Jakie zmiany wprowadza nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyższym

Nowe regulacje w tym zakresie wprowadza ustawa z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (nie została jeszcze opublikowana).

Dotychczas już od pierwszego roku studiów można było ubiegać się o stypendium socjalne na wyżywienie oraz mieszkaniowe. Ostatnia nowelizacja ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym zlikwidowała jednak stypendium na wyżywienie i mieszkaniowe. Od 1 października 2011 roku studenci znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, w tym ci rozpoczynający naukę na I roku, będą mogli starać się tylko o stypendium socjalne. Jednak student studiów stacjonarnych będzie mógł otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie.

Od 1 października 2011 roku uczelnie nie będą przyznawać stypendiów mieszkaniowych. Studenci studiów dziennych (stacjonarnych), którzy mieszkają w akademiku, na stancji czy w wynajmowanym mieszkaniu będą mogli jednak starać się o stypendium socjalne w zwiększonej wysokości. Szczegółowe zasady przyznawania zwiększonego stypendium rektor określi w regulaminie przyznawania pomocy materialnej. W przypadku dotychczasowego stypendium mieszkaniowego wiele uczelni wymagało od studentów, którzy nie otrzymali miejsca w akademiku, udokumentowania zamieszkania poza domem rodzinnym, np. dołączenia do wniosku zaświadczenia o zameldowaniu lub umowy najmu. Tymczasem warunek zamieszkiwania w obiekcie innym niż dom studencki spełnia także student, który nieodpłatnie zamieszkuje np. przy rodzinie, u znajomych, czyli bez żadnego tytułu prawnego. Według Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w takim przypadku wystarczy złożyć pisemne oświadczenie. Wymaganie zaświadczenia o zameldowaniu jest niedopuszczalne.

Wysokość dochodu uprawniającego do starania się o pomoc socjalną ustala rektor w porozumieniu ze studentami, ale w granicach wskazanych w ustawie. W trwającym właśnie roku akademickim kwota ta nie mogła być niższa niż 351 zł i nie wyższa niż 602 zł na osobę netto, czyli po odliczeniu podatku i składek na ubezpieczenie społeczne. Od 1października tego roku progi te będą wyższe.

Wysokość dochodu nie będzie mogła być niższa niż 1,30 kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (wysokość dochodu uprawniającego do pomocy społecznej) oraz wyższa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (suma kwoty dochodu uprawniającego do zasiłku rodzinnego i kwoty zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku powyżej 18. roku życia do ukończenia 24. roku życia).

Jeśli w tym roku wysokości tych kwot nie zmienią się, to od 1 października dolne kryterium uprawniające do stypendium socjalnego nie będzie mogło być niższe niż 456,3 zł netto, a górne nie będzie mogło przekroczyć 782,60 zł netto. Oznacza to, że więcej osób zostanie zakwalifikowanych do uzyskania pomocy.

Tak jak dotychczas to, czyje dochody bierze pod uwagę komisja stypendialna, będzie zależało od tego, czy student jest samodzielny finansowo, czy nie.

Jeżeli student nie jest samodzielny finansowo, jego sytuacja materialna tak jak dotychczas zostanie ustalana z uwzględnieniem dochodów rodziny. Od 1 października 2011 r. student będzie uznany za samodzielnego finansowo, jeśli on albo jego małżonek spełni łącznie następujące warunki:

● posiadał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym;

● posiada stałe źródło dochodów w roku bieżącym;

● jego miesięczny dochód w ostatnim roku podatkowym i w roku bieżącym nie jest mniejszy niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nie złożył oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami bądź jednym z nich.

Dotychczas dochód studenta samodzielnego finansowego nie mógł być niższy od minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego w ostatnim miesiącu ostatniego roku podatkowego. Musiał zatem wynosić znacznie ponad 1000 zł. Od 1 października, jeśli wysokość dochodu uprawniającego do zasiłku rodzinnego i wysokości zasiłku rodzinnego nie ulegną zmianie, nie będzie mógł być niższy niż 782,6 zł. W wyniku nowelizacji samodzielność finansową można wykazać już przy znacznie niższym dochodzie niż w latach poprzednich.

Ponadto w nowelizacji wyraźnie zapisano, że do dochodu nie wlicza się:

● stypendiów przyznanych w ramach funduszy strukturalnych UE;

● niepodlegających zwrotowi środków pochodzących z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA);

● umów międzynarodowych lub programów wykonawczych, sporządzanych do tych umów albo międzynarodowych programów stypendialnych.

