Kto ma prawo do tańszych leków

Praktycznie każda wizyta u lekarza kończy się zazwyczaj wizytą w aptece i zakupem lekarstw. Mimo posiadania recepty może się okazać, że jej realizacja jest niemożliwa, bo np. jest nieważna lub źle wypisana. Dlatego warto wiedzieć, jakie dane powinien zawierać właściwie wypisany druk, kiedy mamy prawo do tańszych leków, a kto w ogóle nie musi płacić za część z nich.

W aptece pacjent może wykupić leki bez recepty lub na jej podstawie. Leki dostępne na receptę można podzielić na:

● leki za pełną opłatą,

● leki refundowane, czyli ze zniżką,

Listę leków refundowanych oraz odpłatności za poszczególne produkty lecznicze określają rozporządzenia wydawane przez ministra zdrowia. Zgodnie z tymi przepisami, leki zostały podzielone na cztery grupy, w zależności od opłaty wnoszonej przez pacjenta:

● leki bezpłatne,

● leki za opłatą ryczałtową – za opakowanie leku pacjent płaci cenę zryczałtowaną,

● leki za opłatą 30-proc. – pacjent płaci 30 proc. ceny leku,

● leki za opłatą 50 proc. – pacjent płaci 50 proc. ceny leku.

W praktyce często się zdarza, że opłata pacjenta jest wyższa, niż wskazuje na to zniżka. Dzieje się tak dlatego, że na niektóre leki ustalono pewne bariery cenowe – tzw. limity. Oznacza to, że zniżka będzie naliczana tylko do wysokości ustalonego limitu. Jeśli cena leku przekroczy tę barierę, pacjent jest zobowiązany dopłacić nadwyżkę z własnej kieszeni. Dopłata pacjenta dotyczy również leków zaliczanych do grupy leków bezpłatnych, o ile ich ceny przekraczają ustalone limity.

Prawo do kupowania leków refundowanych ze środków publicznych mają wszyscy pacjenci. Część z nich, ze względu np. na wiek czy stan zdrowia, ma jednak prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki. Dotyczy to m.in. inwalidów wojennych, ich małżonków, wdów i wdowców po poległych żołnierzach i zmarłych inwalidach wojennych uprawnionych do renty rodzinnej, a także osoby represjonowane oraz cywilne i niewidome ofiary działań wojennych.

Aby osoby te otrzymały lek bezpłatnie, produkty te muszą łącznie spełniać dwa warunki: być oznaczone symbolem Rp oraz figurować w Rejestrze Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terenie Polski.

Aby lekarz mógł wystawić receptę na bezpłatne leki, inwalida wojenny czy np. jego współmałżonek muszą mu przedstawić dokument potwierdzający przysługujące im uprawnienia (np. książeczkę inwalidy). Należy pamiętać, że bezpłatne leki dla inwalidów wojskowych oraz innych osób uprawnionych z tego tytułu przysługują do wysokości limitu cen leków określonych w wykazach refundacyjnych.

Również osoby, które posiadają tytułu Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi, mają prawo do bezpłatnych leków, które znajdują się wykazach leków podstawowych i uzupełniających. Za leki podstawowe (czyli takie, które służą ratowaniu życia lub ich przyjmowanie jest niezbędne w stosowanej kuracji) obowiązuje odpłatność ryczałtowa. Opłata ta nie może jednak przekraczać 0,5 proc. minimalnego wynagrodzenia. Natomiast za leki uzupełniające (czyli takie, które wspomagają działanie leków podstawowych) została określona odpłatność w wysokości 30 proc. albo 50 proc.

Osoba posiadająca tytuł Honorowego Dawcy Krwi musi posiadać dokument potwierdzający prawo do bezpłatnych leków. Przedstawia go zarówno lekarzowi, jak i aptekarzowi.

Niezależnie jednak od tego, czy mamy prawo do bezpłatnych leków, każdy pacjent może kupić tańsze zamienniki leków przepisanych na recepcie. To aptekarz ma obowiązek poinformowania pacjenta o takiej możliwości. Może mu wskazać lek, który ma taką samą nazwę międzynarodową, dawkę, a także działanie terapeutyczne, jak lek wskazany przez lekarza, ale jest tańszy. Jeżeli jednak aptekarz tego nie zrobi, sam pacjenta, ma prawo zapytać się go o możliwość zamienienia przepisanego leku na jego tańszy odpowiednik.

