85 proc. dotacji na rozwój infrastruktury transportowej

Transeuropean Network - Transport (TEN-T) to siatka kluczowych korytarzy tworząca sieć transportu wodnego, drogowego, kolejowego i lotniczego w Europie. Sieć TEN-T to część szerszego systemu sieci transeuropejskich (TEN), które oprócz korytarzy transportowych obejmują sieci telekomunikacyjne (eTEN) i sieci energetyczne (TEN-E). Pierwsze plany dotyczące sieci transeuropejskich (TEN) Komisja Europejska przyjęła już w latach 90 XX w. W tym początkowym etapie projekt TEN obejmował głównie korytarze transportowe w państwach UE-17, czyli tych, które w tamtym czasie tworzyły Zjednoczoną Europę. Dopiero w tym roku KE ustanowiła nową politykę rozwoju sieci transportu obejmując równomiernie wszystkie 28 krajów członkowskich i przebudowała sieć TEN-T w sposób, który w pełni uwzględnia kraje Europy Środkowej.

Nadrzędnym celem nowych, obowiązujących od 2014 roku wytycznych TEN-T będzie połączenie pofragmentowanych, krajowych szlaków w jedną, prawdziwie europejską sieć, tak aby zapewnić optymalne funkcjonowanie rynku wewnętrznego, mobilności osób i towarów, a tym samym realizować spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną Unii Europejskiej. Ustanowienie skutecznej sieci transeuropejskiej (TEN -T) stanowi kluczowy element odnowionej strategii lizbońskiej na rzecz konkurencyjności i zatrudnienia w Europie i będzie odgrywać równie ważną rolę w realizacji celów strategii Europa 2020. Jeśli Europa ma wykorzystać swój potencjał gospodarczy i społeczny, konieczne jest budowanie brakujących ogniw i eliminacja wąskich gardeł w naszej infrastrukturze transportowej, w sposób uwzględniający aktualne wyzwania w zakresie efektywności energetycznej i ograniczania zmian klimatycznych.

Docelowy kształt

Wytyczne TEN-T będą rozwijać sieci TEN-T na dwóch poziomach. Pierwszy poziom to sieć podstawowa, tzw. sieć kompleksowa. Sieć ta obejmuje już istniejące i planowane infrastruktury w państwach członkowskich. Dalszy rozwój i unifikacja tej kompleksowej sieci będzie finansowana głównie przez państwa członkowskie z uwzględnieniem ograniczonego wsparcia funduszami polityki regionalnej i polityki transportowej Unii. W tym celu zostaną wykorzystane innowacyjne instrumenty finansowe o charakterze zwrotnym. Celem mierzalnym Unii w rozwoju tej sieci jest doprowadzenie do stanu, w którym zdecydowana większość obywateli europejskich (i przedsiębiorstw) w 2050 r. będzie znajdować się nie więcej niż trzydzieści minut od sieci kompleksowej TEN-T.

Drugi poziom sieci TEN-T obejmuje strategicznie najważniejsze części kompleksowej TEN-T. Nowa polityka po raz pierwszy określiła rdzeń sieci transportowej. Ten drugi poziom TEN-T obejmuje dziewięć głównych korytarzy transportowych: dwa korytarze północ-południe, trzy korytarze wschód-zachód oraz cztery korytarze przekątne. Sieć z tego poziomu wyeliminuje wąskie gardła w obecnej infrastrukturze wyselekcjonowanych szlaków, zmodernizuje infrastrukturę i usprawni realizację transportowych operacji transgranicznych i intermodalnych dla pasażerów i przedsiębiorstw w całej UE. Co bardzo ważne realizacja tego planu ma odbyć się poprzez działania zainteresowanych przedsiębiorstw oraz przy wsparciu sektora publicznego. Celem mierzalnym dla tego poziomu TEN-T jest jego całkowite funkcjonowanie w 2030 roku.

