Placówki zajmujące się przedszkolakami dostaną wsparcie ze środków unijnych

W Polsce działa około 2 tys. usytuowanych przy placówkach oświatowych (głównie szkołach podstawowych) oddziałów przedszkolnych. To prowadzone przez gminy filie przedszkoli gminnych. Uczęszcza do nich ok. 100 tys. dzieci. Placówki te nie zapewniają jednak wystarczającej opieki. Borykają się z problemami lokalowymi, pomieszczenia bywają niedostosowane, a edukacja przedszkolna nie jest na zadowalającym poziomie.

- Oddziały wypełniają lukę edukacyjną, szczególnie na terenach wiejskich, gdzie nie ma dostępu do pełnej placówki przedszkolnej. Jednak często jest to opieka pozorna. Brakuje zarówno pomieszczeń, personelu, jak i wyposażenia - mówi Malina Gapik, specjalistka ds. finansowania samorządów.

Sytuacja, niestety, ma być jeszcze trudniejsza. Od 1 września 2015 r. gminy będą zobowiązane do zapewnienia miejsca w przedszkolu wszystkim dzieciom czteroletnim. Dwa lata później zaś taki obowiązek będą miały także wobec trzylatków.

Dlatego poprawa dostępności i jakości edukacji przedszkolnej, a jednocześnie umożliwienie wsparcia działań podejmowanych w tym zakresie przez resort edukacji zostały wprowadzone do Szczegółowego Opisu Priorytetów Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Jednym z jego najważniejszych celów jest obecnie "poprawa dostępności i jakości edukacji przedszkolnej, a jednocześnie umożliwienie wsparcia działań podejmowanych przez MEN w obszarze edukacji przedszkolnej" (poddziałanie 9.1.1). W sumie na wsparcie oddziałów przedszkolnych zarezerwowano dodatkowe 57,3 mln euro (ok. 250 mln zł). Wniosek należy przygotować zgodnie z zaleceniami zawartymi w dokumencie "Instrukcja wypełniania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki" (można ją pobrać ze strony www.efs.gov.pl). Poszczególne pola wniosku dotyczącego poddziałania 9.1.1 powinny być wypełnione w odpowiedni sposób.

Dobre uzasadnienie

W punkcie wniosku oznaczonym jako 3.1.1 należy wskazać rozpoznane problemy, w których rozwiązaniu ma pomóc projekt. Powinny znaleźć się tam przede wszystkim informacje dotyczące stopnia upowszechnienia edukacji przedszkolnej w gminie. - Należy przez to rozumieć procent objętych wychowaniem dzieci, czyli stosunek liczby maluchów w wieku od 3 do 5 lat objętych wychowaniem przedszkolnym do populacji dzieci w tym przedziale wiekowym pomnożony przez 100 proc. - precyzuje Malina Gapik. - Tam także powinna znaleźć się informacja dotycząca liczby oddziałów przedszkolnych oraz szkół, w których one są prowadzone. Jeśli oddział taki jest połączony ze szkołą (na przykład z pierwszą klasą), należy wykazać, jaką część stanowi grupa przedszkolna.

Uzasadnienie powinno obejmować także opis problemów gminy, na terenie której funkcjonują oddziały przeznaczone do objęcia wsparciem w ramach projektu. W szczególności muszą znaleźć się tam informacje dotyczące przyczyn poziomu (zapewne niskiego) upowszechnienia wczesnej edukacji, funkcjonowania form alternatywnych (np. kształcenia niepublicznego, innowacyjnego, adaptacyjnego i emancypacyjnego), ewentualnej konieczności dowożenia dzieci do oddalonych od miejsca zamieszkania placówek oraz działań zmierzających do poprawy sytuacji w tym zakresie, podejmowanych wcześniej przez gminę. W uzasadnieniu mogą także znaleźć się informacje na temat stanu technicznego oddziałów przedszkolnych, w tym warunków lokalowych i organizacyjnych, wyposażenia w pomoce dydaktyczne i zabawki edukacyjne, opis skutków, jakich spodziewa się gmina w zakresie zwiększenia dostępności i jakości edukacji przedszkolnej. - Z uwagi na konieczność zachowania trwałości efektów wsparcia projektodawca powinien dołączyć także deklarację zachowania rezultatów projektu przez co najmniej dwa lata od jego zakończenia - dodaje Malina Gapik.

