Stowarzyszenia przejmą małe szkoły

Przy przekazywaniu szkół będzie wymagana pozytywna opinia kuratora oświaty. Nadal będą one publiczne, bezpłatne i dostępne dla wszystkich dzieci. Pozostanie ciągłość uzyskiwania dotacji od samorządów. Pojawiają się jednak wątpliwości, czy stowarzyszenia lub prywatne firmy poradzą sobie z zarządzaniem placówkami oświatowymi. Stowarzyszenia będą mogły zatrudniać nauczycieli na podstawie kodeksu pracy, a nie Karty Nauczyciela.

Obecnie samorządy muszą zlikwidować szkołę, by mogło ją na nowo założyć stowarzyszenie. O zamiarze likwidacji gmina musiała też powiadomić kuratora oświaty do końca lutego. Po uzyskaniu zgody kuratorium szkoła była likwidowana przed końcem sierpnia tego samego roku. Stowarzyszenie, które uruchamiało ją ponownie, od września, przez pierwsze cztery miesiące nie dostawało z budżetu subwencji. Dopiero od stycznia następnego roku mogło liczyć na pieniądze.

Rada gminy lub powiatu - na podstawie uchwały - może teraz zdecydować o przekazaniu szkoły osobie prawnej niebędącej jednostką samorządu terytorialnego lub osobie fizycznej. Z podmiotem, któremu przekaże szkołę, zawierana jest umowa. Będzie ona określała m.in. warunki korzystania z mienia przejętej szkoły, kontrolę przestrzegania warunków umowy i tryb jej rozwiązania oraz - w razie czego - odebrania placówki. Osoba, która nie poradzi sobie z prowadzeniem szkoły, może ją gminie zwrócić. Ta zaś nie będzie mogła odmówić jej przyjęcia. O podjęciu decyzji o przekazaniu szkoły gmina jest obowiązana przynajmniej pół roku wcześniej powiadomić pracowników tejże, podobnie jak związki zawodowe. W informacji muszą być uwzględnione ekonomiczne i prawne oraz socjalne skutki decyzji dla pracowników.

Nauczyciele w terminie trzech miesięcy od uzyskania informacji o przekazaniu szkoły mogą złożyć oświadczenie o odmowie przejścia do pracy w nowych okolicznościach. Stowarzyszenie w dniu przejęcia placówki musi na piśmie zaproponować nauczycielom nowe warunki pracy i płacy. Powinno przy tym wskazać co najmniej siedmiodniowy termin na złożenie przez nauczycieli oświadczenia o przyjęciu lub odmowie zaproponowanych warunków. W razie odmowy stosunek pracy z nauczycielem zostanie rozwiązany po upływie trzech miesięcy. Nowy pracodawca, który poprowadzi szkołę, nie będzie musiał zatrudniać na podstawie Karty Nauczyciela. Wystarczy umowa o pracę. Karta Nauczyciela daje bowiem większą ochronę przed zwolnieniem i dodatkowe prawa socjalne. Pedagog z umową o pracę może też pracować w większym wymiarze godzin, może z nim być zawierana umowa na czas określony, wyłączający wakacje z okresu zatrudnienia.

Zdaniem niektórych ekspertów definicja małej szkoły, odnosząca się do kryterium liczby uczniów, jest zbyt ogólna. Argumentują oni, że przekazanie ma dotyczyć placówek, których gmina nie jest w stanie utrzymać. Tak więc samorządy mogą mieć również problemy z utrzymaniem szkół, w których uczy się więcej niż siedemdziesięcioro dzieci. Eksperci uważają, że czynnikiem decydującym powinien być koszt kształcenia jednego ucznia w szkole. Wtedy mogłyby być przekazywane takie szkoły, w których koszt kształcenia przewyższa 60 proc. wysokości przekazanej subwencji oświatowej na jednego na ucznia.

Przekazywanie placówek stowarzyszeniom umożliwi ciągłość ich finansowania. Nauczyciele, mimo że będą zatrudniani na gorszych warunkach, będą mieli nadal zapewnioną pracę. Rodzice natomiast, unikając likwidacji szkoły, nie będą zmuszeni posyłać dzieci do innej placówki, oddalonej bardzo często co najmniej o kilka kilometrów od miejsca zamieszkania. Może się jednak pojawić problem z jakością prowadzenia szkół przez osoby do tego nieprzygotowane. Niemniej zawsze pozostaje możliwość zwrócenia szkoły gminie, która zdecyduje o przekazaniu jej innemu podmiotowi lub o ostatecznej likwidacji.

Nowelizacja ustawy o systemie oświaty ma obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia.