Ośrodki wychowawcze, które mają pomagać młodzieży

Młodzieżowe ośrodki wychowawcze (MOW) i młodzieżowe ośrodki socjoterapii (MOS) znajdują się w kompetencjach resortu edukacji od momentu przejęcia ich, w styczniu 2004 r., z resortu polityki społecznej. Jednym z poważniejszych problemów po przejęciu tych ośrodków okazała się bardzo duża liczba nieletnich oczekujących od kilku lat na umieszczenie w nich oraz niewystarczająca liczba miejsc w tych placówkach. Po zdiagnozowaniu potrzeb w tym zakresie ministerstwo edukacji podjęło starania, wspólnie z jednostkami samorządu terytorialnego, zmierzające do rozwiązania problemu braku miejsc w placówkach. Zgodnie z ustawą z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572) zakładanie i prowadzenie ośrodków jest zadaniem jednostek samorządu terytorialnego stopnia powiatowego. Na finansowanie działalności młodzieżowych ośrodków wychowawczych oraz młodzieżowych ośrodków socjoterapii przeznaczono najwyższe wskaźniki tzw. wag, w części oświatowej subwencji ogólnej w porównaniu z pozostałymi placówkami działającymi w systemie oświaty.

W lat 2004-2008 liczba miejsc w MOW wzrosła o 818, a bezwzględna liczba miejsc w MOS o 1093. Ponieważ jednak w przypadku MOS nastąpiły także przekształcenia tych placówek, liczba miejsc w internatach MOS, gdzie możliwe jest umieszczanie na mocy postanowienia sądu, wzrosła o 1932 miejsca. Liczba miejsc w MOW i MOS, w których możliwe jest umieszczenie nieletniego na mocy postanowienia sądu, wzrosła na przestrzeni lat 2004-2008 łącznie o 2750 miejsc.

Funkcjonujące Młodzieżowe Ośrodki Wychowawcze (MOW) oraz Młodzieżowe Ośrodki Socjoterapii (MOS), nie są placówkami przeznaczonymi dla nieletnich skazanych wyrokami sądowymi. Podstawą umieszczenia nieletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym jest postanowienie sądu o zastosowaniu środka wychowawczego, w przypadku młodzieżowych ośrodków socjoterapii podstawą umieszczenia może być postanowienie sądu o zastosowaniu środka wychowawczego lub wniosek rodziców. Najczęstszą przyczyną decyzji sądu o zastosowaniu wobec nieletniego środka wychowawczego w postaci umieszczenia w MOW lub MOS są wagary - co trzeci wychowanek został skierowany do placówki z powodu nierealizowania obowiązku szkolnego.

Nieletni skazani wyrokami sądowymi nie są kierowani do młodzieżowych ośrodków wychowawczych i młodzieżowych ośrodków socjoterapii. Nieletni z przeszłością kryminalną, czyli nieletni przestępcy, skazani wyrokami sądowymi, są umieszczani w schroniskach dla nieletnich i zakładach poprawczych podlegających ministrowi sprawiedliwości.

Może zdarzyć się sytuacja oczekiwania na miejsce w placówce oświatowej. Jest to sytuacja analogiczna do sytuacji każdego dziecka oczekującego na miejsce w określonej placówce: ośrodku, domu wczasów dziecięcych, sanatorium itp. Na miejsce w placówce oświatowej dziecko oczekuje w swoim środowisku wychowawczym, którym w przypadku wychowanków domu dziecka jest ten dom, zastępujący rodzinę naturalną.

W przypadku nieletnich umieszczanych w MOW lub MOS praktycznie zawsze pomocy wymaga rodzina - dysfunkcyjna lub niewydolna wychowawczo. Badania socjologiczne wykazują, że ponad 90 proc. wychowanków tych placówek pochodzi z rodzin o niskim statusie materialnym, niewydolnych wychowawczo lub patologicznych, a więc w dużej części jest pozbawionych całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej - podobnie jak wychowankowie domów dziecka.

Młodzieżowe ośrodki wychowawcze są prowadzone dla dzieci i młodzieży niedostosowanych społecznie, wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania i resocjalizacji jako resocjalizacyjno-wychowawcze, a dla dzieci z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim jako resocjalizacyjno-rewalidacyjne (par. 12 rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 7 marca 2005 r.). Z kolei młodzieżowe ośrodki socjoterapii są prowadzone dla dzieci i młodzieży, które z powodu zaburzeń rozwojowych, trudności w uczeniu się i zaburzeń w funkcjonowaniu społecznym mogą być zagrożone niedostosowaniem społecznym lub uzależnieniem i wymagają specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz specjalistycznej pomocy psychoedukacyjnej (par. 14 rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 7 marca 2005 r.). Działania edukacyjne, wychowawcze i resocjalizacyjne podejmowane w placówkach, o których mowa, koncentrują się przede wszystkim na:

umożliwieniu ukończenia szkoły i zdobycia kwalifikacji zawodowych,

zapewnieniu wszechstronnej opieki i pomocy, w szczególności dotyczącej pokonania trudności, które stały się przyczyną niedostosowania społecznego,

dążeniu do zmiany aspołecznej hierarchii wartości w kierunku przyswojenia norm społeczno-moralnych,

wdrożeniu do samodzielności i obowiązkowości,

rozwijaniu zainteresowań i uzdolnień, jako czynników sprzyjających korekcji zaburzeń osobowości,

nabywaniu umiejętności zgodnego współżycia w grupie rówieśniczej, radzenia sobie z agresją, wychodzenia z pułapki uzależnienia od alkoholu, papierosów, narkotyków,

przygotowaniu do samodzielnego życia i pracy zawodowej,

przygotowaniu warunków sprzyjających powrotowi do środowiska rodzinnego i społecznego w miejscu zamieszkania (na podstawie informacji zawartych w odpowiedzi na interpelację 5298).