Należy jednak pamiętać, że farmaceuta nie może zaproponować zakupu tańszego zamiennika, jeżeli na recepcie lekarz umieścił adnotację, zgodnie z którą przepisany preparat nie może być zamieniony.

W aptekach często dochodzi do sytuacji, w których farmaceuta nie może zrealizować przepisanej recepty, bo jest ona źle wypisana. Dlatego jeszcze w trakcie jej wypisywania przez lekarza pacjent powinien zwrócić uwagę, czy są na niej zamieszczone wszystkie niezbędne dane.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie recept lekarskich na poprawnie wystawionym druku muszą być takie dane, jak imię i nazwisko pacjenta, dokładny adres jego zamieszkania. Nazwa miejscowości nie może być zapisana w skrócie.

Na recepcie musi być również umieszczony numer PESEL pacjenta. Bez niego recepta nie jest ważna. Ponadto na druku lekarz musi pamiętać o umieszczeniu trzech pieczątek – z własnym imieniem i nazwiskiem oraz numerem prawa wykonywania zawodu wraz z numerem umowy z NFZ na wystawianie recept na leki refundowane. Trzecia pieczątka zawiera dane miejsca zatrudnienia lekarza. Ponadto na recepcie, oprócz nazwy leku, musi być umieszczona informacja o jego dawce, sposobie przyjmowania oraz postaci (tabletki, płyn itp.). Recepta bez podpisu lekarza jest nieważna.

Jeżeli na recepcie nie ma umieszczonych wszystkich niezbędnych informacji, część z nich może dopisać aptekarz. Farmaceuta ma prawo uzupełnić błędnie lub niewyraźnie napisany numer PESEL pacjenta (na podstawie jego dowodu osobistego). Może również uzupełnić dane adresowe pacjenta na recepcie (np. brak numeru domu) czy kod, na podstawie którego uprawnione grupy pacjentów nie płacą za leki (np. weterani wojenni). Wszystkie poprawki muszą być jednak autoryzowane podpisem aptekarza, który ich dokonuje.

Jeżeli jednak na recepcie w ogóle nie ma wpisanego numeru PESEL pacjenta albo nazwa leku jest wpisana źle, to aptekarz nie może już takich danych uzupełniać czy dopisywać. W takiej sytuacji choremu nie pozostaje nic innego, jak ponownie udać się do lekarza.

Za błędne wypisanie recepty lekarz nie ponosi żadnej odpowiedzialności. Pacjent musiałby bowiem udowodnić, że lekarz świadomie odmówił wpisania np. numeru PESEL na recepcie. Musiałby przedstawić dowód, że jego dobro zostało bezpośrednio naruszone ze względu na świadome działanie lekarza. W takiej sytuacji może on zwrócić się do rzecznika odpowiedzialności zawodowej działającego przy okręgowej izbie lekarskiej o wszczęcie postępowania przeciwko niemu.

Na każdej recepcie lekarz umieszcza datę jej wystawienia. Zgodnie z prawem, termin jej realizacji nie może przekroczyć 30 dni od tej daty. W przypadku osób przewlekle chorych lekarz ma prawo wystawić trzy recepty na kolejne miesięczne kuracje. Musi jednak określić dokładną datę, po której może nastąpić ich realizacja. Dzięki temu pacjenci cierpiący na choroby przewlekłe, którzy muszą stale przyjmować leki, nie muszą co miesiąc chodzić do lekarz tylko w celu uzyskania recepty.

W przypadku recept na antybiotyki oraz wystawianych w ramach pomocy doraźnej pacjent musi je zrealizować w ciągu siedmiu dni od daty wystawienia. W przypadku recept na leki lub wyroby medyczne sprowadzane z zagranicy zachowuje ona swoją ważność przez 120 dni, a w przypadku recept na preparaty immunologiczne – 90 dni od daty wystawienia.