Termin wypłaty pracownikom sfery budżetowej dodatkowego rocznego wynagrodzenia mija 31 marca

Dodatkowe wynagrodzenie roczne jest świadczeniem obowiązkowo wypłacanym pracownikom zatrudnionym w jednostkach sfery budżetowej. Zasady nabywania prawa, ustalania wysokości oraz wypłacania trzynastek tym pracownikom określają przepisy ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej.

Pracownikami jednostek sfery budżetowej, w rozumieniu przepisów ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym, są pracownicy:

● państwowych jednostek sfery budżetowej, dla których środki na wynagrodzenia są kształtowane na podstawie odrębnej ustawy,

● zatrudnieni w urzędach organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa oraz sądach i trybunałach, wymienionych w art. 139 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240),

● samorządowych jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych prowadzących gospodarkę finansową na zasadach określonych w ww. ustawie o finansach publicznych,

● biur poselskich, senatorskich lub poselsko-senatorskich oraz klubów, kół albo zespołów parlamentarnych.

Przepisów ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym nie stosuje się do:

● żołnierzy oraz funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Celnej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej oraz Biura Ochrony Rządu,

● osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, o których mowa w art. 2 ustawy z 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz.U. nr 20, poz. 101 z późn. zm.).

Prawo do trzynastki w pełnej wysokości przysługuje pracownikom, którzy przepracowali u danego pracodawcy cały rok kalendarzowy. Natomiast uprawnienie do dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie zależy od wymiaru etatu, rodzaju umowy o pracę oraz wysokości osiąganego wynagrodzenia za pracę.

Natomiast pracownik, który nie przepracował u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego, nabywa prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do czasu przepracowanego, pod warunkiem że okres ten wynosi co najmniej sześć miesięcy.

Jednym z trudniejszych zagadnień przy weryfikacji uprawnień pracowników do trzynastek jest ustalenie znaczenia pojęcia okres przepracowany, tj. czy jest to jedynie czas efektywnie przepracowany czy okres pozostawania w stosunku pracy.

W uchwale z 25 lipca 2003 r. (III PZP 7/03, OSNP 2004/2/26) SN stwierdził, że warunkiem nabycia prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości jest efektywne przepracowanie u danego pracodawcy pełnego roku kalendarzowego. Zdaniem SN przepracowanie oznacza faktyczne wykonywanie pracy, a nie tylko pozostawanie w stosunku pracy. W art. 2 ust. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym wskazane są sytuacje, kiedy pracownik nabywa prawo do proporcjonalnego wynagrodzenia rocznego pomimo nieprzepracowania u danego pracodawcy sześciu miesięcy. Prawa do trzynastki nie pozbawiają pracownika zatem jedynie następujące przerwy w świadczeniu pracy, które wystąpiły w okresie trwania stosunku pracy: urlop wychowawczy, urlop dla poratowania zdrowia, urlop nauczyciela lub nauczyciela akademickiego dla celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego oraz okresy służby wojskowej i służby zastępczej.

Okresy wszystkich innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy i zwolnień są zatem okresami nieprzepracowanymi. Zgodnie z tą interpretacją pracownik, który przepracował mniej niż połowę roku, a przez resztę czasu był niezdolny do pracy z powodu choroby i przebywał na zwolnieniu lekarskim lub przebywał na urlopie macierzyńskim, nie nabywa prawa do dodatkowego wynagrodzenia.

Natomiast w uchwale z 13 grudnia 2005 r. (II PZP 9/05, OSNP 2006/7-8/109) SN stwierdził, że nauczyciel, zwolniony od pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej z prawem do wynagrodzenia zachowuje u pracodawcy prawo do wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego.

Jeżeli pracownik nie przepracował u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego, nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego, pod warunkiem że okres ten wynosi co najmniej sześć miesięcy.

