Czy kwotę wolną od potrąceń z zasiłków można obliczać proporcjonalnie

Wynagrodzenie pracownika jest obciążone zajęciem komorniczym niealimentacyjnym. Opiewa ono na znaczną kwotę, wobec czego pracodawca dokonywał dotychczas potrąceń w wartościach maksymalnych ustalonych limitów. Pracownik jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem niezmiennym od dwóch lat w wysokości 1800 zł brutto. Pracodawca 30 maja 2014 r. wręczył pracownikowi wypowiedzenie umowy. Okres wypowiedzenia w przypadku tego pracownika wynosi dwa tygodnie, wobec czego ostatnim dniem trwania umowy o pracę będzie 14 czerwca 2014 r. Pracownik w czerwcu nie pojawił się w pracy. Usprawiedliwił nieobecność, wysyłając pocztą do pracodawcy zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy obejmujące okres od 1 do 14 czerwca włącznie. Ponieważ w bieżącym roku wykorzystał już uprawnienia przewidziane w art. 92 kodeksu pracy, czyli 33 dni wynagrodzenia chorobowego, to za ten okres przysługuje mu zasiłek. Pracodawca jest uprawniony do wypłaty zasiłków. Jak w takim przypadku dokonać potrącenia z zasiłku chorobowego tego pracownika? Czy kwotę wolną od potrąceń ustala się w stałej miesięcznej wysokości jak w przypadku wynagrodzenia za pracę? Czy jednak należy ustalić ją proporcjonalnie do liczby dni, za które przysługuje ubezpieczonemu zasiłek?

CO MÓWIĄ PRZEPISY

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.) w art. 833 ust. 5 w przypadku konieczności dokonania potrącenia ze świadczeń pieniężnych przysługujących z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa odsyła płatników do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Wobec czego zasad dokonywania potrąceń z zasiłków należy szukać w przepisach ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W art. 139-144 zawarto ogólne zasady i kolejność dokonywania potrąceń ze świadczeń pieniężnych. W myśl przepisów można potrącić z zasiłku chorobowego (a także opiekuńczego, macierzyńskiego oraz świadczenia rehabilitacyjnego) 60 proc. wartości zasiłku przy egzekucji świadczeń alimentacyjnych na mocy tytułu wykonawczego oraz 25 proc. świadczenia w przypadku innych potrąceń. Ponadto wysokość potrącenia ustala się od kwoty świadczenia przed odliczeniem miesięcznej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zatem od kwoty brutto tego świadczenia. Samego potrącenia dokonuje się po odjęciu podatku oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W przepisach ustalono również kwotę wolną od potrąceń, która dla należności alimentacyjnych oraz niealimentacyjnych jest jednakowa i wynosi 50 proc. najniższej emerytury. W ustawie określono także wysokość najniższej emerytury, która po waloryzacji od 1 marca 2014 r. wynosi 844,45 zł. Przepisy nie wskazują, aby w przypadku zasiłku za część miesiąca stosować kwotę wolną proporcjonalnie.

STANOWISKO ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia w swoich zasobach informacje o tym, jakie należności można potrącić z zasiłku oraz jaka jest kwota wolna od potrąceń. W zasadzie ZUS na swoich stronach podaje te same informacje które można znaleźć w ustawie o emeryturach i rentach będącej podstawą do dokonywania potrąceń ze świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego. Nie ma natomiast informacji czy kwotę wolną od potrąceń należy przeliczać proporcjonalnie do ilości dni, za które zasiłek przysługuje. Telefoniczna konsultacja z infolinią ZUS pozwoliła na ustalenie, że zmniejszanie kwoty wolnej od potrąceń proporcjonalnie do liczby dni zasiłkowych jest zalecany przez ZUS i wynika z wewnętrznych uregulowań zakładu, nigdzie niepublikowanych. Potwierdził to również konsultant ze strony ZUS podczas rozmowy przez czat udostępniony na stronie głównej zakładu. Zalecił, aby zwrócić się na piśmie do terenowej jednostki ZUS o szczegółowe wyjaśnienie.

Izba Komornicza, do której również zwrócono się z zapytaniem w tej sprawie, zaleca postępowanie zgodne z obowiązującymi przepisami, czyli stosowanie kwoty wolnej w pełnej wysokości, bez jej proporcjonalnego obniżania. Pracownik izby dodał przy okazji, że komornik jest osobą, który ma za zadanie wykonać orzeczenie sądu czy inny tytuł wykonawczy oraz znaleźć majątek dłużnika i nie jest jego zadaniem badanie prawidłowości dokonywania potrąceń z wynagrodzeń czy zasiłków. Zatem nie jest władny do wydawania opinii w sprawie, choć sugeruje działanie zgodne z ustawami dotyczącymi tego zagadnienia.