Zgodnie z nowelizacją ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym student jest samodzielny finansowo, jeśli jego miesięczny dochód w ostatnim roku podatkowym i w roku bieżącym nie jest mniejszy niż 782,6 zł. Do dochodu nie mogą być jednak wliczone stypendia przyznane w ramach funduszy strukturalnych UE. Zatem stypendium z PO KL nie może być w nim uwzględnione. Źródłem stałego dochodu może być wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, a także m.in. renta po zmarłym rodzicu, renta inwalidzka, alimenty, cyklicznie zawierane umowy-zlecenia, umowy o dzieło. Studentka nie może zatem starać się o stypendium jako osoba samodzielna finansowo. Może jednak wnioskować o stypendium socjalne, przedstawiając dochody na jednego członka w rodzinie. To, czy go otrzyma, zależy od tego, czy wykazany dochód mieści się w limitach ustalonych przez rektora.

Nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyższym zlikwidowała również stypendium za wyniki w nauce lub sporcie, czyli naukowe. Od nowego roku akademickiego zastąpi je stypendium rektora dla najlepszych studentów. To świadczenie jednak otrzyma znacznie mniej osób niż dotychczasowe stypendium naukowe. Rektor bowiem będzie mógł przyznać je nie więcej niż 10 proc. liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego w uczelni, a fundusze przeznaczone na nie mogą stanowić więcej niż 40 proc. środków przeznaczonych łącznie na stypendia rektora dla najlepszych studentów, stypendia socjalne oraz zapomogi.

Dotychczas świadczenia tego rodzaju były przyznawane zwykle automatycznie osobom spełniającym warunki zapisane w regulaminie przyznawania pomocy materialnej. Od nowego roku akademickiego, aby uzyskać stypendium rektora, trzeba będzie złożyć wniosek. Ubiegać się o nie będzie mogła osoba, która osiągnęła wysoką średnią lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe. Szczegółowe warunki jednak ustali rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego.

W nowelizacji wyraźnie też zapisano, że student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać stypendium socjalne, stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych, zapomogę, stypendium rektora dla najlepszych studentów i stypendium ministra za wybitne osiągnięcia tylko na jednym, wskazanym przez siebie kierunku. Studenci będą musieli złożyć oświadczenie o niepobieraniu świadczeń pomocy materialnej na więcej niż jednym kierunku. Jeszcze w tym roku akademickim osoba studiująca na dwóch czy więcej kierunkach mogła na każdym z nich pobierać stypendium naukowe oraz dla niepełnosprawnych.

Nowe przepisy ograniczą też (od 1 października 2012 r.) możliwość bezpłatnego studiowania na więcej niż jednym kierunku. Od tego dnia każdy student lub absolwent pierwszego kierunku studiów stacjonarnych w uczelni publicznej będzie miał prawo podjąć studia na drugim kierunku studiów stacjonarnych na uczelni publicznej bez wnoszenia opłat przez jeden rok. Kontynuować naukę bez wnoszenia opłat w kolejnym roku studiów będą mogli jednak tylko studenci pobierający stypendium rektora. W praktyce oznacza to, że tylko 10 proc. najlepszych studentów będzie mogło kształcić się bezpłatnie na więcej niż jednym kierunku. Jednak osoby przyjęte na studia przed 1 października 2011 r. oraz w roku akademickim 2011/2012 studiujący bez opłat za kształcenie na więcej niż jednym kierunku studiów zachowują to uprawnienie do końca okresu nauki. Zatem jeśli ktoś zamierza podjąć studia na drugim kierunku, powinien rozpocząć je jeszcze w tym roku, aby zachować prawo do bezpłatnego kształcenia.

Od 1 października 2012 roku student będzie miał prawo podjąć studia na drugim kierunku studiów stacjonarnych na uczelni publicznej bez wnoszenia opłat, ale tylko przez jeden rok. Kontynuować naukę bez wnoszenia opłat w kolejnym roku studiów będzie mógł tylko wtedy, jeżeli zdobędzie stypendium rektora na jednym z kierunków. Z tym że zgodnie z ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym na każdym kierunku prawo do takiego stypendium ma tylko 10 proc. studentów. Zatem jeśli nie zdobędzie stypendium rektora, od drugiego roku za studia stacjonarne na drugim kierunku będzie musiał wnieść opłatę. Jeśli jednak podjąłby studia na obu kierunkach od roku akademickiego 2011/2012, to mógłby je kontynuować bezpłatnie.

Jolanta Ojczyk

jolanta.ojczyk@infor.pl

Art. 99, 170, 170a, 173 - 186 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164 poz. 1365 z późn. zm.).

Art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728 z późn. zm.).

Art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Art. 1, 29 i 38 ustawy z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (czeka na publikację w Dzienniku Ustaw).