Przepracowanie minimum sześciu miesięcy warunkujących nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego nie jest wymagane w przypadku:

● nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem i nauczycielem akademickim zgodnie z organizacją pracy szkoły (szkoły wyższej),

● zatrudnienia pracownika do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż trzy miesiące,

● powołania pracownika do czynnej służby wojskowej albo skierowania do odbycia służby zastępczej,

● rozwiązania stosunku pracy w związku:

- z przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie rehabilitacyjne,

- z przeniesieniem służbowym, powołaniem lub wyborem,

- z likwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy,

- z likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją,

● podjęcia zatrudnienia:

- w wyniku przeniesienia służbowego,

- na podstawie powołania lub wyboru,

- w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy albo ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących tego pracodawcy,

- w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją,

- po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej albo po odbyciu służby zastępczej,

● korzystania z:

- urlopu wychowawczego,

- urlopu dla poratowania zdrowia,

- przez nauczyciela lub nauczyciela akademickiego z urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego,

● wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika.

Wysokość dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie zależy od długości stażu pracy pracownika. Trzynastka przysługuje w pełnej wysokości każdemu pracownikowi, który przepracował u pracodawcy cały rok. Jednak w pewnych przypadkach, mimo pozostawania w zatrudnieniu przez pełny rok, pracownik nie otrzyma dodatkowego wynagrodzenia rocznego.

Pracownik nie nabywa bowiem prawa do trzynastki w przypadku:

● nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy trwającej dłużej niż dwa dni,

● stawienia się do pracy lub przebywania w pracy w stanie nietrzeźwości,

● wymierzenia pracownikowi kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy lub ze służby,

● rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Dodatkowe wynagrodzenie roczne wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie. Jedynie pracownikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy w związku z likwidacją pracodawcy, wynagrodzenie roczne wypłaca się w dniu ustania zatrudnienia.

Wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5 proc. sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie, uwzględniając:

● wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,

● wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy,

● wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.

Natomiast do podstawy wymiaru dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie wlicza się:

● jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie,

● wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz niezawinionego przez pracownika przestoju,

● nagród jubileuszowych,

● wynagrodzenia za czas innej niż urlop wypoczynkowy usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

● ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,

● dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego za zastępstwo sądowe,

● wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

● kwoty wyrównania do wynagrodzenia za pracę do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę,

● nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej,

● odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych,

● wynagrodzenia i odszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy.

W podstawie wymiaru trzynastki nie uwzględnia się zatem wynagrodzenia za urlopy okolicznościowe oraz za dni wolne na opiekę nad dzieckiem do lat 14 (art. 188 k.p.). Obliczając dodatkowe wynagrodzenie roczne, tak jak w przypadku ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, pomija się bowiem wynagrodzenie za czas innej niż urlop wypoczynkowy usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Do podstawy wymiaru trzynastki nie wlicza się również wynagrodzenia chorobowego oraz zasiłków: chorobowego, opiekuńczego, macierzyńskiego i świadczenia rehabilitacyjnego.

Dodatkowe wynagrodzenie roczne, tak jak inne roszczenia ze stosunku pracy, ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Nauczyciel akademicki został zatrudniony w szkole wyższej od 1 października 2009 r. Mimo nieprzepracowania co najmniej 6 miesięcy w tym roku, przysługuje mu dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2009 rok w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego.

Pracownik przez cały 2009 rok pozostawał w zatrudnieniu w jednostce budżetowej. W grudniu 2009 r. był nieobecny w pracy przez trzy dni i nie usprawiedliwił przyczyn swojej nieobecności. Pracownik mimo posiadania wymaganego okresu pracy nie nabył prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Jego nieusprawiedliwiona nieobecność w grudniu trwała dłużej niż dwa dni.

Pracodawca w listopadzie 2009 r. rozwiązał umowę o pracę z długoletnim pracownikiem bez wypowiedzenia z jego winy. W takiej sytuacji pomimo przepracowania przez pracownika 11 miesięcy, nie przysługuje mu dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2009 rok. Jeżeli pracodawca wyraziłby zgodę na zmianę trybu rozwiązania umowy, tj. ze zwolnienia dyscyplinarnego na rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron, pracownik miałby prawo do trzynastki.

Dorota Twardo

ekspert z zakresu prawa pracy

Ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. nr 160, poz. 1080 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.).