Cele i zadania

W punkcie 3.1.2 wniosku należy określić cele projektu, które powinny stanowić, jak precyzuje instrukcja, odpowiedź na problemy zdiagnozowane i opisane w punkcie 3.1.1. Opis zarówno celu głównego, jak i celów szczegółowych powinien charakteryzować się cechami zgodnymi z koncepcją SMART. Oznacza to, że muszą one być scharakteryzowane w sposób szczegółowy (S) - konkretnie, precyzyjnie, jasno. Przytoczone wskaźniki powinny być wyrażone w sposób mierzalny (M), w liczbach, kwotach i procentach. Nie mogą budzić zastrzeżeń w zespole projektowym, a więc powinny być akceptowane (A), realistyczne (R) i szczegółowo określone w czasie, a więc terminowe (T).

Cele mogą zostać opisane w formie tabelki. Pierwsza kolumna powinna wtedy zawierać określenie celu głównego (np. podniesienie jakości pracy oddziałów przedszkolnych [liczba] w szkołach podstawowych [liczba] w gminie [nazwa] poprzez ich wyposażenie w pomoce dydaktyczne w celu dostosowania do potrzeb dzieci w wieku 3 i 4 lat w terminie do [data]). Kolejna kolumna powinna zawierać wskaźnik pomiaru stopnia realizacji celu (może to być na przykład liczba ośrodków wychowania przedszkolnego, które uzyskały wsparcie w ramach projektu). W kolejnych rubrykach jest miejsce na obecną i docelową wartość wskaźnika realizacji. Ostatnia kolumna to miejsce na określenie źródła weryfikacji (pozyskania) danych do pomiaru wskaźnika celu oraz częstotliwość jego weryfikacji. - Źródłem danych dla wskaźnika realizacji celu mogą być na przykład formularze zgłoszenia do projektu, przekazane przez dyrektorów szkół lub oddziałów przedszkolnych przed przystąpieniem do projektu - radzi Malina Gapik. Z kolei informacje przekazane przez kierownictwo placówek dotyczące realizacji założeń projektowych, takich jak dokonanie zakupu towarów i usług w ramach projektu, mogą być wskaźnikiem docelowym.

Według podobnego schematu w formie tabelki mogą być opisane szczegółowe cele projektu.

W punkcie 3.2 (grupy docelowe) wniosku projektodawca powinien przedstawić w modelu SMART charakterystykę grup docelowych, które mają być objęte wsparciem. Beneficjent powinien przede wszystkim wskazać liczbę oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych funkcjonujących na terenie gminy i planowanych do dofinansowania oraz opisać ich stan techniczny. - Należy pamiętać, by w tym punkcie raz jeszcze szczegółowo określić zarówno liczbę placówek objętych programem szkół podstawowych, na terenie których działają, jak i liczbę uczęszczających do nich dzieci z podziałem na płeć i grupy wiekowe (od 3 do 6 lat) - precyzuje specjalistka.

