Awangardowe łupina i grzyb

200 złotych za poplamioną kartkę pocztową z lat 60. przedstawiającą gmach poczekalni PKP Stadion na Pradze-Południe? Drugie tyle za zdjęcie wiaty nad wejściem do tunelu przystanku Ochota? To nie żart. Tyle trzeba zapłacić na internetowych aukcjach za stare fotografie linii średnicowej. Część tych cymeliów znalazło się na wystawie przygotowanej przez Huberta Trammera i Tomasza Fudalę na dworcu PKP Powiśle, czyli w jednym z utrwalonych na zdjęciach obiektów.

Dlaczego kolekcjonerzy skłonni są słono płacić za fotografie peerelowskiej architektury kolejowej? Cena jest wprost proporcjonalna do stanu ich dewastacji. Im bardziej obiekt został zniszczony i zatracił cechy oryginału, tym fotografia przedstawiająca go w czasach świetności jest droższa. Ale oczywiście nie chodzi tu tylko o wartość dokumentalną (a zarazem świadectwo wieloletnich zaniedbań ze strony PKP) tych zdjęć. Przecinająca centrum Warszawy kolejowa linia średnicowa to nie tylko komunikacyjny trakt, lecz także szlak unikalnych dzieł architektury przyciągającej nad Wisłę znawców i koneserów ze świata.

Wzniesione w latach 50. i 60. stacje i przystanki należą do najwybitniejszych realizacji architektury późnego modernizmu w Europie.

Dworzec Stadion wyróżniał się łupinową konstrukcją wejścia do tunelu, corbusierowskimi świetlikami i malarstwem abstrakcyjnym w wystroju poczekalni. Odrestaurowana niedawno stacja Powiśle pawilonem o dachu przypominającym rozwinięty naleśnik (dziś w tym lokalu znajduje się modny klub) oraz halą wyglądającą jak konstrukcja z powyginanych kartonów. Dworzec Śródmieście zachwycał kompozycjami malarskimi Wojciecha Fangora oraz podświetlanymi mozaikami (niestety zniszczonymi podczas renowacji - w pełnej krasie można podziwiać tę architekturę w kultowej komedii "Dziewczyny do wzięcia" Janusz Kondratiuka), zaś Ochota wiatą w kształcie grzyba i dworcem, którego bryła przypomina rozłożony latawiec.

Przystanki linii średnicowej (oprócz dworca Śródmieście, który współtworzyli Jerzy Sołtan i Zbigniew Ihnatowicz) to dzieło Arseniusza Romanowicza oraz Piotra Szymaniaka. Romanowicz (1910 - 2008) był reprezentantem tzw. ruchu oporu w architekturze wczesnej PRL. Grupa wykształconych przed wojną projektantów sabotowała narzucone odgórnie sowieckie wzorce i przemycała w architekturze nowych budynków najnowsze trendy obowiązujące na Zachodzie. Po odejściu od socrealizmu tworzyli awangardowe realizacje, takie jak infrastruktura linii średnicowej. Wystawa pokazuje także proces jej projektowania - na ekspozycji znalazły się robocze rysunki i wykresy obu autorów. Szkoda, że dziś PKP nie inwestuje w architekturę tej klasy.

@RY1@i02/2010/207/i02.2010.207.196.041a.001.jpg@RY2@

Dworzec PKP Stadion w latach 60 ..

@RY1@i02/2010/207/i02.2010.207.196.041a.002.jpg@RY2@

...i pół wieku później

Wystawa Średnicowa | Stacja PKP Warszawa Powiśle | do 31 października ● ● ● ● ●

Pola Ostrowska