Informacje istotne do rozpoczęcia diagnozowania niepłodności wystepującej u kobiet i mężczyzn

W przypadku mężczyzny ważne mogą być przebyte w dzieciństwie choroby, czyli te, których powikłaniem może być zapalenie jąder i niepłodność (np. świnka), oraz informacja, czy pacjent ma kłopoty ze współżyciem. W przypadku obojga pacjentów istotna jest również wiedza o przebytych lub aktualnie istniejących chorobach ogólnoustrojowych, np. chorobach nerek, chorobie wrzodowej, cukrzycy, astmie oskrzelowej, nadciśnieniu, nadwadze, informacja, czy partnerzy mają dzieci z poprzednich związków, oraz czy współżyją wystarczająco często i czy nie mają z tym kłopotów. Wpływ na płodność może mieć palenie papierosów i nadużywanie alkoholu.

Po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu lekarz zleca parze niezbędne badania diagnostyczne. Ich zakres zależy od uzyskanych w trakcie wywiadu informacji oraz od tego, jakie badania pacjenci mieli już wykonywane. Do badań i zabiegów zlecanych niepłodnej parze należą badania hormonalne, tzw. monitoring cyklu kobiety (czyli sprawdzenie, czy prawidłowo występuje owulacja), badania bakteriologiczne, w przypadku podejrzenia niedrożności jajowodów - HSG (histerosalpingografia) - badanie rentgenowskie sprawdzające, czy jajowody są drożne, w przypadku podejrzenia nieprawidłowości w jamie macicy lub w kanale szyjki - zabieg histeroskopii. Nieraz konieczne będzie (zwłaszcza przy podejrzeniu endometriozy) wykonanie laparoskopii, czyli zabiegu operacyjnego polegającego na oglądaniu wnętrza jamy brzusznej przez przyrząd optyczny (laparoskop). U większości par, które dopiero rozpoczynają diagnostykę niepłodności, pomocne może okazać się zbadanie śluzu szyjkowego po stosunku. W niektórych przypadkach okazuje się bowiem, że śluz stanowi dla plemników barierę niemożliwą do przebycia, co stanowi oczywistą przeszkodę w zajściu w ciążę.

Diagnozowanie pacjenta rozpoczyna się od badania ogólnego nasienia, czyli sprawdzenia morfologii, liczby i ruchliwości plemników. Jeśli stwierdzi się zbyt małą liczbę lub ruchliwość plemników, kolejnym krokiem jest zbadanie niektórych hormonów. W celu zdiagnozowania przyczyn niepłodności męskiej wykonuje się także USG jąder. Dokładną diagnostykę i leczenie męskiej niepłodności powinien przeprowadzić lekarz androlog lub urolog.

Należy jednak podkreślić, że w bardzo wielu przypadkach nie udaje się ustalić przyczyny oraz skutecznie wyleczyć męskiej niepłodności. Wówczas pozostają tzw. techniki rozrodu wspomaganego, czyli inseminacja lub zapłodnienie in vitro metodą ICSI.

Jeśli podczas wizyty wstępnej nie zostaną zdiagnozowane oczywiste przyczyny niepłodności (np. niedrożne jajowody), jako początek terapii proponuje się parze monitorowanie cyklu. Wtedy można już stwierdzić niektóre nieprawidłowości w funkcjonowaniu organizmu kobiety. Mogą to być np. niepękające pęcherzyki Graafa (pęcherzyki jajowe zawierające komórki jajowe), wtedy można podać zastrzyk z gonadotropiny kosmówkowej (hCG) w celu wywołania owulacji. Jeśli zaburzenia występują już na etapie wzrostu i dojrzewania pęcherzyków, można podać odpowiednie leki hormonalne stymulujące owulację

Jeśli po 2-4 miesiącach (w zależności od wieku pacjentów i czasu trwania ich związku) nie dojdzie do uzyskania ciąży, parze proponuje się zabieg inseminacji. Jej skuteczność jest dużo niższa niż skuteczność zapłodnienia pozaustrojowego i wynosi 5-10 proc. na 1 zabieg.

Kolejnym krokiem pacjentów, którzy przeszli od 3 do 6 nieudanych zabiegów inseminacji, jest zapłodnienie pozaustrojowe (IVF - In Vitro Fertilization). Jest to obecnie najskuteczniejsza metoda leczenia wielu form niepłodności. W nOvum uzyskaliśmy już 9986 ciąż, z czego 7356 to ciąże z zapłodnienia pozaustrojowego. Skuteczność zabiegów in vitro w nOvum w 2008 r. to 43 proc. ciąż na wykonane punkcje i 50 proc. ciąż na wykonany transfer.

Pacjentka powinna także przed zajściem w ciążę sprawdzić, czy chorowała czy nie na choroby, które mogą zagrozić prawidłowemu rozwojowi ciąży, np. na różyczkę.

W przypadku nawracających poronień, a także w innych szczególnych przypadkach, zleca się badania genetyczne.

Aby podejść do zabiegu in vitro, pacjentka powinna, po wykonaniu niezbędnych podstawowych badań krwi, otrzymać pozytywną kwalifikację do zabiegu zapłodnienia pozaustrojowego od lekarza ogólnego. Ma to na celu potwierdzenie, iż nie istnieją przeciwwskazania, aby pacjentka zaszła w ciążę, czasem może się zdarzyć, że mnogą, oraz że nie ma przeciwwskazań do podawania leków hormonalnych.

@RY1@i02/2010/083/i02.2010.083.198.007b.001.jpg@RY2@

Dr Katarzyna Kozioł

Dr Katarzyna Kozioł

specjalista ginekolog-położnik, kierownik Laboratorium In Vitro Przychodni Leczenia Niepłodności nOvum

@RY1@i02/2010/083/i02.2010.083.198.007b.002.jpg@RY2@

Dr Piotr Lewandowski

Dr Piotr Lewandowski

specjalista ginekolog-położnik, kierownik Przychodni Leczenia Niepłodności nOvum