Poradnia kadrowa

● W jaki sposób zaliczyć do kosztów płacy diety i koszty przejazdu w związku z odbywaniem przez pracownika niepełnosprawnego podróży służbowej

● Czy przez pojęcie osoby niewidomej należy rozumieć osobę zaliczoną do znacznego lub umiarkowanego stopnia, która jako przyczynę niepełnosprawności ma wskazany kod 04-O

● Czy pracodawca wystawiający informację o kwocie obniżenia wpłaty na PFRON powinien w obliczeniach wysokości wynagrodzeń osób niepełnosprawnych ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności uwzględniać różnego rodzaju ekwiwalenty (za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, pranie fartuchów, korzystanie z własnych przyborów biurowych itp.)?

Zdaniem Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do wynagrodzeń pracodawca nie powinien zaliczać świadczeń, które nie są bezpośrednio związane z wykonaną pracą, ale wyrównują ubytki w majątku pracownika związane ze stosunkiem pracy, np. diet, zwrotu kosztów podróży służbowych, ekwiwalentów za używanie prywatnego samochodu pracownika, za odzież roboczą i jej pranie, odszkodowań wypłaconych pracownikowi, świadczeń wypłacanych/refundowanych ze środków ZUS itp.

Zgodnie z art. 22 ust. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa o rehabilitacji) współczynnik wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, który konieczny jest do prawidłowego wyliczenia kwoty ulgi we wpłacie na PFRON, stanowi iloraz sumy wynagrodzeń tych pracowników niepełnosprawnych - pomniejszonych o należne od nich składki na ubezpieczenia społeczne - i liczby pracowników niepełnosprawnych ogółem w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy.

Ustalając współczynnik wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, o którym mowa w art. 22 ust. 5 ustawy o rehabilitacji, wystawiający informację o kwocie obniżenia uwzględnia wynagrodzenia pracowników zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Ustawa o rehabilitacji nie definiuje pojęcia wynagrodzenia, jednakże art. 66 w sprawach nieunormowanych odsyła do kodeksu pracy. Warunki wynagradzania ustalają przepisy prawa pracy, zbiorowe układy pracy oraz regulaminy wynagradzania.

W swoich odpowiedziach udzielanych pracodawcom PFRON wskazuje, iż po przyjęciu za najbardziej uprawnione w tym zakresie stanowisko Państwowej Inspekcji Pracy wynagrodzeniem za pracę jest świadczenie wypłacane przez pracodawcę okresowo na rzecz pracownika tytułem odpłaty za wykonaną pracę. Dlatego też zdaniem PFRON do wynagrodzeń pracodawca nie powinien zaliczać świadczeń, które nie są bezpośrednio związane z wykonaną pracą, ale wyrównują ubytki w majątku pracownika związane ze stosunkiem pracy.

Podstawa prawna

Art. 22 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.).

● Ubiegamy się o dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych z PFRON. Z uwagi na to, że żadne przepisy obowiązujące w polskim systemie prawnym nie zawierają legalnej definicji wynagrodzenia za pracę, a tym samym brak jest w przepisach definicji wynagrodzenia brutto, mamy wątpliwości w zakresie kwalifikowania do kosztów płacy poszczególnych składników wynagrodzenia czy też innych świadczeń pieniężnych, jakie pracodawca wypłaca pracownikowi z tytułu stosunku pracy. Czy możemy więc zaliczyć do kosztów płacy w rozumieniu art. 2 pkt 4a ustawy o rehabilitacji diety i koszty przejazdu w związku z odbywaniem przez pracownika podróży służbowej?

Do wynagrodzeń podlegających dofinansowaniu należy zaliczyć wszelkie wynagrodzenia (za pracę, za godziny nadliczbowe, za czas przestoju, urlopu wypoczynkowego itd.), premie i nagrody (regulaminowe, uznaniowe), dodatki (np. stażowe). Jednak do wynagrodzenia nie wlicza się ekwiwalentów (za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, za pranie odzieży), dodatków mieszkaniowych oraz innych dodatków o świadczeniowym charakterze, odpraw, zapomóg czy zasiłków (np. chorobowego). Zgodnie ze stanowiskiem Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych z 25 września 2012 r. (BON-I-52311-322-3-PM/12) za wynagrodzenie nie można także uznać ryczałtów pieniężnych za używanie do celów pozasłużbowych samochodu stanowiącego własność pracownika oraz diet i kosztów przejazdu w związku z odbywaniem przez pracownika podróży służbowej.

