Zambia wstaje z kolan

Zaczynały się lata 60., gdy Edward Mukuka Nkoloso, weteran II wojny światowej i uczestnik ruchu oporu na ziemiach, które wkrótce miały zyskać niepodległość jako Republika Zambii, postanowił podbić kosmos. Założył Narodową Akademię Nauki, Badań Kosmicznych i Filozofii i rozpoczął przygotowania do pierwszego w świecie załogowego lotu na Księżyc. A także na Marsa - Nkoloso nie zamierzał zadowalać się półśrodkami. "Zambia przyszłości to Zambia ery kosmicznej, bardziej zaawansowana niż Rosja i Ameryka. W rzeczywistości w mojej akademii nauk już myślimy sześć lub siedem lat do przodu w porównaniu z obiema potęgami. To nieszczęście dla Lusaki, że nie miałem szansy kandydować na burmistrza. Gdybym został wybrany, stolica Zambii szybko stałaby się nowym Paryżem, jeśli nie kolejnym Nowym Jorkiem" - tłumaczył w opublikowanym na łamach prasy manifeście, w którym wychwalał zarówno swój kosmiczny plan, jak i polityczne talenty.

Treningi zdobywców kosmosu były wyczerpujące: zachowanie w stanie nieważkości ćwiczono na huśtawkach z opon traktora oraz w beczkach po oleju staczanych z wysokiego wzgórza. W ten sposób testowano również koty: nieszczęsne zwierzęta miały być towarzyszami podróży pierwszego afronauty; to zaszczytne miano przypadło ostatecznie 17-letniej dziewczynie o imieniu Matha Mwambwa. Na Marsa miał również polecieć chrześcijański misjonarz, ale z wyraźnym przykazaniem, żeby nie nawracać mieszkańców Czerwonej Planety siłą.

Nkoloso szczycił się przyjaźnią pierwszego prezydenta niepodległej Zambii Kennetha Kaundy i próbował tę znajomość wykorzystać. Ale los rzucał mu kłody pod nogi: UNESCO nawet nie odpowiedziała na prośbę o grant w wysokości 7 mln zambijskich funtów, nie udało się również zdobyć wsparcia prywatnych sponsorów (podobno Nkoloso próbował uzyskać w ten sposób prawie 2 mld dol.). Ostatecznie od działań ambitnego badacza odciął się nawet rząd, zakazując odpalenia rakiety zaplanowanego na dzień ogłoszenia niepodległości. "Myślę, że bali się kurzu i hałasu" - donosił Nkoloso, lecz przyczyn swojej porażki doszukiwał się także w działalności sowieckich i amerykańskich szpiegów.

Cała ta historia brzmi jak scenariusz jednego ze skeczy Monty Pythona. A jednak wydarzyła się naprawdę, choć dziś w Zambii niewiele osób o niej pamięta, a większość jej głównych bohaterów już nie żyje. Ich śladem w fenomenalnych "Afronautach" wyruszył Bartek Sabela, by przekonać się, jak szybko fakty zmieniają się w mit. Po budowanej z aluminium i miedzi rakiecie D-Kalu 1 nie ma śladu. Po całym programie zostało kilka wycinków prasowych, parę reportaży napisanych przez wyraźnie rozbawionych dziennikarzy z Zachodu i fragment programu telewizyjnego. Lusaka nie stała się stolicą najbardziej zaawansowanego kosmicznie kraju świata, Amerykanie i Rosjanie po nauki do Zambii nie przyjeżdżają, a  kraj, uważnie i z empatią przez Sabelę opisywany, do dziś boryka się z postkolonialną spuścizną. Historię Akademii Nauki, Badań Kosmicznych i Filozofii łatwo zbyć wzruszeniem ramion, Edwarda Nkoloso potraktować jak szaleńca, ale "Afronauci", czytani z perspektywy Warszawy opisują świat zaskakująco znajomy. Oto bowiem w kraju stojącym u progu wielkich zmian pojawia się wizjoner, który wierzy, że może osiągnąć wszystko, co zaplanuje. I nie patrzy przy tym ani na polityczne realia, ani na techniczne możliwości, ani wreszcie na naukowe ograniczenia. Narodowa duma z wolna zamienia się w popis patriotycznej bufonady, świetnie nam znanej w wykonaniu polityków, którzy a to udowodnią, że Francuzów nauczyli jeść widelcami, a to obiecają produkcję nowoczesnych helikopterów, a to wydobędą węgiel, który mniej szkodzi - a jeśli coś nie wychodzi, to nie nasza, lecz "ich" wina. Zambijskie "wstawanie z kolan" miało w sobie przynajmniej jakiś pierwiastek romantycznego szaleństwa.

Nkoloso długo wierzył, że osiągnie cel. "Mój kosmiczny plan z pewnością będzie kontynuowany" - pisał. Warto pamiętać, że nie zostały po nim nawet kurz i hałas. ⒸⓅ

Jakub Demiańczuk

@RY1@i02/2017/115/i02.2017.115.00000250b.801.jpg@RY2@