Bohema bierze bliski wschód

Na mapie stołecznej kultury pojawiły się dwa nowe adresy. Na pierwszy rzut oka różni je wszystko. Dom Funkcjonalny znajduje się na Saskiej Kępie, w dzielnicy luksusowych willi i ambasad, rzut beretem od ronda Waszyngtona i Stadionu Narodowego. Zaś Soho Factory zajmuje postindustrialne zabudowania na owianym szemraną legendą przemysłowym Kamionku, jednym z najbardziej zdegradowanych po 1989 roku rejonów Warszawy. A jednak poza kontekstem topograficzno-społecznym różnice są niewielkie. Obie inicjatywy są próbą rewitalizacji przestrzeni przez sztukę, a w przypadku Soho Factory - przez mariaż sztuki z biznesem.

Na Kamionku wszystko zaczęło się sześć lat temu wraz z upadkiem PZO. Kiedy w fabryce przestano produkować obiektywy i mikroskopy, ośmiohektarowa działka między ulicami Grochowską i Mińską poszła pod młotek. Parcelę kupowali kolejni deweloperzy, którzy chcieli zaadaptować fabryki na lofty. Prace nabrały tempa w 2009 roku, kiedy teren przejął fundusz inwestycyjny Black Lion. Jego prezes Rafał Bauer zainspirowany sukcesem enklaw artystycznych zagospodarowujących gorsze dzielnice wielkich metropolii na Zachodzie postanowił przenieść nad Wisłę doświadczenia podpatrzone nad Tamizą i Hudson.

Bauer nie ukrywa, że to projekt komercyjny, ale jednym z jego fundamentów jest kultura. Chce wykorzystać potencjał postindustrialnej zabudowy - odrestaurowane lub wkomponowane w nową zabudowę zostaną znajdujące się na działce zabytkowe gmachy z początku XX wieku (mieszczące w przeszłości m.in. Towarzystwo Akcyjne Lnianej i Jutowej Manufaktury, Zakłady Amunicyjne "Pocisk" oraz Warszawską Fabrykę Motocykli produkującą kultowe skutery Osa).

Nakładem Black Lion remontowane i przearanżowywane są kolejne gmachy wynajmowane na zasadach komercyjnych. Zgodnie z ambicjami prezesa Baurera na Kamionek trafiają ludzie kultury - ostatnio na Mińską 25 m.in. pracownie architektoniczne WWAA, OP Architekten i Grupa Projektowa "Konkret", wydawnictwo Dwie Siostry, producent designerskich pufów Miuki oraz galerie Piktogram i Leto. - Propozycja przeniesienia się na dziką stronę Wisły była nęcąca jak wyprawa w głąb nieznanego lądu. Praga czy Grochów to niewyeksplorowane miejsca z ogromnym potencjałem, dzielnice w opozycji do uładzonego centrum, te po "niewłaściwej" stronie rzeki. Kuszą swą dzikością i nieokiełznaniem - mówi Marta Kołakowska, szefowa galerii Leto.

W kolejce czekają następni, m.in. klubokawiarnia Warszawa Powiśle, która przymierza się do otwarcia w Soho swojej praskiej filii. Surowe postindustrialne zabudowania oswajają designerzy - bywalcy Soho mogą relaksować się na hamakach i w nowoczesnych altanach ogrodowych.

Artystycznej enklawy o lekko offowym klimacie doczekała się też snobistyczna Saska Kępa. Motorem projektu jest architekt Wojciech Popławski. Kupił funkcjonalistyczną willę z lat 30. zaprojektowaną przez Czesława Przybylskiego i oddał ją we władanie artystom i animatorom kultury. Po rewitalizacji przy Jakubowskiej znajdą się dwie lub trzy galerie, sala do spotkań i dyskusji oraz kawiarnia. Pierwszym rezydentem jest BWA Warszawa założona przez Justynę Kowalską, Tomasza Platę oraz Michała Suchorę. Z istniejącą od niespełna pół roku placówką związani są m.in. Jarosław Fliciński i Nicolas Grospierre. Zarówno Popławski, jak i kuratorzy BWA zapowiadają, że interesuje ich dziedzictwo modernizmu, także w wydaniu socjalistycznym. Dom Funkcjonalny ma ambicję stać się ośrodkiem kultury zajmującym się także problematyką lokalną - w planach są imprezy poświęcone architekturze Saskiej Kępy oraz Stadionu Dziesięciolecia i Narodowego.

Twórcy Soho Factory i Domu Funkcjonalnego udowadniają, że artyści potrafią oswajać najbardziej nieoczywiste przestrzenie - odpowiednio eksponowana sztuka sprawdza się zarówno na szemranym wygwizdowie, jak i w enklawie luksusu.

@RY1@i02/2011/092/i02.2011.092.196.042a.001.jpg@RY2@

Postindustrialna hala wystawiennicza w Soho Factory

@RY1@i02/2011/092/i02.2011.092.196.042a.002.jpg@RY2@

Dom Funkcjonalny na Saskiej Kępie

@RY1@i02/2011/092/i02.2011.092.196.042a.003.jpg@RY2@

Fragment wystawy "Given" Wojciecha Pusia w galerii Leto

Cezary Polak