ZDANIEM EKSPERTÓW

Brak jednoznaczności, różna praktyka

@RY1@i02/2014/113/i02.2014.113.03300020b.803.jpg@RY2@

Marta Nowakowicz-Jankowiak ekspert od wynagrodzeń

Potrącenia z zasiłków są kłopotliwe. Brak jednoznacznych przepisów powoduje rozbieżności przy obliczaniu kwoty wolnej. Zwłaszcza jeśli pracownicy tylko przez część miesiąca przebywają na zasiłku chorobowym czy mają wypłacony zasiłek z tytułu opieki nad chorym dzieckiem. Albowiem gdy kwoty tych świadczeń są stosunkowo niewielkie, na granicy kwoty wolnej od potrąceń, to powstaje problem, czy kwotę wolną dzielić proporcjonalnie do okresu, za jaki świadczenie przysługuje. Kwestia ta jest bardzo często poruszana na branżowych forach internetowych, a burzliwe dyskusje rzadko prowadzą do konsensusu, wobec czego każdy specjalista robi to tak, jak się kiedyś nauczył lub jak nakazuje praktyka, która jest stosowana w jego zakładzie pracy. W przypadku zmniejszenia kwoty wolnej proporcjonalnie można potrącić pracownikowi wyższą kwotę na rzecz komornika czy innego organu egzekucyjnego, a tym samym zmniejszyć kwotę, jaka wpłynie na konto pracownika. Pracownik, który otrzyma niższą wypłatę, może zwrócić się do pracodawcy o wskazanie sposobu obliczenia swojej pensji oraz poprosić o podanie podstawy obliczeń. Jak jednak wówczas pracodawca wyjaśni pracownikowi, że pozbawił go części wynagrodzenia?

Wobec braku przepisów szczegółowych w sprawie ustalania proporcjonalnego kwoty wolnej w przypadku wypłaty zasiłków za część miesiąca uważam, że niewłaściwe jest dzielenie proporcjonalne. Pomimo że nie brak logiki w tym sposobie liczenia - wynagrodzenie - czyli własność, majątek pracownika podlega ochronie prawnej i może być ograniczona tylko w drodze ustawy. Skoro brak przepisów, to kwotę wolną od potrąceń z zasiłków winno się stosować w stałej wysokości bez względu na okres, jakiego dotyczy, analogicznie jak przy obliczaniu potrąceń z wynagrodzenia za pracę.

Wytyczne ZUS nie są źródłem prawa

@RY1@i02/2014/113/i02.2014.113.03300020b.804.jpg@RY2@

Joanna Śliwińska radca prawny

Przepisy nie rozstrzygają problemu opisanego w przykładzie. Ustawa mająca zastosowanie w tym wypadku - ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 139-144) - określa jedynie ogólne zasady potrącania należności ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Nie przewidziano szczegółowych reguł dla zagadnienia, czy kwotę zasiłku chorobowego wolną od potrąceń oblicza się proporcjonalnie do dni, za które on przysługuje, czy też stosuje się ją w pełnej wysokości. Opinie praktyków są na ten temat rozbieżne. Wydaje się jednak, że większość przychyla się do stanowiska, że kwota wolna powinna zostać zmniejszona stosownie do liczby dni, za które przysługuje np. zasiłek chorobowy lub macierzyński. W przeciwnym bowiem wypadku kwota potrącana zazwyczaj jest niewielka. Taka opinia nie znajduje jednak potwierdzenia w przepisach.

W przypadku wątpliwości dotyczących stosowania prawa ubezpieczeń społecznych należy jednak pamiętać o konsekwencjach, jakie grożą płatnikowi za nieprawidłowe przeprowadzenie rozliczeń. Nawet uzyskanie opinii o proporcjonalnym obliczaniu kwoty wolnej poprzez infolinię ZUS lub osobiście w oddziale nie gwarantuje, że takie rozwiązanie jest prawidłowe. Warto zauważyć, że wspomniane wewnętrzne uregulowania ZUS nie stanowią źródła prawa. Są to jedynie wytyczne dla pracowników, wydawane w celu ujednolicenia praktyki orzeczniczej. W każdej chwili mogą zostać uchylone lub zmienione. Nie jest również możliwe powoływanie się na te zasady w trakcie np. postępowania sądowego. Niestety, w sprawie dotyczącej potrącania należności ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przedsiębiorca nie może wystąpić do ZUS o wydanie indywidualnej interpretacji. Uprawnienie takie przysługuje tylko w stosunku do przepisów, z których wynika obowiązek opłacania składek.

PRZYKŁAD

Pracownik wynagradzany stawką zasadniczą w wysokości 1800 zł brutto przebywa na zwolnieniu lekarskim w okresie od 1 do 14 czerwca 2014 r. Wykorzystał już wcześniej 33-dniowy okres wynagrodzenia określonego w art. 92 kodeksu pracy, więc za ten czas otrzyma zasiłek chorobowy. Po tym terminie umowa rozwiązuje się.

Podstawa zasiłku wynosi 1800 zł - 13,71 proc.= 1553,22 zł.

Zasiłek chorobowy 80 proc. za 1 dzień to 1553,22 zł/30 x 80 proc. = 41,42 zł.

Zasiłek za czerwiec 2014 r. wyniesie 41,42 zł x 14 dni = 579,88 zł.

Ponieważ wynagrodzenie i inne należności pracownika są zajęte przez komornika w związku ze sprawą niedotyczącą alimentów, zasiłek chorobowy podlega zajęciu. Zgodnie z przepisami można pracownikowi potrącić maksymalnie 25 proc. zasiłku brutto przy jednoczesnym zachowaniu kwoty wolnej, która wynosi 422,23 zł.

Obliczenie maksymalnej kwoty potrącenia:

Zasiłek brutto 579,88 zł x 25 proc. = 144,97 zł.

Weryfikacja kwoty wolnej:

Zasiłek brutto 579,88 zł minus podatek 140 zł = 439,88 zł.

Różnica między zasiłkiem netto a kwotą wolną: 439,88 zł - 422,23 zł = 17,65 zł.

Wobec czego nie można potrącić pracownikowi więcej niż 17,65 zł.

NASZA RADA

Oprac. M.N.J.