Uchybienia w zarządach

Miejsce lokalizacji zjazdu może w decydujący sposób wpłynąć na wyniki działalności prowadzonej w obiekcie wymagającym połączenia z drogą. Brak zgody zarządcy drogi na lokalizację zjazdu w miejscu dogodnym dla przedsiębiorcy może spowodować wzrost kosztów jego działalności lub nawet uniemożliwić taką działalność.

Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia skontrolowanych zarządców dróg jako organy odpowiedzialne za wydawanie decyzji, umożliwiających dostęp do dróg publicznych użytkownikom przydrożnych nieruchomości, np. barów, stacji paliw czy moteli. Decyzje w sprawach wydawania zezwoleń na lokalizację zjazdów podejmowano bez dokładnego wyjaśnienia sprawy. Dochodziło do sytuacji, w której w tym samym czasie odmiennie rozstrzygano sprawy o podobnym stanie faktycznym.

Powyższemu postępowaniu sprzyjało również nieprecyzyjne prawo. Umożliwiało ono zarządcom dróg dokonywanie stosunkowo dowolnej interpretacji przepisów przy wydawaniu decyzji zezwalających inwestorom na lokalizację zjazdów z dróg, w tym wyjazdów i wjazdów na autostrady. Tym samym sprzyjało to powstawaniu mechanizmów korupcjogennych w postaci dowolności w podejmowaniu decyzji – ustaliła NIK.

Według Najwyższej Izby Kontroli decyzje o odmowie udzielenia zgody na lokalizację zjazdów uzasadniano ograniczeniami dostępności do drogi, wynikającymi z jej klasy, przy czym klasa ta mogła być zmieniana samodzielnie przez zarządcę drogi. Decyzje odmowne uzasadniano także tym, że lokalizacja zjazdu umiejscowiona została w obszarze oddziaływania skrzyżowania dróg. Jednakże granice tego oddziaływania określał, według własnej interpretacji, zarząd drogi. Niektóre wnioski zostały rozpatrzone niezgodnie z ich treścią bądź z ewidentnym naruszeniem prawa.

Zarządy dróg w miastach na prawach powiatu pozytywnie rozpatrzyły większość (tj. 98,9 proc.) wniosków, wydanie zezwoleń na lokalizację lub przebudowę zjazdów – ustaliła Najwyższa Izba Kontroli. Było to wynikiem przyjętego w tych zarządach sposobu rozpatrywania wniosków, polegającego na wstępnym uzgadnianiu lokalizacji zjazdu z wnioskodawcą, nawet już na etapie pobierania formularza wniosku o wydanie zezwolenia. Przyjęty sposób postępowania pozwalał wprawdzie – w niektórych przypadkach – na ułatwienie wnioskodawcom pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy i zminimalizowanie odwołań od decyzji odmawiających wydania zgody na lokalizację zjazdu, lecz był niezgodny z art. 29 ustawy o drogach publicznych. Nie kończono bowiem spraw wydaniem decyzji, przez co ta grupa wnioskodawców pozbawiona była prawa do złożenia odwołania od decyzji odmawiającej zezwolenia na lokalizację zjazdu. Natomiast, jak ustalono to w po kontroli NIK, postępowania administracyjne podejmowane w centrali GDDKiA na podstawie wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy prowadzone były przewlekle i rozstrzygane w sposób niekorzystny dla wnioskodawców.

W zarządach dróg nieprawidłowo realizowano obowiązki dotyczące kontroli utrzymania dróg i organizacji ruchu drogowego, w zakresie dotyczącym zjazdów z dróg. W zarządach występowały również nieprawidłowości w prowadzeniu ewidencji zjazdów. Brak kontroli sposobu realizacji zezwoleń na budowę zjazdów lub nierzetelne ich przeprowadzanie umożliwiało nielegalne wybudowanie zjazdów. Kontrolerzy NIK ujawnili bowiem na terenie działania czterech oddziałów GDDKiA oraz w siedmiu miastach, ogółem dziesięć zjazdów wybudowanych nielegalnie oraz 14 zjazdów wybudowanych w sposób istotnie odbiegający od warunków określonych w zezwoleniu na lokalizację.

Wyniki kontroli wskazują, że właściciele lub użytkownicy nieruchomości usytuowanych przy pozamiejskich drogach krajowych napotykają, ze strony zarządców dróg, na utrudnienia w dostępie do tych dróg. W szczególności dotyczy to nieruchomości, na których jest lub ma być prowadzona działalność gospodarcza. Utrudnienia te – w świetle ustaleń kontroli NIK – nie we wszystkich przypadkach można uznać za uzasadnione priorytetem bezpieczeństwa ruchu drogowego nad indywidualnym interesem obywatela (na podstawie wyników kontroli NIK nr ewid. 64/2009/P/08/066 /KKT).