Kiedy student może się leczyć bezpłatnie

Aby móc korzystać z bezpłatnego leczenia, trzeba być ubezpieczonym w NFZ. Zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych student jest traktowany jako osoba podlegająca obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu, niezależnie od rodzaju uczelni (publiczna czy prywatna) i systemu studiów (stacjonarne czy niestacjonarne), na które uczęszcza. Student może być ubezpieczony jako członek rodziny, jako pracownik lub osoba prowadząca działalność gospodarczą albo przez uczelnię.

Zwykle studenci są zgłaszani do ubezpieczenia zdrowotnego jako członkowie rodziny (jeśli nie mają innego tytułu do ubezpieczenia, np. nie są pracownikami) przez jednego z rodziców.

Student może być zgłoszony przez rodzica jako członek rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie, w którym się kształci, nie dłużej jednak niż do 26. roku życia. Nie ma ograniczenia wieku, tylko gdy posiada on orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem gdy osoba studiuje po ukończeniu 26. roku życia (oprócz osoby niepełnosprawnej), nie ma prawa do korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Wówczas student na wniosek rodzica powinien zostać wyrejestrowany z ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Gdy jednak student pozostaje w związku małżeńskim, do ubezpieczenia zdrowotnego może być zgłoszony albo przez rodziców, albo przez współmałżonka mającego tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego. W przypadku zgłoszenia do ubezpieczenia przez małżonka nie obowiązuje warunek dotyczący wieku.

Po zawarciu małżeństwa, ale do czasu ukończenia 26. roku życia, osoba ta może w dalszym ciągu podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu jako członek rodziny rodzica. Może też zostać wyrejestrowana przez ojca i zgłoszona do tego ubezpieczenia jako członek rodziny przez męża. Zatem jeszcze do 3 lutego 2011 r. do ubezpieczenia może być zgłoszona i przez rodzica, i przez męża. Jeśli po ukończeniu 26 lat nadal będzie studiowała, ojciec musi ją wyrejestrować z ubezpieczenia zdrowotnego. Wówczas, czyli po 3 lutego 2011 r., do ubezpieczenia zdrowotnego powinna zostać zgłoszona przez męża. W żadnym przypadku uczelnia nie może bowiem zgłaszać do ubezpieczenia zdrowotnego studenta, jeśli może to zrobić członek jego rodziny.

Jeśli jednak student nie może być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny i nie podlega temu obowiązkowi z innego tytułu, to zostaje ubezpieczony z tytułu bycia studentem przez uczelnię. Każda szkoła wyższa przed wypełnieniem tego obowiązku powinna uzyskać od studenta oświadczenie o tym, iż nie ma on innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego i nie może być zgłoszony jako członek rodziny. Taki obowiązek ubezpieczenia wygasa z dniem ukończenia szkoły wyższej albo skreślenia z listy studentów.

Studenta, który nie może być ubezpieczony jako członek rodziny, nie jest pracownikiem i nie prowadzi działalności gospodarczej, do ubezpieczenia zgłasza szkoła wyższa, w której się kształci. Wcześniej jednak student musi złożyć oświadczenie, że nie ma innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego i nie może być do niego zgłoszony jako członek rodziny. Warto przy tym pamiętać, że gdy rodzice pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i nie mają żadnego tytułu do ubezpieczeń, to może on również zgłosić ich do ubezpieczenia zdrowotnego jako członków rodziny.

Gdy student ma swój odrębny tytuł do ubezpieczeń, np. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę czy też prowadzi działalność gospodarczą, ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega odpowiednio jako pracownik albo prowadzący działalność. Wówczas nie może być zgłoszony jako członek rodziny czy student (przez uczelnię). Należy jednak pamiętać, że ubezpieczeniu zdrowotnemu, a także ubezpieczeniom społecznym nie podlegają zleceniobiorcy, którzy są studentami i nie ukończyli 26 lat. Gdy jednak student ukończy ten wiek i wykonuje umowę-zlecenie oraz w dalszym ciągu się kształci, z takiej umowy podlega zarówno ubezpieczeniom społecznym, jak i zdrowotnemu.

Dziecko może być zgłoszone jako członek rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie, w którym się kształci, nie dłużej jednak niż do ukończenia 26. roku życia. W przedstawionej sytuacji, po 12 stycznia 2011 r., w związku posiadaniem innego tytułu do ubezpieczeń (umową-zleceniem), student nie może być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez uczelnię. Po tej dacie powinien podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu jako zleceniobiorca. Student bowiem nie musi odprowadzać składek na ubezpieczenie zdrowotne od umów-zleceń tylko do ukończenia 26 lat, o ile jest zgłoszony do ubezpieczenia jako członek rodziny.

Każda osoba podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu, a więc i student, ma prawo do wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). To oznacza, że może to zrobić w każdym miejscu w kraju w placówce, która ma podpisany kontrakt z NFZ. Dzięki temu za świadczenia tam wykonywane (na podstawie umowy z funduszem) nie trzeba płacić.

