Terapie stosowane przy chorobie nowotworowej

Co roku w Polsce na chorobę nowotworową zapada około 140 tys. pacjentów. Co istotne, nowotwory złośliwe stanowią nie tylko problem w populacji osób starszych, ale coraz częściej dotykają dzieci i młode aktywne kobiety i mężczyzn. Szacuje się, że w Polsce co roku około 7 tys. nowych pacjentów ma mniej niż 35 lat.

Dzięki dokładniejszemu poznaniu biologii nowotworów oraz wprowadzenia nowych, agresywnych terapii onkologicznych, obserwuje się zwiększenie liczby wyleczeń, szczególnie u pacjentów w młodym wieku. Coraz większy nacisk kładzie się zatem na poprawę jakości życia po zakończonym leczeniu. Niestety, jednym z odległych powikłań radio- lub chemioterapii jest upośledzenie lub całkowita utrata funkcji gonad u pacjentów w wieku prokreacyjnym (sterylizacja) oraz wiążąca się z tym utrata możliwości rozrodu. To,,drugie uderzenie'''' wyleczonej choroby nowotworowej znacząco wpływa na jakość życia pacjentów. Okazuje się jednak, że istnieje możliwość podjęcia szeregu działań mających na celu zachowanie płodności u tych pacjentów. Współczesna medycyna oferuje tym pacjentom wiele procedur, dających nadzieję na posiadanie dzieci po zakończonym leczeniu onkologicznym. Ważne jest by wdrożyć je jeszcze przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego, jednocześnie nie odsuwając w czasie terapii ratującej życie. Wymaga to dobrej organizacji i wypracowanych schematów postępowania.

Co można zaoferować młodym mężczyznom? Zamrażanie nasienia jest skuteczną, stosunkowo tanią i nieodraczającą terapii metodą zachowania płodności u mężczyzn z chorobą nowotworową. Nasienie może być z powodzeniem zamrażane nawet u młodych pacjentów zaraz po uzyskaniu dojrzałości płciowej, a dzięki postępowi, jaki się dokonał w technologii zapłodnienia in vitro, nawet u pacjentów ze znacznego stopnia oligospermią (zbyt małą liczbą plemników). Metodami obecnie będącymi w fazie intensywnych badań jest zamrażanie tkanki jądrowej u młodych chłopców lub supresja hormonalna gonad w czasie chemioterapii.

Co można zaoferować młodym kobietom? Dla nich jest cały szereg działań, których wybór zależy m.in. od wieku pacjentki, rozpoznanej choroby, proponowanego leczenia i czasu, jaki pozostał do rozpoczęcia leczenia.

Gdy nowotwory wymagające naświetlania leżą w miednicy, można laparoskopowo przemieścić jajniki poza obszar napromieniania lub zastosować osłony zmniejszające ekspozycję na promieniowanie. W większości przypadków pozwala to na późniejsze zachowanie czynności hormonalnej tego jajnika i na naturalne zajście w ciążę.

U pacjentek leczonych z powodu wczesnych postaci nowotworów ginekologicznych istnieje możliwość oszczędzającego leczenia chirurgicznego w przypadkach, które dotychczas były leczone z zastosowaniem chirurgii radykalnej. Przykładem może być leczenie wczesnej postaci raka szyjki macicy. W wybranej grupie pacjentek wykonuje się zabieg trachelektomii - usuwając guz nowotworowy wraz z bezpiecznym marginesem szyjki macicy. Pozostawienie trzonu macicy z fragmentem szyjki pozwala większości tych pacjentek zajść w ciążę i urodzić dziecko.

Pobieranie przed rozpoczęciem leczenia komórek jajowych (oocytów), zapłodnienie pozaustojowe i zamrażanie zarodków celem implantacji po zakończonym leczeniu onkologicznym jest powszechnie uznaną i skuteczną metodą dającą kobietom możliwość posiadania potomstwa. Zamrażanie niezapłodnionych oocytów jest propozycją dla pacjentek, które aktualnie nie mają partnera, nie chcą skorzystać z dawcy nasienia lub ze względów światopoglądowych nie chcą zamrażać zarodków. Specjalnie dla pacjentek z nowotworami hormonowrażliwymi (np. rak piersi) wypracowano schematy stymulacji owulacji nie zwiększające istotnie ryzyka przyspieszenia rozwoju nowotworu. U pacjentek, którym choroba nie daje czasu potrzebnego na stymulację owulacji, można pobrać niedojrzałe oocyty i poddać je procedurze dojrzewania w warunkach laboratoryjnych (in vitro maturation).

Laparoskopowe pobranie i zamrażanie tkanki jajnikowej jest obiecującą metodą zachowania płodności u pacjentek, które mają zostać poddane leczeniu przeciwnowotworowemu. Jest ona również szansą na zachowanie płodności dla dziewczynek, które w chwili rozpoznania choroby nowotworowej nie osiągnęły jeszcze dojrzałości płciowej. Technika ta pozwala po zakończonym leczeniu onkologicznym rozmrozić przechowywane fragmenty kory jajnikowej, a następnie przeszczepić w miejsce pozostawionego jajnika lub w innej lokalizacji. Do tej pory u kilkudziesięciu kobiet po zakończonym leczeniu onkologicznym przeszczepiono tkankę jajnikową, i u wszystkich udało się odzyskać czynność hormonalną, a w kilkunastu przypadkach konsekwencją było urodzenie zdrowych dzieci. Ta procedura pozwala również na uchronienie pacjentek leczonych gonadotoksycznymi terapiami przed przedwczesną menopauzą. Metoda ta na przestrzeni ostatnich lat zyskuje na znaczeniu i w wielu europejskich krajach możliwość przechowania tkanki jajnikowej powoli staje się standardem oferowanym pacjentkom.

@RY1@i02/2010/083/i02.2010.083.198.007a.001.jpg@RY2@

Prof. dr hab. n. med. Mariusz Bidziński

Prof. dr hab. n. med. Mariusz Bidziński

Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie, kierownik Kliniki Nowotworów Narządów Płciowych Kobiecych Centrum Onkologii