W punkcie 3.3 - Zadania należy opisać działania (także w formie tabeli), które w ramach projektu zostaną podjęte w odpowiedzi na problemy zdiagnozowane w punkcie 3.1.1. Ich zakres, zgodnie z zasadami programu, jest ograniczony. Może to być jedynie organizacja placu zabaw, dostosowanie pomieszczeń lub wyposażenie. Określenie zadania powinno znaleźć się w pierwszej rubryce. Na bardziej szczegółowy opis jest miejsce w drugiej kolumnie tabelki. Tam także powinny zostać określone produkty (usługi dodatkowe, wartości dodane), które powstaną przy okazji realizacji projektu. - Podczas organizacji placu zabaw może na przykład być wykonana bezpieczna nawierzchnia, a także kupione wielofunkcyjne zabawki ogrodowe - tłumaczy Malina Gapik. W ostatniej rubryce zaś jest miejsce na opisanie szczegółowego celu projektu (np. zwiększenie dostępu do edukacji przedszkolnej). - Podejmowane w ramach projektu działania w zakresie zakupu pomocy dydaktycznych muszą być dokonywane z zachowaniem zasady równości, przeciwdziałania stereotypom dotyczącym płci, wyznania, deklarowanej narodowości itp. - dodaje specjalistka ds. finansowania samorządów.

Praca zespołowa

Kolejne punkty wniosku przeznaczone są na:

wopis efektów, które mają być skutkiem wprowadzenia w życie programu (3.5),

wzapoznanie komisji z doświadczeniem w realizacji tego typu przedsięwzięć (3.6),

wpropozycję struktury personalnej zarządzania projektem (3.7) oraz

wwyszczególnienie budżetu przedsięwzięcia.

W kolumnie pierwszej elektronicznej wersji wniosku "Oczekiwany efekt realizacji PO KL" projektodawca powinien wybrać z rozwijanej listy właściwy dla realizowanych zadań efekt. W ramach poddziałania 9.1.1 będzie to "Objęcie w ramach Priorytetu 20 proc. dzieci w wieku 3-5 lat uczestniczących w różnych formach edukacji przedszkolnej na obszarach wiejskich". Obok należy już opisać samemu, jaki będzie wpływ celu głównego i planowanych do osiągnięcia w jego ramach wskaźników na osiągnięcie oczekiwanego efektu realizacji Priorytetu. - Budując strukturę organizacyjną, pamiętać trzeba, że do zadań dyrektora należy ustalanie harmonogramu realizacji inwestycji, promocja, informowanie o ewentualnej konieczności wprowadzenia zmian - uściśla Malina Gapik.

A co należy do działań koordynatora? Powinien on się zajmować bieżącym uzgadnianiem działań, dbałością o wysoką jakość realizacji, nadzorem nad zgodnością z umową, kontaktami oraz korespondencją z instytucjami pośredniczącymi (pierwszego i drugiego stopnia), nadzorem i kontrolą prawidłowego wydatkowania środków, monitorowaniem przebiegu projektu, sporządzeniem wniosku o płatność i sprawozdań finansowych, ewidencją wydatków, ewaluacją projektu i przygotowaniem raportu końcowego.

Trzeba także zwrócić uwagę, aby szczegółowy budżet wynikał bezpośrednio z opisanych wcześniej zadań i ich etapów. Ponoszone wydatki muszą być także zgodne z katalogiem wydatków kwalifikowanych, a ich wysokość nie może przekraczać maksymalnych kosztów określonych w podziale na kategorie. - W szczegółowym budżecie beneficjent powinien wykazać kategorie wydatków kwalifikowanych, które muszą spełniać warunki określone w wytycznych w zakresie kwalifikowania wydatków w ramach PO KL - przypomina Gapik. - Tworząc budżet, należy także pamiętać o zasadzie racjonalności i efektywności, co odnosi się do zapewnienia zgodności ze stawkami rynkowymi nie tylko pojedynczych wydatków, lecz także łącznej wartości realizowanych w ramach całego przedsięwzięcia usług.

Aleksandra Puch

dgp@infor.pl

trzy pytania do eksperta

Przygotować przyjazne miejsce dla najmłodszych

@RY1@i02/2013/147/i02.2013.147.08800030f.802.jpg@RY2@

Monika Ebert prezes Stowarzyszenia Rodziców TU

Jaki jest cel wspierania oddziałów przedszkolnych w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki?