Jakie wsparcie finansowe

Unia Europejska będzie wspierać realizację planów TEN-T poprzez kilka instrumentów finansowych. W ramach pomocy bezzwrotnej inwestorzy będą mogli sięgać po dotacje do: programu o tej samej nazwie (TEN-T), Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W ramach narzędzi zwrotnych natomiast będą dostępne: pożyczki oraz gwarancje kredytowe Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

Parlament Europejski, Rada i Komisja Europejska w pełni zgodziły się, że cele poprawy sieci transeuropejskiej będą mogły być zrealizowane tylko przy zwiększeniu budżetu w porównaniu z dotychczasowym. Koszt rozwoju infrastruktury w państwach członkowskich UE w latach 2010-2030 szacuje się na ponad 1,5 bln euro. Do 2020r. potrzeby inwestycyjne w sieć TEN-T są szacowane na około 500 mld euro, z czego 250 mld euro będzie potrzebne do ukończenia brakujących ogniw i eliminacji wąskich gardeł w sieci dziewięciu głównych korytarzy.

W sposób priorytetowy potraktowano połączenia wschód-zachód. Dla projektów wpisujących się w poprawienie połączeń w tej osi, jeśli realizowane będą w państwach członkowskich kwalifikujących się do wsparcia z Funduszu Spójności (czyli np. Polska) stworzono osobny mechanizm dotowania. W praktyce ten mechanizm będzie oznaczał finansowanie projektów realizowanych na wyznaczonych korytarzach TEN-T, w tym w wyznaczonych punktach węzłowych w krajach spójności, podwójnie ze środków Komisji Europejskiej oraz z agencji w państwach członkowskich. Pomimo że dotacja będzie obejmowała finansowanie również z funduszy spójności pozostających w gestii państw członkowskich, to w tym przypadku i tak dotacje będą rozdzielane tylko centralnie w Brukseli.

Finansowanie UE w zakresie rozwoju TEN-T będzie dostępne dla dwóch rodzajów działań:

● Faza badawczo-rozwojowa (finansowanie 50 proc.) - badania potrzebne do przygotowania i realizacji projektu, w tym analizy przygotowania, wykonalności, oceny i zatwierdzania, jak również kompleksowe badania techniczne lub środowiskowe, analizy geologiczne, pomoc w zakresie przezwyciężenia trudności wczesnego stadium projektu, rozwoju projektu i przygotowanie jego finansowania;

● Faza realizacyjna (finansowanie do 85 proc.) - zakup, dostawę i rozmieszczenie elementów składowych, systemów i usług, prowadzenia prac budowlanych i instalacyjnych oraz uruchomienie projektu, rozwiązania zarządzania ruchem i jego bezpieczeństwem.

Oczekiwane nabory wniosków

Oczekuje się, że termin pierwszego zaproszenia TEN-T do składania wniosków w ramach budżetu 2014-2020 zostanie ogłoszony na przełomie I i II kwartału 2014. Jednak już w połowie grudnia 2013 rozpocznie się przyjmowanie aplikacji dotacyjnych w ramach wykorzystania jeszcze środków z obecnego okresu finansowego. Nabór ten będzie trwał do blisko połowy marca 2014 roku. Całkowity budżet tego rozdania wynosi 350 mln euro. Szczególnie interesującym aspektem tego naboru jest zawężenie zakresu aplikacji do badań dotyczących rdzenia sieci TEN-T, w tym analiz przygotowawczych dla projektów związanych z pracami w sieci bazowej, które kwalifikują się do finansowania. Inne oczekiwane tematy kwalifikujące się w najbliższym naborze to: działania mające na celu promowanie innowacji i nowych technologii w zakresie infrastruktury transportowej i urządzeń przyczyniających się do zmniejszenia emisji dwutlenku węgla i zmniejszenia kosztów zewnętrznych w ogóle oraz badania i prace dla dojrzałych projektów w dziedzinie terminali LNG.

@RY1@i02/2013/240/i02.2013.240.20000030f.802.jpg@RY2@

TOMASZ HOFFMANN prezes zarządu PNO Consultants

TOMASZ HOFFMANN

prezes zarządu PNO Consultants