Jaki dodatek za średniotygodniowe nadgodziny

Artykuł 151¹ kodeksu pracy stanowi, że za pracę w nadgodzinach dobowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek w wysokości 50 proc. lub 100 proc. wynagrodzenia. Nie należy się on tylko w przypadku udzielenia w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych czasu wolnego.

Dodatek w wysokości 100 proc. wynagrodzenia przysługuje ponadto za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, nierozliczoną w ramach nadgodzin dobowych. Wynagrodzenie stanowiące podstawę obliczania dodatku za nadgodziny obejmuje wynagrodzenie pracownika wynikające z jego osobistego zaszeregowania określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60 proc. wynagrodzenia.

Zgodnie z par. 4a rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.) przy ustalaniu dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych dla pracowników otrzymujących wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania określonego stawką miesięczną wynagrodzenie za jedną godzinę ustala się, dzieląc miesięczną stawkę wynagrodzenia przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu.

Państwowa Inspekcja Pracy:

W piśmie z 26 sierpnia 2008 r. (GPP-306-4560-646/08/PE) departament prawny Głównego Inspektoratu Pracy wyjaśnił, że uwzględniając literalne brzmienie par. 4a rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. oraz to, że możliwość ustalenia, czy wystąpiły godziny nadliczbowe z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, zachodzi dopiero z upływem okresu rozliczeniowego, przy obliczaniu dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych wypracowanych w trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym wynagrodzenie za jedną godzinę ustala się, dzieląc miesięczną stawkę wynagrodzenia przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w ostatnim miesiącu okresu rozliczeniowego.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej:

Taki sam pogląd zaprezentował Departament Prawa Pracy MPiPS w piśmie z 20 sierpnia 2008 r.(DPR-III-079-475/ZN/08). Wyjaśniono w nim, że stwierdzenie pracy w godzinach nadliczbowych z tytułu przekroczenia przeciętnej normy tygodniowej oraz ustalenie liczby godzin, za które pracownikowi przysługuje dodatek, następuje z upływem obowiązującego pracownika okresu rozliczeniowego. Z tego względu w przypadku trzymiesięcznego okresu rozliczeniowego w celu ustalenia wynagrodzenia za jedną godzinę należałoby miesięczną stawkę wynagrodzenia podzielić przez liczbę godzin przypadających do przeprowadzenia w ostatnim miesiącu okresu rozliczeniowego.

ZDANIEM EKSPERTÓW

Najbardziej funkcjonalne rozwiązanie - z ostatniego miesiąca

@RY1@i02/2013/037/i02.2013.037.217000300.803.jpg@RY2@

Aldona Salamon, ekspert ds. wynagrodzeń, wykładowca

Dodatek z tytułu przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy w przypadku dłuższego niż miesięczny okresu rozliczeniowego powinien być wypłacony wraz z wynagrodzeniem za ostatni miesiąc okresu rozliczeniowego. Taka konieczność wynika z tego, iż stwierdzenie pracy w godzinach nadliczbowych z tytułu przekroczenia przeciętnej normy tygodniowej oraz ustalenie liczby godzin, za które pracownikowi przysługuje dodatek, następuje z upływem obowiązującego pracownika okresu rozliczeniowego. Wysokość tego dodatku za 1 godzinę pracy nadliczbowej w przypadku pracowników wynagradzanych stałą stawką miesięczną ustala się co do zasady, dzieląc stałą stawkę miesięczną przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu. W tym kontekście pojawia się wątpliwość, jak ustalić stawkę dodatku za 1 godzinę pracy nadliczbowej przekraczającej średniotygodniową normę czasu pracy np. dla pracownika objętego trzymiesięcznym okresem rozliczeniowym, który przepracował jedną sobotę (wolną od pracy z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy) w pierwszym, następną w drugim, a kolejną w trzecim miesiącu okresu rozliczeniowego. Praktycy zastanawiają się, czy w takiej sytuacji stałą stawkę miesięczną należy podzielić przez średnią miesięczną liczbę godzin pracy z uwzględnianego okresu, czy też kwotę dodatku ustalać odrębnie, odnosząc się do liczby godzin pracy w poszczególnych miesiącach, w których była wykonywana praca, bądź też odnieść się do liczby godzin pracy przypadających do przepracowania w ostatnim miesiącu okresu rozliczeniowego. Przepisy prawa pracy nie regulują tej kwestii. Zasadne wydaje się zatem przyjęcie najbardziej funkcjonalnego rozwiązania polegającego na tym, iż w przypadku trzymiesięcznego (lub innego, dłuższego niż miesięczny) okresu rozliczeniowego, w celu ustalenia wynagrodzenia za jedną godzinę, miesięczną stawkę wynagrodzenia należy podzielić przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w ostatnim miesiącu okresu rozliczeniowego. Taki pogląd prezentuje również Departament Prawa Pracy MPiPS.

