Skąd wziąć pieniądze na zdrowie?

Pozory poprawy sytuacji wynikały ze wzrostu przychodów ze składki, które rosły wraz z poprawą koniunktury gospodarczej. W latach 2009–2019 przychody NFZ wzrosły z prawie 57,6 mld do ponad 93 mld zł. Nie zmienia to tego, iż na tle innych krajów OECD od dekad należymy do najmniej skłonnych do inwestowania w zdrowie. Łączne wydatki na zdrowie w relacji do PKB są od lat o więcej niż 2 proc. niższe niż średnia w tej grupie krajów. Taki sam dystans dzieli nas w kategorii wydatków publicznych, które nigdy nie przekroczyły 4,5 proc. przy średniej ok. 6 proc. Panaceum miała być tzw. ustawa 6 proc. PKB, która rozpisała drogę dojścia do tego poziomu w 2024 r. Jej słabością było założenie zbyt niskiego tempa wzrostu nakładów, zważywszy, że powstawała w szczycie koniunktury gospodarczej, kiedy istniała przestrzeń dla bardziej ambitnego myślenia o niedoinwestowanym systemie lecznictwa. Dowodem na to jest kontrowersyjny sposób naliczania wartości wydatków na sektor zdrowia, w którym minimalny poziom nakładów wyznacza PKB sprzed dwóch lat, co jest odmienną metodologią od tej stosowanej w OECD. Prawdą jest, że w 2019 r. do kasy NFZ wpłynęło prawie 8 mld więcej niż rok wcześniej, jednak w statystykach międzynarodowych nasz udział wydatków publicznych do PKB spadł z 4,5 proc. w 2018 r. do 4,3 proc. Zatem z euforii nici. Co potwierdzają też uczestnicy sektora, w szczególności pacjenci, borykający się wciąż z problemem późnej diagnozy, odraczanego leczenia, którego jakość budzi też wiele zastrzeżeń. Narzeka personel medyczny, mimo że jego zarobki wzrosły. Dostrzega on jednak niedoszacowanie procedur i archaiczne modele organizacji systemu, które utrzymuje się, aby pokryć koszty świadczeń i nie narażać placówki na straty finansowe. Przegranymi jesteśmy więc wszyscy. Jak pokazują eksperci Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PZH w najnowszym raporcie nt. stanu zdrowia Polaków, żyjemy coraz krócej i będzie jeszcze gorzej, ponieważ zapadalność na wiele chorób cywilizacyjnych lawinowo rośnie. Do tego dochodzą skutki pandemii COVID-19, te bieżące, wyrażone gwałtownym wzrostem śmiertelności, i te odległe związane z powikłaniami po zakażeniu oraz niediagnozowanymi i nieleczonymi w czasie pandemii chorobami.

Finanse sektora w 2021 r. wydają się niezagrożone. Budżet NFZ zaplanowano na prawie 105 mld zł, łącznie publiczne nakłady na zdrowie powinny sięgnąć ponad 120 mld zł. Pytanie tylko co dalej? W 2022 r. finanse sektora mogą być mocno zagrożone i nie dlatego, że ktoś nie chce dotrzymać zapisów tzw. ustawy 6 proc., lecz z powodu obiektywnych ograniczeń. Określony w przywołanej regulacji wzrost nakładów do poziomu 5,55 proc. liczony będzie w odniesieniu do PKB z roku 2020, który zmniejszył się o prawie 4 proc. względem roku poprzedniego. W konsekwencji nakłady na zdrowie wzrosną o ok. 1 mld zł, jeśli rząd literalnie potraktuje zapisy ww. ustawy. Spowolnienie gospodarki obije się na poziomie zatrudnienia, a zatem na ściągalności składki zdrowotnej. Różnica ta powinna być skompensowana pieniędzmi z budżetu, gdyby nie to, iż deficyt sektora finansów publicznych osiągnie w tym roku 55,2 proc. PKB i przekroczy pierwszy konstytucyjny próg ostrożnościowy. Zatem jakie scenariusze są przed nami?