Przedstawiamy tegoroczne nominacje do nagrody angelus

Europa Środkowa to dziwny twór - chcąc bowiem szukać jej sedna, należy wędrować pograniczami. Środkowoeuropejskość oznacza płynność granic, drama- tyczne starcie różnorodności, wiecznie krwawiące rany po zabójczych ciosach dwóch totalitaryzmów. Pogranicze jest kluczem do zrozumienia XX-wiecznej literatury naszej części kontynentu - pisarstwa Grassa, Miłosza, Venclovy. Podobnie jest z prozą Eginalda Schlattnera, rumuńskiego pisarza o korzeniach saskich, tworzącego w języku niemieckim. Ów ewangelicki pastor jako prozaik zadebiutował późno. Swoją pierwszą powieść zatytułowaną "Kogut bez głowy" wydał dopiero w wieku 65 lat. Wielkie uzna- nie przyniosła mu druga książka, "Czerwone rękawiczki", odczytywana jako swoista spowiedź autora. Istotnie, Schlattner odwołał się w niej do własnej biografii, opisał m.in. lata spędzone w więzieniu w połowie ubiegłego wieku, gdy został przez komunistyczny reżim oskarżony o udział w antypaństwowym spisku, wspominał też Siedmiogród z czasów dzieciństwa - barwny świat wielu kultur, wyznań, grup etnicznych. Do utraconej małej ojczyzny rumuński pisarz powraca w znakomitym "Fortepianie we mgle".

@RY1@i02/2010/212/i02.2010.212.196.035b.001.jpg@RY2@

Nominowana do Angelusa powieść to po trosze bildungsroman - historia młodego Clemensa Reschera, potomka zamożnej rodziny saskich fabrykantów. Są lata 40., Hitler ponosi klęskę, do Rumunii wkracza Armia Czerwona, a król Michał I zostaje obalony. Niezmienny od pokoleń świat obraca się w pył, oskarżani zaś o sprzyjanie nazistom Sasi siedmiogrodzcy są poddawani szykanom. Zmuszony opuścić dom Clemens początkowo próbuje życia w pustelniczym odosobnieniu, potem zatrudnia się jako robotnik w fabryce porcelany. Droga dojrzewającego Reschera odzwierciedla chaos, w jakim pogrąża się powojenna Rumunia. Dawne reguły przestają obowiązywać, a bohaterowie okazują się bezwolnymi trybikami w krwawej machinie historii.

W nowej rzeczywistości próbują się odnaleźć inteligenci, arystokraci, proletariusze szukający zemsty za lata upokorzeń, komunistyczni aktywiści, Żydzi, Cyganie. Wielość dróg i postaw symbolizują pojawiające się u boku bohatera kobiety - panienka z dobrego Izabella, proletariuszka Petra, cygańska robotnica Carmencita czy ukochana Rumunka Rodica - wszystkie na swój sposób obce, przynależne do odległych światów, które w chaosie pierwszych lat socjalizmu w nieoczekiwanych okolicznościach zderzają się ze sobą. "Fortepian we mgle" to klasyczna, pełnokrwista powieść, wspaniała kronika XX-wiecznych dziejów Rumunii. Ale nie tylko, bo w jakimś stopniu Schlattner zadaje przecież pytanie o tożsamość każdego mieszkańca Europy Środkowej.

@RY1@i02/2010/212/i02.2010.212.196.035b.002.jpg@RY2@

@RY1@i02/2010/212/i02.2010.212.196.035b.003.jpg@RY2@

Malwina Wapińska