Można wybrać to, co korzystniejsze dla zatrudnionego

@RY1@i02/2013/037/i02.2013.037.217000300.804.jpg@RY2@

Izabela Nowacka, ekspert ds. wynagrodzeń

Za pracę w godzinach nadliczbowych oprócz normalnego wynagrodzenia pracownikowi przysługuje dodatek pieniężny - 50 lub 100 proc., o ile w zamian za czas pracy wykraczający ponad normę nie został udzielony czas wolny. Wynagrodzenie stanowiące podstawę obliczania dodatku obejmuje wynagrodzenie pracownika wynikające z jego osobistego zaszeregowania określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60 proc. wynagrodzenia. W celu obliczenia dodatku za jedną godzinę według składników wynagrodzenia określonych w stawce miesięcznej w stałej wysokości - należy tę stawkę podzielić przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu. Chodzi tu o liczbę tzw. nominalnych godzin pracy z miesiąca, w którym były nadgodziny. W przypadku miesięcznego okresu rozliczeniowego nie ma wątpliwości, przez ile podzielić pensję pracownika, aby uzyskać stawkę godzinową. Jednak gdy okres rozliczeniowy jest dłuższy niż jeden miesiąc (2, 3, 6 miesięcy), to ewentualne prawo do dodatku można ustalić i go wypłacić - jeśli doszło do przekroczeń - dopiero po zakończeniu tego okresu. Powstaje więc wątpliwość, przez jaką liczbę godzin (z jakiego miesiąca, okresu) podzielić stawkę zasadniczej, stałej płacy. Departament prawny GIP oraz Departament Prawa Pracy MPiPS zgodnie twierdzą, że miesięczną stawkę wynagrodzenia trzeba podzielić przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w ostatnim miesiącu okresu rozliczeniowego. Ta metoda ma jednak swoje minusy w sytuacji, gdy liczba godzin do przepracowania w ostatnim miesiącu okresu jest większa niż liczba godzin z miesiąca, w którym doszło do przekroczenia. Pracownik traci wówczas na dodatku, gdyż stawka godzinowa wychodzi niższa. Jest jednak inne rozwiązanie: można odrębne obliczyć dodatek za każdy miesiąc okresu, w którym były "średniotygodniówki". Jeśli takie rozwiązanie jest bardziej opłacalne dla pracownika, może być zastosowane przez pracodawcę.

PRZYKŁAD

W spółce z o.o. obowiązuje trzymiesięczny okres rozliczeniowy, który pokrywa się z kwartałami roku kalendarzowego. Pracownik zatrudniony na cały etat wykonuje obowiązki w podstawowym systemie czasu pracy od poniedziałku do piątku, a soboty ma wolne. Załóżmy, że w styczniu 2013 r. nie miał nadgodzin. W lutym pracował w jedną z sobót przez 8 godzin, a w marcu - w jedną z sobót przed 2 godziny. Jest wynagradzany stałą stawką miesięczną wynoszącą 2500 zł.

W okresie rozliczeniowym obejmującym styczeń, luty i marzec 2013 roku pracownik miał łącznie do przepracowania 504 godziny (176 godzin w styczniu, 160 godzin w lutym i 168 godzin w marcu), a przepracował 514 godzin, w związku z czym przysługuje mu dodatek za 10 nadgodzin średniotygodniowych, wynikających z pracy w soboty.

Ustalamy dodatek w oparciu o liczbę godzin przypadających do przepracowania w ostatnim miesiącu okresu rozliczeniowego:

2500 zł : 168 godzin (wymiar czasu pracy dla marca) = 14,88 zł

14,88 zł x 10 godzin = 148,80 zł.

Pracodawca może także ustalić dla porównania, ile wyniósłby dodatek w przypadku obliczania go w oparciu o wymiary czasu pracy w tych miesiącach, w których faktycznie doszło do pracy w soboty:

2500 zł : 160 godzin (wymiar czasu pracy dla lutego) = 15,63 zł

15,63 zł x 8 godzin = 125,04 zł.

2500 zł : 168 godzin (wymiar czasu pracy dla marca) = 14,88 zł

14,88 zł x 2 godziny = 29,76 zł.

Przy zastosowaniu takiego sposobu wyliczeń pracownik otrzymałby zatem wyższy dodatek, w kwocie 154,80 zł (125,04 zł + 29,76 zł) z uwagi na niższy wymiar czasu pracy dla lutego, w którym przepracował w sobotę 8 godzin.

NASZA RADA

Wynagrodzenie oraz dodatki za nadgodziny dobowe powinny być wypłacane za miesiąc, w którym wystąpiły te nadgodziny. Przyjmuje się natomiast, że dodatek z tytułu przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy w przypadku dłuższego niż miesięczny okresu rozliczeniowego powinien być wypłacony wraz z wynagrodzeniem za ostatni miesiąc tego okresu. Stwierdzenie pracy w godzinach nadliczbowych z tytułu przekroczenia przeciętnej normy tygodniowej oraz ustalenie liczby godzin, za które pracownikowi przysługuje dodatek, następuje bowiem dopiero z upływem obowiązującego pracownika okresu rozliczeniowego. Z tego względu w przypadku np. trzymiesięcznego okresu rozliczeniowego dodatki wypłaca się z wynagrodzeniem za ostatni miesiąc tego okresu. GIP i MPiPS prezentują pogląd, zgodnie z którym przy obliczaniu dodatku za pracę w nadgodzinach średniotygodniowych wypracowanych w trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym wynagrodzenie za jedną godzinę ustala się, dzieląc miesięczną stawkę wynagrodzenia przez liczbę godzin pracy przypadających do przepracowania w ostatnim miesiącu okresu rozliczeniowego. Taki sposób postępowania wydaje się więc bezpieczny dla pracodawcy. W przypadku gdyby inny sposób obliczania dodatku (np. odrębnie za każdy miesiąc, w którym wystąpiły nadgodziny średniotygodniowe) był korzystniejszy dla zatrudnionego, pracodawca może jednak skorzystać z takiego sposobu.

Opracowała Anna Puszkarska,

radca prawny