pobierania zasiłków. W podstawie wymiaru premię tę należy uwzględnić za cztery kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, tj. za III i IV kwartał 2015 r. oraz za I i II kwartał 2016 r. po przeliczeniu sumy premii za te kwartały przez współczynnik odpowiadający proporcji aktualnego wymiaru czasu pracy do poprzedniego. Współczynnik ten wynosi 1 (1/2 : 1 = 1/2).
PRZYKŁAD 71
Nagroda roczna po przeliczeniu
Do 30 czerwca 2016 r. pracownica była zatrudniona w wymiarze 3 etatu, a od 1 lipca 2016 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Choruje w sierpniu 2016 r. i ma prawo do zasiłku chorobowego. Podstawę wymiaru stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie po zmianie wymiaru czasu pracy, tj. za lipiec 2016 r. Oprócz wynagrodzenia miesięcznego pracownica ma także prawo do nagrody rocznej, do której nie zachowuje prawa w okresie pobierania zasiłków. W podstawie wymiaru nagrodę tę należy uwzględnić, doliczając ją w wysokości 1/12 kwoty otrzymanej za 2015 r. po pomnożeniu tej kwoty przez 4/3, tj. przez współczynnik odpowiadający proporcji aktualnego wymiaru czasu pracy do poprzedniego (1 : 3/4 = 4/3). ©?
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu