Jakie prawa i obowiązki mają rodzice uczniów, którzy idą do szkoły

Opiekunowie dzieci i młodzieży mają wiele praw, ale również obowiązków związanych z nauką podopiecznych. Większość ich nie zna, bo nie są one zebrane w jednej ustawie czy rozporządzeniu. Są opisane m.in. w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych, Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Konwencji o Prawach Dziecka oraz w Konstytucji RP. Z kolei szczegółowych przepisów w tej kwestii można szukać w ustawie o systemie oświaty oraz wydawanych na jej podstawie rozporządzeniach.

Rodzic powinien przede wszystkim pamiętać, że nadrzędnym przywilejem dziecka jest prawo do nauki. [Przykład 1] Gwarancja jest zapisana w art. 70 konstytucji. Zgodnie z nim takie uprawnienie przysługuje każdemu nieletniemu, a nauka do 18. roku życia jest obowiązkowa. Wszelkiego rodzaju ograniczanie tego prawa (np. wyrzucanie z klasy czy zamykanie szkoły dla spóźniających się na zajęcia) jest sprzeczne z ustawą zasadniczą. W takich sytuacjach rodzice mogą domagać się u dyrektora placówki ukarania winnych. Jeżeli takie działanie nie przynosi skutków, mogą zwrócić się o interwencję do właściwego kuratorium, a nawet resortu edukacji.

Siła rodziców

Nowelizacja ustawy o systemie oświaty z 11 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 80, poz. 542) doprowadziła do zwiększenia roli rodziców w funkcjonowaniu szkoły. Wprowadzono wtedy przepis, zgodnie z którym w szkole i placówce może działać rada rodziców. Ponadto w tych placówkach jest obowiązek powoływania rady rodziców w każdym roku szkolnym na nowo. Rada powinna być złożona z reprezentantów wszystkich klas. Posiada uprawnienia do uchwalania w porozumieniu z radą pedagogiczną programu wychowawczego i programu profilaktyki oraz opiniowania projektu planu finansowego składanego przez dyrektora szkoły. Ma też prawo do wyrażania opinii o pracy nauczycieli.

Prawo do szkoły

Rodzic ma prawo wyboru dziecku dowolnej szkoły. Gmina nie może mu narzucić, gdzie jego podopieczny będzie się uczyć. Przy wyborze opiekun powinien zapoznać się z jakością kształcenia w wytypowanej placówce. Z pewnością ułatwi mu to specjalne sprawozdanie organu prowadzącego szkoły. Samorządy przygotowują je co rok m.in. z realizacji zadań oświatowych. Z dokumentu rodzic dowie się, która szkoła ma najlepsze wyniki w nauczaniu. Wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast muszą przedstawić radnym co roku do końca października informację o stanie realizacji zadań oświatowych za poprzedni rok szkolny. W sprawozdaniu tym powinny znajdować się m.in. informacje o wynikach sprawdzianów i egzaminów w szkołach podstawowych, gimnazjach czy ponadgimnazjalnych. Radni mogą zażądać od szkół, oprócz przygotowanych dla nich informacji, jeszcze innych wyjaśnień - np. dlaczego placówka nie zorganizowała dodatkowych zajęć z matematyki w sytuacji, gdy część uczniów uzyskała słabe wyniki z egzaminów.

Na podstawie podjętej uchwały i dołączonych do niej danych rodzice mogą się dowiedzieć, która szkoła na jakim poziomie kształci. Znajdą tam również kwestie związane z wyposażeniem placówki. Dotarcie do nich nie zawsze jest takie łatwe, gdyż podjęte uchwały rzadko są zamieszczane na stronach internetowych urzędów. Rodzice mogą domagać się wglądu do tych danych. Powinni powołać się przy tym na ustawę o dostępie do informacji publicznych.

