Uczelnie same zaplanują studia

Tak. Ramy kwalifikacji dotyczą wszystkich stopni edukacji, w tym wyższego. Wiosenna zmiana Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wprowadza od nowego roku akademickiego ramy kwalifikacji na uczelnie, które otrzymają dzięki temu więcej autonomii. Nie będą już musiały konstruować studiów przez odwoływanie się do centralnie określonych treści nauczania. Będą je konstruować biorąc pod uwagę kompetencje, jakie będzie miał absolwent, gdy je skończy.

Dziś mamy centralną listę 118 nazw kierunków studiów z przypisanymi im ramowymi treściami kształcenia, które mają być zawarte w programach i uczelnia albo z nich korzystała, albo musiała uzyskać specjalna zgodę na nowy kierunek studiów. Teraz ta centralnie sterowana zawartość programów znika.

Od nowego roku akademickiego uczelnie dostaną uniwersalny, składający się zaledwie z kilku zdań opis trzech najwyższych poziomów krajowych ram kwalifikacji (czyli studiów doktoranckich, magisterskich oraz licencjackich i inżynierskich). Ponadto otrzymają zestawy efektów kształcenia dla wielkich obszarów studiów: humanistyki, nauk ścisłych, społecznych, przyrodniczych, technicznych, weterynaryjnych, medycznych oraz sztuki. Te zestawy efektów są tak ogólne, że można je interpretować dla różnych dziedzin i kierunków studiów. W przypadku nauk społecznych może być to prawo, socjologia czy zarządzanie; w przypadku nauk ścisłych matematyka czy fizyka. Mogą też pojawić się kierunki międzyobszarowe, np. architektura krajobrazu. Przygotowane są też tak zwane "benchmarki", czyli przykładowe zestawy efektów kształcenia dla wybranych kierunków studiów, które nie będą obowiązkowym wzorcem, lecz raczej przykładem dobrych praktyk w budowie programów studiów. Dla uczelni to nie jest rewolucja - budowa nowych programów i zmiany w już istniejących to stała praktyka życia uczelnianego. To raczej ewolucja. Na dostosowanie się do ram kwalifikacji uczelnie mają rok, zaś Państwowa Komisja Akredytacyjna trzy lata.

Będą porównywalne, a porównywalność nie oznacza identyczności. Każda uczelnia będzie realizowała autorskie programy edukacyjne. Podobne, bo na każdym poziomie ram kwalifikacji są określone kompetencje uniwersalne (nazywane generycznymi). Osoby, które skończyły studia na danym poziomie ram kwalifikacji, powinny mieć podobne kompetencje generyczne w dziedzinie wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych, i to bez względu na to, czy są absolwentami polonistyki czy inżynierii. Na przykład powinni umieć równie głęboko czy szczegółowo analizować oraz rozwiązywać problemy, komunikować się, pracować w zespole itd. Oczywiście każdy z nich w odpowiedniej dla siebie dziedzinie - czyli polonista w sprawach językowych lub związanych z literaturą, a inżynier - technicznych. Porównywalność kwalifikacji (dyplomów ukończenia studiów) pomiędzy krajami uzyskuje się przez jasne przypisanie poziomów ram krajowych do poziomów Europejskich Ram Kwalifikacji (ERK).

To poziom szczególny, w Polsce zdefiniowany tylko przez właściwy dla niego opis wymagań właśnie co do wiedzy, umiejętności i kompetencji. W wielu krajach istnieją krótkie 3- 4 semestralne studia, które umożliwiają absolwentom albo dalsze uczenie się, albo zakończenie edukacji. My nie mamy takich "krótkich cykli" kształcenia i młodzież po maturze wybiera studia licencjackie. Część kończy je z trudem, nie uzyskując kompetencji, jakie powinni mieć absolwenci szkół licencjackich, czyli szóstego poziomu. Jeśli więc zechcemy w pełni dostosowywać nasz poziom szósty ram krajowych do poziomu szóstego, europejskiego, to być może okaże się, że część programów prowadzonych jako licencjaty będzie na poziomie piątym.

Numer poziomu będzie w przyszłości zapisany na wszystkich dyplomach, świadectwach czy certyfikatach. Powstała europejska platforma cyfrowa, na której są zamieszczane informacje o ramach krajowych i ich relacjach do ERK. Każdy kraj, także Polska, będzie miał także platformę krajową z informacjami o wszystkich programach studiów.

To są problemy, które wynikają z niezrozumienia dwustopniowej struktury studiów wyższych. Oczywiście ramy kwalifikacji pomogą, ale to uczelnia ustala zasady rekrutacji i powinna robić to racjonalnie - przyjmować na studia magisterskie tylko takich kandydatów, którzy rokują ich pomyślne ukończenie. Pamiętajmy, że każda uczelnia ma prawo studentowi, który przechodzi z jednego kierunku na drugi, na przykład z socjologii na ekonomię, zapewnić bez dodatkowych opłat semestr "wyrównawczy" w ramach studiów magisterskich. Nie powinno być też tak, że studenci drugiego stopnia, którzy są po różnych kierunkach, studiują dokładnie taki sam program. W takich działaniach pomogą ramy kwalifikacji poprzez zniesienie obowiązkowych i identycznych treści kształcenia, a oferując w zamian wytyczne, jak budować program. Uczelnia zyska większą swobodę w racjonalnym konstruowaniu studiów.

- Wszystko zależy od tego, jak elastyczny jest program kształcenia. Tam, gdzie studenci studiują wedle indywidualnego programu (pod opieką kadry akademickiej i w pewnych ramach programowych) - nie ma tego problemu. Przy okazji słuchacze kształtują postawę odpowiedzialności za swoją edukację. Na pewno wykażą się większą inicjatywą na rynku pracy.

Dr hab. Ewa Chmielecka

prof. Szkoły Głównej Handlowej, pracuje w Katedrze Filozofii Kolegium Ekonomiczno-Społecznego SGH. Jest ekspertem bolońskim i przewodniczącą Grupy Roboczej ds. Krajowej Struktury Kwalifikacji w Szkolnictwie Wyższym przy Ministrze Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz ekspertem w projekcie "Opracowanie założeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie", realizowanym przez Instytut Badań Edukacyjnych.

PKA to ustawowy organ szkolnictwa wyższego, który wystawia ocenę jakości kształcenia na danym kierunku studiów na wszystkich uczelniach publicznych i niepublicznych.

Umożliwia dostęp do wszystkich najważniejszych informacji na temat systemu kwalifikacji w wybranym kraju. Umożliwia porównanie poziomów kwalifikacji między krajami, które już zakończyły proces referencji do Europejskich Ram Kwalifikacji. Więcej: ec.europa.eu/eqf/