Pula środków wyodrębniona w ramach projektów systemowych w poddziałaniu 9.1.1 PO KL ma umożliwić modernizację oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych, tzw. zerówek, w gminach, w których nie ma ani jednej tego rodzaju placówki bądź stopień upowszechnienia edukacji przedszkolnej należy do najniższych w Polsce. Ma ona przygotować oddziały do przyjęcia dzieci młodszych.

Projekt wiąże się ściśle ze zmianami wprowadzanymi przez ustawę przedszkolną - nowelizację ustawy o systemie oświaty dotyczącą głównie organizacji i finansowania wychowania przedszkolnego. Zgodnie z jej zapisami oddziały przy szkołach podstawowych 1 września 2016 r. z mocy prawa staną się przedszkolami. Realizację projektu systemowego będzie trzeba zakończyć więc w roku poprzedzającym przekształcenie zerówek - do 30 czerwca 2015 r. Wygra ten, kto zdąży.

Obecnie do zerówek szkolnych uczęszczają niemal wyłącznie dzieci pięcio- i sześcioletnie. Choć nie ma przeszkód prawnych, aby zaprosić do nich dzieci trzyletnie, a w uzasadnionych przypadkach nawet dwuipółroczne, tak się nie dzieje. Oddziały generalnie nie są bowiem do tego przystosowane. Projekty systemowe mają umożliwić wykorzystanie infrastruktury szkolnej na cele przedszkolne i zahamować tym samym proces likwidacji małych wiejskich szkół. Poza miastem bowiem liczba uczniów w podstawówkach maleje.

Czy tylko samorządy mogą starać się o środki unijne? Co z placówkami przejętymi np. przez fundacje?

O środki unijne na modernizację mogą starać się nie tylko gminy, lecz także wszystkie podmioty prowadzące szkoły podstawowe z oddziałami przedszkolnymi. Również osoby prywatne i wiejskie stowarzyszenia, które przejęły od jednostek samorządowych placówki przeznaczone do likwidacji. Na każdy oddział przypada 87 270 zł, przy czym, co bardzo istotne, nie jest wymagany wkład własny. Projekty skierowane są do środowisk o niewielkim doświadczeniu w organizowaniu przedszkoli i pozyskiwaniu na te cele środków z funduszy europejskich. Podczas modernizacji i przebudowy ważna jest przemyślana aranżacja przestrzeni sprzyjająca rozwojowi dzieci i ułatwiająca pracę pedagogom. Wyposażenie i pomoce dydaktyczne powinny zapewniać wysokiej jakości edukację i bezpieczeństwo, muszą więc być potwierdzone odpowiednimi certyfikatami, nie tylko wabić atrakcyjnym wyglądem. Choć samo wypełnienie wniosku wydaje się proste, cały proces napisania, zrealizowania i rozliczenia dotacji wymaga znajomości całej masy aktów prawnych, dokumentów i przepisów ustawodawstwa krajowego i wspólnotowego. Przygotowując przyszłe przedszkola, warto zatem zasięgnąć porady specjalistów.

Czy program daje szansę na lepszą opiekę nad przedszkolakami?

Projekty systemowe poddziałania 9.1.1 PO KL, dotacja celowa w wysokości ok. 100 zł miesięcznie, która od tego roku trafi do gmin, większe niż dotychczas możliwości dowożenia dzieci transportem gminnym oraz ograniczenie rodzicielskich opłat za przedszkola - to zmiany, które powinny zwiększyć liczbę przedszkolaków w Polsce. Rodzi się jednak pytanie o jakość takiej edukacji w roku 2017, gdy wszystkie dzieci w wieku od 3 do 5 lat będą miały zapewnione miejsca w przedszkolach. Zwiększenie liczby placówek może (ale wcale nie musi) oznaczać lepszą opiekę.