Rodzic decyduje

Niezdecydowani opiekunowie sześciolatków nie muszą się spieszyć z zapisaniem dziecka do szkoły. Mogą to zrobić nawet wtedy, gdy jest już zapisane do przedszkola. Rodzic może wystąpić o przyjęcie dziecka do pierwszej klasy nawet po rozpoczęciu roku szkolnego. Trzeba jednak pamiętać, że sześciolatek może być zapisany do szkoły, gdy wcześniej uczęszczał do przedszkola. Jeśli ten warunek nie został spełniony, opiekun musi zdobyć zaświadczenie z poradni psychologiczno-pedagogicznej, które potwierdzi gotowość malucha do podjęcia nauki. Spełnienie powyższych przesłanek decyduje o przyjęciu dziecka do pierwszej klasy szkoły podstawowej. O uczęszczaniu sześciolatków do szkoły nie decyduje już ostatecznie dyrektor, tak jak w poprzednich latach. Nie może on wysuwać argumentów, że placówka jest nieprzygotowana na ich przyjęcie. Rodzic powinien też pamiętać, jakie prawa ma uczeń, i skutecznie w jego imieniu je egzekwować od szkoły. [Przykład 2]

Poza odpowiednim wyposażeniem trzeba też zadbać, aby w klasach była odpowiednia temperatura. Musi ona wynieść co najmniej +18 stopni Celsjusza. Jeśli jest zbyt zimno, dyrektor szkoły musi zawiesić czasowo zajęcia. Szkoła może zostać zamknięta również wtedy, gdy temperatura na zewnątrz mierzona o godzinie 21.00 w dwóch kolejnych dniach wynosi -15 stopni Celsjusza lub jest niższa.

Do szkoły z opinią

Rodzic decyduje też, czy informować dyrektora szkoły podstawowej o poziomie rozwoju dziecka. Nauczyciel przedszkola musi przygotować dla pięcio- i sześciolatków informację o gotowości do podjęcia nauki w szkole. Taką opinię wydaje się w terminie do końca kwietnia roku szkolnego poprzedzającego rozpoczęcie kolejnego, w którym wychowanek ma obowiązek albo może rozpocząć naukę w szkole podstawowej. Wychowawca musi określić w niej m.in. w jakim stopniu dziecko opanowało umiejętności społeczne, matematyczne, czy jest gotowe do nauki czytania i pisania, czy jest samodzielne, czy też raczej potrzebuje pomocy. Ocena przedszkolaka jest kierowana wyłącznie do rodziców, dla których ma być ona dodatkową informacją o poziomie rozwoju i nabytych umiejętnościach ich dzieci. Rodzic sam może zdecydować o jej przekazaniu dyrektorowi. Ten z kolei może zorganizować dziecku dodatkowe zajęcia z logopedą, gdy taka potrzeba będzie wskazana w cenzurce. Dlatego warto taką opinią podzielić się z dyrektorem, który może pomóc nowemu uczniowi.

Wolne opiekunów

Rodzic ma prawo posyłać dziecko do szkoły nawet, wtedy gdy nie ma zajęć lekcyjnych. Tak wynika z rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 5 października 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz.U. nr 186, poz. 1245). Na jego podstawie dyrektor placówki może wprowadzić nawet 10 dodatkowych dni wolnych od nauki (w szkołach podstawowych i zasadniczych takich dni może być maksymalnie 6, a w gimnazjach - 8). Decyzje w tej sprawie podejmuje po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, rady szkoły, rady rodziców i samorządu uczniowskiego. Mogą one być wykorzystane w czasie świąt, które nie są świętami państwowymi, lub w trakcie egzaminów maturalnych. W tym czasie jednak dyrektor szkoły będzie musiał zapewnić uczniom opiekę. W trakcie dni wolnych nauczyciele są zobowiązani do przychodzenia do pracy w szkołach. Z kolei szef placówki co roku do końca września musi powiadamiać rodziców o wyznaczonych dodatkowych dniach wolnych. Dzieci, które w tych dniach przyjdą do szkoły, zostaną umieszczone na świetlicy. Z kolei szkoła musi zadbać, aby uczeń miał gdzie bezpiecznie pozostawić przybory szkolne i podręczniki. [Przykład 3]

