Chory musi umieć radzić sobie z ograniczeniami

Z mojego doświadczenia w pracy terapeutycznej z osobami chorymi reumatycznie wynika, iż reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) nasila trudności, z jakimi osoba się zmaga. Zachorowanie lub znaczne zaostrzenie choroby nie musi więc być problemem podstawowym, ale może stać się przyczyną przeciążenia emocjonalnego osoby nią dotkniętej. Należy więc pamiętać, że sam fakt zachorowania nie oznacza konieczności korzystania z pomocy psychoterapeuty. RZS, jak każda choroba przewlekła, może powodować nasilanie się trudnych sytuacji i chory może potrzebować wsparcia psychologicznego lub pomocy psychoterapeuty. O tym, czy powinien skorzystać z pomocy specjalisty, decyduje jednak sam chory.

Z chorobą można sobie samemu poradzić. Najważniejszy jest proces akceptacji choroby i ograniczeń z niej wynikających. Akceptacja oznacza zaprzestanie walki, przy jednoczesnej pełnej świadomości utrudnień wynikających z tej diagnozy medycznej. Inaczej mówiąc, jest to świadomość własnych zasobów, wynikających z nich możliwości i ograniczeń oraz uczenie się realizacji celów, mimo zaistnienia dużych zmian w życiu. Nawiązując do tej bardzo ramowej informacji, chciałabym podkreślić, iż pomoc psychoterapeuty potrzebna jest wtedy, gdy osoba nie potrafi sama poradzić sobie z trudnościami, jakie spowodowała, bądź nasiliła przewlekła choroba.

Należy podkreślić, że RZS jest kolejną sytuacją trudną, która staje się łatwiejsza, gdy osoba chora akceptuje doświadczenia płynące z ciała i odczuwane emocje. Gdy jednak poradzenie sobie ze świadomością choroby i utrudnień, które ona powoduje, przekracza możliwości emocjonalne osoby chorej, wtedy warto skorzystać z fachowej pomocy. O nieradzeniu sobie z doświadczanymi emocjami może świadczyć wiele niedających się wprost wyjaśnić zaburzeń homeostazy organizmu, np. znaczne obniżenie nastroju, zaburzenia rytmu dobowego czy agresja, która jest reakcją na poczucie bezradności. Pomoc psychoterapeuty dla osoby chorej jest zalecana wtedy, gdy w sposób znaczny utrudnione są możliwości pełnienia przez nią funkcji społecznych, gdy ujawnia ona reakcje emocjonalne trudne do zniesienia dla osób pozostających z nią w relacji lub gdy sama czuje, że sytuacja przekracza jej umiejętności radzenia sobie z nimi. Ważne jest, by właśnie wtedy skorzystać z pomocy profesjonalisty zamiast obarczać trudnościami osoby bliskie, które podobnie mogą poczuć się bezradne, co jedynie pogłębi trudności i wzmocni poczucie beznadziei u osoby poszukującej wsparcia.

Dla każdego członka rodziny przewlekła choroba oznacza co innego. Należy jednak podkreślić kilka podstawowych zasad. Niezwykle ważne jest, by na tyle, na ile jest to możliwe, nie dokonywać gwałtownych zmian w funkcjonowaniu rodziny. Osoba chora, mimo dolegliwości, jakich doświadcza, powinna móc zachować dotychczas pełnione funkcje społeczne, a co najważniejsze role, odgrywane w rodzinie. Fakt zachorowania może, ale nie musi ograniczyć sprawność fizyczną. Mentalnie chory pozostaje tym samym człowiekiem jakim był przed zachorowaniem. Ważne jest więc, by na miarę możliwości osoby chorej rodzina nadal traktowała ją tak samo, czyli tak jak przed zachorowaniem. Zatem przygotowanie rodziny może polegać na uwrażliwieniu jej na fakt, że chory nadal jest tym samym i równie ważnym członkiem rodziny. Czynnik emocjonalny w RZS jest krytyczny, jeśli chodzi o samopoczucie osoby chorej. Sam fakt zachorowania wiąże się z przeżywaniem silnego stresu, w związku z tym kluczowe jest, by pozostałe sfery życia, w tym rodzinnego, pozostały niezmienione, oczywiście na miarę zaistniałych dolegliwości osoby chorej.

Najtrudniejszy w RZS jest fakt przewlekłego charakteru choroby, nieprzewidywalności jej przebiegu i trudności, wobec jakich zostanie postawiona cała rodzina. RZS często jest traumatycznym doświadczeniem dla osoby chorej i jej rodziny. W związku z tym pomoc psychoterapeuty jest wtedy zasadna, gdy zmiany, jakie zachodzą w rodzinie, znacznie zaburzają jej funkcjonowanie.

mgr Ida Dobrucka

psycholog i psychoterapeuta, Instytut Reumatologii w Warszawie