Bond z kraju knedlików

Najciekawiej zapowiada się czechosłowacka część cyklu "Towarzysze agenci" - serial o perypetiach majora tamtejszej bezpieki "Trzydzieści spraw majora Zemana". Film prawdopodobnie nie powstałby, gdyby na ekranach u naszych południowych sąsiadów nie pojawiła się "Stawka większa niż życie", co podsunęło władzom pomysł propagandowego wykorzystania popularności filmów szpiegowskich. W 1973 roku redakcja wojska, obronności i bezpieczeństwa czechosłowackiej telewizji opracowała projekt ideowy serialu o majorze bezpieki, który będzie skutecznie konkurował z bohaterami kapitalistycznych produkcji, "tak jak się to udało na przykład polskim towarzyszom z kapitanem Klossem". Z jedną różnicą - czeski agent miał być bardziej współczesny niż grany przez Stanisława Mikulskiego oficer Abwehry. Miał okupacyjną przeszłość - był komsomolcem, członkiem młodzieżówki konspiracyjnej, który po aresztowaniu przez nazistów trafił do obozu koncentracyjnego. Po wyzwoleniu zaś postanowił się poświęcić ściganiu zbrodniarzy wojennych i zgłosił się do Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego.

W kolejnych odcinkach grany przez Vladimíra Brabeca Jan Zeman rozprawia się z wrogami socjalizmu. Najpierw tropi niedobitki Wehrwolfu i banderowców, reakcyjny kler, imperialistycznych szpiegów i dywersantów, a także działaczy opozycyjnych zmierzających siłą do obalenia ustroju.

Choć serial pokazywał zafałszowany obraz historii, w latach 70. miał niewiarygodną z dzisiejszej perspektywy 90-procentową widownię. Dziś też jest chętnie oglądany tak jak nasza "Stawka". Kloss ma jednak nad Zemanem przewagę - jest lepiej zrealizowanym i mniej natrętnym ideologicznie filmem.

Cezary Polak