Nie tylko nauka

Dzieci i młodzież mają prawo do odpoczynku, czasu wolnego, rozrywki i zabawy. Zajęcia w szkole powinny być równomiernie rozłożone w całym tygodniu. Z kolei lekcje z tego samego przedmiotu nie mogą być łączone w kilkugodzinne zajęcia. Za bezpieczeństwo uczniów odpowiada dyrektor. W trakcie przerwy powinni nad nimi czuwać nauczyciele. Rodzic ma prawo, aby jego dziecku zapewniono bezpieczne warunki nauki. W szkole nie wolno bić, obrażać, wyśmiewać, grozić, straszyć. Nauczyciele nie mogą też wykorzystywać wobec uczniów swojej przewagi fizycznej lub psychicznej. Szkoła musi chronić przed wszelkimi formami przemocy fizycznej bądź psychicznej. Ponadto pedagog nie może zwracać się do uczniów w sposób obraźliwy. Jeśli chce zastosować karę wobec ucznia, który źle się zachowuje, musi kierować się zapisami statutu placówki. Tylko z katalogu kar tam wymienionych uczeń może zostać ukarany.

PRZYKŁADY

1 Rodzic ma prawo żądać od gminy dowozu dziecka do szkoły

Gmina powinna tak zorganizować sieć szkół na swoim terenie, aby wszyscy uczniowie tam mieszkający nie mieli zbyt dużych odległości do pokonania. Droga dziecka z domu do szkoły w przypadku uczniów klas 0 - IV nie powinna przekroczyć trzech kilometrów. W przypadku uczniów klas V - VI szkół podstawowych i uczniów gimnazjum odległość ta nie powinna być dłuższa niż cztery kilometry. Jeśli droga dziecka z domu do szkoły, w której obwodzie ono mieszka, przekracza te odległości, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu lub zwrot kosztów przejazdu środkami komunikacji publicznej. Samorząd nie może jednak zorganizować dowozu, jeśli odległość jest krótsza, niż to przewidują przepisy ustawy o systemie oświaty. Gdyby tak zrobił, to naraża się na zarzut ze strony regionalnej izby obrachunkowej, że prowadzi niegospodarną politykę i naraża się na niepotrzebne wydatki.

2 Opiekun ma prawo umieścić dziecko w placówce spełniającej określone standardy

Zgodnie z art. 5 ust. 7 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty za działalność szkoły lub placówki, w szczególności za zapewnienie warunków ich działania, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki odpowiada organ je prowadzący. Od września 2011 r. wszystkie placówki powinny już zapewniać uczniom dostęp do ciepłej wody. Tym bardziej powinna ona być dostępna w tych z nich, do których trafią sześciolatki. Jeśli w takiej szkole nie ma ciepłej wody, rodzic może powiadomić sanepid. Wtedy inspektorzy sanitarni przeprowadzą kontrolę i wydadzą zalecenie, aby wszystkie nieprawidłowości zostały usunięte. Za niedostosowanie się do tego wymogu placówka może zostać zamknięta. Takie rozwiązanie zostało wprowadzone w par. 8 rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. nr 6, poz. 69 z późn. zm.).

3 Rodzice mogą domagać się przechowywania podręczników w szkole

Na podstawie par. 3 ust. 1 rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. nr 6, poz. 69 z późn. zm.) szkoła ma obowiązek zapewnić uczniowi możliwość pozostawienia podręczników w szkole. Powinna też zabezpieczyć je przed kradzieżą. Placówki zobowiązane są do zakupu i zamontowania szafek. Mogą z nich korzystać uczniowie klas I - IV szkół podstawowych i I - III gimnazjalnych oraz I klasy szkół ponadgimnazjalnych. A to oznacza, że szkoły mają taki obowiązek wobec dzieci uczących się z nowej podstawy programowej. Od 1 września 2012 r. placówki oświatowe muszą przechowywać podręczniki i przybory szkolne uczniów klas I - IV szkoły podstawowej i I - III gimnazjalnej oraz I klas ponadgimnazjalnych. W kolejnych latach taki obowiązek będzie dotyczył następnych klas uczących się według nowej podstawy.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 14 i 14a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).