Zgodnie z art. 26a ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa o rehabilitacji) kwota miesięcznego dofinansowania nie może przekroczyć kwoty 90 proc. faktycznie poniesionych miesięcznych kosztów płacy, a w przypadku pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą - 75 proc. tych kosztów.

Artykuł 2 pkt 4a ustawy o rehabilitacji zawiera legalną definicję kosztów płacy. Pod tym pojęciem należy rozumieć "wynagrodzenie brutto oraz finansowane przez pracodawcę obowiązkowe składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe naliczone od tego wynagrodzenia i obowiązkowe składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych".

Dofinansowanie przysługuje wyłącznie do wynagrodzenia, jednak przepisy ustawy nie definiują szerzej tego pojęcia. Przyjmuje się, iż definicję wynagrodzenia należy odnieść do możliwie najszerszego zakresu, który jest dopuszczalny w doktrynie prawa pracy. W dotychczasowym systemie dofinansowań pojęciem wynagrodzenia w najszerszym rozumieniu było wynagrodzenie osiągane. Należy więc uznać, że wynagrodzenie brutto nie może mieć szerszego zakresu od wynagrodzenia osiąganego.

Podstawa prawna

Art. 2 pkt 4a ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.).

● Jesteśmy zakładem pracy chronionej i zatrudniamy kilka osób, które w orzeczeniu jako przyczynę niepełnosprawności mają wpisany kod 04-O. Nasi pracownicy mają w większości umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności. Czy ten symbol niepełnosprawności uprawnia nas do traktowania wszystkich tych pracowników jako osoby niewidome na gruncie ustawy o rehabilitacji?

Na gruncie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa o rehabilitacji) pod pojęciem osoby niewidomej należy rozumieć osobę zaliczoną do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, która jako przyczynę niepełnosprawności ma wskazany kod 04-O. Osobą niewidomą nie będzie już osoba z lekkim stopniem niepełnosprawności z symbolem 04-O.

Ustawa o rehabilitacji w kilku miejscach posługują się pojęciem "osoby niewidome". Jednak żaden z nich nie zawiera legalnej definicji tego sformułowania.

Zgodnie z par. 32 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności przy wydawaniu orzeczenia o zaliczeniu do jednego ze stopni niepełnosprawności należy brać pod uwagę choroby narządu wzroku, w tym także wrodzone lub nabyte wady wzroku powodujące ograniczenie jego sprawności, prowadzące do obniżenia ostrości wzroku w oku lepszym do 0,3 według Snellena po wyrównaniu wady wzroku szkłami korekcyjnymi lub ograniczenie pola widzenia do przestrzeni zawartej w granicach 30 stopni.

Jeżeli chodzi o niewidomych to Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w stanowisku z 3 marca 2011 r. (BON-I-5232-13-PM/11) potwierdziło, iż sformułowanie ustawowe "osoba niewidoma" obejmuje swoim zakresem osoby z dysfunkcją narządu wzroku (04-O) w stopniu znacznym i umiarkowanym."

Mimo że cytowane stanowisko BON odwołuje się tylko do jednego przepisu ustawy o rehabilitacji - tj. art. 26a ust. 1b, który dotyczy zwiększonej kwoty dofinansowania do wynagrodzeń osób niewidomych - nic nie stoi na przeszkodzie, aby sposób interpretacji tego pojęcia znalazł zastosowanie także w pozostałych przepisach ustawy o rehabilitacji, w których pojawia się takie sformułowanie. Zatem, ustalając wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie np. art. 22, art. 28 ust. 1 pkt. 1 ustawy o rehabilitacji, pod pojęciem osoby niewidomej także należy rozumieć osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności o symbolu 04-O.

Podstawa prawna

Par. 32 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. nr 139, poz. 1328 z późn. zm.).

Art. 26a ust. 1b ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.).

Mateusz Brząkowski

radca prawny, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych