Jak chronić się przed Zespołem Stopy Cukrzycowej i jego powikłaniami?

 

Niewystarczające wyrównanie metaboliczne cukrzycy, brak odpowiedniej edukacji chorych oraz niestosowanie się do zaleceń lekarza są głównymi czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia powikłań. Jednym z najpoważniejszych późnych powikłań u diabetyków jest zespół stopy cukrzycowej. Szacuje się, że problem ten dotyczy do 15 proc. chorych, z czego u 5 do 15 proc. dochodzi do amputacji kończyny dolnej i jest istotnym czynnikiem obniżającym jakość życia chorych.

Zespół stopy cukrzycowej (ZSC) jest złożonym problemem klinicznym, pojawiającym się jako konsekwencja zaburzeń krążenia i/lub neuropatii cukrzycowej, która jest wynikiem uszkodzenia włókien nerwowych. Rozwojowi tego powikłania sprzyjają również: nadciśnienie tętnicze oraz wysoki poziom cholesterolu i trójglicerydów, które często towarzyszą cukrzycy.

W praktyce oznacza to, że chory w obniżonym stopniu odczuwa ból lub/i zmianę temperatury. Tego typu zaburzenia funkcji, w połączeniu z nieprawidłowym obciążeniem kończyn (np. wysokie obcasy, ciasne obuwie), prowadzą do powstania modzeli, odmrożeń, otarć oraz ran. Niedostateczne ukrwienie spowodowane zmianami naczyniowymi w przebiegu cukrzycy powoduje zaburzenie procesów gojenia i powstawanie owrzodzeń, co w konsekwencji zwiększa prawdopodobieństwo zakażenia powstałej rany i wiąże się ze wzrostem ryzyka martwicy oraz amputacji całej kończyny lub jej części. Z danych amerykańskich wynika, że u pacjentów z cukrzycą amputacje kończyn niewywołane urazem są w 85 proc. poprzedzone owrzodzeniami stóp.

 

Szczególnie narażone na rozwinięcie takich powikłań są osoby:

• chorujące na cukrzycę dłużej niż 10 lat,

• z niewyrównaną cukrzycą,

• z zaburzeniami czucia dotyku, bólu, ciepła i zimna w obrębie kończyny dolnej,

• z historią epizodu owrzodzenia,

• mające atypową budowę stopy (haluksy).

Ponieważ stopy są bardzo podatne nawet na drobne urazy, dlatego kluczową rolą w prewencji ZSC jest samokontrola oraz przestrzeganie zaleceń lekarskich mające na celu zmniejszenie ryzyka powstania owrzodzeń.

Chorzy na cukrzycę powinni codziennie dokonywać oceny stanu stóp, zwracając szczególną uwagę na:

• otarcia, odciski, zgrubienia naskórka,

• drobne rany (z wysiękiem lub bez),

• przebarwienia (zaczerwienienie, bladość, zasinienie),

• suchą, pękającą i łuszczącą się skórę,

• obrzęk,

• zmianę ciepłoty,

• zmianę kształtu stopy, deformacje palców,

• odczuwanie bólu.

Jeśli pacjent zauważy powyższe zmiany, powinien niezwłocznie zgłosić się do lekarza prowadzącego lub do Poradni Stopy Cukrzycowej w celu uzyskania fachowej pomocy.

W zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2018 roku główny nacisk w przypadku ZSC kładziony jest na wielodyscyplinarne postępowanie, w tym poza diagnostyką i profilaktyką, na leczenie ogólnoustrojowe, szczególnie antybiotykoterapię ogólnoustrojową (doustną i/lub dożylną) w przebiegu zakażeń, a także miejscowe postępowanie chirurgiczne.

Pacjenci z ZSC należą do grupy szczególnego ryzyka powstania ran i ich zakażenia. Dlatego niezwykle istotne jest w przypadku wystąpienia ran wdrożenie profilaktyki polegającej na stosowaniu preparatów antyseptycznych. Rekomendowanym sposobem postępowania jest miejscowa aplikacja nowoczesnych, innych niż antybiotyki, środków antyseptycznych, skutecznych również w zakażeniach wywołanych patogenami wielolekoopornymi. Do tej grupy zalicza się m.in. preparaty zawierające aktywne jony srebra.

Jak uniknąć problemów ze stopami

Zalecane	Przeciwwskazane
Dobrze dopasowane obuwie na niskim obcasie (max. 5 cm)	Ciasne, niewygodne obuwie oraz na wysokim obcasie (pow. 5 cm.), sandały (z otwartymi palcami i/lub otwartą piętą)
Regularne ćwiczenia fizyczne poprawiające ukrwienie kończyn dolnych	Chodzenie boso (również wewnątrz pomieszczeń)
Codzienne mycie stóp w temp. ok. 37°C	Palenie papierosów
Po umyciu dokładne osuszanie stóp z uwzględnieniem przestrzeni między palcami	Zakładanie nogi na nogę
Stosowanie kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji skóry diabetyka	Moczenie stóp dłuższe niż 10 min
Codzienne, dokładne oględziny kończyn pod kątem otarć, zadrapań, pęcherzy.	Rozgrzewanie stóp termoforem, kocem elektrycznym itp.
Regularne skracanie paznokci	Samodzielne i/lub niefachowe usuwanie pęcherzy, zrogowaceń za pomocą żyletek i środków chemicznych
Skarpetki tylko z włókien naturalnych	Używanie urządzeń do masażu stóp

Partner