Student tak samo jak każdy ubezpieczony musi złożyć deklarację wyboru lekarza POZ na formularzu dostępnym w placówkach ochrony zdrowia oraz na stronie internetowej NFZ (www.nfz.gov.pl). Student wybiera lekarza w miejscu, gdzie studiuje, albo w miejscu stałego zamieszkania.

W sytuacji nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia student ma również prawo do podstawowej opieki zdrowotnej podczas pobytu poza miejscem, w którym zdeklarował wybór lekarza rodzinnego (miejscem zamieszkania bądź pobierania nauki).

Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej wygasa po 4 miesiącach od zakończenia nauki. W takim przypadku absolwent szkoły powinien zyskać inny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego (np. w związku z podjęciem zatrudnienia).

Podczas wizyty u lekarza student, tak jak każda inna osoba ubezpieczona w NFZ, musi okazać dokument ubezpieczenia. Takim dokumentem może być:

● zgłoszenie do ubezpieczenia (druk ZCNA) w przypadku studentów zgłaszanych przez rodzica lub małżonka albo ważna legitymacja ubezpieczeniowa dla członków rodziny,

● ważna legitymacja ubezpieczeniowa pracownika lub druk ZUS RMUA z ostatniego miesiąca w przypadku studentów zgłaszanych przez pracodawcę,

● ważna legitymacja studencka wraz z dokumentem potwierdzającym zgłoszenie do ubezpieczenia w przypadku studentów ubezpieczonych przez uczelnię.

W razie nagłego zachorowania, wypadku czy zatrucia dokument taki może zostać przedstawiony później. W przypadku przyjęcia do szpitala można to zrobić w ciągu 30 dni od rozpoczęcia hospitalizacji, a jeśli jest to niemożliwe, w ciągu siedmiu dni od wypisania ze szpitala. W przeciwnym razie szpital może obciążyć chorego kosztami leczenia. Jeśli pracodawca nie odprowadził składki za pracującego studenta, to on, a nie student, będzie musiał pokryć koszty udzielonych świadczeń medycznych.

Przed wyjazdem z Polski do państwa UE studenci, tak jak inne ubezpieczone osoby, powinni wyrobić w odpowiednim oddziale NFZ europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ). Uprawnia ona do korzystania z niezbędnych świadczeń medycznych w innym państwie członkowskim. Z bezpłatnej opieki można korzystać tylko w placówkach, które działają w ramach powszechnego systemu ochrony zdrowia (odpowiednika polskiego NFZ).

Jednak w większości państw także placówki działające w ramach powszechnego systemu ochrony zdrowia pobierają pewne opłaty od ubezpieczonych. EKUZ nie zwalnia z poniesienia tych kosztów. Jeżeli np. w Niemczech jeden dzień pobytu w szpitalu kosztuje dodatkowe 10 euro, to także polski student będzie musiał je uiścić.

W przypadku gdy mimo posiadania karty i korzystania ze świadczenia, które nie jest objęte żadnymi dodatkowymi opłatami, pacjent będzie musiał zapłacić za nie, powinien zachować wszystkie faktury i rachunki. Na ich podstawie po powrocie do kraju będzie można ustalić, czy rzeczywiście opłaty zostały niesłusznie pobrane. Jeśli tak, można ubiegać się o ich zwrot od NFZ.

Karta EKUZ dla studentów jest ważna do końca semestru lub roku akademickiego, o ile legitymacja studencka czy zaświadczenie z uczelni precyzyjnie określa termin ich zakończenia.

W takiej sytuacji student, który chce uzyskać kartę EKUZ ważną do końca roku akademickiego, musi poprosić o zaświadczenie z uczelni zawierające m.in. datę dzienną zakończenia roku akademickiego, np. 30 września 2011 r. Na jego podstawie oddział NFZ wyda mu kartę EKUZ ważną do 30 września 2011 r. Jeśli nie przedstawi takiego zaświadczenia, właściwy oddział NFZ będzie mógł wydać mu kartę EKUZ ważną tylko do zakończenia semestru bądź przez 3 miesiące, a od 1 stycznia 2011 roku być może na pół roku.

Jeśli dokumenty te będą określać tylko rok czy semestr, karta EKUZ może być wydana na okres krótszy. Generalnie karta wystawiana jest na okres do 3 miesięcy (a od stycznia 2011 roku być może na pół roku), licząc od końca miesiąca, za który została odprowadzona ostatnia składka na ubezpieczenie zdrowotne. Tak długo ważną kartę otrzyma student, który jest pracownikiem lub prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu.

Szpital nie może uzależnić przyjęcia pacjenta od okazania ważnego dokumentu ubezpieczenia. Można go dostarczyć w ciągu 30 dni od rozpoczęcia hospitalizacji, a jeśli jest to niemożliwe, w ciągu siedmiu dni od wypisania ze szpitala.

Marek Bugalski

gp@infor.pl

Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).