Warunkiem otrzymania dofinansowania do pensji niepełnosprawnych jest ustalenie efektu zachęty

Dofinansowanie do pensji niepełnosprawnych, w myśl art. 8 rozporządzenia KE nr 800/2008, możliwe jest, pod warunkiem że pomoc ta wywoływała efekt zachęty. Bez jego spełnienia co do zasady pomoc ta nie może być udzielona. Od reguły tej są jednak wyjątki. Efektu zachęty nie muszą ustalać podmioty:

● dla których dofinansowanie nie stanowi pomocy publicznej w rozumieniu art. 87 TWE (niebędące uczestnikami rynku), ponieważ rozporządzenia KE nie stosuje się do nich,

● które przed 1 stycznia 2009 r. korzystały z subsydiów płacowych na podstawie rozporządzenia KE nr 2204/2002 (np. z pomocy, o której mowa w art. 26f ustawy) – nie ustalają efektu zachęty, ponieważ musiał już on zaistnieć jako warunek uzyskania uprzednio udzielonej pomocy.

Ponadto efekt zachęty odnosi się do podjęcia zatrudnienia przez pracownika. Jeżeli jego data przypadała przed dniem wejścia w życie rozporządzenia KE, to efektu zachęty według kryteriów określonych w tym rozporządzeniu się nie stosuje. Znalazło to odzwierciedlenie w art. 2 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

W odniesieniu do dofinansowania istnienie efektu zachęty może być potwierdzone na dwa sposoby:

● metodą ilościową – poprzez osiągnięcie wzrostów netto stanów zatrudnienia ogółem i osób niepełnosprawnych,

● metodą jakościową – poprzez ustalenie sposobu zwolnienia etatu zajmowanego obecnie przez pracownika niepełnosprawnego, na którego pracodawca zamierza pobierać dofinansowanie.

Podstawowym sposobem określenia, że dofinansowanie wywołuje efekt zachęty, jest zastosowanie metody ilościowej. Wymaga to ustalenia, czy zatrudnienie pracownika skutkowało wzrostem netto stanu zatrudnienia ogółem i stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Efekt zachęty uznaje się za osiągnięty, jeżeli pomoc prowadzi do łącznego wzrostu netto obu stanów zatrudnienia.

Należy więc porównać bieżący stan zatrudnienia ustalony za miesiąc podjęcia pracy przez pracownika, na którego pracodawca ubiega się o dofinansowanie, ze stanem referencyjnym, czyli średnim stanem zatrudnienia za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc podjęcia przez niego pracy.

Stan referencyjny określa się, dzieląc przez 12 sumę przeciętnych miesięcznych stanów zatrudnienia ustalonych za miesiące przypadające na 12-miesięczny okres porównawczy.

Wszystkie stany zatrudnienia służące do stwierdzenia efektu zachęty określa się przeciętnie miesięcznie, w przeliczeniu na etaty. Praca w niepełnym wymiarze godzin oraz praca sezonowa ustalana jest w ułamkowych częściach. Dlatego można określać je jako sumę przeciętnych miesięcznych wymiarów czasu pracy stanowiących iloczyn nominalnego wymiaru czasu pracy (np. z umowy o pracę) i liczby dni w miesiącu pozostawania w zatrudnieniu, podzielony przez liczbę dni kalendarzowych w miesiącu. Na przykład dla osoby zatrudnionej na pół etatu od 10 maja wartość ta jest równa 0,355, tj. 0,5 x 22/31.

Przy ustalaniu stanów zatrudnienia pracodawca będący przedsiębiorcą nie może jednak stosować wyłączeń określonych w art. 21 ust. 5 ustawy, ponieważ zafałszowałoby to ich wielkość względem wielkości ustalonych na podstawie rozporządzenia KE, które jest w tym zakresie nadrzędne nad przepisami krajowymi. Oznacza to, że pracodawca należący do tej grupy nie może wykazać we wniosku Wn-D takich samych stanów jak przy ustalaniu, czy zapewnia sześcioprocentowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w art. 26a ust. 1a ustawy.

Przepis art. 26b ust. 3 ustawy nakazujący stosować art. 21 ust. 5 ustawy nie odnosi się do ustalania stanów zatrudnienia służących do stwierdzenia istnienia efektu zachęty. Natomiast wniosek Wn-D, z którego wynika możliwość zastosowania wyłączenia określonego w art. 21 ust. 5 ustawy przy wykazywaniu danych w poz. 34–37 Wn-D, wypełniają także nieprzedsiębiorcy, którzy mają obowiązek wypełniania również tych pozycji i są jedynymi, którzy mogą w tym zakresie zastosować art. 21 ust. 5 ustawy.

Dlatego jedyne wyłączenia, jakie przedsiębiorca może zastosować przy ustalaniu stanów zatrudnienia, to wyłączenia określone w art. 5 załącznika nr 1 do rozporządzenia KE, a więc w zakresie dotyczącym osób zarówno sprawnych, jak i niepełnosprawnych przebywających na urlopach macierzyńskich lub wychowawczych. Natomiast praktykantów i studentów odbywających szkolenie zawodowe na podstawie umowy o praktyce lub szkoleniu zawodowym, których zgodnie z tym przepisem należałoby wyłączać ze stanów zatrudnienia, nie należy wyłączać, ponieważ nie są oni pracownikami w rozumieniu prawa krajowego.

Jeżeli porównanie bieżących i referencyjnych stanów zatrudnienia ogółem i niepełnosprawnych nie potwierdzi wzrostu netto stanu zatrudnienia ogółem i stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, to stosownie do art. 41 ust. 4 rozporządzenia KE i art. 26b ust. 4 i 5 ustawy przedsiębiorca może wykazać efekt zachęty metodą jakościową.

Aby stwierdzić efekt zachęty tą metodą, należy wykazać, że pracownik, na którego pracodawca zamierza uzyskać dofinansowanie, został zatrudniony w miejsce osoby, której etat został w dowolnym okresie zwolniony w okolicznościach określonych w art. 26b ust. 4 pkt 1–6 lub ust. 5 ustawy, a więc gdy:

● umowa o pracę zawarta z poprzednikiem: uległa rozwiązaniu z przyczyn określonych w art. 52 par. 1 pkt 1 k.p., za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika, na mocy porozumienia stron, wskutek przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy, z upływem czasu, na który została zawarta lub z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta,

● umowa o pracę zawarta z poprzednikiem wygasła,

● zmniejszono wymiar czasu pracy pracownika (poprzednika) – na jego wniosek.

Jeżeli osoba niepełnosprawna, na którą pracodawca zamierza ubiegać się o dofinansowanie, zajęła etat zwolniony w tych okolicznościach, to pracodawca może wykazać efekt zachęty i uzyskać dofinansowanie do wynagrodzenia tego pracownika niezależnie od wyniku analizy ilościowej. Przedstawiony katalog jest katalogiem zamkniętym.

Efekt zachęty ustala się co do zasady jednokrotnie na miesiąc podjęcia zatrudnienia przez pracownika. Jeżeli pracodawca raz ustali, że efekt zachęty nie istnieje, to nie otrzyma dofinansowania przez cały okres zatrudnienia osoby niepełnosprawnej. I odwrotnie, jeżeli zatrudnienie pracownika wywołało efekt zachęty, to dofinansowanie na tego pracownika będzie mogło być wypłacane za cały okres zatrudnienia, jeżeli pracodawca spełni pozostałe warunki ustawowe, a pracownik będzie niepełnosprawny i wygeneruje koszty płacy.