Nobel za nową wizję ekonomii. Instytucje kluczem do rozwoju

Naukowcy otrzymali wyróżnienie za „wykazanie znaczenia instytucji dla postępu gospodarczego w kraju”. Dla ekonomistów ze szkoły klasycznej przekonanych, że dobrobyt jest zasługą (jak najmniej uregulowanych) rynków, dla których instytucje są co najwyżej ograniczeniem, może to brzmieć jak herezja. Acemoglu i Robinson udowodnili, że jest inaczej. W głośnej książce „Dlaczego narody przegrywają” ekonomiści piszą, że trwały postęp zależy od stworzenia instytucji włączających. Dzięki nim w kraju poszerza się zakres wolności, którą obywatele wykorzystują, aby budować bogactwo. Brak instytucji nie jest więc jednoznaczny z całkowitą wolnością. Wręcz przeciwnie – w ich miejsce powstają mechanizmy uniemożliwiające całym rzeszom ludzi wywieranie wpływu i udział we władzy, a także blokujące im dostęp do zasobów i praw człowieka.

W swoim opus magnum Acemoglu i Robinson rozprawili się z konkurencyjnymi koncepcjami, które uzasadniały różnice w dobrobycie innymi czynnikami. Jedną z nich jest hipoteza geograficzna, według której to korzystne uwarunkowania klimatyczne w największym stopniu sprzyjają rozwojowi, a niekorzystne go hamują. Jednak w ostatnim czasie mieliśmy do czynienia z szybkim wzrostem zamożności kilku krajów położonych w obszarze uznawanym w myśl tej koncepcji za najmniej przyjazny aktywności gospodarczej – między zwrotnikami Koziorożca i Raka, w którym panują wysokie temperatury i duża wilgotność, które zapewniają idealne środowisko dla wirusów i drobnoustrojów. W Azji mowa o Singapurze i Malezji, a w Afryce – np. o Botswanie. Warto też dodać, że w przeszłości naj zamożniejsze miejsca na świecie – cywilizacje Azteków czy Inków – znajdowały się właśnie w klimacie zwrotnikowym. Dopiero procesy polityczne, m.in. kolonizacja, doprowadziły do ich regresu i awansu Europy.