Jak zostać muzykiem

Filmowy Brudny Harry zakochał się w muzyce Charliego Parkera, kiedy zobaczył go na żywo podczas koncertu w Oakland w 1945 roku. Znakomity aktor i reżyser pokazał światu swoją miłość do jazzu w 1988 roku. Wyreżyserował wtedy biografię wybitnego saksofonisty, czołowej postaci bebopu Charliego Parkera, za którą zasłużenie otrzymał Złoty Glob. Grający Birda Forest Whitaker za swoją rolę dostał Złotą Palmę w Cannes. "Bird" to wzorcowy przykład muzycznego biograficznego arcydzieła.

"Birdowi" na pewno pomogła muzyka, która wypełnia tło filmu. To jazz najwyższej próby. Zresztą Clint Eastwood mógł w nim wykorzystać kilka nigdy niepublikowanych nagrań, które otrzymał od Chan Parker, żony Charliego. Dobra muzyka to podstawa muzycznych biografii. Trudne do wytrzymania byłoby słuchanie disco polo w filmie o Sławomirze Świerzyńskim z Bayer Full. Za to karmienie uszu przez dwie godziny wokalem Raya Charlesa z filmu "Ray" Taylora Hackforda, gitarą i charyzmą Johny’ego Casha ze "Spaceru po linie" Jamesa Mangolda czy klasycznymi dźwiękami Mozarta z "Amadeusza" Milosza Formana albo Beethovena z "Wiecznej miłości" Bernarda Rose’a to już niewątpliwa przyjemność. Nie wspominając już o muzyce ikon w stylu The Beatles ("Backbeat"), Doorsów ("The Doors") czy Joy Division ("Control"). Muzyka, która kształtowała pokolenia i wciąż żyje w kulturze, to warunek dobrej biografii.

Wybitny, charakterystyczny aktor - to tyle oczywiste, co wcale niełatwe, kiedy myśli się o opisaniu życia muzyka. Nie wyobrażam sobie na przykład perfekcjonisty Denzela Washingtona w roli "Birda". Forest Whitaker to za to kandydat idealny - przemykający gdzieś w cieniu, nieobecny, zniechęcony. A jednak w każdej ze scen przykuwający uwagę. Zupełnie inaczej wypełniał ekran Dennis Quaid jako Jerry Lee Lewis w "Great Balls of Fire!" Jima McBride’a. Żywiołowością dorównuje kibicom żylety podczas warszawskich derbów piłkarskich. Kreacja każdego aktora z wymienionych filmów to absolutny majstersztyk. Zresztą nagrody mówią same za siebie: Jamie Foxx - Oscar, Złoty Glob, Bafta za "Raya", Joaquin Phoenix - Złoty Glob i nominacja do Oscara za "Spacer po linie", Tom Hulce - nominacja do Oscara, Złotego Globu za "Amadeusza". Osobne brawa należą się Cate Blanchett za rolę Boba Dylana w "I’m not there. Gdzie indziej jestem" w reżyserii Todda Haynesa. Słusznie dostała Złoty Glob, nagrodę w Wenecji oraz nominacje do Oscara i Bafty. Zresztą w tym samym filmie Dylana nie ogrzej od Blanchett zagrały jeszcze trzy i nne wybitne aktorskie indywidualności: Christian Bale, Heath Ledger i Richard Gere.

Trzeci warunek dla wybitnej muzycznej biografii to nieoczywisty bohater. Film o Chrisie Bottim byłby przecież nudny jak flaki z olejem. To bardzo dobry trębacz, ale jego nieskazitelna biografia byłaby na ekranie po prostu nieatrakcyjna. Zupełnie inaczej jest z Charliem Parkerem. Próby samobójcze, uzależnienie od narkotyków i alkoholu, przygody z kobietami - pozamuzycznych historii w jego życiorysie nie brakuje. Podobnie jest z Jimem Morrisonem (narkotyki, awantury na koncertach), Ianem Curtisem (załamania nerwowe, samobójstwo) z Joy Division i Jerrym Lee Lewisem (obyczajowy skandal - uwiódł i poślubił trzynastolatkę). Mniej awanturnicze życie wiódł amerykański piosenkarz włoskiego pochodzenia popularny w latach 50. i 60. XX wieku Bobby Darin. Ale jego życie muzyczne było walką z chorobą serca. Sportretował go Kevin Spacey w "Wielkim życiu", które jest debiutem reżyserskim aktora.

Jeżeli znakomitej muzyce towarzyszy niejednoznaczny, szalony bohater i wcieli się w niego charakterystyczny aktor, to jest duża szansa, że powstanie dobra muzyczna biografia. Jeżeli jeszcze za reżyserię weźmie się wybitny twórca, to jest szansa na dzieło wybitne. Tak było w przypadku "Birda".

@RY1@i02/2011/195/i02.2011.195.196.0003.001.jpg@RY2@

Wojciech Przylipiak